Adhyaya 7

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तीर्थमन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षीरोदकमिति स्मृतम् । सीताकुण्डाच्च वायव्ये वर्त्तते गुणसुन्दरम् । पुण्यैकनिचयस्थानं सर्वदुःखविनाशनम्

Dijo Agastya: Describiré otro tīrtha, recordado con el nombre de «Kṣīrodaka». Al noroeste de Sītākuṇḍa se halla, hermoso por sus cualidades auspiciosas: morada donde se acumula el mérito y destructor de toda aflicción.

Verse 2

पुरा दशरथो राजा पुत्रेष्टिनाम नामतः । चकार विधिवद्यज्ञं पुत्रार्थं यत्र चादरात्

Antaño, el rey Daśaratha realizó allí, conforme al rito debido, el sacrificio llamado Putreṣṭi, con fervoroso anhelo de obtener hijos.

Verse 3

क्रतुं समापयामास सानन्दो भूरिदक्षिणम् । यज्ञान्ते क्रतुभुक्तत्र मूर्तिमान्समदृश्यत

Con alegría concluyó el kratu, otorgando abundantes dádivas sacerdotales (dakṣiṇā). Al término del yajña, aquel que allí participa de la oblación se manifestó en forma corpórea.

Verse 4

हस्ते कृत्वा हेमपात्रं हविःपूर्णमनुत्तमम् । तस्मिन्हविषि संकीर्णं वैष्णवं तेज उत्तमम् । चतुर्विधं विभज्यैव पत्नीभ्यो दत्तवान्नृपः

El rey tomó en su mano un vaso de oro colmado de la insuperable oblación del sacrificio; en aquella ofrenda se hallaba mezclado el supremo resplandor vaiṣṇava. Dividiéndola en cuatro porciones, la entregó a sus reinas.

Verse 5

यत्र तत्क्षीरसंप्राप्तिर्जाता परमदुर्लभा । क्षीरोदकमिति ख्यातं तत्स्थानं पापनाशनम् । उदकेनाभिव्यक्तं च उत्तमं च फलप्रदम्

Donde ocurrió aquella rarísima “obtención de leche”, ese lugar llegó a ser célebre como Kṣīrodaka. Destruye los pecados; manifestado por sus aguas, otorga los frutos más excelsos.

Verse 6

तत्र स्नात्वा नरो धीमान्विजितेन्द्रिय आदरात् । सर्वान्कामानवाप्नोति पुत्रांश्च सुबहुश्रुतान्

Quien, sabio y dueño de sus sentidos, se baña allí con reverencia, alcanza todos los deseos—y obtiene también hijos bien educados y de gran erudición.

Verse 7

आश्विने शुक्लपक्षस्य एकादश्यां जितव्रतः । तत्र स्नात्वा विधानेन दत्त्वा शक्त्या द्विजन्मने

En la Ekādaśī de la quincena luminosa de Āśvina, quien permanezca firme en sus votos debe bañarse allí conforme al rito y luego dar limosna a un dvija (dos veces nacido) según su capacidad.

Verse 8

विष्णुं संपूज्य विधिवत्सर्वान्कामानवाप्नुयात् । पुत्रानवाप्नुयाद्विद्धि धर्मांश्च विधिवन्नरः

Al adorar a Viṣṇu conforme al debido rito, una persona alcanza todos los fines deseados. Sabe que también obtiene hijos dignos y, por la recta observancia, recibe asimismo los frutos del dharma.

Verse 9

तस्मात्क्षीरोदकस्थानान्नैरृते दिग्दले श्रितम् । ख्यातं बृहस्पतेः कुण्डमुद्दंडाचंडमंडितम्

Por ello, junto al lugar de Kṣīrodaka, en el flanco del suroeste, se halla el célebre estanque de Bṛhaspati, engalanado con ornamentos altos y espléndidos.

Verse 10

सर्वपापप्रशमनं पुण्यामृततरंगितम् । यत्र साक्षात्सुरगुरुर्निवासं किल निर्ममे

Aplaca todos los pecados; sus aguas ondulan con pureza sagrada, cual néctar de amṛta. Allí, en verdad, se dice que el Gurú de los dioses (Bṛhaspati) estableció su propia morada.

Verse 11

यज्ञं च विधिवच्चक्रे बृहस्पतिरुदारधीः । नानामुनिगणैर्युक्तं रम्यं बहुफलप्रदम् । सुपर्णच्छायसंपन्नं कुण्डं तत्पापिदुर्ल्लभम्

Y Bṛhaspati, de noble entendimiento, celebró allí el yajña conforme al rito, acompañado por huestes de diversos munis, haciendo de aquel estanque un lugar deleitoso y pródigo en frutos. Dotado de la sombra de Suparṇa, ese tanque sagrado es difícil de alcanzar para el pecador.

