Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 76

Sṛṣṭi-pralaya-kathana: Mahābhūta-guṇāḥ, Vṛkṣa-indriya-vādaḥ, Prāṇa-vāyu-vyavasthā

तेजो ह्यग्निस्तथा क्रोधश्चक्षुरुष्मा तथैव च । अग्निर्जनयते यच्च पंचाग्नेयाः शरीरिणः ॥ ७६ ॥

tejo hyagnistathā krodhaścakṣuruṣmā tathaiva ca | agnirjanayate yacca paṃcāgneyāḥ śarīriṇaḥ || 76 ||

La splendeur est bien le feu; de même la colère, l’œil et la chaleur du corps. Et tout ce que le feu engendre encore : les êtres incarnés sont constitués de ces cinq facteurs ignés.

तेजःsplendour/heat-energy
तेजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), एकवचन
हिindeed
हि:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/हेतौ (emphasis/for)
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), एकवचन
तथाalso
तथा:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थ (also)
क्रोधःanger
क्रोधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), एकवचन
चक्षुःeye/vision
चक्षुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), एकवचन
उष्माwarmth/heat
उष्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउष्मन्/उष्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), एकवचन
तथाalso
तथा:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थ (also)
एवcertainly/just
एव:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), एकवचन
जनयतेproduces/generates
जनयते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; णिजन्तार्थ (causative sense) ‘causes to be born/produces’
यत्that which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पञ्चfive
पञ्च:
Viśeṣaṇa (विशेषण-कार्य)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-अव्यय/प्रातिपदिक)
Formसंख्या (numeral), अव्ययवत् प्रयोग; ‘अग्नेयाः’ इत्यस्य विशेषण
अग्नेयाःfiery (belonging to fire)
अग्नेयाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण-कार्य)
TypeAdjective
Rootअग्नेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), बहुवचन; ‘अग्नि-सम्बन्धिनः’ (fiery)
शरीरिणःembodied beings
शरीरिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशरीरिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/Nominative), बहुवचन

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-dharma context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: raudra

FAQs

It links inner psychology and physiology to agni (fire): brilliance, anger, vision, and heat are expressions of tejas, implying that self-knowledge and liberation require mastering the fiery principle rather than being driven by it.

By identifying anger and sensory power as forms of tejas, it implies that the same energy can be purified and redirected—through devotion, discipline, and remembrance of the Divine—into clarity, tapas, and steady worship instead of agitation.

It reflects a tattva-based (analytical) teaching aligned with traditional Sankhya-style categorization used in śāstric study; practically, it encourages regulating heat/temper (uṣmā–krodha) and the sense of sight (cakṣuḥ) as part of ethical and meditative discipline.