Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline
भरद्वाज उवाच । ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम । वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥ ६३ ॥
bharadvāja uvāca | brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottama | vaiśyaḥ śūdraśca viprarṣe tadbrūhi vadatāṃ vara || 63 ||
Bharadvāja dit : «Par quoi devient-on brāhmaṇa ou kṣatriya, ô le meilleur des deux-fois-nés ? Et par quoi devient-on vaiśya ou śūdra, ô sage parmi les vipras ? Dis-le-moi, ô le plus éminent des orateurs.»
Bharadvaja
Vrata: none
Primary Rasa: adbhuta
Secondary Rasa: shanta
It frames a dharmic inquiry: the basis of varna is being questioned, preparing the text to emphasize inner qualities, conduct, and discipline as spiritually meaningful markers rather than mere labels.
Indirectly, it sets the ground for teaching that spiritual worth is tied to character and practice—an idea consistent with Bhakti traditions where devotion and righteous conduct elevate the seeker beyond social categorization.
The verse signals a dharma-śāstra style classification question (social-ethical order). While no single Vedāṅga is named, it aligns with applied Vedic discipline—right conduct, duties, and social ethics—often taught alongside Smṛti-based interpretation.