Verse 12

इन्द्रादयोऽपि विबुधा यत्र स्नात्वा प्रयत्नतः । मनोभीष्टफलं प्राप्ताः सौंदर्यौदार्यतुंदिलाः

Incluso Indra y los demás dioses, tras bañarse allí con esmero, obtuvieron los frutos anhelados en su corazón, quedando colmados de belleza y noble generosidad.

Verse 13

यत्र स्नानेन दानेन नरो मुच्येत किल्बिषात्

Allí, mediante el baño ritual y la limosna, el hombre queda liberado del pecado.

Verse 14

भाद्रे शुक्ले तु पंचम्यां यात्रा तत्र फलप्रदा । अन्यदापि गुरोर्वारे स्नानं बहुफलप्रदम्

En la quincena luminosa de Bhādrapada, en el quinto día lunar, la peregrinación allí otorga fruto. Y también en otras ocasiones, el baño en el día de Guru (jueves) concede abundantes méritos.

Verse 15

बृहस्पतेस्तथा विष्णोः पूजां तत्र य आचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके स मोदते

Quien allí realice la adoración de Bṛhaspati y también de Viṣṇu queda libre de todo pecado y se regocija en el mundo de Viṣṇu.

Verse 16

भवेद्बृहस्पतेः पीडा यस्य गोचरवेधतः । तेनात्र विधिवत्स्नानं कार्यं संकल्पपूर्वकम्

Si alguien padece aflicción de Bṛhaspati por un tránsito astrológico adverso, debe bañarse aquí conforme al rito, precedido de un solemne saṅkalpa (voto).

Verse 17

होमं कृत्वा गुरोर्मूर्तिः सुवर्णेन विनिर्मिता । स्थित्वा जले प्रदेया वै पीतांबरसमन्विता

Tras realizar el homa, debe mandarse hacer una imagen de Guru (Bṛhaspati) en oro; colocándola en el agua, ha de ofrecerse ciertamente como dádiva, ataviada con vestiduras amarillas.

Verse 18

वेदज्ञायातिशुचये स्नात्वा पीडापनुत्तये । होमं च कारयेत्तत्र ग्रहजाप्यविधानतः

Habiéndose bañado allí para disipar la aflicción, debe hacerse celebrar allí un homa conforme a las prescripciones de la recitación de mantras planetarios, empleando a un conocedor del Veda de excepcional pureza.

Verse 19

एवं कृते न संदेहो ग्रहपीडा प्रणश्यति

Hecho de este modo, no hay duda: se destruye la aflicción causada por los planetas.

Verse 20

तद्दक्षिणे मुनिश्रेष्ठ रुक्मिणीकुण्डमुत्तमम् । चकार यत्स्वयं देवी रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

Al sur de aquel lugar sagrado, oh el mejor de los sabios, se halla el excelso Estanque de Rukmiṇī, formado por la propia diosa Rukmiṇī, amada de Kṛṣṇa.

Verse 21

तत्र विष्णुः स्वयं चक्रे निवासं सलिले तदा । वरप्रदानात्स्नेहेन भार्यायाः प्रगुणीकृतम्

Allí, Viṣṇu mismo estableció entonces su morada en las aguas; por la gracia de conceder un don, la dispuso y ennobleció por amor a su consorte.

Verse 22

तत्र स्नानं तथा दानं होमं वैष्णवमंत्रकम् । द्विजपूजां विष्णुपूजां कुर्वीत प्रयतो नरः

Allí, el hombre disciplinado debe realizar el baño ritual, la dádiva y la ofrenda al fuego con mantras vaiṣṇavas; y, con esmero, venerar a los dvijas y adorar a Viṣṇu.

Verse 23

तत्र सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या सुप्रयत्नतः । ऊर्जकृष्णनवम्यां च सर्वपापापनुत्तये

Allí debe emprenderse la peregrinación anual con gran empeño; y en el noveno día de la quincena oscura de Ūrja (Kārtika), para la remoción de todos los pecados.

Verse 24

पुत्रवाञ्जायते वन्ध्यो यात्रां कृत्वा न संशयः । नारीभिर्वा नरैर्वापि कर्त्तव्यं स्नानमादरात्

Quien es estéril, al realizar la peregrinación, queda bendecido con un hijo—sin duda. Sea mujer u hombre, debe bañarse allí con reverencia.

