Adhyaya 153: The Glory of the Mathurā Sacred Landscape: Saṃyamana Tīrtha and the Twelve Sacred Forests

Verse 1

अथ मथुरातीर्थमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ उत्तरे शिवकुण्डाच्च तीर्थानां नवकं स्मृतम् ॥ नवतीर्थात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥

Ahora, el relato de la grandeza de los sagrados tīrthas de Mathurā. Dijo Śrī Varāha: Al norte de Śivakuṇḍa se recuerda un conjunto de nueve tīrthas. Más allá de estos nueve, no ha existido ni existirá un tīrtha superior.

Verse 2

तत्रैव स्नानमात्रेण सौभाग्यं जायते परम् ॥ रूपवन्तः प्रजायन्ते स्वर्गलोके न संशयः ॥

Allí mismo, con sólo bañarse, surge la suprema buena fortuna. Nacen hijos de hermosa forma, y el mérito alcanza el mundo celestial, sin duda alguna.

Verse 3

तस्मिन् स्नातो नरो देवि मम लोके प्रपद्यते ॥ तत्र संयमनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥

Oh Diosa, el hombre que se baña allí alcanza mi mundo. Allí hay un tīrtha llamado Saṁyamana, célebre en los tres mundos.

Verse 4

तत्र स्नातो मृतो वापि मम लोकं स गच्छति ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

Ya sea que uno se bañe allí y también muera allí, él va a mi mundo. De nuevo expondré algo más: escúchalo, oh Vasundharā (Tierra).

Verse 5

तस्मिन् संयमने तीर्थे यद्यद्वृत्तं पुरातनम् ॥ कश्चित्पापसमाचारो निषादो दुष्टमानसः ॥

En ese tīrtha de Saṁyamana ocurrió un antiguo suceso: había un tal Niṣāda, de conducta pecaminosa y mente perversa.

Verse 6

वसते नैमिषारण्ये सुप्रतीतेऽतिपापकृत् ॥ केनचित्त्वथ कालेन सोऽगच्छन्मथुरां प्रति ॥

Habitó en el célebre Naimiṣāraṇya, cometiendo faltas sumamente pecaminosas. Luego, pasado algún tiempo, partió en dirección a Mathurā.

Verse 7

तत्र प्राप्य च कालिन्दीं कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् ॥ स निषादस्तर्त्तुकामस्तस्यां चैव तिथौ ततः ॥

Allí, tras llegar a la Kālindī (Yamunā), en la decimocuarta tithi de la quincena oscura, aquel Niṣāda, deseoso de cruzar, lo intentó precisamente en ese día lunar.

Verse 8

ततार यमुनां सोऽथ प्राप्य संयमनं शुभे ॥ ममज्जासौ ततः पापस्तस्मिंस्तीर्थे वरे शुभे ॥

Entonces cruzó la Yamunā y, oh bienaventurado, llegó a Saṁyamana. Después, aquel pecador se hundió en ese tīrtha excelente y auspicioso.

Verse 9

मग्नमात्रस्ततः पापः सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत ॥ तत्तीर्थस्य प्रभावेण जातोऽसौ पृथिवीपतिः ॥

Apenas se hundió, aquel pecador fue de inmediato separado de su aliento vital. Por el poder de ese tīrtha, nació después como señor de la tierra, un rey.

Verse 10

पालयामास वसुधां क्षत्रधर्मं समाश्रितः ॥ तेनोढा काशिराजस्य पीवरी नामतः शुभा ॥

Gobernó la tierra, acogido al dharma del kṣatriya. Y él tomó por esposa a la auspiciosa llamada Pīvarī, vinculada al rey de Kāśī.

Verse 11

पत्नी शतानां मुख्यानां प्रवरा सा वसुङ्घरे॥ तां चैव रमयामास उद्यानेषु वनेषु च॥

Oh Vasuṅgharā, ella era la más eminente entre las esposas principales, que se contaban por centenares; y él también la deleitaba en jardines de recreo y en los bosques.

Verse 12

प्रासादेषु च रम्येषु नदीनाṃ पुलिनेṣu च॥ प्रजाः पालयतस्तस्य दानानि ददतस्तथा॥

En palacios deleitosos y también en los arenales de los ríos, mientras protegía a sus súbditos, otorgaba asimismo dones conforme al debido orden.

