Shloka 91
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
शताक्षौहिणिके संख्ये ते स्वमात्रावशेषिताः / अतित्रासेन रोषेण गृहीताश्च चमूवराः / संग्राममधिकं तेनुः समाकृष्टशरासनाः
Transliteration
śatākṣauhiṇike saṃkhye te svamātrāvaśeṣitāḥ / atitrāsena roṣeṇa gṛhītāśca camūvarāḥ / saṃgrāmamadhikaṃ tenuḥ samākṛṣṭaśarāsanāḥ
Translation
Dans le compte de cent akṣauhiṇīs, il ne leur resta qu’un faible reliquat; saisis d’une peur extrême et de colère, les chefs des troupes prirent les armes, bandèrent leurs arcs et rendirent le combat plus acharné encore.
Word by Word
शत-अक्षौहिणिकेin the hundred-akṣauhiṇī (measure)
शत-अक्षौहिणिके:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशत + अक्षौहिणिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; संख्यावाचक-द्विगु-समासान्त विशेषणम् (locative singular; numeral compound)
संख्येin the count/number
संख्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (locative singular, fem.)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (nominative plural, masc. pronoun)
स्व-मात्रा-अवशेषिताःleft only with their own measure/remnant
स्व-मात्रा-अवशेषिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + मात्रा (प्रातिपदिक) + अवशेषित (कृदन्त; अव-शिष् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि विशेषणम् (nominative plural; past passive participle)
अति-त्रासेनby excessive fear
अति-त्रासेन:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootअति-त्रास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (instrumental singular, masc.)
रोषेणby anger
रोषेण:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootरोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (instrumental singular, masc.)
गृहीताःseized/possessed
गृहीताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगृहीत (कृदन्त; ग्रह् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (nominative plural; past passive participle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
चमू-वराःthe best of the armies / chief warriors
चमू-वराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचमू (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; कर्मधारय-समास (nominative plural)
संग्रामम्battle
संग्रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (accusative singular, masc.)
अधिकम्greater, more intense
अधिकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (accusative singular, neut.; qualifying संग्रामम्)
तेनुःthey extended/carried on
तेनुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootतन् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect) प्रथमपुरुष बहुवचनम्; परस्मैपदम् (3rd person plural, perfect)
सम्-आकृष्ट-शरासनाःwith bows drawn
सम्-आकृष्ट-शरासनाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-आकृष्ट (कृदन्त; सम्+आ+कृष् धातु, क्त) + शरासन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; बहिर्विशेषणम्—‘आकृष्टं शरासनं येषाम्’ इति (nominative plural; having drawn bows)