Verse 25

भुक्त्वा भोगान्समग्रांश्च विष्णुलोके स मोदते । लक्ष्मीकामनया तत्र स्नातव्यं च विशेषतः

Tras gozar de placeres completos, uno se regocija en el mundo de Viṣṇu. Y para buscar a Lakṣmī—prosperidad y gracia—debe bañarse allí de manera especial.

Verse 26

सर्वकाममवाप्नोति तत्र स्नानेन मानवः । रुक्मिणीश्रीपतिप्रीत्यै दातव्यं च स्वशक्तितः

Por bañarse allí, el ser humano alcanza todos los fines deseados. Y para complacer a Rukmiṇī y a Śrīpati (Viṣṇu), debe darse caridad según la propia capacidad.

Verse 27

कर्त्तव्या विधिवत्पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः । ध्येयो लक्ष्मीपतिस्तत्र शंखचक्रगदाधरः

Debe realizarse el culto conforme a la norma ritual, honrando en especial a los brāhmaṇas. Allí ha de meditarse al Señor de Lakṣmī, portador de la concha, el disco y la maza.

Verse 28

पीतांबरधरः स्रग्वी नारदादिभिरीडितः । तार्क्ष्यासनो मुकुटवान्महेन्द्रादिविभूषितः

Hari, vestido con ropaje amarillo y ceñido de guirnalda, alabado por Nārada y otros sabios; sentado sobre Tārkṣya (Garuḍa), coronado y engalanado con ornamentos dignos de Indra y de los dioses: así se contempla a Hari en Ayodhyā.

Verse 29

सर्वकामफलावाप्त्यै वक्षोलक्षितकौस्तुभः । अतसीकुसुमश्यामः कमलामललोचनः

Para alcanzar los frutos de todos los deseos justos, recuérdese a Aquel cuyo pecho porta la gema Kaustubha: de tono oscuro como la flor de atasi, con ojos puros semejantes al loto.

Verse 30

एवं कृते न संदेहः सर्वान्कामानवाप्नुयात् । इह लोके सुखं भुक्त्वा हरिलोके स मोदते

Hecho esto, no hay duda: se alcanzan todos los fines deseados. Tras gozar de dicha en este mundo, se regocija después en el reino de Hari.

Verse 31

अतः परं प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदघापहम् । कलिकिल्विषसंहारकारकं प्रत्ययात्मकम्

A continuación describiré otro tīrtha que borra el pecado: destruye las manchas de la era de Kali y otorga firme convicción mediante una certeza espiritual directa.

Verse 32

परं पवित्रमतुलं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । धनयक्षैतिख्यातं परं प्रत्ययकारकम्

Es supremamente puro e incomparable, concede éxito en los fines y el cumplimiento de todos los deseos dignos. Conocido como ‘Dhana-Yakṣa’, otorga la más alta certeza y confianza en su poder.

Verse 33

रुक्मिणीकुण्डवायव्यदिग्दले संस्मृतं शुभम् । हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेरासीत्तत्र धनं महत्

En el cuadrante noroeste, cerca de Rukmiṇī-kuṇḍa, se halla un lugar auspicioso, recordado como sagrado. Allí, el rey sabio Hariścandra tuvo un gran tesoro.

Verse 34

तस्य रक्षार्थमत्यर्थं रक्षितो यक्षौच्चकैः । विश्वामित्रो मुनिः पूर्वं यदा चैव पराजयत्

Para custodiar aquel tesoro con el mayor rigor, fue guardado por temibles Yakṣas. Antaño, cuando el sabio Viśvāmitra los venció y los derrotó…

Verse 35

हरिश्चंद्रं नरपतिं राज्यसूयकरं परम् । राज्यं जग्राह सकलं चतुरंगबलान्वितम्

Al rey Hariścandra—soberano y supremo ejecutor del rito real del Rājasūya—le fue arrebatado todo su reino, junto con su ejército de cuatro cuerpos.

Verse 36

तद्वशेऽदाच्च स मुनिर्धनं सकलमुत्तमम् । तद्रक्षायै प्रयत्नेन यक्षं स्थापितवानसौ

Una vez sometidos a su dominio, el sabio hizo que se entregara toda aquella excelente riqueza. Luego, con empeño para su custodia, estableció a un Yakṣa como guardián.

Verse 37

प्रमंथुर इति ख्यातं प्रमोदानन्दमंदिरम् । रक्षां विदधतस्तस्य बहुयत्नेन सर्वशः

Aquel guardián llegó a ser célebre como Pramanthura—morada de gozo y bienaventuranza—y, con gran empeño por todos los medios, mantenía sin cesar la protección.

