Adhyaya 1: Praise of Varāha and Pṛthivī’s Foundational Questions

Verse 1

दंष्ट्राग्रेणोद्धृता गौरुदधिपरिवृता पर्वतैर्निम्नगाभिः साकं मृद्पिण्डवत् प्राग्बृहदुरुवपुषाऽनन्तरूपेण येन। सोऽयं कंसासुरारिर्मुरनरकदशास्यान्तकृत्सर्वसंस्थः कृष्णो विष्णुः सुरेशो नुदतु मम रिपूनादिदेवो वराहः॥ १.२ ॥

Que el Señor primordial—Varāha—ahuyente a mis enemigos: aquel que, con su forma infinita, antaño vasta y expansiva, alzó la hermosa Tierra, rodeada por el océano junto con montañas y ríos, sobre la punta de su colmillo como si fuera un terrón de barro; aquel que es Kṛṣṇa, Viṣṇu, Señor de los dioses, enemigo del asura Kaṁsa y matador de Mura, Naraka y del de diez cabezas (Rāvaṇa), fundamento de toda existencia.

Verse 2

यः संसारार्णवे नौरिव मरणजराव्याधिनक्रोर्मिभीमे भक्तानां भीतिहर्ता मुरनरकदशास्यान्तकृत्कोलरूपी। विष्णुः सर्वेश्वरोऽयं यमिह कृतधियो लीलया प्राप्नुवन्ति मुक्तात्मानो न पापं भवत्तु नुदितारातिपक्षः क्षितीशः ॥ १.३ ॥

Que no haya mal alguno: aquel que, como una barca en el océano del saṁsāra—terrible por los cocodrilos de la muerte, la vejez y la enfermedad, y por sus olas temibles—disipa el miedo de los devotos; aquel que, en forma de Jabalí, pone fin a Mura, Naraka y al de diez rostros; este Viṣṇu, Señor de todo, a quien los de mente clara alcanzan aquí por su juego divino, volviéndose almas liberadas—que ese soberano de la tierra, que ha ahuyentado al bando enemigo, sea propicio.

Verse 3

सूत उवाच । यस्मिन् काले क्षितिः पूर्वं वराहवपुषा तु सा । उद्धृता विष्णुना भक्त्या पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ १.४ ॥

Sūta dijo: En el tiempo en que, antiguamente, la Tierra (Kṣiti) fue alzada por Viṣṇu en la forma del Jabalí (Varāha), ella—por devoción—preguntó al Señor Supremo.

Verse 4

धरण्युवाच। कल्पे कल्पे भवानेव मां समुद्धरते विभो। न चाहं वेद ते मूर्तिं नादिसर्गं च केशव॥ १.५ ॥

Dharanī (la Tierra) dijo: «En cada y en todo eón, tú solo me vuelves a levantar, oh Poderoso. Sin embargo, no conozco tu forma, oh Keśava, ni tampoco la creación primordial».

Verse 5

वेदेषु चैव नष्टेषु मत्स्यो भूत्वा रसातलम्। प्रविश्य तानपाकृष्य ब्रह्मणे दत्तवानसि॥ १.६ ॥

Cuando los Vedas se habían perdido, te convertiste en Pez, entraste en Rasātala, los recuperaste y se los entregaste de nuevo a Brahmā.

Verse 6

अन्यत्सुरासुरमयं त्वं समुद्रस्य मन्थने । धृतवानसि कौर्म्येण मन्दरं मधुसूदन ॥ १.७ ॥

Y en otra ocasión, durante el batido del Océano—empresa de devas y asuras—oh Madhusūdana, sostuviste el monte Mandara asumiendo la forma de Kūrma, la Tortuga.

Verse 7

पुनर्वाराहरूपेण मां गच्छन्तीं रसातलम् । उज्जहारैकदंष्ट्रेण भगवान् वै महार्णवात् ॥ १.८ ॥

Luego, de nuevo, asumiendo la forma de Varāha, el Jabalí, el Bienaventurado Señor me alzó—cuando yo descendía a Rasātala—con un solo colmillo, desde el gran océano cósmico.