Verse 13

कालो गच्छति राजा तु भोगासक्तिं च विन्दति॥ भोगासक्तस्य वसुधे वर्षाणि सप्तसप्ततिः॥

Pasó el tiempo, y el rey llegó a apegarse a los placeres; oh Vasudhā, para quien está apegado al goce, los años se hicieron setenta y siete.

Verse 14

पुत्राः सप्त तथा जाताः कन्याः पञ्च सुषोभनाः॥ राज्ञां पञ्चसुता दत्ताः कन्याः कमललोचनाः॥

Nacieron siete hijos y cinco hijas espléndidas; las hijas de ojos de loto, cinco en número, fueron dadas (en matrimonio) a reyes.

Verse 15

पुत्रान्संस्थापयामास स्थानेषु वसुधाधिपान्॥ पीवर्या सह सुप्तः स रात्रौ च वसुधाधिपः॥

Estableció a sus hijos como señores de la tierra en sus respectivos puestos; y aquel señor de la tierra dormía de noche junto con Pīvarī.

Verse 16

तत्र प्रबुद्धो नृपतिर् हाहेति वदते मुहुः॥ स्मृत्वा तु मथुरां देवि स्मृत्वा संयमनं परम्॥

Allí, al despertar, el rey clamaba una y otra vez: «¡Ay!»; recordando Mathurā, oh Devī, y recordando el supremo Saṃyamana.

Verse 17

ततः सा पीवरी प्राह किमेवं भाषसे नृप॥ प्रियाया वचनं श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत्॥

Entonces Pīvarī dijo: «¿Por qué hablas así, oh rey?» Al oír las palabras de su amada, el rey respondió.

Verse 18

मत्तः सुप्तः प्रमत्तश्च असम्बद्धं प्रभाषते॥ निद्रावश्यस्य वचनं न सम्प्रष्टुं त्वमर्हसि॥

Quien está ebrio, dormido o descuidado habla sin coherencia; no debes interrogar con rigor las palabras de quien está dominado por el sueño.

Verse 19

प्रियाया वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच नराधिपः॥ अवश्यं यदि वक्तव्यं गच्छावो मथुरां पुरीम्॥

Al oír las palabras de la amada, el señor de los hombres respondió: «Si en verdad ha de decirse, vayamos a la ciudad de Mathurā».

Verse 20

तत्र गत्वा यथातत्त्वं वदिष्यामि शुभानने॥ ददस्व विपुलं दानं ब्राह्मणेभ्यः सुलोचने॥

Habiendo ido allí, hablaré conforme a la verdad del asunto, oh de bello rostro; oh de ojos radiantes, concede abundante dāna a los brāhmaṇas.

Verse 21

पुत्रान्संस्थाप्य दौहित्रान्स्वे स्थाने शुभान्प्रिये ॥ ग्रामांश्च कोशं रत्नानि पुत्रान्वीक्ष्य पुनः पुनः ॥

Habiendo establecido debidamente a sus hijos y nietos en sus lugares propios y auspiciosos, oh amada, miró una y otra vez las aldeas, el tesoro, las joyas y a sus hijos.

Verse 22

ततः सम्मानयामास जनं पुरनिवासिनम् ॥ पितृपैतामहं राज्यं पालनीयं यथाक्रमम् ॥

Entonces honró al pueblo que habitaba en la ciudad. El reino heredado del padre y del abuelo debe ser gobernado conforme al debido orden y a la secuencia apropiada.

Verse 23

राज्ये पुत्रान्नियोक्ष्यामि यदि वो रोचतेऽनघाः ॥ राज्यपुत्रकलत्राणि बन्धुवर्गं तथैव च ॥

«Nombraré a mis hijos en el reino, si esto os place, oh irreprochables. Considerad también los asuntos del reino, los hijos y las esposas, y asimismo el círculo de parientes.»

Verse 24

नित्यमिच्छन्ति वै लोको यमस्येच्छन्ति नान्यथा ॥ एवं ज्ञात्वा प्रसन्नेन कर्त्तव्यं चात्मनो हितम् ॥

En verdad, la gente desea constantemente; desea aquello que pertenece a Yama (la Muerte) y no de otro modo. Sabiendo esto, con mente serena y clara, debe hacerse lo que es beneficioso para uno mismo.