Verse 38

तुतोष स मुनिर्द्धीमान्कदाचिद्विजितेन्द्रियः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रीत्या परमया युतः

Entonces el sabio asceta—dueño de sí y vencedor de los sentidos—quedó complacido; y, colmado de supremo afecto, pronunció dulces palabras.

Verse 39

विश्वामित्र उवाच । वरं वरय धर्मज्ञ क्षिप्रमेव विमत्सरः । भक्त्या परमया धीर संतुष्टोऽस्मि विशेषतः

Viśvāmitra dijo: «Oh conocedor del dharma, elige pronto un don, libre de envidia. Oh firme, estoy especialmente complacido por tu suprema devoción»។

Verse 40

यक्ष उवाच । वरं प्रयच्छसि यदि विप्रवर्य मदीप्सितम् । ममांगमतिदुर्गंधि शापाच्च नृपतेरभूत् । सुगन्धयितुं ब्रह्मर्षे तत्प्रसीद मुनीश्वर

El Yakṣa dijo: «Si vas a conceder un don, oh excelso entre los brāhmaṇas, concédeme lo que deseo. Mi cuerpo se ha vuelto sumamente hediondo por la maldición de un rey. Oh brahmarṣi, sé propicio, oh señor de los sabios: hazme fragante.»

Verse 41

अगस्त्य उवाच । एवमुक्ते तु यक्षेण मुनिर्ध्यानस्थलोचनः । तं विविच्यानया भक्त्या अभिषेकं चकार सः

Agastya dijo: Cuando el Yakṣa hubo hablado así, el sabio—con los ojos fijos en la meditación—lo consideró, y con tal devoción realizó para él el rito de abhiṣeka (ablución consagratoria).

Verse 42

तीर्थोदकेन विधिवत्कृत्वा संकल्पमादरात् । ततः सोऽभूत्क्षणेनैव सुगन्धोत्तरविग्रहः

Con el agua sagrada del tīrtha, y tras hacer con reverencia el saṅkalpa conforme al rito, en un instante se volvió de cuerpo dotado de una fragancia incomparable.

Verse 43

तथाभूतः स मधुरं प्रोवाच प्रांजलिस्ततः । पुनः पुरः स्थितो धीमान्विनयावनतस्तदा

Así transformado, habló dulcemente con las manos juntas; y de nuevo, de pie ante el sabio, aquel prudente se inclinó con humildad.

Verse 44

यक्ष उवाच । त्वत्कृपाभिरहं धीर जातः सुरभिविग्रहः । एतत्स्थानं यथा ख्यातिं याति सर्वज्ञ तत्कुरु

El Yakṣa dijo: «Por tu compasión, oh firme de ánimo, he obtenido un cuerpo fragante. Oh omnisciente, obra de tal modo que este lugar alcance renombre».

Verse 45

त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे तथा यत्नं विधेहि वै

Por ello, oh sabio brāhmaṇa, por tu gracia, emprende de veras el esfuerzo para que así sea.

Verse 46

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तः क्षणं ध्यात्वा मुनिः स्तिमितलोचनः । यक्षं प्रति प्रसन्नात्मा ह्युवाच श्लक्ष्णया गिरा

Agastya dijo: Así interpelado, el sabio, con la mirada serena, meditó un instante; luego, con el corazón apacible, habló al Yakṣa con palabras suaves.

Verse 47

विश्वामित्र उवाच । प्रसिद्धिमतुलां यक्ष एतत्स्थानं गमिष्यति । धनयक्ष इति ख्यातिमेतत्तीर्थं गमिष्यति

Viśvāmitra dijo: «Oh Yakṣa, este lugar alcanzará una fama incomparable. Este tīrtha será conocido con el nombre de “Dhanayakṣa”.»

Verse 48

सौंदर्य्यदं शरीरस्य परं प्रत्ययकारकम् । यत्र स्नात्वा विधानेन दौर्गंध्यं त्यजति क्षणात् । तत्र स्नानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं पुण्यकांक्षिभिः

Ese lugar sagrado de baño otorga hermosura al cuerpo y se vuelve fundamento supremo de certeza interior. Quien se baña allí conforme al rito, abandona al instante el mal olor. Por ello, los que anhelan mérito deben esforzarse en bañarse allí con esmero.

Verse 49

दानं श्रद्धास्वशक्तिभ्यां लक्ष्मीपूजा विशेषतः । तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीप्रीत्यै विशेषतः

Debe darse caridad con fe y según la propia capacidad, y en especial rendir culto a Lakṣmī. En ese lugar, el baño sagrado y la dádiva—por encima de todo—se realizan particularmente para el deleite de Lakṣmī.

