Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 49

Śreyas and Paramārtha: The Ribhu–Nidāgha Teaching on Non-Dual Self

Advaita

निदाघः प्राहभूपाल प्रश्रयावनतः स्थितः । निदाघ उवाच । अपि ते परमा तृप्तिरुत्पन्ना पुष्टिरेव ॥ ४९ ॥

nidāghaḥ prāhabhūpāla praśrayāvanataḥ sthitaḥ | nidāgha uvāca | api te paramā tṛptirutpannā puṣṭireva || 49 ||

Nidāgha, se tenant avec humilité et s’inclinant avec respect, dit au roi : «La satisfaction suprême s’est-elle éveillée en toi—véritable nourriture et bien-être ?»

निदाघःNidāgha
निदाघः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनिदाघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (proper noun)
प्राहsaid
प्राह:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र√अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/परोक्षभूत), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
भूपालO king
भूपाल:
सम्बोधन (Address/Vocative)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भूः पालयति इति/भू-पालः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
प्रश्रय-अवनतःbowed humbly
प्रश्रय-अवनतः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रश्रय (प्रातिपदिक) + अवनत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (प्रश्रयेण अवनतः = bowed with humility); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘निदाघः’ इत्यस्य विशेषणम्
स्थितःstood
स्थितः:
क्रिया (State/predicate)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि—‘निदाघः’
निदाघःNidāgha
निदाघः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनिदाघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/परोक्षभूत), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अपिwhether / indeed
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थ/सम्भावनार्थक (interrogative/also)
तेof you / for you
ते:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; अत्र षष्ठी (of you) अधिकप्रायः
परमाsupreme, great
परमा:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘तृप्तिः’ इत्यस्य विशेषणम्
तृप्तिःsatisfaction
तृप्तिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतृप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उत्पन्नाarisen
उत्पन्ना:
क्रिया (Predicate participle)
TypeVerb
Rootउत्√पद् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘तृप्तिः’ इत्यस्य विधेय-विशेषणम्
पुष्टिःnourishment
पुष्टिः:
कर्ता (Karta/Subject—coordinated)
TypeNoun
Rootपुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एवindeed, only
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (restrictive/emphatic)

Nidagha

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

N
Nidagha
B
Bhupala (King)

FAQs

The verse frames a key Moksha-Dharma test: true progress is measured by inner contentment (tṛpti) and genuine strengthening of the self (puṣṭi), not by external status.

Though not naming a deity here, the verse points to the hallmark of mature devotion—deep satisfaction and steadiness of heart—often described in the Narada Purana as the fruit of sustained worship, remembrance, and surrender.

No specific Vedanga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught in this line; the practical takeaway is ethical-spiritual discernment: assess one’s practice by its effect—humility, peace, and inner fullness.