पञ्चद्रोणे शालीनां द्वादशाढकं तण्डुलानां कलभभोजनमेकादशकं व्यालानाम् दशकमौपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानामष्टकं पत्तीनां सप्तकं मुख्यानां षट्कं देवीकुमाराणाम् पञ्चकं राज्ञामखण्डपरिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४२ ॥
pañcadroṇe śālīnāṃ dvādaśāḍhakaṃ taṇḍulānāṃ kalabhabhojanam ekādaśakaṃ vyālānām daśakam aupavāhyānāṃ navakaṃ sāmnāhyānām aṣṭakaṃ pattīnāṃ saptakaṃ mukhyānāṃ ṣaṭkaṃ devīkumārāṇām pañcakaṃ rājñām akhaṇḍa-pariśuddhānāṃ vā taṇḍulānāṃ prasthaḥ
À partir de cinq droṇas de paddy śālī, le rendement standard est de douze āḍhakas de riz. La ration fixe de riz cuit (en prasthas, à partir de riz entier et bien nettoyé) est : 11 pour les écuries d’éléphants (kalabha), 10 pour les bêtes féroces (vyāla), 9 pour les animaux de trait/de bât (aupavāhya), 8 pour ceux entretenus dans l’établissement commun (sāmnāhya), 7 pour l’infanterie (pattī), 6 pour les chefs/contremaîtres (mukhya), 5 pour les reines et les princes (devī-kumāra), et 5 pour le roi.
A formal ration hierarchy ties consumption to role and institutional need, enabling predictable budgeting and preventing discretionary favoritism or leakage.
It indicates a quality standard for official rations, supporting uniform provisioning and reducing scope for adulteration or substitution.