Adhyaya 129

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अक्षमालेश्वरं परम् । सागरार्कादीशकोणे पंचाशद्धनुषान्तरे

Īśvara dijo: «Luego, oh gran Diosa, debe uno ir al supremo Akṣamāleśvara, situado en el ángulo entre Sāgarārka y Ādīśa, a una distancia de cincuenta longitudes de arco».

Verse 2

संस्थितं पापशमनं युगलिंगं महाप्रभम् । अक्षमालेश्वरंनाम पुरा तस्य प्रकीर्तितम् । उग्रसेनेश्वरं नाम ख्यातं तस्यैव साम्प्रतम्

Allí se alza un ‘liṅga gemelo’ resplandeciente, de gran esplendor, que apacigua el pecado. Antaño fue celebrado con el nombre de Akṣamāleśvara; ahora ese mismo (liṅga) es conocido como Ugraseneśvara.

Verse 3

देव्युवाच । अक्षमालेश्वरं नाम यत्पूर्वं समुदाहृतम् । कथं तदभवद्देव कथयस्व प्रसादतः

La Diosa dijo: «Oh Deva, antaño se mencionó que ese lugar llevaba el nombre de Akṣamāleśvara. ¿Cómo llegó a tener tal nombre? Dímelo, por tu gracia».

Verse 4

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महादेवि सती चाध मयोनिजा । अक्षमालेति वै नाम्ना सतीधर्मपरायणा

Īśvara dijo: «Antiguamente, oh Gran Diosa, hubo una mujer virtuosa, nacida de Māyā (de origen prodigioso), llamada Akṣamālā, firmemente entregada al dharma».

Verse 5

कदाचित्समनुप्राप्ते दुर्भिक्षे कालपर्ययात् । ऋषयश्च महादेवि क्षुधाक्रान्ता विचेतसः

En cierta ocasión, por un giro del tiempo, sobrevino una hambruna; y los sabios, oh Gran Diosa, fueron vencidos por el hambre, afligidos y turbados en su mente.

Verse 6

सर्वे चान्नं परीप्संतो गताश्चण्डालवेश्मनि । ज्ञात्वान्नसंग्रहं तस्य प्रार्थयाञ्चक्रुरन्त्यजम्

Todos ellos, deseosos de alimento, fueron a la casa de un caṇḍāla. Al saber que tenía provisiones almacenadas, suplicaron a aquel marginado que les diera comida.

Verse 7

भोभोऽन्त्यज महाबुद्धे रक्षास्मानन्नदानतः । प्राणसंदेहमापन्नान्कृशांगान्क्षुत्प्रपीडितान्

«Oh marginado, oh hombre de gran entendimiento: sálvanos con el don del alimento. Estamos consumidos, atormentados por el hambre, y nuestra vida pende de la duda.»

Verse 8

अहो धन्योऽसि पूज्योऽसि न त्वमन्त्यज उच्यसे । यदस्मिन्प्रलये याते स्थितं धान्यं गृहे तव

¡Ah! Eres dichoso y digno de veneración; no debe llamársete «antyaja», pues cuando llegó esta gran devastación, aún permanecía grano almacenado en tu casa.

Verse 9

अनावृष्टिहते देशे सस्ये च प्रलयं गते । एकं यो भोजयेद्विप्रं कोटिर्भवति भोजिता

En una tierra herida por la sequía, cuando las cosechas han perecido, quien alimente siquiera a un solo brāhmaṇa obtiene un mérito equivalente a haber alimentado a un koṭi (diez millones).

Verse 10

अन्त्यज उवाच । अहो आश्चर्यमतुलं यदेतद्दृश्यतेऽधुना । यदेतन्मद्गृहं प्राप्ता ऋषयश्चान्नकांक्षिणः

Dijo el Antyaja: «¡Ah, qué maravilla sin igual se contempla ahora: que los ṛṣis, libres de todo anhelo de alimento, hayan llegado a mi casa!»

