Adhyaya 25

Verse 1

इंद्रद्युम्न उवाच । कथयस्व मुनिश्रेष्ठ किंचित्कौतूहलं मम । पुण्यं पवित्रं पापघ्नं तीर्थं तु वद विस्तरात्

Indradyumna dijo: Oh, el mejor de los sabios, en mi mente hay una curiosidad. Describe con detalle un tīrtha, vado sagrado, meritorio, purificador y destructor del pecado.

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । मथुरा द्वारकाऽयोध्या कलिकाले पुरीत्रयम् । धर्मार्थकामदं भूप मोक्षदं हरिवल्लभम्

Mārkaṇḍeya dijo: Mathurā, Dvārakā y Ayodhyā: en la era de Kali son las tres grandes ciudades. Oh rey, conceden dharma, artha y kāma; y otorgan también mokṣa, pues son amadas por Hari.

Verse 3

मधुरायां तु कालिंदी गोमती कृष्णसन्निधौ । अयोध्यायां तु सरयूर्मुक्तिदा सेविता सदा

En Mathurā está la Kāliṇdī (Yamunā), y la Gomatī está en la presencia de Kṛṣṇa (en Dvārakā). En Ayodhyā está el Sarayū, siempre venerado, dador de liberación.

Verse 4

द्रारवत्यामयोध्यायां कृष्णं रामं शुभप्रदम् । मथुरायां हरिं विष्णुं स्मृत्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

En Dvāravatī (Dvārakā) y en Ayodhyā, quien recuerde a Kṛṣṇa y a Rāma, dadores de auspicio, y en Mathurā recuerde a Hari, Viṣṇu, alcanzará la liberación.

Verse 5

धन्या सा मथुरा लोके यत्र जातो हरिः स्वयम् । द्वारका सफला लोके क्रीडितं यत्र विष्णुना

Bendita es Mathurā en el mundo, pues allí nació el propio Hari. Plena y fructífera es Dvārakā en el mundo, pues allí Viṣṇu desplegó su divina līlā.

Verse 6

धन्यानामपि सा पूज्या अयोध्या सर्वकामदा । या स्वयं रामदेवेन पालिता धर्मबुद्धिना

Aun entre los bienaventurados, Ayodhyā es digna de adoración—otorgadora de todos los anhelos—porque fue gobernada y protegida por el propio Señor Rāma, cuya mente estaba firmemente establecida en el Dharma.

Verse 7

यद्ददाति फलं काशी सेविता कल्पसंख्यया । कला ददाति मथुरा वासरेणापि तत्फलम्

El fruto que Kāśī concede cuando es venerada durante incontables kalpas, Mathurā concede ese mismo fruto en una sola fracción (kalā); en verdad, aun en un solo día otorga la misma recompensa.

Verse 8

मन्वंतरसहस्रे तु प्रयागे यत्फलं भवेत् । निमिषार्द्धेन वसतां द्वारकायां तु तत्फलम्

Cualquier mérito que surgiría por pasar en Prayāga incluso mil manvantaras, ese mismo fruto lo obtienen quienes moran en Dvārakā con tan solo medio instante.

Verse 9

प्रभासे च कुरुक्षेत्रे यत्फलं वत्सरैः शतैः । वसतां निमिषार्द्धेन ह्ययोध्यायां च तद्भवेत्

El mérito que se obtendría en Prabhāsa y en Kurukṣetra a lo largo de cien años, ese mismo mérito surge por morar en Ayodhyā tan solo medio instante.

Verse 10

अयोध्याधिपतिं रामं मथुरायां तु केशवम् । द्वारकावासिनं कृष्णं कीर्तनं चापि दुर्ल्लभम्

Rāma, señor de Ayodhyā; Keśava en Mathurā; y Kṛṣṇa, morador de Dvārakā: incluso el kīrtana, el canto de su gloria, es difícil de alcanzar para quien carece de mérito.

Verse 11

मथुराकीर्तनेनापि श्रवणाद्द्वारकापुरः । अयोध्यादर्शनेनापि त्रिशुद्धं च पदं व्रजेत्

Al alabar a Mathurā, al escuchar la grandeza de la ciudad de Dvārakā y al contemplar Ayodhyā, se alcanza el estado/la morada purificada tres veces.

Verse 12

कृष्णं स्वयंभुवं देवं द्वारका त्रिदिवोपमा । श्रुता चाप्यथवा दृष्टा कुरुते जन्मसंक्षयम्

Dvārakā—semejante al mismo cielo de los dioses—donde se venera a Kṛṣṇa, el Señor auto-manifestado: ya sea sólo oída o realmente contemplada, agota la cadena de nacimientos repetidos.