Verse 50

पूजया तु निधीनां च नवानामपि सुव्रत । इह लोके सुखं भुक्त्वा परलोके स मोदते

Pero, por el culto incluso a los nueve tesoros, oh virtuoso, uno goza de dicha en este mundo y también se regocija en el mundo venidero.

Verse 51

महापद्मस्तथा पद्मः शंखो मकरकच्छपौ । मुकुन्दकुंदनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव

Los nueve tesoros son: Mahāpadma, Padma, Śaṅkha, Makara, Kacchapa, Mukunda, Kunda, Nīla y Kharva.

Verse 52

एतेषामपि कुण्डेऽत्र संनिधिर्भविताऽनघ । एतेषां तु विशेषेण पूजा बहुफलप्रदा

Oh intachable, estos (nueve tesoros) también tendrán su presencia en este mismo estanque. Y su culto aquí, en particular, concede frutos abundantes.

Verse 53

जलमध्ये प्रकर्त्तव्यं निधिलक्ष्मीप्रपूजनम्

El culto a Nidhi-Lakṣmī debe realizarse en medio del agua.

Verse 54

अन्नं बहुविधं देयं वासांसि विविधानि च

Deben darse alimentos de muchas clases, y también vestiduras de diversas clases.

Verse 55

सुवर्णादि यथाशक्त्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । गुप्तं दानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं सुप्रयत्नतः

Debe darse oro y lo semejante según la propia capacidad, evitando la mezquindad en la riqueza. Y la caridad ha de realizarse en secreto, con diligencia y gran cuidado.

Verse 56

फलानि च सुवर्णानि देयानि च विशेषतः

En particular, deben darse en caridad frutos y oro.

Verse 57

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं बहुफलप्रदम् । श्रद्धया परया युक्तैः कर्त्तव्यं श्रद्धयाधिकम्

En el decimocuarto día lunar de la quincena oscura, el baño sagrado otorga abundantes frutos. Debe realizarse por quienes están dotados de la fe suprema, más aún, con fe acrecentada.

Verse 58

माघे कृष्णचतुर्दश्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । तत्र स्नानं पितॄणान्तु तर्पणं च विशेषतः

En el decimocuarto día de la quincena oscura del mes de Māgha, la peregrinación otorga el fruto de un año entero. Allí debe uno bañarse y, en especial, ofrecer tarpaṇa (libaciones) a los Pitṛs, los antepasados.

Verse 59

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन् । अपसव्येन विधिवत्तर्प्पयेदंजलित्रयम्

Diciendo: «Que el mundo entero—desde Brahmā hasta una brizna de hierba—quede satisfecho», debe ofrecerse debidamente el tarpaṇa, llevando el cordón sagrado en forma inversa (apasavya) y vertiendo tres puñados de agua con las manos juntas.

Verse 60

एवं कुर्वन्नरो यक्ष न मुह्यति कदाचन । अत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत्

Oh Yakṣa, el hombre que obra así no se extravía jamás. Quien se baña aquí va al cielo; quien se baña aquí alcanza la dicha.

Verse 61

अत्र स्नातेन ते यक्ष कर्त्तव्यं पूजनं पुरः । त्वत्पूजनेन विधिवन्नृणां पापक्षयो भवेत्

Oh Yakṣa, después de bañarse aquí debe realizarse la adoración ante ti. Al adorarte conforme al rito, los pecados de los hombres se destruyen.

Verse 62

नमः प्रमथराजेति पूजामन्त्र उदाहृतः । तीर्थमध्ये प्रकर्त्तव्यं पूजनं श्रवणादिकम्

El mantra de adoración se declara así: «¡Homenaje al Rey de los Pramathas!». En medio mismo del tīrtha debe realizarse el culto, comenzando por actos como la escucha reverente (del relato sagrado) y otros.

Verse 63

निधिलक्ष्म्यो तथा यक्ष तव पूजा विशेषतः । एवं यः कुरुते धीरः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

Oh Yakṣa, para obtener tesoros y prosperidad (Lakṣmī), tu adoración es especialmente eficaz. El hombre firme que así procede alcanza todos los deseos.

Verse 64

धनार्थी धनमाप्नोति पुत्रार्थी पुत्रमाप्नुयात् । मोक्षार्थी मोक्षमाप्नोति तत्किं न यदिहाप्यते

Quien busca riqueza obtiene riqueza; quien busca un hijo obtiene un hijo; quien busca la liberación obtiene la liberación. ¿Qué hay aquí que no se alcance?