Verse 8

अन्यद्धिरण्यकशिपुर्वरदानेन दर्पितः । अबाधमानः पृथिवीं स त्वया विनिपातितः । बलिस्तु बद्धो भगवंस्त्वया वामनरूपिणा ॥ १.९ ॥

Y además: Hiraṇyakaśipu, envanecido por un don, oprimía la Tierra; tú lo derribaste. Y Bali, oh Bienaventurado, fue atado por ti en la forma de Vāmana.

Verse 9

पुनर्निःक्षत्रिया देव त्वया चापि पुरा कृता । जामदग्न्येन रामेण त्वया भूत्वाऽसकृत्प्रभो ॥ १.१० ॥

Oh Dios, antaño también dejaste de nuevo la tierra sin kṣatriyas, oh Señor, al convertirte repetidas veces en Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma).

Verse 10

पुनश्च रावणो रक्षः क्षपितं क्षात्रतेजसा । न च जानाम्यहं देव तव किञ्चिद्विचेष्टितम् ॥ १.११ ॥

Y una vez más, Rāvaṇa —el rākṣasa— fue destruido por el resplandor del poderío real. Sin embargo, oh Señor, no comprendo en absoluto tu intención ni tu extraordinario modo de obrar.

Verse 11

उद्धृत्य मां कथं सृष्टिं सृजसे किं च सा त्वया। सकृद् ध्रियेत कृत्वा च पालयते चापि केन च॥ १.१२ ॥

Habiéndome levantado, ¿cómo haces surgir la creación? ¿Y qué es, en verdad, esa creación tal como tú la constituyes? Una vez producida, ¿por qué medio se sostiene siquiera una vez, y por quién es también protegida?

Verse 12

केन वा सुलभो देव जायसे सततं विभो । कथं च सृष्टेरादिः स्यादवसानं कथं भवेत् ॥ १.१३ ॥

¿Por qué medio, oh Dios, oh Omnipresente, te vuelves fácilmente accesible una y otra vez? ¿Y cómo surge el comienzo de la creación, y cómo acontece su final?

Verse 13

कथं युगस्य गणना संख्या अस्यानुचतुर्युगम् । के वा विशेषास्तेष्वस्मिन् का वा अवस्थ महेश्वर ॥ १.१४ ॥

¿Cómo debe hacerse el cómputo de un yuga—su medida numérica y cómo sigue en la sucesión de los cuatro yugas? ¿Y qué rasgos distintivos pertenecen a esos (yugas) dentro de este ciclo? Además, ¿cuál es su condición, oh Maheśvara?

Verse 14

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः । एतत्सर्वं समासेन कथयस्व प्रसीद मे ॥ १.१५ ॥

¿Quiénes fueron los oficiantes de sacrificios, quiénes fueron los reyes, y quiénes alcanzaron la realización suprema? Dímelo todo en resumen; sé propicio conmigo.

Verse 15

इत्युक्तः क्रोधरूपेण जहास परमेश्वरः । हसतस्तस्य कुक्षौ तु जगद्धात्री ददर्श ह ॥ रुद्रान् देवान् सवासवः सिद्धसङ्घान् महर्षिभिः ॥ १.१६ ॥

Así interpelado con semblante airado, el Señor Supremo sonrió. Y al reír, Jagaddhātrī (la Tierra, sustentadora del mundo) vio en su vientre a los Rudras, a los dioses junto con Indra, y a las huestes de Siddhas con los grandes ṛṣis.

Verse 16

सचन्द्रसूर्यग्रहसप्तलोकानन्तः स्थितांस्तावदुपात्तधर्मान् । इतीदृशं पश्यति सा समस्तं यावत्क्षितिर्वेपितसर्वगात्रा ॥ १.१७ ॥

Así contempla ella (la Tierra) el todo: los siete mundos con la Luna, el Sol y los cuerpos planetarios, situados en la inmensidad sin límite, cada cual permaneciendo en el orden (dharma) que ha asumido; y sigue mirando de ese modo mientras la Tierra tiembla en todos sus miembros.

Verse 17

उन्मीलितास्यस्तु यदा महात्मा दृष्टो धरण्याऽमलसर्वगात्र्या । तावत्स्वरूपेण चतुर्भुजेन महोदधौ सुप्तमथोऽन्वपश्यत् ॥ १.१८ ॥

Cuando aquel magnánimo, con los ojos abiertos, fue visto por la Tierra—cuyo cuerpo entero era inmaculado—entonces ella lo contempló en su propia forma de cuatro brazos, como si estuviera dormido sobre el gran océano.