Verse 11

शूद्रान्नमपि नादेयं ब्राह्मणैः किमुतान्त्यजात्

«Ni siquiera el alimento de un Śūdra debe ser aceptado por los brāhmaṇas; ¡cuánto menos el de un Antyaja!»

Verse 12

आमं वा यदि वा पक्वं शूद्रान्नं यस्तु भक्षति । स भवेच्छूकरो ग्राम्यस्तस्य वा जायते कुले

«Sea crudo o cocido, quien coma alimento de un Śūdra se vuelve un cerdo de aldea; o bien, un ser así nace en su linaje.»

Verse 13

अमृतं बाह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यान्नमन्नमित्याहुः शूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम्

La comida del brāhmaṇa se tiene por néctar; la del kṣatriya se recuerda como leche. La comida del vaiśya se llama simplemente “comida”; la del śūdra se recuerda como sangre.

Verse 14

शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कं शूद्रेण च सहासनम् । शूद्रादन्नागमश्चैव ज्वलंतमपि पातयेत्

La comida de un śūdra, el contacto con un śūdra y el sentarse en el mismo asiento con un śūdra—y asimismo el recibir comida de un śūdra—deben desecharse, aun cuando la necesidad sea apremiante, “aunque arda”.

Verse 15

अग्निहोत्री तु यो विप्रः शूद्रान्नान्न निवर्तते । एते तस्य प्रणश्यंति आत्मा ब्रह्म त्रयोऽग्नयः

Pero el brāhmaṇa que mantiene el Agnihotra y, aun así, no se abstiene de la comida de śūdra—para él perecen estas cosas: su ātman, su esplendor brahmánico (potencia sagrada) y los tres fuegos sagrados.

Verse 16

शूद्रान्नेनोदरस्थेन ब्राह्मणो म्रियते यदि । षण्मासाभ्यन्तरे विप्रः पिशाचः सोऽभिजायते

Si un brāhmaṇa muere con comida de śūdra aún en su vientre, entonces, dentro de seis meses, ese brāhmaṇa renace como un piśāca (espíritu maligno).

Verse 17

शूद्रान्नेन द्विजो यस्तु अग्निहोत्रं जुहोति च । चण्डालो जायते प्रेत्य शूद्राच्चैवेह दैवतः

Y el dvija (nacido dos veces) que ofrece el Agnihotra usando comida de śūdra—tras la muerte nace como caṇḍāla; y aquí, en este mundo, su “deidad” ritual se vuelve śūdra (es decir, se degrada).

Verse 18

यस्तु भुञ्जति शूद्रान्नं मासमेकं निरन्तरम् । इह जन्मनि शूद्रत्वं मृतः शूद्रोऽभिजायते

Quien coma alimento de un Śūdra de manera ininterrumpida durante un mes, en esta misma vida alcanza la condición de Śūdra; y al morir, renace como Śūdra.

Verse 19

राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् । आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चर्मावकर्तिनः

La comida real arrebata el resplandor; la comida de un Śūdra arrebata el lustre brahmánico (brahmavarcasa). La comida de un orfebre arrebata la vida; y la comida de un curtidor arrebata la fama.

Verse 20

कारुकान्नं प्रजा हन्ति बलं निर्णेजकस्य च । गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकृन्तति

La comida obtenida de un artesano destruye la descendencia; y la comida de un lavandero destruye la fuerza. La comida de los servidores del templo y la comida de una cortesana separan a una persona de los mundos superiores.

Verse 21

पूयं चिकित्सकस्यान्नं पुंश्चल्याश्चान्नमिन्द्रियम् । विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं शस्त्रविक्रयिणो मलम्

La comida de un médico es como pus; la comida de una prostituta es como la caída de los sentidos. La comida de un usurero es como excremento; y la comida de un vendedor de armas es como inmundicia.

