Adhyaya 107

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ पूजाविधानं ते कथयामि समासतः । भक्तिभेदान्पृथक्तस्य ब्रह्मणो बालरूपिणः

Īśvara dijo: Ahora te expondré brevemente el rito de adoración—junto con las diversas modalidades de devoción—de aquel Brahman, apartado de todo, que es venerado en la forma de un Niño divino.

Verse 2

रथयात्राविधानं तु स्तोत्रमंत्रविधिक्रमम् । विविधा भक्तिरुद्दिष्टा मनोवाक्कायसंभवा

La ordenanza de la ratha-yātrā (fiesta del carro) y la secuencia correcta de himnos y mantras: así se enseña que la devoción es múltiple, nacida de la mente, la palabra y el cuerpo.

Verse 3

लौकिकी वैदिकी चापि भवेदाध्यात्मिकी तथा । ध्यानधारणया या तु वेदानां स्मरणेन च । ब्रह्मप्रीतिकरी चैषा मानसी भक्तिरुच्यते

La devoción puede ser mundana, védica y también espiritual. Aquella que se practica mediante la meditación y la firme concentración, y mediante el recuerdo de los Vedas—que complace a Brahman—se llama devoción mental (mānasī bhakti).

Verse 4

मंत्रवेदनमस्कारैरग्निश्राद्धविधानकैः । जाप्यैश्चारण्यकैश्चैव वाचिकी भक्तिरुच्यते

Por mantras, recitación del Veda, actos de salutación (namaskāra), los ritos prescritos del fuego y del śrāddha, y también por japa y disciplinas de vida en el bosque—esto se llama devoción verbal (vācikī bhakti).

Verse 5

व्रतोपवासनियमैश्चितेंद्रियनिरोधिभिः । कृच्छ्र सांतपनैश्चान्यैस्तथा चांद्रायणादिभिः

Mediante votos (vrata), ayunos y disciplinas que refrenan los sentidos; mediante austeridades como kṛcchra y sāṃtāpana; y también mediante observancias como cāndrāyaṇa y otras—(la devoción se expresa por la práctica corporal).

Verse 6

ब्रह्मोक्तैश्चोपवासैश्च तथान्यैश्च शुभव्रतैः । कायिकी भक्तिराख्याता त्रिविधा तु द्विजन्मनाम्

Por los ayunos ordenados en la enseñanza sagrada (brahma) y también por otros votos auspiciosos—esto se declara como devoción corporal (kāyikī bhakti), la cual es triple para los dvija, los «dos veces nacidos».

Verse 7

गोघृतक्षीरदधिभिर्मध्विक्षुसुकुशोदकैः । गंधमाल्यैश्च विविधैर्वस्तुभिश्चोपपादिभिः

Con ghee de vaca, leche y cuajada; con miel, caña de azúcar y agua pura de kuśa; con diversos perfumes y guirnaldas, y con ofrendas apropiadas de muchas clases—(se realiza el culto).

Verse 8

घृतगुग्गुलधूपैश्च कृष्णागुरुसुगंधिभिः । भूषणै हैमरत्नाद्यैश्चित्राभिः स्रग्भिरेव च

Con incienso de ghee y guggulu, fragante de kṛṣṇāguru (madera de áloe negra); con ornamentos de oro, gemas y semejantes; y con espléndidas guirnaldas multicolores—(se ofrece la adoración).

Verse 9

न्यासैः परिसरैः स्तोत्रैः पताकाभिस्तथोत्सवैः । नृत्यवादित्रगीतैश्च सर्ववस्तूपहारकैः

Con nyāsa (colocaciones rituales), con circunvalaciones, con himnos, con estandartes y festividades; con danza, música instrumental y canto; y con ofrendas de toda clase de objetos—se celebra el culto.

Verse 10

भक्ष्यभोज्यान्न पानैश्च या पूजा क्रियते नरैः । पितामहं समुद्दिश्य सा भक्तिर्लौकिकी मता

El culto que los hombres realizan con dulces, alimentos cocidos, granos y bebidas—dirigido a Pitāmaha (el Abuelo, Brahmā)—se considera devoción mundana (laukikī bhakti).

Verse 11

वेदमंत्रहविर्भागैः क्रिया या वैदिकी स्मृता

El rito que se recuerda como “védico” es la ejecución realizada con mantras védicos y con las porciones debidas de las oblaciones (havis).

Verse 12

दर्शे च पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यं चाग्निहोत्रजम् । प्राशनं दक्षिणादानं पुरोडाश इति क्रिया

En la luna nueva y en la luna llena debe realizarse el rito vinculado al Agnihotra: el probar ritualmente (prāśana), el dar la dakṣiṇā (honorario sacerdotal) y la ofrenda del pastel puroḍāśa; tal es el procedimiento prescrito.

Verse 13

इष्टिर्धृतिः सोमपानं याज्ञियं कर्म सर्वशः । ऋग्यजुः सामजाप्यानि संहिताध्ययनानि च । क्रियते ब्रह्माणमुद्दिश्य सा भक्तिर्वेदिकोच्यते

La iṣṭi (culto sacrificial), la dhṛti (firmeza), el beber Soma y toda obra yájñica; el japa de Ṛk, Yajus y Sāman, y el estudio de las Saṃhitās—cuando se realizan teniendo a Brahmā en mira, esa devoción se llama “devoción védica”.

Verse 14

प्राणायामपरो नित्यं ध्यानवान्विजितेंद्रियः । भैक्ष्यभक्षी व्रती चापि सर्वप्रत्याहृतेंद्रियः

Siempre entregado al prāṇāyāma, meditativo y vencedor de los sentidos; viviendo de limosnas, guardando votos, con todos los sentidos recogidos—tal es el practicante disciplinado.

Verse 15

धारणं हृदये कृत्वा ध्यायमानः प्रजेश्वरम् । हृत्पद्मकर्णिकासीनं रक्तवर्णं सुलोचनम्

Haciendo la dhāraṇā en el corazón, medita en el Señor de las criaturas (Prajāpati/Brahmā), sentado en el receptáculo del loto del corazón, de tono rojo y de hermosos ojos.

Verse 16

पश्यन्नुद्द्योतितमुखं ब्रह्माणं सुकटीतटम् । रक्तवर्णं चतुर्बाहुं वरदाभयहस्तकम् । एवं यश्चिंतयेद्देवं ब्रह्मभक्तः स उच्यते

Contemplando a Brahmā de rostro resplandeciente, de airosa cintura y caderas, rojo de color, de cuatro brazos, con manos que otorgan dones y ausencia de temor; quien así piensa en la Deidad es llamado devoto de Brahmā.

Verse 17

विधिं च शृणु मे देवि यः स्मृतः क्षेत्रवासिनाम्

Y escucha de mí, oh Diosa, la norma de conducta prescrita para quienes habitan en el kṣetra, el campo sagrado.

Verse 18

निर्ममा निरहंकारा निःसंगा निष्परिग्रहाः । चतुर्वर्गेपि निःस्नेहाः समलोष्टाश्मकांचनाः

Libres de posesividad y de ego, desapegados y sin acaparar; aun respecto de los cuatro fines de la vida no se aferran, y miran por igual un terrón, una piedra y el oro.

Verse 19

भूतानां कर्मभिर्नित्यं त्रिविधैरभयप्रदाः । प्राणायामपरा नित्यं परध्यानपरायणाः

Con actos triples de karma, otorgan siempre la ausencia de temor a los seres; perpetuamente dedicados al prāṇāyāma y enteramente entregados a la meditación del Supremo Señor.

Verse 20

जापिनः शुचयो नित्यं यतिधर्मक्रियापराः । सांख्ययोगविधिज्ञा ये धर्मविच्छिन्नसंशयाः

Son practicantes de japa, siempre puros; entregados a los deberes y disciplinas de los renunciantes; conocedores de los métodos del Sāṃkhya y del Yoga, con las dudas sobre el dharma ya cercenadas.

Verse 21

ब्रह्मपूजारता नित्यं ते विप्राः क्षेत्रवासिनः । तैर्यथा पूजनीयो वै बालरूपी पितामहः

Esos brāhmaṇas, moradores del sagrado kṣetra, están siempre entregados al culto de Brahmā; y por ellos, el Abuelo primordial—Brahmā manifestado en forma de niño—debe ser venerado conforme al rito debido.

Verse 22

तथाहं कीर्त्तयिष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । स्नात्वा तु विमले तीर्थे शुक्लांबरधरः शुचिः । पूजोपहारसंयुक्तस्ततो ब्रह्माणमर्चयेत्

Así lo describiré: escucha con mente unificada, amada. Tras bañarte en el tīrtha inmaculado, vistiendo ropas blancas y en pureza, provisto de ofrendas para el culto, adora entonces a Brahmā.

Verse 23

पूर्वं संस्नाप्य विधिना पंचामृतरसोदकैः । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

Primero, conforme a la regla prescrita, debe bañarse (a la deidad) con los líquidos del pañcāmṛta: orina de vaca, estiércol de vaca, leche, cuajada, ghee y agua santificada con kuśa.

Verse 24

गायत्र्या गृह्य गोमूत्रं गंधद्वारेति गोमयम् । आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राव्णेति वै दधि

Recitando el mantra «Gāyatrī», tómese la orina de vaca; con «Gandhadvāra», el estiércol; con «Āpyāyasva», la leche; y con «Dadhikrāva», la cuajada—así, en verdad, prosigue el rito.

Verse 25

तेजोऽसि शुक्रमित्याज्यं देवस्य त्वा कुशोदकम् । आपोहिष्ठेति मंत्रेण पंचगव्येन स्नापयेत्

El ghee se usa con «Tejo’si śukram»; el agua con kuśa, con «Devasya tvā»; y con el mantra «Āpohiṣṭha» debe bañarse (a la deidad) con pañcagavya.

Verse 26

कपिलापंचगव्येन कुशवारियुतेन च । स्नापयेन्मंत्रपूतेन ब्रह्मस्नानं हि तत्स्मृतम्

Debe bañarse (a la deidad) con el pañcagavya de una vaca kapilā (de color leonado), junto con agua de kuśa, purificada por mantra; esto se recuerda, en verdad, como «Brahmā-snāna».

Verse 27

वर्षकोटिसहस्रैस्तु यत्पापं समुपार्जितम् । सुरज्येष्ठं तु संस्नाप्य दहेत्सर्वं न संशयः

Cualquier pecado acumulado a lo largo de miles de crores de años—al bañar a Sura-jyeṣṭha, el más excelso entre los dioses, todo queda consumido; no hay duda.

Verse 28

एवं संस्नाप्य विधिना ब्रह्माणं बालरूपिणम् । कर्पूरागरुतोयेन ततः संस्नापयेद्द्विजः

Habiendo así bañado, según el rito, a Brahmā en forma de niño, el dvija (dos veces nacido) debe luego bañarlo de nuevo con agua perfumada con alcanfor y agaru.

Verse 29

एवं कृत्वार्च्चयेद्देवं गायत्रीन्यासयोगतः । मूर्ध्नः पादतलं यावत्प्रणवं विन्यसेद्बुधः

Hecho esto, debe adorarse a la Deidad conforme a la práctica del Gāyatrī-nyāsa; el sabio ha de colocar el Praṇava (Om) desde la coronilla hasta las plantas de los pies.

Verse 30

तकारं विन्यसेन्मूर्ध्नि सकारं मुखमण्डले । विकारं कंठदेशे तु तुकारं चांगसंधिषु

Colóquese la sílaba «ta» en la coronilla, «sa» en la región del rostro; «vi» en la garganta; y «tu» en las articulaciones de los miembros.