Verse 25

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गच्छावो मथुरां पुरीम् ॥ अहो कष्टं यदस्माभिः पुरा राज्यमनुष्ठितम् ॥

Por lo tanto, con todo empeño, vayamos a la ciudad de Mathurā. ¡Ay, qué penoso es que antaño asumiéramos las cargas de la realeza!

Verse 26

इदानीं तु मया ज्ञातं त्यागान्नास्ति परं सुखम् ॥ नास्ति विद्यसमं चक्षुर्नास्ति चक्षुस्समं बलम् ॥

Ahora he comprendido: no hay dicha más alta que la renuncia. No hay ojo como el conocimiento, ni fuerza como la vista.

Verse 27

नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागात्परं सुखम् ॥ यः कामान्कुरुते सर्वान्यश्चैतान्केवलाṃस्त्यजेत् ॥

No hay sufrimiento como el apego, ni felicidad más alta que la renuncia. Quien persigue todos los deseos—y quien los abandona por completo—

Verse 28

ततः पौरजनं दृष्ट्वा चतुरङ्गबलान्वितः ॥ ततः कालेन महता सम्प्राप्तो मथुरां पुरीम् ॥

Entonces, tras ver a los habitantes de la ciudad y acompañado por el ejército de cuatro divisiones, al cabo de mucho tiempo llegó a la ciudad de Mathurā.

Verse 29

तेन दृष्टा पुरी रम्या वासवस्य पुरी यथा ॥ तीर्थैर्द्वादशभिर्युक्ता पुण्या पापहरा शुभा ॥

Vio aquella hermosa ciudad, como la ciudad de Vāsava (Indra). Dotada de doce tīrthas, es meritoria, auspiciosa y se dice que elimina el pecado.

Verse 30

रम्यं मधुवनं नाम विष्णुस्थानमनुत्तमम् ॥ तं दृष्ट्वा मनुजो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥

Hay un bosque deleitoso llamado Madhuvana, morada insuperable de Viṣṇu. Al verlo, oh diosa, el ser humano en verdad se vuelve uno que ha cumplido lo que debía hacerse.

Verse 31

एकादशी शुक्लपक्षे मासि भाद्रपदे तथा ॥ तस्यां स्नातो नरो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥

En el undécimo día lunar (Ekādaśī) de la quincena clara, también en el mes de Bhādrapada—oh Devī—quien se baña ese día es tenido por aquel cuyas obligaciones han sido cumplidas.

Verse 32

वनं कुन्दवनं नाम तृतीयं चैवमुत्तमम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥

Hay un bosque llamado Kundavana, descrito como el tercero y verdaderamente excelente; oh Devī, quien va allí es dicho que se vuelve aquel cuyas obligaciones han sido cumplidas.

Verse 33

एकादशी कृष्णपक्षे मासि भाद्रपदे हि वा ॥ तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥

O bien en el undécimo día lunar (Ekādaśī) de la quincena oscura, en el mes de Bhādrapada—oh Devī—quien se baña allí es honrado en el mundo de Rudra (Rudraloka).

Verse 34

चतुर्थं काम्यकवनं वनानां वनमुत्तमम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि मम लोके महीयते ॥

El cuarto es Kāmyakavana, el más excelente de los bosques; oh Devī, quien va allí es honrado en mi mundo.

Verse 35

विमलस्य च कुण्डे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

Y en Vimalakuṇḍa uno queda liberado de todos los pecados; quien allí entrega el aliento vital va a mi mundo.

Verse 36

पञ्चमं बकुलं नाम वनानामुत्तमं वनम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि अग्निस्थानं स गच्छति ॥

La quinta es la selva llamada Bakula, la mejor entre los bosques; oh Devī, al ir allí, una persona llega a la morada de Agni (Agnisthāna).

Verse 37

तत्र गत्वा तु वसुधे मद्भक्तो मत्परायणः ॥ तद्वनस्य प्रभावेण नागलोकं स गच्छति ॥

Habiendo ido allí, oh Vasudhā, mi devoto, entregado a mí—por el poder de ese bosque—va al mundo de los Nāgas (Nāgaloka).

