Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 56

Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara

अत्रावाह्य च मूलेन मूर्तिं संकल्प्य साधकः । षट् कोणेषु षडंगानि दक्षिणे तु गजाननम् ॥ ५६ ॥

atrāvāhya ca mūlena mūrtiṃ saṃkalpya sādhakaḥ | ṣaṭ koṇeṣu ṣaḍaṃgāni dakṣiṇe tu gajānanam || 56 ||

Ici, après avoir invoqué (la Divinité) par le mūla-mantra et avoir, en son esprit, conçu la forme sacrée, le pratiquant doit disposer les six aṅga (ṣaḍaṅga) aux six angles; et, au côté du sud, placer Gajānana (Gaṇeśa).

अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)
आवाह्यhaving invoked
आवाह्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआ + वह् (धातु)
Formक्त्वान्त/ल्यप् (absolutive/gerund), अव्ययीभाव-प्रयोग (indeclinable verbal), पूर्वकाले (having done first)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
मूलेनby the root (mantra)
मूलेन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; करणवाचक
मूर्तिम्the form (deity-form)
मूर्तिम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्
संकल्प्यhaving conceived/visualized
संकल्प्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootसम् + कल्प् (धातु)
Formक्त्वान्त/ल्यप् (absolutive/gerund), अव्ययीभाव-प्रयोग; पूर्वकाले
साधकःthe practitioner
साधकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसाधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (1st), एकवचनम्
षट्six
षट्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootषट् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-विशेषणम् (numeral adjective), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम् (agreeing with ‘अङ्गानि’)
कोणेषुin the corners/angles
कोणेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootकोण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी (7th), बहुवचनम्
षड्-अङ्गानिthe six limbs (auxiliaries)
षड्-अङ्गानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootषट् (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारयः; ‘षड् अङ्गानि’ = six limbs), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम्
दक्षिणेin the southern (side/corner)
दक्षिणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचनम् (elliptic: ‘दक्षिणे (कोणे)’ )
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः (contrastive particle)
गजाननम्Gajānana (Gaṇeśa)
गजाननम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः; ‘गजस्य आननम्’), पुंलिङ्गः (देवनाम), द्वितीया (2nd), एकवचनम्

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

G
Gajānana (Gaṇeśa)

FAQs

It teaches that worship begins with inner formation of the deity (saṅkalpa) and disciplined mantra-installation (ṣaḍaṅga-nyāsa), making the practitioner’s body-mind and the ritual space fit to hold divine presence.

Bhakti here is shown as focused, reverent approach: invoking through the mūla-mantra, visualizing the form, and arranging protective/empowering nyāsa—devotion expressed through precision and one-pointed remembrance.

Ritual-technical knowledge is emphasized: āvāhana (invocation), saṅkalpa (ritual resolve), ṣaḍaṅga-nyāsa (mantra-limb installation), and directional placement—core procedures used in mantra-śāstra and āgamic-style worship.