Verse 31

वकारं हृदि मध्ये तु रेकारं पार्श्वयोर्द्वयोः । णिकारं दक्षिणे कुक्षौ यकारं वामसंज्ञिते

Póngase la sílaba «va» en medio del corazón; «ra» en ambos costados; «ṇa» en el lado derecho del vientre; y «ya» en el lado llamado izquierdo.

Verse 32

भकारं कटिनाभिस्थं गोकारं पार्श्वयोर्द्वयोः । देकारं जानुनोर्न्यस्य वकारं पादपद्मयोः

Colóquese la sílaba «bha» en la cintura y la región del ombligo; «go» en ambos costados; poniendo «de» en las rodillas, asiente «va» sobre los pies de loto.

Verse 33

स्यकारमंगुष्ठयोर्न्यस्य धीकारमुरसि न्यसेत् । मकारं जानुमूले तु हि कारं गुह्यमाश्रितम्

Poniendo la sílaba «sya» en los pulgares, colóquese «dhī» en el pecho. Luego sitúese «ma» en la base de las rodillas; y «hi» se asigna a la región secreta (genital).

Verse 34

धिकारं हृदये न्यस्य योकारं चाधरोष्ठके । योकारं च तथैवान्यमुत्तरोष्ठे न्यसेत्सुधीः

Colocando la sílaba «dhi» en el corazón, póngase «yo» en el labio inferior; y del mismo modo, el otro «yo» ha de colocarse en el labio superior por el sabio.

Verse 35

नकारं नासिकाग्रे तु प्रकारं नेत्रमाश्रितम् । चोकारं च भ्रुवोर्मध्ये दकारं प्राणमाश्रितम्

Colóquese la sílaba «na» en la punta de la nariz; «pra» asentada en el ojo; «co» en el espacio entre las cejas; y «da» apoyada en el aliento vital.

Verse 36

यात्कारं च ललाटांते विन्यसेद्वै सुरेश्वरि । न्यासं कृत्वाऽत्मनो देहे देवे कुर्यात्तथा प्रिये

Y colóquese la sílaba «yāt» al final de la frente, oh Señora de los dioses. Habiendo realizado el nyāsa en el propio cuerpo, hágase del mismo modo sobre la deidad, oh amada.

Verse 37

सर्वोपहारसंपन्नं कृत्वा सम्यङ्निरीक्षयेत् । कुंकुमागरुकर्पूरचंदनेन विमिश्रितम्

Habiendo dispuesto plenamente todas las ofrendas, que se las examine con cuidado, mezcladas con azafrán, madera de áloe, alcanfor y sándalo.

Verse 38

गंधतोयैरुपस्कृत्य गायत्र्या प्रणवेन च । प्रोक्षयेत्सर्वद्रव्याणि पश्चादर्चनमारभेत्

Habiendo purificado los objetos con agua perfumada, y con la Gāyatrī y el Praṇava (Oṃ), rocíense todas las sustancias rituales; después, comiéncese la adoración.

Verse 39

दिव्यै पुष्पैः सुगंधैश्च मालतीकमलादिभिः । अशोकैः शतपत्रैश्च बकुलैः पूजयेत्क्रमात्

Debe adorarse, en el debido orden, con flores divinas y fragantes—como el jazmín y el loto—y también con flores de aśoka, flores de cien pétalos y flores de bakula.

Verse 40

कृष्णागरुसुधूपेन घृतदीपैस्तथोत्तमैः । ततः प्रदापयेत्तत्र नैवेद्यं विविधं क्रमात्

Con excelente incienso de agaru oscuro y con lámparas de ghee de la mejor calidad, luego, en el debido orden, debe ofrecerse allí una variedad de naivedya (ofrendas de alimento).

Verse 41

खण्डलड्डुकश्रीवेष्टकांसाराशोकपल्लवैः । स्वस्तिकोल्लिपिकादुग्धा तिलवेष्टकिलाटिकाम्

Debe ofrecerse, como parte del rito, ofrendas sagradas—trozos de dulces laddu, envolturas auspiciosas, recipientes y brotes de aśoka—junto con leche preparada para trazar el signo svastika y tortas kilāṭikā envueltas en sésamo.

Verse 42

फलानि चैव पक्वानि मूलमंत्रेण दापयेत् । ऋग्वेदं च यजुर्वेदं सामवेदं च पूजयेत्

Debe ofrecer frutos maduros con el mūla-mantra; y también debe rendirse culto al Ṛgveda, al Yajurveda y al Sāmaveda.

Verse 43

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं धर्मं संपूजयेद्बुधः । ईशानादिक्रमाद्देवि दिशासु विदिशासु च

El adorador sabio debe honrar plenamente el conocimiento, el desapego (vairāgya), la soberanía (aiśvarya) y el dharma; y, oh Diosa, ha de hacerlo en las direcciones y en las intermedias, comenzando en orden desde Īśāna (el noreste).

Verse 44

चतुर्द्दशविद्यास्थानानि ब्रह्मणोऽग्रे प्रपूजयेत् । हृदयानि ततो न्यस्य देवस्य पुरतः क्रमात्

Primero debe venerar los catorce asientos del saber ante Brahmā; luego, colocando en el debido orden las fórmulas del “corazón” (hṛdaya), debe disponerlas ante la deidad.

Verse 45

आपोहिष्ठेति ऋगियं हृदयं परिकीर्त्तितम् । ऋतं सत्यं शिखा प्रोक्ता उदुत्यं नेत्रमादिशेत्

«Āpo hi ṣṭhā…»—este verso del Ṛgveda es declarado el Corazón (hṛdaya). «Ṛtaṃ satyaṃ…» se enseña como el Moño (śikhā), y «Ud u tyaṃ…» debe asignarse como el Ojo (netra).

