Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

Devanagari script

सङ्गमेश्वरमासाद्य प्राणत्यागं करोति यः । न तस्य पुनरावृत्तिः शिवलोकात्कदाचन

Transliteration

saṅgameśvaramāsādya prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ | na tasya punarāvṛttiḥ śivalokātkadācana

Translation

Celui qui, parvenu à Saṅgameśvara, y abandonne son souffle vital, ne revient jamais du monde de Śiva.

Word by Word

• सङ्गमेश्वरम्: Saṅgameśvara
• सङ्गमेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘सङ्गमस्य ईश्वरः’ (Lord of the confluence)

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययकृदन्त) from आ+√सद्/√आसद् ‘to reach/approach’: ‘having reached’

• प्राणत्यागम्: abandonment of life
• प्राणत्यागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘प्राणानां त्यागः’

• करोति: does
• करोति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (negation particle)

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• पुनरावृत्तिः: return (rebirth)
• पुनरावृत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुनर् (अव्यय) + आवृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; अव्ययीभावः ‘पुनः आवृत्तिः’ = return again

• शिवलोकात्: from Śiva’s world
• शिवलोकात्: Apādāna (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘शिवस्य लोकः’

• कदाचन: ever/at any time
• कदाचन: Kāla (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (indefinite time adverb)

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced)

Characters & Entities

• Saṅgameśvara
• Śivaloka
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dying at (or with the refuge of) a highly praised Śaiva tīrtha is portrayed as leading to irreversible union with Śivaloka.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Saṅgameśvara, a Śiva tīrtha associated with a saṅgama (confluence) in the Revā/Narmadā context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage to Saṅgameśvara; the verse frames prāṇa-tyāga there as a mokṣa-conferring event (a phalaśruti statement, not a general injunction).