Verse 18

शेषपर्यङ्कशयने सुप्तं देवं जनार्दनम् । दृष्ट्वा तन्नाभिपङ्कस्थमन्तःस्थं च चतुर्मुखम् ॥ कृताञ्जलिपुटा देवी स्तुतिं धात्री जगाद ह ॥ १.१९ ॥

Al ver al dios Janārdana dormido sobre el lecho de Śeṣa, y al ver al de cuatro rostros (Brahmā) en el interior, asentado sobre el loto del ombligo de Él, la Diosa, con las manos unidas en reverencia, pronunció un himno de alabanza, oh Dhātṛ, sustentador.

Verse 19

धरण्युवाच । नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पीतवाससे । नमः सुरारिविध्वंसकारिणे परमात्मने ॥ १.२० ॥

Dijo Dharaṇī: «Salve a ti, de ojos como pétalos de loto; salve a ti, que vistes de amarillo. Salve al Paramātman, el Ser supremo, destructor de los enemigos de los dioses».

Verse 20

शेषपर्यङ्कशयने धृतवक्षःस्थलश्रिये । नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते मोक्षकारिणे ॥ १.२१ ॥

Salutación a Ti, que reposas en el lecho de Śeṣa y llevas a Śrī en el pecho; salutación a Ti, Señor de todos los dioses; salutación a Ti, otorgador de la liberación (mokṣa).

Verse 21

नमः शार्ङ्गासिचक्राय जन्ममृत्युविवर्जिते। नमो नाभ्युत्थितमहत्त्कमलासनजन्मने॥ १.२२ ॥

Homenaje a Ti, portador del arco Śārṅga, de la espada y del disco (cakra), libre de nacimiento y muerte. Homenaje a Ti, de cuyo ombligo surgió el gran loto del que nació Brahmā, el que está sentado en el loto.

Verse 22

नमो विद्रुमरक्तास्यपाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रसन्नास्मि त्राहि नारीमनागसम् ॥ १.२३ ॥

Homenaje a Ti, cuyo rostro es rojo como el coral y cuyas manos resplandecen como brotes tiernos. A Ti acudo como refugio, con mente serena; protege a esta mujer, que no tiene culpa.

Verse 23

पूर्णनीलाञ्जनाकारं वाराहं ते जनार्दन । दृष्ट्वा भीतास्मि भूयोऽपि जगत् त्वद्देहगोचरम् । इदानीं कुरु मे नाथ दयां त्राहि महाभयात् ॥ १.२४ ॥

Oh Janārdana, al ver tu forma de Varāha, de aspecto como el colirio azul profundo, vuelvo a sentir temor, pues el mundo entero ha entrado en el ámbito de tu cuerpo. Ahora, oh Señor, ten compasión de mí y protégeme del gran miedo.

Verse 24

केशवः पातु मे पादौ जङ्घे नारायणो मम । माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ॥ १.२५ ॥

Que Keśava proteja mis pies; que Nārāyaṇa proteja mis piernas. Que Mādhava proteja mi cintura; y que Govinda proteja también mis partes secretas.

Verse 25

नाभिं विष्णुस्तु मे पातु उदरं मधुसूदनः । ऊरुं त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु वामनः ॥ १.२६ ॥

Que Viṣṇu proteja mi ombligo; que Madhusūdana proteja mi vientre. Que Trivikrama proteja mis muslos; que Vāmana proteja mi corazón.

Verse 26

श्रीधरः पातु मे कण्ठं हृषीकेशो मुखं मम । पद्मनाभस्तु नयने शिरो दामोदरो मम ॥ १.२७ ॥

Que Śrīdhara proteja mi garganta; que Hṛṣīkeśa proteja mi rostro. Que Padmanābha proteja mis ojos, y que Dāmodara proteja mi cabeza.

Verse 27

एवं न्यस्य हरेर्न्यासमामानि जगती तदा । नमस्ते भगवन् विष्णो इत्युक्त्वा विरराम ह ॥ १.२८ ॥

Habiendo realizado así el nyāsa consagratorio relativo a Hari, la Tierra (Jagatī) dijo entonces: «¡Salutations a Ti, oh Bienaventurado Señor Viṣṇu!», y acto seguido guardó silencio.