Verse 13

श्रुताभिलिखिता दृष्टा ह्ययोध्या मथुरापुरी । पापं हरति कल्पोत्थं द्वारका च तृतीयका

Ayodhyā y la ciudad de Mathurā—ya sea oídas, copiadas por escrito o contempladas—borran el pecado nacido a lo largo de un eón; y Dvārakā es la tercera, igualmente celebrada entre ellas.

Verse 14

कृष्णं विष्णुं हरिं देवं विश्रांतं च कलौ स्मृतम् । द्वादश्यां जागरे रात्रावश्वमेधायुतं फलम्

En la era de Kali, recordar a Kṛṣṇa—Viṣṇu, Hari, el Señor—de quien se dice que aquí “reposa”, y velar toda la noche de Dvādaśī, otorga el fruto de diez mil sacrificios Aśvamedha.

Verse 15

बालक्रीडनकं स्थानं ये स्मरंति दिनेदिने । स्वर्णशैलपदं नृणां जायते राजसत्तम

Oh excelso entre los reyes, para quienes día tras día recuerdan el lugar donde el Señor jugó de niño, surge para ellos la obtención del estado/la morada del «Monte de Oro».

Verse 16

धन्यास्ते मानवा लोके कलिकाले नरोत्तम । प्लवनं सिंधुतोयेन गोमत्यां यैर्नरैः कृतम्

¡Oh el mejor de los hombres! En la era de Kali, bienaventurados son en este mundo aquellos que han realizado el plavana—cruzar o sumergirse devotamente—en el río Gomati con las aguas del Sindhu (el mar).

Verse 17

पश्चिमाशां नरः स्नात्वा कृत्वा वै करसंपुटम् । द्वारकां ये स्मरिष्यंति तेषां कोटिगुणं फलम्

Tras bañarse y formar con las manos el gesto de cuenco (karasaṃpuṭa), quienes recuerdan a Dvārakā mirando hacia el occidente obtienen un fruto de mérito multiplicado por un crore.

Verse 18

मनसा चिन्तयेद्यो वै कलौ द्वारवतीं पुरीम् । कपिलाऽयुतपुण्यं च लभते हेलया नरः

En la era de Kali, quien contemple de corazón la ciudad de Dvāravatī (Dvārakā) obtiene—como sin esfuerzo—un mérito igual al de donar diez mil vacas Kapilā.

Verse 19

गंगासागरजं पुण्यं गंगाद्वारभवं तथा । कलौ द्वारवतीं गत्वा प्राप्नोति मनुजाधिप

¡Oh señor entre los hombres! En la era de Kali, quien va a Dvāravatī (Dvārakā) alcanza el mérito nacido en Gaṅgā-sāgara y también el que procede de Gaṅgā-dvāra (Haridvāra).

Verse 20

सप्तकल्पस्मरो भूप मार्कण्डेयः स्मराम्यहम् । समाना वाऽधिका वापि द्वारवत्या न कापि पूः

Oh rey, yo soy Mārkaṇḍeya, el sabio que recuerda siete kalpas. Declaro: no hay ciudad en parte alguna que sea igual—o superior—a Dvāravatī (Dvārakā).

Verse 21

दुर्वाससा समो धन्यो नास्ति नाप्यधिको नृप । भाषाबंधं येन कृत्वा द्वारकायां धृतो हरिः

Oh rey, nadie es tan bienaventurado como Durvāsā, ni hay quien lo supere; pues, al establecer una palabra vinculante (un voto), hizo que Hari quedara retenido en Dvārakā.

Verse 22

मा काशीं मा कुरुक्षेत्रं प्रभासं मा च पुष्करम् । द्वारकां गच्छ राजर्षे पश्य कृष्णमुखं शुभम्

No Kāśī, no Kurukṣetra, no Prabhāsa, ni siquiera Puṣkara; oh sabio de linaje real, ve a Dvārakā y contempla el rostro auspicioso de Kṛṣṇa.

Verse 23

अश्वमेधसहस्रं तु राजसूयशतं कलौ । पदेपदे च लभते द्वारकां याति यो नरः

En la era de Kali, el hombre que peregrina a Dvārakā obtiene, a cada paso, el mérito de mil sacrificios Aśvamedha y de cien ritos Rājasūya.