Verse 22

सहस्रकृत्वस्त्वेतेषामन्ने यद्भक्षिते भवेत् । तदेकवारं भुक्तेन कन्याविक्रयिणो भवेत्

Aunque uno comiera esos alimentos mil veces, la consecuencia sería la misma: como la que se incurre al comer una sola vez la comida de quien vende a su hija (en matrimonio).

Verse 23

सहस्रकृत्वस्तस्यैव भुक्तेऽन्ने यत्फलं भवेत् । तदन्त्यजानामन्नेन सकृद्भुक्तेन वै भवेत्

La consecuencia que surgiría de comer ese alimento mil veces—esa misma surge, en verdad, al comer una sola vez el alimento de los antyaja (tenidos por fuera del orden social).

Verse 24

तत्कथं मम विप्रेन्द्राश्चंडालस्याधमात्मनः । धर्ममेवं विजानन्तो नूनमन्नं जिहीर्षथ

¿Cómo, entonces, oh el mejor de los brahmanes, vosotros que conocéis así el dharma, pretendéis ahora tomar alimento de mí, un caṇḍāla de naturaleza vil?

Verse 25

ऋषय ऊचुः । जीवितात्ययमापन्नो योऽन्नमाद्रियते ततः । आकाश इव पंकेन न स पापेन लिप्यते

Dijeron los sabios: Cuando alguien ha llegado al borde de la muerte, si acepta alimento de allí (aunque sea de tal origen), no queda manchado por el pecado, como el cielo no se embadurna con el lodo.

Verse 26

अजीगर्तः सुतं हंतुमुपसर्पन्बुभुक्षितः । न चालिप्यत पापेन क्षुत्प्रतीघातमाचरन्

Ajīgarta, atormentado por el hambre, se acercó incluso a matar a su hijo; pero, al obrar sólo para rechazar la muerte por inanición, no quedó manchado por el pecado.

Verse 27

भारद्वाजः क्षुधार्तस्तु सपुत्रो विजने वने । बह्वीर्गा उपजग्राह बृहज्ज्योतिर्महामनाः

Bhāradvāja, afligido por el hambre, junto con su hijo en un bosque solitario, se apoderó de muchas vacas—aunque era un sabio de gran alma y de vasto resplandor espiritual.

Verse 28

क्षुधार्तो गीतमभ्यागाद्विश्वामित्रः श्वजाघनीम् । चण्डालहस्तादादाय धर्माधर्मविचक्षणः

Viśvāmitra, afligido por el hambre, fue a tomar carne de perro; conocedor de dharma y adharma, la aceptó de la mano de un caṇḍāla.

Verse 29

श्वमांसमिच्छन्नर्तौ तु धर्मान्न च्ययते स्म सः । प्राणानां परिरक्षार्थं वामदेवो न लिप्तवान्

Aun en tiempo de hambruna, aunque deseó carne de perro, no se apartó del dharma. Para salvaguardar el aliento vital, Vāmadeva no quedó manchado por pecado.

Verse 30

एवं ज्ञात्वा धर्मबुद्धे सांप्रतं मा विचारय । ददस्वान्नं ददस्वान्नमस्माकमिह याचताम्

Sabiendo esto, oh de mente justa, no vaciles ahora. Danos alimento—danos alimento a nosotros que aquí suplicamos.

Verse 31

चंडाल उवाच । यद्येवं भवतां कार्यमिदमंगीकृतं धुवम् । तदियं मत्सुता कन्या भवद्भिः परिगृह्यताम्

Dijo el Caṇḍāla: “Si en verdad éste es vuestro propósito ya decidido y firmemente aceptado, entonces tomad por esposa a esta doncella, mi propia hija.”

Verse 32

भवतां योग्रणीर्ज्येष्ठः स चेमामुद्वहेद्ध्रुवम् । दास्ये वर्षाशनं पश्चादीप्सितं भवतां द्विजाः

“Que el mayor entre vuestros guías la despose sin falta. Después de ello, oh dos veces nacidos, os proveeré alimento por un año entero—cuanto deseéis.”

