Mantra 22
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific r̥ṣi assignment for VS 1.22 is not uniformly fixed across ancillary indices)
Devata: Agni; Agni-Soma; Savitar (operative deity of impulsion and cooking-perfection)
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the Ṛgvedic sense)
Samhita Patha (Devanagari)
जन॑यत्यै त्वा॒ संयौ॑मी॒दम॒ग्नेरि॒दम॒ग्नीषोम॑योरि॒षे त्वा॑ घ॒र्मो॒ऽसि वि॒श्वायुरस्त्वा॑ सवि॒ता श्र॑पयतु॒ वर्षि॒ष्ठेऽधि॒ नाके॑
Transliteration
jánayatyai tvā saṃyáumī́dam agnér idám agnīṣómayor iṣé tvā gharmó ’si viśvā́yur astvā savitā́ śrápayatu várṣiṣṭhe ’dhí nā́ke
Translation
Pour la génération je t’attelle : ceci est d’Agni, ceci est d’Agni et de Soma ; pour la nourriture je te saisis. Tu es le Gharma ; qu’il y ait pour toi la vie universelle. Que Savitar te cuise sur la plus haute voûte du ciel.
Padapatha (Word Analysis)
जनयत्यै । त्वा । सं-यौमी । इदम् । अग्नेः । इदम् । अग्नीषोमयोः । इषे । त्वा । घर्मः । असि । विश्वायुः । अस्तु । त्वा । सविता । श्रपयतु । वर्षिष्ठे । अधि । नाके ।
Word by Word
जनयत्यैfor generating / for producing
जनयत्यै:
प्रयोजन/सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘जनयितुं/जननाय’
TypeVerb
Rootजनयति (√जन् caus.)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
संयौमिI join / I yoke together
संयौमि:
कर्तृ (अहं) — क्रियापद
TypeVerb
Rootसं-√यु (युनक्ति) / √यम्?
इदम्this
इदम्:
कर्म/विशेष्य-निर्देश
TypePronoun
Rootइदम्
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि
इदम्this
इदम्:
कर्म/विशेष्य-निर्देश
TypePronoun
Rootइदम्
अग्नीषोमयोःof Agni-and-Soma (the two)
अग्नीषोमयोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण (सप्तमी) — ‘अग्नीषोमयोः’ = ‘of/for Agni and Soma (the pair)’
TypeNoun
Rootअग्नीषोम (अग्नि+सोम) द्वन्द्व-प्रातिपदिक
इषेfor nourishment / for refreshment
इषे:
सम्प्रदान (उद्देश्य)
TypeNoun
Rootइष्/इषा (इष् = बल/आहार; इषा = पोषण/अन्न) प्रातिपदिक
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
घर्मःthe Gharma (hot offering/vessel)
घर्मः:
कर्तृ/विशेष्य (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootघर्म
असिyou are
असि:
सम्बन्धक क्रिया (अस्ति-भाव)
TypeVerb
Root√अस्
विश्वायुःhaving all life / universal-life
विश्वायुः:
विशेषण (त्वम्/घर्मः)
TypeAdjective/Noun
Rootविश्वायु (विश्व+आयुस्) प्रातिपदिक
अस्तुlet (it) be
अस्तु:
विधेय (आशीः)
TypeVerb
Root√अस्
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
सविताSavitṛ (the impeller)
सविता:
कर्ता
TypeNoun
Rootसवितृ
श्रपयतुlet (him) cook/boil (it)
श्रपयतु:
कर्ता-क्रिया
TypeVerb
Rootश्रपयति (√श्रप् caus.)
वर्षिष्ठेin the highest / most excellent (place/state)
वर्षिष्ठे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootवर्षिष्ठ (वर्षिन्/वर्षीयस् superl.)
अधिupon / over
अधि:
अधिकरण-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootअधि
नाकेin heaven / in the celestial realm
नाके:
अधिकरण
TypeNoun
Rootनाक
Entities Mentioned
A
AgniA
Agni–SomaS
SavitṛRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes