Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 83

तमेव नीलमित्याहुर्नीलः पञ्चविधः स्मृतः । यस्तु वैश्यगृहे जातः स वै नीलो विशिष्यते

tameva nīlamityāhurnīlaḥ pañcavidhaḥ smṛtaḥ | yastu vaiśyagṛhe jātaḥ sa vai nīlo viśiṣyate

C’est bien cela qu’on appelle « nīla » ; et l’on se souvient que le nīla est de cinq sortes. Mais celui qui naît dans une maison de Vaiśya est tenu pour le nīla le plus éminent.

तम्him/that one
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
नीलम्(as) Nīla / the ‘nīla’ (name/class)
नीलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
इतिthus
इति:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
आहुःthey say
आहुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्
नीलःNīla / the nīla (one)
नीलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
पञ्चविधःfivefold
पञ्चविधः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च + विध (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (पञ्चानां विधः = fivefold)
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
तुbut
तु:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrast)
वैश्यगृहेin a Vaiśya’s house
वैश्यगृहे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैश्य + गृह (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (वैश्यस्य गृहः)
जातःborn
जातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि/भूतकृदन्तः (past participle, ‘born’), पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
वैindeed
वै:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
नीलः(is) Nīla / nīla
नीलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
विशिष्यतेis distinguished/excels
विशिष्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविशिष् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Unspecified in snippet (Revā-khaṇḍa narrator)

Scene: A learned narrator enumerates five ‘nīla’ types before an attentive listener; in the background, a cow-shed and merchants’ household motifs subtly indicate the Vaiśya context, with palm-leaf manuscripts and ritual vessels suggesting dharma-śāstra authority.

N
Nīla (five types)
V
Vaiśya (social category)

FAQs

Puranic ritual discourse often codifies categories and gradations, emphasizing careful adherence to traditional definitions.

The Revā-khaṇḍa tīrtha context of Adhyāya 146 (not named in this verse).

A fivefold classification of ‘nīla’ bulls is noted, with one subtype (born in a Vaiśya household) praised as superior.