Verse 33

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता ऋषयो देवि लज्जयाऽनतकन्धराः । प्रत्यालोच्य यथान्यायं वसिष्ठं समनूद्वहन्

Īśvara dijo: «Así interpelados, oh Diosa, los sabios inclinaron la cabeza por vergüenza. Tras deliberar conforme a lo debido, exhortaron a Vasiṣṭha a aceptar ese proceder».

Verse 34

वसिष्ठोऽपि समाख्याय आपद्धर्मं महामनाः । कालस्यानन्तरप्रेक्षी प्रोद्ववाहाऽन्त्यजाङ्गनाम् । अक्षमालेति वै नाम्नीं प्रसिद्धा भुवनत्रये

Vasiṣṭha, el magnánimo, tras exponer el āpaddharma, la norma para tiempos de apuro, y atendiendo a lo que exigía la hora, contrajo matrimonio conforme al rito con una mujer de la comunidad Antyaja, llamada Akṣamālā, que llegó a ser célebre en los tres mundos.

Verse 35

यदा स्वकीयतेजोभिरर्कबिंबमरुन्धत । अरुंधती तदा जाता देवदानव वंदिता

Cuando, por su propio fulgor, eclipsó el disco del sol, entonces fue llamada Arundhatī, venerada por dioses y demonios por igual.

Verse 36

यादृशेन तु भर्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि । सा तादृगेव भवति समुद्रेणेव निम्नगा

La mujer que, según el rito prescrito, se une a un esposo de cierta índole, llega a ser de esa misma índole, como el río que se hace uno con el océano.

Verse 37

अक्षमाला वसिष्ठेन संयुक्ताऽधम योनिजा । शार्ङ्गीव मन्दपालेन जगाम ह्यर्हणीयताम्

Akṣamālā, aunque nacida de origen humilde, al unirse con Vasiṣṭha alcanzó dignidad digna de honra, como Śārṅgī al unirse con Mandapāla.

Verse 38

एवं कालक्रमेणैव प्रभासं क्षेत्रमागताः । सप्तर्षयो महात्मानो ह्यरुंधत्या समन्विताः

Así, con el transcurrir del tiempo, los Siete Ṛṣis de gran alma llegaron al sagrado kṣetra de Prabhāsa, acompañados por Arundhatī.

Verse 39

तीर्थानि प्रेषयामासुः सर्वसिद्धिप्रदानि ताम्

La enviaron a los sagrados tīrtha, aquellos que otorgan toda realización (siddhi).

Verse 40

एषामन्वेषमाणानां तव देवी ह्यरुंधती । अपश्यल्लिंगमेकं तु वृक्षजालांतरे स्थितम्

Mientras ellos buscaban, tu señora Arundhatī vio un único Śiva-liṅga, oculto en una espesura de árboles.

Verse 41

तं दृष्ट्वा देवदेवेशमेवं जातिस्मराऽभवत् । पूर्वस्मिञ्जन्मनि मया रजोभावांतरस्थया

Al ver a ese Señor de los dioses, se volvió recordadora de nacimientos pasados y meditó: «En una vida anterior, yo—hallándome en otro estado condicionado por el rajas, la pasión—…».

Verse 42

अज्ञानभावाद्देवेशो नूनं चात्रार्चितः ।शिवः । तस्मात्कर्मफलं प्राप्तमन्त्यजत्वं द्विजन्मना

Ciertamente, por ignorancia, Śiva—el Señor—fue adorado aquí de modo impropio. Por ello, como fruto de ese karma, un dvija (dos veces nacido) alcanzó la condición de antyaja, un paria.

Verse 43

कस्तेन सदृशो देवः शंभुना भुवनत्रये । राज्यं नियमिनामेवं यो रुष्टोऽपि प्रयच्छति

¿Qué dios en los tres mundos es comparable a Śambhu? Aun cuando está airado, concede la soberanía a los que se dominan a sí mismos.