Verse 24

सफलं जीवितं तेषां कलौ नृपवरोत्तम ये । षां न स्खलितं चित्तं द्वारकां प्रति गच्छताम्

Oh el mejor de los reyes, en la era de Kali la vida de aquellos es verdaderamente fructífera: de quienes no vacila la mente al encaminarse hacia Dvārakā.

Verse 25

माता च पुत्रिणी तेन पिता चैव पितामहाः । पिंडदानं कृतं येन गोमत्यां कृष्णसन्निधौ

Por él, su madre queda bendecida con un hijo digno, y asimismo su padre y sus antepasados; él es quien ofrece el piṇḍa (oblación a los ancestros) en el Gomati, en presencia de Kṛṣṇa.

Verse 26

गोपीचन्दनमुद्रां तु कृत्वा भ्रमति भूतले । सोऽपि देशो भवेत्पूतः कि पुनर्यत्र संस्थितम्

Aunque alguien sólo recorra la tierra llevando la marca hecha con gopī-candana, ese mismo lugar queda purificado; ¡cuánto más el sitio donde se establece y se porta con devoción!

Verse 27

द्वारकायां समुद्भूतां तुलसीं कृष्णसेविताम् । नित्यं बिभर्ति शिरसा स भवेत्त्रिदशाधिपः

Quien cada día lleva sobre su cabeza la tulasī nacida en Dvārakā y servida por Kṛṣṇa, llega a ser señor entre los dioses.

Verse 28

दैत्यारेर्भगवत्तिथिश्च विजया नीरं च गगोद्भवं नित्यंकाशिपुरी तथैव तुलसी धात्रीफलं वल्लभम्

Amados son, para el Señor—enemigo de los Daityas—su sagrado día lunar (tithi), la festividad de Vijayā y el agua nacida de la Gaṅgā celestial; amada también es Kāśī, eternamente santa, y asimismo la Tulasī y el fruto de āmalakī, queridos al Señor.

Verse 29

शास्त्रं भागवतं तथा च दयितं रामायणं द्वारका पुण्यं मालतिसम्भवं सुदयितं गीतं कृतं जागरम्

Amada es la Escritura del Bhāgavata, y amado también el Rāmāyaṇa; santa es Dvārakā. Muy amados son el canto devocional y la vigilia (jāgara); y también es preciado lo nacido de la Mālatī, ofrenda fragante.

Verse 30

गृहे यस्य सदा तिष्ठेद्गोपीचन्दनमृत्तिका । द्वारका तिष्ठते तत्र कृष्णेन सहिता कलौ

En la casa de quien siempre se guarda la arcilla de gopī-candana, allí mismo mora Dvārakā en la era de Kali, junto con Kṛṣṇa.

Verse 31

कृतघ्नो वाऽथ गोघ्नोऽपि हैतुकः कृत्स्नपापकृत् । गोपीचन्दनसंपर्कात्पूतो भवति तत्क्षणात्

Aun el ingrato, o incluso el matador de una vaca, en verdad quien comete toda clase de pecados, queda purificado en ese mismo instante por el contacto con el gopīcandana.

Verse 32

गोपीचन्दनखंडं तु यो ददातीह वैष्णवे । कुलमेकोत्तरं तेन शतं तारितमेव वा

Quien aquí entregue un trozo de gopīcandana a un vaiṣṇava, por ese acto, ciento uno de su linaje son llevados a cruzar (hacia la salvación/liberación).

Verse 33

द्वारकासम्भवा भूप तुलसी यस्य मंदिरे । तस्य वैवस्वतो नित्यं बिभेति सह किंकरैः

Oh Rey, en cuya casa hay Tulasī nacida de Dvārakā, Yama, hijo de Vivasvān, lo teme constantemente, junto con sus servidores.

Verse 34

द्वारकासंभवा मृत्स्ना तुलसीकृष्णकीर्तनम् । क्रतुकोटिशतं पुण्यं कथितं व्याससूनुना

La arcilla sagrada nacida de Dvārakā, la Tulasī y el canto de los nombres de Kṛṣṇa: el hijo de Vyāsa declaró que otorgan el mérito de cientos de crores de sacrificios.

Verse 35

आलोड्य सर्वशास्त्राणि पुराणानि पुनःपुनः । मया दृष्टा महीपाल न द्वारकासमा पुरी

Tras haber batido todos los śāstras y los Purāṇas una y otra vez, oh soberano de la tierra, he visto que no hay ciudad igual a Dvārakā.