Verse 65

यस्तु मोहान्नरो यक्ष स्नानं न कुरुते किल । तस्य सांवत्सरं पुण्यं त्वं ग्रहीष्यसि सर्वशः

Pero, oh Yakṣa, el hombre que por engaño no realiza el baño ritual (snāna), en verdad: tú arrebatarás por completo el mérito acumulado por él durante un año.

Verse 66

इति दत्त्वा वरांस्तस्मै विश्वामित्रो मुनीश्वरः । अन्तर्दधे मुनिवरस्तदा स च तपोनिधिः

Así, tras concederle los dones, Viśvāmitra—señor entre los sabios—desapareció de la vista; el mejor de los ascetas, tesoro de tapas.

Verse 67

तदाप्रभृति तत्स्थानं परमां ख्यातिमाययौ । तस्य तीर्थस्य सकला भूमिः स्वर्णविनिर्मिता

Desde entonces, aquel lugar alcanzó la más alta fama. Todo el suelo de ese tīrtha parecía como si estuviera hecho de oro.

Verse 68

दिव्यरत्नौघखचिता समंतादुपशोभिता । एवं यः कुरुते विद्वन्स याति परमां गतिम्

Adornado por doquier con montones de joyas divinas y resplandeciente en torno—oh sabio, quien lo realiza de este modo alcanza el estado supremo.

Verse 69

धनयक्षादुत्तरस्मिन्दिग्भागे संस्थितं द्विज । वसिष्ठकुण्डं विख्यातं सर्वपापापहं सदा

Hacia el norte, en la región regida por Kubera, Señor de la Riqueza, oh brāhmaṇa, se halla el célebre Vasiṣṭha-kuṇḍa, que siempre destruye todos los pecados.

Verse 70

वसिष्ठस्य सदा तत्र निवासः सुतपोनिधेः । अरुन्धती सदा यस्य वर्तते निर्मलव्रता

Allí mora siempre Vasiṣṭha, tesoro de nobles austeridades; y junto a él está siempre Arundhatī, firme en su voto inmaculado.

Verse 71

अत्र स्नानं विशेषेण श्राद्धपूर्वमतंद्रितः । यः कुर्यात्प्रयतो धीमांस्तस्य पुण्यमनुत्तमम्

Aquí debe uno bañarse con especial esmero, habiendo realizado antes el śrāddha, sin negligencia. El sabio que lo hace con disciplina obtiene un mérito sin igual.

Verse 72

वामदेवस्य तत्रैव संनिधिर्वर्ततेऽनघ । वशिष्ठवामदेवौ तु पूजनीयौ प्रयत्नतः

Allí mismo se manifiesta la santa presencia de Vāmadeva, oh intachable. En verdad, Vasiṣṭha y Vāmadeva deben ser venerados con sincero empeño.

Verse 73

पतिव्रता पूजनीयाऽरुन्धती च विशेषतः । स्नातव्यं विधिना सम्यग्दातव्यं च स्वशक्तितः

Arundhatī, la pativratā digna de veneración, debe ser adorada de modo especial. Debe uno bañarse correctamente según el rito y dar caridad conforme a sus fuerzas.

Verse 74

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते नात्र संशयः । अत्र यः कुरुते स्नानं स वशिष्ठसमो भवेत्

Aquí se alcanza el fruto de todos los deseos—sin duda alguna. Quien se baña aquí llega a ser igual a Vasiṣṭha en mérito.

Verse 75

भाद्रे मासि सिते पक्षे पंचम्यां नियतव्रतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या विधिपूर्विका

En el mes de Bhādrapada, en la quincena luminosa, en el quinto día lunar, quien observe un voto regulado debe emprender la peregrinación anual, conforme al rito.

Verse 76

विष्णुपूजा प्रयत्नेन कर्तव्या श्रद्धयात्र वै । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते

Aquí debe realizarse la adoración de Viṣṇu con empeño y con fe. Purificada de todos los pecados, el alma es honrada en el mundo de Viṣṇu.

Verse 77

वसिष्ठकुण्डाद्विप्रेंद्र प्रत्यग्दिग्दलमाश्रितम् । विख्यातं सागरं कुण्डं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । यत्र स्नानेन दानेन सर्वकामानवाप्नुयात्

Al oeste del Vasiṣṭha-kuṇḍa, oh el mejor de los brāhmaṇas, se halla el célebre Sāgara-kuṇḍa, que concede el logro de todos los fines y deseos. Quien allí se baña y da limosna obtiene todos los frutos anhelados.

Verse 78

पौर्णमास्यां समुद्रस्य स्नानाद्यत्पुण्यमाप्नुयात् । तत्पुण्यं पर्वणि स्नातो नरश्चाक्षयमाप्नुयात्

Cualquier mérito que se obtiene al bañarse en el océano en día de luna llena—quien se baña aquí en un día festivo sagrado alcanza ese mismo mérito en forma imperecedera (akṣaya).

Verse 79

तस्मादत्र विधानेन स्नातव्यं पुत्रकांक्षया । आश्विने पौर्णमास्यां तु विशेषात्स्नानमाचरेत्

Por ello, debe uno bañarse aquí conforme al rito prescrito, especialmente si anhela descendencia; y en la luna llena del mes de Āśvina, practíquese el baño con particular esmero.

Verse 80

एवं कुर्वन्नरो विद्वान्सर्वपापैः प्रमुच्यते । अत्र स्नात्वा नरो दत्त्वा यथाशक्त्या दिवं व्रजेत्

Obrando así, el sabio queda libre de todos los pecados. Tras bañarse aquí y dar limosna según su capacidad, el hombre asciende al cielo.

Verse 81

सागरान्नैरृते भागे योगिनीकुण्डमुत्तमम् । यत्राऽसते चतुःषष्टियोगिन्यो जलसंस्थिताः

Al suroeste del océano se halla el excelente Yoginī-kuṇḍa, donde moran sesenta y cuatro Yoginīs, permaneciendo en las aguas.

Verse 82

सर्वार्थसिद्धिदाः पुंसां स्त्रीणां चैव विशेषतः । परसिद्धिप्रदाः सर्वाः सर्वकामफलप्रदाः

Ellas otorgan a los hombres el logro de todos los fines, y de modo especial a las mujeres. Todas conceden realizaciones superiores y otorgan los frutos de todo deseo.

Verse 83

आश्विने शुक्लपक्षस्य अष्टम्यां च विशेषतः । स्नातव्यं च प्रयत्नेन योगिनीप्रीतये नृभिः

En el mes de Āśvina, y en especial en el octavo día de la quincena luminosa, deben los hombres bañarse con empeño y cuidado, para complacer (propiciar) a las Yoginīs.

Verse 84

अत्र स्नानं तथा दानं सर्वं सफलतां व्रजेत् । यक्षिणीप्रभृतयः सिद्धा भवंत्यत्र न संशयः

Aquí, el baño sagrado y también la caridad—todo ello se vuelve fructífero. Las Yakṣiṇīs y otros seres siddha semejantes alcanzan aquí su cumplimiento—sin duda alguna.

Verse 85

योगिनीकुंडतः पूर्वमुर्वशीकुण्डमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो विद्वन्नुर्वशीं दिवि संश्रयेत्

Al oriente del Yoginī-kuṇḍa está el excelso Urvaśī-kuṇḍa. El sabio que se baña allí alcanza a Urvaśī en el cielo (gozo y compañía celestiales).

Verse 86

पुरा किल मुनिर्धीरो रैभ्यो नाम तपोधनः । चचार हिमवत्पार्श्वे निराहारो जितेन्द्रियः

En tiempos antiguos hubo un sabio firme, llamado Raibhya, tesoro de austeridad. Vagó junto a las laderas del Himalaya, en ayuno y con los sentidos conquistados.

Verse 87

तत्तपो विपुलं दृष्ट्वा भीतः सुरपतिस्ततः । उर्वशीं प्रेषयामास तपोविघ्नाय चादरात्

Al ver aquella inmensa austeridad, el señor de los dioses se llenó de temor. Entonces, con el propósito de estorbar la penitencia, envió respetuosamente a Urvaśī.

Verse 88

ततः सा प्रेषिता तेनाजगाम गजगामिनी । उवास हिमवत्पार्श्वे रैभ्याश्रममनुत्तमम्

Entonces, enviada por él, la doncella de andar de elefante partió y llegó. Moró junto al Himalaya, en el insuperable āśrama de Raibhya.

Verse 89

वनफुल्ललताकुञ्जे मञ्जुकूजद्विहंगमे । किन्नरीकेलिसंगीतस्तिमितांगकुरंगके

En una arboleda donde florecían las enredaderas del bosque, donde las aves cantaban dulcemente y los ciervos quedaban inmóviles—sosegados por la música juguetona de las Kinnarīs—ella moraba allí.