Verse 44

इति संचिंत्य मनसा तत्रैव निरताऽभवत् । पूजयामास तल्लिंगं दिव्याब्दानां शतं प्रिये

Meditando así en su corazón, permaneció allí mismo, entregada a la devoción. Oh amada, adoró aquel liṅga durante cien años divinos.

Verse 45

एवं तस्य प्रभावेन दृश्यते गगनांतरे । अरुंधती सती ह्येषा दृष्टा दुष्कृतनाशिनी

Por el poder de ello, Arundhatī—la casta y virtuosa—se ve manifiesta en el cielo; su sola visión destruye las malas acciones.

Verse 46

अक्षमालेश्वरस्त्वेवं यथावत्कथितस्तव । ततस्तु द्वापरस्यान्ते कलौ संध्यांशके गते

Así te ha sido descrito debidamente Akṣamāleśvara. Luego, al final de la era Dvāpara, cuando había llegado la porción crepuscular de Kali…

Verse 47

अंधासुरसुतश्चासीदुग्रसेन इति श्रुतः । स प्रभासं समासाद्य पुत्रार्थं लिंगमेयिवान्

Hubo un hijo de Andhāsura, conocido con el nombre de Ugrasena. Al llegar a Prabhāsa, se acercó al liṅga en busca de un hijo.

Verse 48

अक्षमालेश्वरं नाम ज्ञात्वा माहात्म्यमद्भुतम् । समाराध्य महादेवं नव वर्षाणि पंच च । संप्राप्तवांस्तदा पुत्रं कंसासुरमिति श्रुतम्

Habiendo conocido la maravillosa grandeza de la deidad llamada Akṣamāleśvara, él propició a Mahādeva durante catorce años; entonces obtuvo un hijo, célebre como el asura Kaṃsa.

Verse 49

तत्कालान्तरमारभ्य उग्रसेनेश्वरोऽभवत् । पापघ्नं सर्वजंतूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि

Desde entonces fue conocido como Ugraseneśvara, el que destruye los pecados de todos los seres, incluso con solo verlo y aun con solo tocarlo.

Verse 50

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । महान्ति पातकान्याहुर्नश्यंति तस्य दर्शनात्

Matar a un brahmán, beber embriagantes, robar y mancillar a la esposa del guru: éstos son declarados grandes pecados; sin embargo, se destruyen con solo el darśana, la visión del Señor sagrado en Prabhāsa.

Verse 51

तत्रैव ऋषिपञ्चम्यां प्राप्ते भाद्रपदे शुभे । अक्षमालेश्वरं पूज्य मुच्यते नारकाद्भयात्

Allí mismo, cuando en el auspicioso mes de Bhādrapada llega el día de Ṛṣi-pañcamī, quien adore a Akṣamāleśvara queda libre del temor a los reinos infernales.

Verse 52

गोप्रदानं प्रशंसंति तत्रान्नमुदकं तथा । सर्वपापविनाशाय प्रेत्यानंतसुखाय च

Allí se alaba el don de una vaca, y asimismo la ofrenda de alimento y de agua, para la destrucción de todos los pecados y, tras la muerte, para una dicha sin fin.

Verse 53

इति ते कथितं देवि ह्यक्षमालेश्वरोद्भवम् । माहात्म्यं पापशमनं श्रुतं दुःखनिबर्हणम्

Así, oh Diosa, te ha sido narrado el origen y la grandeza de Akṣamāleśvara: su Māhātmya, que apacigua el pecado; al ser escuchado, se vuelve removedor de la aflicción.

Verse 129

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उग्रसेनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa—en la saṃhitā de ochenta y un mil ślokas—el capítulo ciento veintinueve, en el séptimo Khaṇḍa (Prabhāsa), en la primera sección llamada Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, titulado “Descripción de la grandeza de Ugraseneśvara”.