Verse 38

सप्तमं तु वनं भूमे खादिरं लोकविश्रुतम् ॥ तत्र गत्वा नरो भद्रे मम लोकं स गच्छति ॥

El séptimo bosque, oh Bhūmi, es Khādira, célebre entre la gente; oh Bhadrā, al ir allí, una persona va a mi mundo.

Verse 39

महावनं चाष्टमं तु सदैव तु मम प्रियम् ॥ यत्र गत्वा तु मनुज इन्द्रलोके महीयते ॥

Y la octava es Mahāvana, el gran bosque, siempre querido para mí; al ir allí, el ser humano es honrado en el mundo de Indra (Indraloka).

Verse 40

लोहजङ्घवनं नाम लोहजङ्घेन रक्षितम् ॥ नवमं तु वनं नाम सर्वपातकनाशनम् ॥

Hay un bosque llamado Lohajaṅghavana, protegido por Lohajaṅgha; se dice que es el noveno bosque, destructor de todas las graves transgresiones.

Verse 41

वनं बिल्ववनं नाम दशमं देवपूजितम् ॥ तत्र गत्वा तु मनुजो ब्रह्मलोके महीयते ॥

La décima arboleda se llama Bilvavana, lugar venerado y honrado por los dioses. Quien va allí es estimado en el mundo de Brahmā.

Verse 42

एकादशं तु भाण्डीरं योगिनः प्रियमुत्तमम् ॥ तस्य दर्शनमात्रेण नरो गर्भं न गच्छति ॥

La undécima es Bhāṇḍīra, supremamente querida por los yoguis. Con solo contemplarla, el hombre no vuelve a entrar en el vientre (no renace).

Verse 43

भाण्डीरं तमनुप्राप्य वनानां वनमुत्तमम् ॥ वासुदेवं ततो दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते ॥

Habiendo llegado a ese Bhāṇḍīra, el mejor de los bosques, y contemplado luego a Vāsudeva, se dice que ya no hay renacimiento.

Verse 44

वृन्दावनं द्वादशकं वृन्दया परिरक्षितम् ॥ मम चैव प्रियं भूमे महापातकनाशनम् ॥

Vṛndāvana es la duodécima arboleda, protegida por Vṛndā. Oh Tierra, también me es querida y se describe como destructora de grandes pecados.

Verse 45

वृन्दावनं च गोविन्दं ये पश्यन्ति वसुन्धरे ॥ न ते यमपुरं यान्ति यान्ति पुण्यकृतां गतिम् ॥

Oh Vasundharā (Tierra), quienes contemplan Vṛndāvana y a Govinda no van a la ciudad de Yama; van al destino de quienes han realizado méritos.

Verse 46

सौराष्ट्रविषये देवि क्षत्रियोऽभूद् धनुर्धरः ॥ नाम्ना यक्ष्मधनुर्नाम सोऽभवत् प्रियदर्शनः ॥

Oh Diosa, en la región de Saurāṣṭra hubo un kṣatriya, portador del arco. Se llamaba Yakṣmadhanus y era de grata apariencia.

Verse 47

पृथिव्युवाच ॥ कथयस्व ममाद्य त्वं यद्यहं वल्लभा तव ॥ प्राणांस्त्यक्ष्याम्यहं देव गोपयिष्यसि मे यदि ॥

Pṛthivī dijo: Cuéntamelo hoy, si en verdad me tienes por amada. Oh Señor, abandonaré mi aliento vital si tú me proteges.

Verse 48

प्रायेण सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ अभिषिच्य सुतं ज्येष्ठमनुयोज्य परान्बहून् ॥

Por lo general, la renuncia a todos los deseos se considera superior, después de consagrar al hijo mayor (como sucesor) y asignar debidamente a muchos otros sus deberes.

Verse 49

यमुनायाः परे पारे देवानामपि दुर्लभम् ॥ अस्ति भद्रवनं नाम षष्ठं वनमनुत्तमम् ॥

En la ribera más allá del Yamunā—difícil de alcanzar incluso para los dioses—hay un bosque llamado Bhadravana, el sexto, insuperable entre las selvas.