Verse 36

द्वारकागमनं येन कृतं कृष्णस्य कीर्तनम् । स्नातं तीर्थसहस्रैस्तु तेनेष्टं क्रतुकोटिभिः

Quien viaja a Dvārakā y canta las alabanzas de Kṛṣṇa, es como si se hubiera bañado en miles de vados sagrados y realizado millones de sacrificios.

Verse 37

इद्रियाणां तु दमनं किं करिष्यति देहिनाम् । सांख्यमध्ययनं चापि द्वारकां गच्छते न चेत्

¿De qué servirá la restricción de los sentidos para los seres encarnados, o incluso el estudio del Sāṃkhya, si uno no va a Dvārakā?

Verse 38

पशवस्ते न सन्देहो गर्दभेन समा जनाः । दृष्टं कृष्णमुखं यैर्न गत्वा द्वारवतीं पुरीम्

Sin duda son bestias, personas no mejores que asnos, quienes no han ido a la ciudad de Dvārakā para contemplar el rostro de Kṛṣṇa.

Verse 39

कृतकृत्यास्तु ते धन्या द्वादश्यां जागरे हरेः । कृत्वा जागरणं भक्त्या नृत्यमाना मुहुर्मुहुः

Benditos son aquellos que han cumplido el propósito de la vida, quienes permanecen despiertos en devoción a Hari en el sagrado Dvādaśī, bailando con éxtasis devocional.

Verse 40

कृष्णालयं तु यो गत्वा गोमत्यां पिंडपातनम् । करोति शक्त्या दानं च मुक्तास्तस्य पितामहाः

Quien va a Kṛṣṇālaya y, en el Gomati, ofrece la oblación de piṇḍa y da caridad según su capacidad, libera a sus antepasados.

Verse 41

प्रेतत्वं च पिशा चत्वं न भवेत्तस्य देहिनः । जन्मजन्मनि राजेंद्र यो गतो द्वारकां पुरीम्

Oh rey de reyes, para el ser encarnado que ha ido a la ciudad de Dvārakā, vida tras vida, jamás surgirá el destino de volverse un preta ni un piśāca, espíritu malévolo.

Verse 42

अनशनेन यत्पुण्यं प्रयागे त्यजतस्तनुम् । द्वादश्यां निमिषार्द्धेन तत्फलं कृष्णसन्निधौ

El mérito que se gana ayunando y dejando el cuerpo en Prayāga en el día de Dvādaśī, ese mismo fruto se obtiene en medio instante en la presencia de Kṛṣṇa.

Verse 43

सूर्यग्रहे गवां कोटिं दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् । तत्फलं कलिकाले तु द्वारवत्यां दिनेदिने

El mérito que se obtendría al donar un crore de vacas durante un eclipse solar, ese mismo fruto se alcanza en la era de Kali, día tras día, en Dvāravatī (Dvārakā).

Verse 44

कोटिभारं सुवर्णस्य ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कृष्णदर्शने

El mérito que se obtiene al donar oro de peso de un crore durante un eclipse lunar o solar, ese mismo mérito se alcanza con solo contemplar a Kṛṣṇa.

Verse 45

दोलासंस्थं च ये कृष्णं पश्यंति मधुमाधवे । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च मातामहपितामहाः

Quienes contemplan a Śrī Kṛṣṇa—Madhusūdana y Mādhava—sentado en la dolā (columpio), reciben bendición para todo su linaje: hijos y nietos, e incluso los abuelos maternos y paternos son elevados por ese mérito.

Verse 46

श्वशुराद्याः सभृत्याश्च पशवश्च नरोत्तम । क्रीडंति विष्णुना सार्द्धं यावदाभूतसंप्लवम्

Oh el mejor de los hombres: el suegro y los demás parientes, junto con los servidores e incluso los animales, juegan en compañía de Viṣṇu, permaneciendo con Él hasta la disolución final de los seres.

Verse 47

या काचिद्द्वादशी भूप जायते कृष्णसन्निधौ । पश्यामि नांतरं किञ्चित्कलिकाले विशेषतः

Oh rey, cualquier Dvādaśī —el sagrado duodécimo día lunar— que se manifieste en la misma presencia de Śrī Kṛṣṇa, no veo observancia alguna que la iguale, especialmente en la era de Kali.

Verse 48

कृष्णस्य सन्निधौ नित्यं वासरा द्वादशीसमाः । युगादिभिः समाः सर्वे नित्यं कृष्णस्य सन्निधौ

En la presencia constante de Kṛṣṇa, cada día es siempre igual a Dvādaśī; y todos los tiempos sagrados—como los comienzos de los yugas—están asimismo allí, eternamente, en la cercanía de Kṛṣṇa.

