Saṃsāra-duḥkha: Karmic Descent, Garbhavāsa, Life’s Anxieties, Death, and the Call to Jñāna-Bhakti
मनुष्यजन्म नापि च । चर्मकारचंडालव्याधानापितरजककुंभकारलोहकारस्वर्णकारतंतुवाचसौचिकजटिलसिद्धधावकलेखकभृतकशासनहारिनीचभृत्यद्ररिदहीनांगाधिकांगत्वादि दुःखबहुलज्वरतापशीतश्लेष्मगुल्मपादाक्षिशिरोगर्भपार्श्ववेदनादिदुःखमनुभवंति ॥ ८ ॥
manuṣyajanma nāpi ca | carmakāracaṃḍālavyādhānāpitarajakakuṃbhakāralohakārasvarṇakārataṃtuvācasaucikajaṭilasiddhadhāvakalekhakabhṛtakaśāsanahārinīcabhṛtyadraridahīnāṃgādhikāṃgatvādi duḥkhabahulajvaratāpaśītaśleṣmagulmapādākṣiśirogarbhapārśvavedanādiduḥkhamanubhavaṃti || 8 ||
Ils n’obtiennent même pas une véritable naissance humaine; au contraire, ils vivent dans des conditions pleines de douleur : nés dans des métiers vils ou rudes (travailleur du cuir, caṇḍāla, chasseur, barbier, blanchisseur, potier, forgeron, orfèvre, tisserand, tailleur, ascète aux cheveux emmêlés, prétendu « siddha », laveur, scribe, ouvrier à gages, percepteur d’impôts, serviteur, et autres), ou bien comme pauvres, ou avec des membres manquants ou surnuméraires. Ils endurent maintes souffrances : fièvres, brûlure de la chaleur, froid, troubles de flegme, tumeurs du ventre, et douleurs des pieds, des yeux, de la tête, de l’utérus, des flancs, et d’autres maux.
Sanatkumara (teaching Narada in the Purva Bhaga dialogue)
Vrata: none
Primary Rasa: karuna
Secondary Rasa: bibhatsa
It underscores the Purana’s karmic worldview: actions and tendencies can lead not only to loss of a favorable human condition but also to births marked by hardship—social, economic, and bodily—thereby urging detachment and pursuit of dharma and liberation.
By vividly portraying the instability and pain of worldly embodiment, the verse functions as a motivator for taking refuge in higher practice—especially remembrance and devotion to the Lord—as the secure means to transcend repeated suffering.
No specific Vedanga is taught directly; the practical takeaway is ethical causality (karma-phala) and the need for disciplined conduct and remedial religious practice (dharma, vrata, and devotion) to avoid degrading conditions of birth.