Verse 46

चित्रं देवानामित्येवं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । ब्रह्मंस्ते छादयामीति कवचं समुदाहृतम्

«Citraṃ devānām…»—así célebre en todos los mundos—se declara como la Armadura (kavaca); y «Brahmaṃs te chādayāmi» se recita como el manto protector.

Verse 47

भूर्भुवः स्वरितीरेश पूजनं परिकीर्तितम् । गायत्र्या पूजयेद्देवमोंकारेणाभिमंत्रितम्

Oh Señor de la ribera (tīra), se enseña el culto con «bhūr bhuvaḥ svaḥ». Debe venerar a la deidad con la Gāyatrī, tras consagrar el rito con la sílaba Oṃ.

Verse 48

प्रणवेनापरान्सर्वानृग्वेदादीन्प्रपूजयेत् । गायत्री परमो मंत्रो वेदमाता विभावरी

Con el Praṇava (Oṃ) debe venerar debidamente a todos los demás: el Ṛgveda y los restantes Vedas. La Gāyatrī es el mantra supremo, Madre de los Vedas, la resplandeciente.

Verse 49

गायत्र्यक्षरतत्त्वैस्तु ब्रह्माणं यस्तु पूजयेत् । उपोष्य पंचदश्यां तु स याति परमं पदम्

Quien adore a Brahmā mediante los principios esenciales de las sílabas de la Gāyatrī, y ayune en el decimoquinto día lunar, alcanza el estado supremo.

Verse 50

संसारसागरं घोरमुत्तितीर्षुर्द्विजो यदि । प्रभासे कार्त्तिके मासि ब्रह्माणं पूजयेत्सदा

Si un dvija, deseoso de cruzar el terrible océano del saṃsāra, se halla en Prabhāsa, en el mes de Kārttika, debe venerar siempre a Brahmā.

Verse 51

यस्य दर्शनमात्रेण अश्वमेध फलं लभेत् । कस्तं न पूजयेद्विद्वान्प्रभासे बालरूपिणम्

Aquel cuya sola visión otorga el fruto del sacrificio Aśvamedha: ¿qué sabio no veneraría en Prabhāsa a ese Señor de forma infantil?

Verse 52

यस्यैकदिवसप्रांते सदेवासुरमानवाः । विलयं यांति देवेशि कस्तं न प्रतिपूजयेत्

Al término de un solo día suyo, dioses, asuras y humanos se disuelven por igual; oh Diosa de los dioses, ¿quién no lo adoraría con profunda reverencia?

Verse 53

पिता यः सर्वदेवानां भूतानां च पितामहः । यस्मादेष स तैः पूज्यो ब्राह्मणैः क्षेत्रवासिभिः

Él es el padre de todos los dioses y el abuelo primordial de todos los seres; por ello debe ser adorado por ellos y por los brāhmaṇas que habitan en esta región sagrada.

Verse 54

रुद्ररूपी विश्वरूपी स एव भुवनेश्वरः । पौर्णमास्यामुपोषित्वा ब्रह्माणं जगतां पतिम् । अर्चयेद्यो विधानेन सोऽश्वमेधफलं लभेत्

Él es de forma Rudra, de forma universal—en verdad, el Señor de los mundos. Quien ayuna en la luna llena y, conforme al rito debido, adora a Brahmā, Señor del universo, alcanza el fruto del Aśvamedha.

Verse 55

कार्त्तिके मासि देवस्य रथयात्रा प्रकीर्त्तिता । यां कृत्वा मानवो भक्त्या याति ब्रह्मसलोकताम्

En el mes de Kārttika se proclama la procesión del carro del Señor. Quien la realiza con devoción alcanza el mundo de Brahmā.

Verse 56

कार्त्तिके मासि देवेशि पौर्णमास्यां चतुर्मुखम् । मार्गेण चर्मणा सार्द्धं सावित्र्या च परंतपः

Oh Señora de los dioses, en la luna llena de Kārttika debe honrarse al Señor de cuatro rostros (Brahmā), junto con la ruta sagrada, el recubrimiento de piel, y también con Sāvitrī, oh domador de enemigos.

Verse 57

भ्रामयेन्नगरं सर्वं नानावाद्यैः समन्वितम् । स्थापयेद्भ्रामयित्वा तु सकलं नगरं नृपः

El rey debe hacer que toda la ciudad sea recorrida en procesión, acompañada de diversos instrumentos musicales; y, tras hacerla girar, debe disponer de nuevo toda la ciudad como corresponde.

Verse 58

ब्राह्मणान्भोजयित्वाग्रे शांडिलेयं प्रपूज्य च । आरोपयेद्रथे देवं पुण्यवादित्रनिःस्वनैः

Primero, tras alimentar a los brāhmaṇas y honrar debidamente a Śāṇḍileya, debe colocarse al Señor sobre el carro, entre los auspiciosos sones de los instrumentos sagrados.

Verse 59

रथाग्रे शांडिलीपुत्रं पूजयित्वा विधानतः । ब्राह्मणान्वाचयित्वा च कृत्वा पुण्याहमंगलम्

Al frente del carro, tras rendir culto al hijo de Śāṇḍilī conforme al rito y hacer que los brāhmaṇas reciten bendiciones, debe celebrarse el auspicioso rito de «puṇyāha».

Verse 60

देवमारोपयित्वा तु रथे कुर्यात्प्रजागरम् । नानाविधैः प्रेक्षणकैर्ब्रह्मशेषैश्च पुष्कलैः

Luego, tras entronizar a la deidad en el carro, debe celebrarse una vigilia nocturna, con diversas ceremonias sagradas y abundantes ofrendas de «brahma-śeṣa» (alimento santificado por los brāhmaṇas).