Verse 90

पुन्नागकेशराशोकच्छिन्नकिजल्कपिंजरे । कल्पिते कांचनगिरौ द्वितीय इव वेधसा

En medio de una espesura dorada—teñida por el polen de las flores de punnāga, kesara y aśoka—parecía como si el Creador mismo hubiese forjado una segunda “montaña de oro”.

Verse 91

सा बभौ कांतिसर्वस्वकोशः कुसुमधन्वनः । उर्वश्यनल्पसामान्यलावण्यामृतवाहिनी

Ella resplandecía como si fuese el tesoro mismo de toda fulguración para Kāma, el Señor del arco de flores; un río que fluye con el néctar de la hermosura—raro aun entre las Urvaśīs.

Verse 92

अंगप्रभासुवर्णेन सितमौक्तिकशोभिता । तारुण्यरुचिरत्वेन तारुण्येन विभूषिता

Con el fulgor dorado de sus miembros y la hermosura de perlas blancas, estaba engalanada por la juventud misma—hecha encantadora por el hechizo de su fresca lozanía.

Verse 93

विलोमलोचनापांगतरंगधवलत्विषा । नवपल्लवसच्छायं कल्पयन्ती निजाधरम्

Con el fulgor blanquecino, ondulante, de sus miradas de soslayo, hacía que sus propios labios parecieran sombreados con el tinte fresco de los tiernos brotes de hojas nuevas.

Verse 94

कर्णोपलम्बिसंघुष्यद्भृङ्गाढ्यचूतमञ्जरी । सुधागर्भसमुद्भूता पारिजातलता यथा

El racimo de flores de mango junto a su oreja, zumbante de abejas, parecía una enredadera de pārijāta nacida del seno del néctar.

Verse 95

तनुमध्या पृथुश्रोणिर्वर्णोद्भिन्नपयोधरा । निःशाणितशरस्येव शक्तिः कुसुमधन्वनः

De cintura esbelta y caderas anchas, con pechos plenos realzados por el fulgor de su tez, parecía la misma potencia de Kāma, el del arco de flores, como la fuerza de una flecha finamente afilada.

Verse 96

अपश्यदाश्रमे तस्मिन्मुनिरायतलोचनाम् । नयनानलदाहेन विदग्धेन मनोभुवा

En aquel āśrama el sabio vio a la doncella de ojos amplios, mientras Kāma, el nacido de la mente, lo abrasaba con el fuego ardiente de sus miradas.

Verse 97

त्रिनेत्रवंचनायैव कल्पितां ललनातनुम् । तामाश्रमलतापुष्पकांचीरचितकुण्डलाम्

En verdad, había sido modelada con forma de mujer sólo para engañar al Señor de los Tres Ojos; y sus pendientes parecían hechos con flores de enredaderas del propio āśrama.

Verse 98

विलोक्य तां विशालाक्षीं मुनिर्व्याकुलितेन्द्रियः । बभूव रोषसंतप्तः शशाप च बहु ज्वलन्

Al ver a aquella mujer de grandes ojos, el sabio, con los sentidos turbados, se inflamó de ira; ardiendo en cólera, pronunció una maldición.

Verse 99

रैभ्य उवाच । कुरूपतां व्रज क्षिप्रं या त्वं सौंदर्यगर्विता । समागता तपोविघ्नहेतवे मम सन्निधौ

Raibhya dijo: «Ve de inmediato a la fealdad, tú que te envaneces de tu hermosura, pues has venido ante mí como causa de obstáculo para mi austeridad».

Verse 100

अगस्त्य उवाच । इति शप्ता रुषा तेन मुनिना सा शुभेक्षणा । उवाच वनिता भूत्वा प्रांजलिर्मुनिमादरात्

Agastya dijo: «Así, maldecida con ira por aquel sabio, la de hermosa mirada se volvió como una mujer mortal; y, con las palmas juntas, se dirigió al muni con respeto».

Verse 101

उर्वश्युवाच । भगवन्मे प्रसीद त्वं पराधीना यतस्त्वहम् । त्वच्छापस्य कथं मुक्तिर्भविता नियतव्रत

Urvāśī dijo: «Oh Bienaventurado, séme propicio, pues estoy bajo el dominio de otro. Oh tú de votos firmes, ¿cómo llegará mi liberación de tu maldición?»

Verse 102

रैभ्य उवाच । अयोध्यायामस्ति तीर्थं पावनं परमं महत् । तत्र स्नानं कुरुष्वाद्य सौंदर्यं परमाप्नुहि

Raibhya dijo: «En Ayodhyā hay un tīrtha supremamente grande y purificador. Báñate allí hoy mismo y alcanza una hermosura sin igual».