Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 46

एवं प्रवर्तते चक्रं भूतग्रामे चतुर्विधे । उत्पत्तिश्च विनाशश्च भवतः सर्वदेहिनाम्

evaṃ pravartate cakraṃ bhūtagrāme caturvidhe | utpattiśca vināśaśca bhavataḥ sarvadehinām

Ainsi tourne la roue au sein de l’agrégat quadruple des êtres : pour tous les incarnés adviennent à la fois la naissance et la disparition.

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
प्रवर्ततेproceeds/operates
प्रवर्तते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
चक्रम्cycle/wheel
चक्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; अत्र कर्तृपदम् (subject)
भूतग्रामेin the aggregate of beings
भूतग्रामे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular); षष्ठी-तत्पुरुष (भूतानां ग्रामः)
चतुर्विधेfourfold
चतुर्विधे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘भूतग्रामे’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुष (चतुर्णां विधः/प्रकारः)
उत्पत्तिःarising/origination
उत्पत्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्-√पद्/√पत् (धातु) + ति (प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
विनाशःdestruction
विनाशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवि-√नश् (धातु) + घञ् (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
भवतःof the becoming/occurring
भवतः:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Root√भू (धातु) + अत् (प्रत्यय)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/अत्), पुंलिङ्ग षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
सर्वदेहिनाम्of all embodied beings
सर्वदेहिनाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + देहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Genitive plural); कर्मधारय (सर्वे देहिनः)

Unspecified (didactic voice within Revākhaṇḍa)

Listener: A king (nṛpa)

Scene: A symbolic wheel (chakra) turning over four classes of beings, with scenes of birth and death around the rim; at the center, a calm sage indicates the still point beyond arising and perishing.

FAQs

It teaches the inevitability of saṃsāra—birth and death—thereby motivating dharmic action and refuge in sacred means of liberation.

The broader chapter culminates in Narakeśvara Mahātīrtha on the Narmadā as a means of deliverance.

None explicitly in this verse.