Verse 61

नारोढव्यं रथे देवि शूद्रेण शुभमिच्छता । नाधर्मेण विशेषेण मुक्त्वैकं भोजकं प्रिये

Oh Diosa, un Śūdra que anhela lo auspicioso no debe subir al carro. Tampoco debe obrarse por adharma—salvo, amada, una sola excepción: el Bhojaka, el sirviente-asistente asignado a este rito.

Verse 62

ब्रह्मणो दक्षिणे पार्श्वे सावित्रीं स्थापयेत्प्रिये । भोजकं वामपार्श्वे तु पुरतः पंकजं न्यसेत्

Amada, coloca a Sāvitrī al lado derecho de Brahmā; al lado izquierdo, al asistente Bhojaka; y al frente, deposita un loto.

Verse 63

एवं तूर्यनिनादैश्च शंखशब्दैश्च पुष्कलैः । भ्रामयित्वा रथं देवि पुरं सर्वं च दक्षिणम् । स्वस्थाने स्थापयेद्भूयः कृत्वा नीराजनं बुधः

Así, entre abundantes sones de instrumentos y resonantes toques de caracola, oh Diosa, tras hacer girar el carro alrededor de toda la ciudad y avanzar en la dirección diestra y propicia, el sabio debe colocarlo de nuevo en su lugar, después de realizar el nīrājana (ārati).

Verse 64

य एवं कुरुते यात्रां भक्त्या यश्चापि पश्यति । रथं वाऽकर्षयेद्यस्तु स गच्छेद्ब्रह्मणः पदम्

Quien realice esta procesión de ese modo con devoción—y quien incluso la contemple—o quien tire del carro, ése alcanza la morada de Brahmā.

Verse 65

यो दीपं धारयेत्तत्र ब्रह्मणो रथपृष्ठगः । पदेपदेऽश्वमेधस्य स फलं विंदते महत्

Quien allí sostenga una lámpara, estando sobre (o acompañando) el carro de Brahmā, obtiene a cada paso el gran fruto del sacrificio Aśvamedha.

Verse 66

यो न कारयते राजा रथयात्रां तु ब्रह्मणः । स पच्यते महादेवि रौरवे कालमक्षयम्

Oh Gran Diosa, el rey que no hace celebrar la fiesta de la carroza de Brahmā es atormentado en el infierno Raurava por un tiempo imperecedero.

Verse 67

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन राष्ट्रस्य क्षेममिच्छता । रथयात्रां विशेषेण स्वयं राजा प्रवर्त्तयेत्

Por ello, deseando el bienestar del reino, el rey debe, con todo empeño, poner en marcha personalmente y de modo especial esta fiesta del carro.

Verse 68

प्रतिपद्ब्राह्मणांश्चापि भोजयेद्वि धिवत्सुधीः । वासोभिरहतैश्चापि गन्धमाल्यानुलेपनैः

En el día de Pratipad, el sabio debe también alimentar a los brāhmaṇas conforme al rito debido, y honrarlos con vestiduras nuevas sin estrenar, así como con fragancias, guirnaldas y ungüentos.

Verse 69

कार्त्तिके मास्यमावास्यां यस्तु दीपप्रदीपनम् । शालायां ब्रह्मणः कुर्यात्स गच्छेत्परमं पदम्

Quien, en la luna nueva del mes de Kārttika, encienda lámparas en el salón de Brahmā, alcanzará el estado supremo.

Verse 70

उत्सवेषु च सर्वेषु सर्वकाले विशेषतः । पूजयेयुरिमं विप्रा ब्रह्माणं जगतां गुरुम्

En todas las festividades, y en todo tiempo en especial, los brāhmaṇas deben adorar a este Brahmā, el guru de los mundos.

Verse 71

यथाकृत्यप्रयोगेण सम्यक्छ्रद्धा समन्विताः । पूज्यो दिव्योपचारेण यथावित्तानुसारतः

Dotado de fe recta y siguiendo el rito prescrito, debe adorársele con ofrendas divinas, conforme a los propios medios.

Verse 72

एवं ते कथितं देवि पूजामाहात्म्यमुत्तमम् । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं ब्रह्मणः बालरूपिणः

Así, oh Devī, te he expuesto la suprema grandeza del culto: la grandeza de Prabhāsa-kṣetra, donde Brahmā mora en forma de niño.

Verse 73

तस्याहं कथयिष्यामि नाम्नामष्टोत्तरं शतम् । प्रदत्त्वा च पठित्वा च यज्ञायुतफलं लभेत्

Ahora proclamaré sus ciento ocho nombres. Al ofrecerlos (a quien sea digno) y recitarlos, se obtiene el mérito equivalente a diez mil sacrificios.

Verse 74

गायत्र्या लक्षजाप्येन सम्यग्जप्तेन यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति स्तोत्रस्यास्य उदीरणात्

El fruto que se obtiene al repetir correctamente la Gāyatrī cien mil veces, ese mismo fruto se alcanza con la recitación de este himno.

Verse 75

इदं स्तोत्रवरं दिव्यं रहस्यं पापनाशनम् । न देयं दुष्टबुद्धीनां निन्दकानां तथैव च

Este himno excelso es divino, secreto y destructor del pecado. No debe darse a quienes tienen intención perversa, ni tampoco a los calumniadores.

Verse 76

ब्राह्मणाय प्रदातव्यं श्रोत्रियाय महात्मने । विष्णुना हि पुरा पृष्टं ब्रह्मणः स्तोत्रमुत्त्मम्

Debe entregarse a un brāhmaṇa, versado en el Veda y de gran alma. Pues antaño Viṣṇu preguntó acerca de este himno excelso de Brahmā.

Verse 77

केषुकेषु च स्थानेषु देवदेव पितामह । संचिन्त्यस्तन्ममाचक्ष्व त्वं हि सर्वविदुत्तम

Oh Dios de dioses, oh Pitāmaha: ¿en qué lugares y santuarios sagrados has de ser contemplado? Reflexiona y dímelo, pues tú eres el mejor entre todos los conocedores.

Verse 78

ब्रह्मोवाच । पुष्करेऽहं सुरश्रेष्ठो गयायां प्रपितामहः । कान्यकुब्जे वेदगर्भो भृगुक्षेत्रे चतुर्मुखः

Dijo Brahmā: En Puṣkara soy conocido como Suraśreṣṭha; en Gayā, como Prapitāmaha. En Kānyakubja soy Vedagarbha, y en Bhṛgu-kṣetra soy Caturmukha.

Verse 79

कौबेर्यां सृष्टिकर्ता च नन्दिपुर्यां बृहस्पतिः । प्रभासे बालरूपी च वाराणस्यां सुरप्रियः

En Kauberī soy el Creador; en Nandīpurī soy Bṛhaspati. En Prabhāsa aparezco con forma de niño, y en Vārāṇasī soy Surapriya, el amado de los dioses.

Verse 80

द्वारावत्यां चक्रदेवो वैदिशे भुवनाधिपः । पौंड्रके पुण्डरीकाक्षः पीताक्षो हस्तिनापुरे

En Dvārāvatī soy Cakradeva; en Vaidiśa soy Bhuvanādhipa, Señor de los mundos. En Pauṇḍraka soy Puṇḍarīkākṣa, y en Hastināpura soy Pītākṣa.

Verse 81

जयंत्यां विजयश्चासौ जयन्तः पुरुषोत्तमे । वाडेषु पद्महस्तोऽहं तमोलिप्ते तमोनुदः

En Jayantī se me conoce como Vijaya, y en Puruṣottama como Jayanta. En Vāḍa soy el de la mano de loto; y en Tamolipta soy el que disipa las tinieblas.

Verse 82

आहिच्छत्र्यां जनानंदः काञ्चीपुर्यां जनप्रियः । कर्णाटस्य पुरे ब्रह्मा ऋषिकुण्डे मुनिस्तथा

En Āhicchatrā soy Janānanda, el que deleita a los pueblos; en Kāñcīpurī soy Janapriya, el amado de la gente. En la ciudad de Karṇāṭa soy Brahmā; y en Ṛṣikuṇḍa soy venerado como el Sabio, el muni.

Verse 83

श्रीकण्ठे श्रीनिवासश्च कामरूपे शुभंकरः । उच्छ्रियाणे देवकर्त्ता स्रष्टा जालंधरे तथा

En Śrīkaṇṭha soy Śrīnivāsa; en Kāmarūpa soy Śubhaṅkara, el que otorga lo auspicioso. En Ucchriyāṇa soy Devakartṛ, el Hacedor de los dioses; y en Jālandhara soy el Creador.

Verse 84

मल्लिकाख्ये तथा विष्णुर्महेन्द्रे भार्गवस्तथा । गोनर्दः स्थविराकारे ह्युज्जयिन्यां पितामहः

Asimismo, en Mallikākhya Yo soy Viṣṇu; en Mahendra Yo soy Bhārgava. En Gonarda Me manifiesto con la forma de un anciano; y en Ujjayinī Yo soy Pitāmaha, el Gran Abuelo.

Verse 85

कौशांब्यां तु महादेवो ह्ययोध्यायां तु राघवः । विरंचिश्चित्रकूटे तु वाराहो विन्ध्यपर्वते

En Kauśāmbī Yo soy Mahādeva; en Ayodhyā Yo soy Rāghava (Rāma). En Citrakūṭa Yo soy Virañci (Brahmā); y en el monte Vindhya Yo soy Varāha.

Verse 86

गंगाद्वारे सुरश्रेष्ठो हिमवन्ते तु शंकरः । देहिकायां स्रुचाहस्तः पद्महस्तस्तथाऽर्बुदे

En Gaṅgādvāra Yo soy el Mejor entre los dioses; en Himavant Yo soy Śaṅkara. En Dehikā Yo soy el de la mano que porta el cucharón ritual; y en Arbuda, asimismo, Yo soy el de la mano que sostiene el loto.

Verse 87

वृन्दावने पद्मनेत्रः कुश हस्तश्च नैमिषे । गोपक्षेत्रे च गोविन्दः सुरेन्द्रो यमुनातटे

En Vṛndāvana Yo soy el de ojos de loto; en Naimiṣa Yo soy el que sostiene la hierba kuśa. En Gopakṣetra Yo soy Govinda; y en la ribera del Yamunā Yo soy Surendra, Señor de los dioses.

Verse 88

भागीरथ्यां पद्मतनुर्जनानन्दो जनस्थले । कौंकणे च स मध्वक्षः काम्पिल्ये कनकप्रभः

En el Bhāgīrathī Yo soy Padmatanu, de forma semejante al loto; en Janasthala Yo soy Janānanda. En Koṅkaṇa Yo soy Madhvakṣa; y en Kāmpilya resplandezco como Kanakaprabha, el de fulgor dorado.

Verse 89

खेटके चान्नदाता च शंभुश्चैव क्रतुस्थले । लंकायां चैव पौलस्त्यः काश्मीरे हंसवाहनः

En Kheṭaka soy Annadātā, el Dador de alimento; y en Kratusthala soy Śambhu. En Laṅkā soy Paulastya; y en Kāśmīra soy Haṃsavāhana, el que va sobre el cisne.

Verse 90

वसिष्ठश्चार्बुदे चैव नारदश्चोत्पलावने । मेधके श्रुतिदाता च प्रयागे यजुषां पतिः

En Arbuda soy Vasiṣṭha; y en Utpalāvana soy Nārada. En Medhaka soy Śrutidātā, el Dador de la enseñanza sagrada; y en Prayāga soy el Señor del Yajus (Yajurveda).

Verse 91

शिवलिंगे सामवेदो मर्कटे च मधुप्रियः । नारायणश्च गोमन्ते विदर्भायां द्विज प्रियः

En Śivaliṅga es alabado como Sāmaveda; en Markaṭa es conocido como Madhupriya, el amado de la dulzura. En Gomanta es Nārāyaṇa; y en Vidarbhā es célebre como Dvijapriya, el amado de los dos veces nacidos. Así el Único Señor es celebrado en muchos santuarios.

Verse 92

अंकुलके ब्रह्मगर्भो ब्रह्मवाहे सुतप्रियः । इन्द्रप्रस्थे दुराधर्षश्चंपायां सुरमर्दनः

En Aṃkulaka se le llama Brahmagarbha; en Brahmavāha es Sutapriya, el que ama a la descendencia virtuosa. En Indraprastha es célebre como Durādharṣa, el inconquistable; y en Campā como Suramardana, el que aplasta las fuerzas hostiles. Así los tīrthas proclaman su poder y su gracia.

Verse 93

विरजायां महारूपः सुरूपो राष्ट्रवर्धने । कदंबके जनाध्यक्षो देवाध्यक्षः समस्थले

En Virajā es Mahārūpa, de vasta forma; en Rāṣṭravardhana es Surūpa, de belleza auspiciosa. En Kadaṃbaka es Janādhyakṣa, supervisor de los seres; y en Samasthala es Devādhyakṣa, supervisor de los dioses. Así los tīrthas declaran su soberanía universal.

Verse 94

गंगाधरो रुद्रपीठे सुपीठे जलदः स्मृतः । त्र्यंबके त्रिपुरारिश्च श्रीशैले च त्रिलोचनः

En Rudrapīṭha Él es Gaṅgādhara, el Portador del Gaṅgā; en Supīṭha se le recuerda como Jalada. En Tryaṃbaka es Tripurāri, el enemigo de Tripura, y en Śrīśaila es Trilocana, el Señor de los Tres Ojos: cada santuario proclama una gloria distinta de Śiva.

Verse 95

महादेवः प्लक्षपुरे कपाले वेधनाशनः । शृङ्गवेरपुरे शौरिर्निमिषे चक्रधारकः

En Plakṣapura es venerado como Mahādeva; en Kapāla es Vedhanāśana, el que destruye los dolores punzantes. En Śṛṅgaverapura es Śauri, y en Nimiṣa es Cakradhāraka, el Portador del disco: el mapa de peregrinación del dharma resplandece en Sus nombres divinos.

Verse 96

नन्दिपुर्यां विरूपाक्षो गौतमः प्लक्षपादपे । माल्यवान्हस्तिनाथे तु द्विजेन्द्रो वाचिके तथा

En Nandipurī es Virūpākṣa; junto al árbol Plakṣa es Gautama. En Hastinātha es Mālyavān, y asimismo en Vācika es Dvijendra, señor de los nacidos dos veces—así los diversos santuarios preservan Sus venerables manifestaciones.

Verse 97

इन्द्रपुर्यां दिवानाथो भूतिकायां पुरंदरः । हंसबाहुश्च चन्द्रायां चंपायां गरुडप्रियः

En Indrapurī es Divānātha, señor del día; en Bhūtikā es Purandara. En Candrā es Haṃsabāhu, y en Campā es Garuḍapriya, el amado de Garuḍa—así los tīrthas proclaman Su esplendor celestial.

Verse 98

महोदये महायक्षः सुयज्ञः पूतके वने । सिद्धेश्वरे शुक्लवर्णो विभायां पद्मबोधकः

En Mahodaya es Mahāyakṣa; en el bosque de Pūtake es Suyajña. En Siddheśvara es Śuklavarṇa, de blancura radiante; y en Vibhā es Padmabodhaka, el que despierta mediante el loto de la sabiduría—así la geografía sagrada enseña pureza y realización.

Verse 99

देवदारुवने लिंगी उदकेथ उमापतिः । विनायको मातृस्थाने अलकायां धनाधिपः

En el bosque de Devadāru Él es Liṅgī (presente como el Liṅga); en Udaketha es Umāpati (consorte de Umā). En el Mātṛsthāna es Vināyaka, y en Alakā es Dhanādhipa (Señor de la riqueza): así los tīrtha honran a Śiva y a las deidades que sostienen el orden del mundo y el orden espiritual.

Verse 100

त्रिकूटे चैव गोविंदः पाताले वासुकिस्तथा । कोविदारे युगाध्यक्षः स्त्रीराज्ये च सुरप्रियः

En Trikūṭa Él es Govinda; en Pātāla es Vāsuki. En Kovidāra es Yugādhyakṣa (vigilante de las eras), y en Strīrājya es Surapriya (amado de los dioses): así el Purāṇa traza la presencia del Señor desde las montañas hasta los mundos subterráneos y por tierras maravillosas.

Verse 101

पूर्णगिर्यां सुभोगश्च शाल्मल्यां तक्षकस्तथा । अमरे पापहा चैव अंबिकायां सुदर्शनः

En Pūrṇagiri Yo soy conocido como Subhoga; en Śālmalī, como Takṣaka. En Amara soy Pāpahā, el Destructor del pecado; y en Ambikā soy Sudarśana.

Verse 102

नरवाप्यां महावीरः कान्तारे दुर्गनाशनः । पद्मवत्यां पद्मगृहो गगने मृगलाञ्छनः

En Naravāpī Yo soy Mahāvīra; en Kāntāra soy Durganāśana, el Destructor de las adversidades. En Padmavatī soy Padmagṛha; y en Gagana soy Mṛgalāñchana.

Verse 103

अष्टोत्तरं नामशतं यत्रैतत्परिपठ्यते । तत्रैव मम सांनिध्यं त्रिसंध्यं मधुसूदन

Dondequiera que se recite por completo este conjunto de ciento ocho nombres, allí mismo—oh Madhusūdana—permanece mi presencia, en las tres sandhyā del día: mañana, mediodía y atardecer.

Verse 104

तेषामपि यस्त्वेकं पश्येद्वै बालरूपिणम् । सर्वेषां लभते पुण्यं पूर्वोक्तानां च वेधसाम्

Aun entre esas formas, quien contemple siquiera una, aparecida con figura de niño, obtiene el mérito de todas las sagradas manifestaciones mencionadas anteriormente.

Verse 105

एतैर्यो नामभिः कृष्ण प्रभासे स्तौति मां सदा । स्थानं मे विजयं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः

Oh Kṛṣṇa, quien en Prabhāsa me alaba siempre con estos nombres, tras alcanzar mi morada victoriosa, se regocija por años eternos.

Verse 106

मानसं वाचिकं चैव कायिकं चैव दुष्कृतम् । तत्सर्वं नाशमायाति मम स्तोत्राऽनु कीर्तनात्

Toda mala acción—mental, verbal y corporal—se destruye por la devota recitación de mi himno.

Verse 107

पुष्पोपहौरर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः । ध्यानेन च स्थिरेणाशु प्राप्यते यत्फलं नरैः । तत्फलं समवाप्नोति मम स्तोत्रानु कीर्तनात्

El fruto que los hombres obtienen pronto ofreciendo flores, dádivas e incienso, satisfaciendo a los brāhmaṇas y mediante firme meditación, ese mismo fruto se alcanza con la recitación de mi himno.

Verse 108

ब्रह्महत्यादिपापानि इह लोके कृतान्यपि । अकामतः कामतो वा तानि नश्यंति तत्क्षणात्

Los pecados que comienzan con brahmahatyā —las faltas más graves— y los demás, aunque cometidos en este mundo, ya sea sin querer o deliberadamente, perecen al instante.

Verse 109

इदं स्तोत्रं ममाभीष्टं शृणुयाद्वा पठेच्च वा । स मुक्तः पातकैः सर्वैः प्राप्नुयान्महदीप्सितम्

Este himno me es muy querido. Quien lo escuche o lo recite queda libre de todos los pecados y alcanza la gran meta anhelada.

Verse 110

अन्यद्रहस्यं ते वच्मि शृणु कृष्ण यथार्थतः

Te diré otra enseñanza secreta; escucha, oh Kṛṣṇa, en verdad, tal como es.

Verse 111

आग्नेयं तु यदा ऋक्षं कार्तिक्यां भवति क्वचित् । महती सा तिथिर्ज्ञेया प्रभासे मम वल्लभा

Siempre que el asterismo Agneya coincida con la observancia de Kārtikī, ese día debe conocerse como un tithi grande y excelso—especialmente en Prabhāsa, pues me es querido.

Verse 112

प्राजापत्यं यदा ऋक्षं तिथौ तस्यां भवेद्यदि । सा महाकार्तिकी पुण्या देवानामपि दुर्लभा

Si en ese mismo tithi aparece el asterismo Prājāpatya, entonces esa Kārtikī se vuelve la santísima y supremamente grande Mahākārtikī, rara incluso para los dioses.

Verse 113

मंदे वार्के गुरौ वाऽपि कार्तिकी कृत्तिकायुता । तत्राश्वमेधिकं पुण्यं दृष्ट्वा वै बालरूपिणम्

Cuando Kārtikī se une con Kṛttikā—ya sea bajo Saturno, el Sol o Júpiter—entonces, al contemplar al Señor en forma de niño, se obtiene un mérito igual al del sacrificio Aśvamedha.

Verse 114

विशाखासु यदा सूर्यः कृत्तिकासु च चन्द्रमाः । स योगः पद्मको नाम प्रभासे दुर्लभो हरे

Cuando el Sol está en Viśākhā y la Luna en Kṛttikā, esa conjunción se llama Padmaka-yoga, rara de obtener en Prabhāsa, oh Hari.

Verse 115

तस्मिन्योगे नरो दृष्ट्वा प्रभासे बालरूपिणम् । पापकोटियुतो वाऽपि यमलोकं न पश्यति

En ese mismo yoga, quien contempla en Prabhāsa al Señor de forma infantil—aunque cargue con crores de pecados—no contempla el reino de Yama.

Verse 116

ईश्वर उवाच । इत्येवं कथितं स्तोत्रं ब्रह्मणा हरये पुनः । मया तव समाख्यातं माहात्म्यं ब्रह्मदैवतम्

Īśvara dijo: Así, este himno fue pronunciado de nuevo por Brahmā para Hari; y ahora te he relatado esta grandeza, divina y sancionada por Brahmā.

Verse 117

सर्वपापहरं नृणां श्रुतं सर्वार्थसाधकम् । भूमिदानं च दातव्यं तत्र यात्राफलेप्सुभिः

Para los hombres, oír esto destruye todos los pecados y cumple todo fin digno. Y quienes anhelan el fruto de la peregrinación allí deben también ofrecer el don de la tierra.

Verse 118

कमंडलुः श्वेतवस्त्रं महादानानि षोडश । तत्रैव देवि देयानि ब्रह्मणे बालरूपिणे

El kamaṇḍalu (vasija de agua), la vestidura blanca y los dieciséis grandes dones—oh Diosa—deben ofrecerse allí mismo a un brahmán, por el Señor de forma infantil.

Verse 119

महापर्वणि संप्राप्ते कुर्युः पारायणं द्विजाः । सर्वे ते ब्राह्मणा देवि क्षेत्रमध्यनिवासिनः

Cuando llega la gran festividad, los dos veces nacidos deben realizar el pārāyaṇa, la recitación completa. Oh Diosa, todos esos bráhmanas habitan en el corazón mismo del campo sagrado.