Verse 49

कलौ द्वारवती सेव्या ज्ञात्वा पुण्यं विशेषतः । षटपुर्यश्चैव सुलभा दुर्ल्लभा द्वारका कलौ

En el Kali-yuga, conociendo su mérito extraordinario, debe uno servir devotamente a Dvāravatī (Dvārakā). Aunque las seis ciudades sagradas sean accesibles, Dvārakā es difícil de alcanzar en el Kali-yuga.

Verse 50

स्मरणात्कीर्तनाद्यस्माद्भुक्तिमुक्ती सदा नृणाम् । दुर्वाससा तु ऋषिणा रक्षिता तिष्ठते पुरी

Porque al recordarla y cantarla en alabanza, los hombres obtienen siempre tanto el bienestar mundano como la liberación, la ciudad perdura, protegida por el sabio Durvāsā.

Verse 51

कलौ न शक्यते गंतुं विना कृष्णप्रसादतः । कृष्णस्य दर्शनं कर्तुं यान्ति रुद्रादयः सुराः

En el Kali-yuga no es posible ir allí sin la gracia de Kṛṣṇa. Aun los dioses—Rudra y los demás—acuden para contemplar a Kṛṣṇa.

Verse 52

त्रिकालं जगतीनाथ रुक्मिणीदर्शनाय च । सफला भारती तस्य कृष्णकृष्णेति या वदेत्

Oh Señor del mundo, en los tres momentos del día y también para contemplar a Rukmiṇī: es verdaderamente fructífera la palabra de quien pronuncia: «Kṛṣṇa, Kṛṣṇa».

Verse 53

द्वारका यायिनं दृष्ट्वा गायंति दिविसंस्थिताः । नरकात्पितरो मुक्ताः प्रचलंति हसंति च

Al ver a un peregrino que se dirige a Dvārakā, los moradores del cielo cantan jubilosos; y los antepasados, liberados del infierno, danzan y ríen.

Verse 54

गोप्यं यत्पातकं पुंसां गोमती तद्व्यपोहति । स्मरणात्कीर्त्तनाद्वापि किं पुनः प्लवने कृते

Cualquier pecado oculto que tengan los hombres, el río Gomati lo disipa. Si tal es el fruto de recordarla o alabarla, ¡cuánto más cuando uno se baña y se sumerge en sus aguas!

Verse 55

रुक्मिणीसहितं देवं शंखोद्धारे च शंखिनम् । पिंडारके चतुर्बाहुं दृष्ट्वाऽन्यैः किं करिष्यति

Habiendo visto al Señor junto con Rukmiṇī; y en Śaṅkhoddhāra, al Portador de la caracola; y en Piṇḍāraka, al de cuatro brazos—¿qué necesidad habría de cualquier otra observancia o lugar sagrado?

Verse 56

रुक्मिणी देवकीपुत्रश्चक्रतीर्थं च गोमती । गोपीनां चंदनं लोके तुलसी दुर्लभा कलौ

Rukmiṇī; Kṛṣṇa, el hijo de Devakī; el Cakra-tīrtha; y el río Gomati—son célebres. En el mundo, la pasta de sándalo de las gopīs y la tulasī son difíciles de hallar en el Kali-yuga.

Verse 57

दुर्लभास्ते सुता ज्ञेया धरणीपापनाशकाः । गयां गत्वा तु ये पिंडं द्वारकां कृष्णदर्शनम् । करिष्यंति कलौ प्राप्ते वंजुलीसमुपोषणम्

Raros en verdad son esos hijos—sabed que son destructores de los pecados de la tierra—que, en el Kali-yuga ya llegado, irán a Gayā para ofrecer el piṇḍa, y luego a Dvārakā para la visión de Kṛṣṇa, y observarán el ayuno de Vaṃjulī.

Verse 58

समं पुण्यफलं तेषां वंजुली द्वारका समा । येन न्यूना नाधिकाऽपि कथितं विष्णुना स्वयम्

El fruto de mérito (puṇya) que obtienen es igual: Vaṃjulī es igual a Dvārakā. Ni menor ni mayor—así lo ha declarado el propio Viṣṇu.

Verse 59

वंजुली चाधिकां राजञ्छृणु वक्ष्यामि कारणम् । द्वादश्यामुपवासेन द्वादश्यां पारणेन तु । प्राप्यते हेलया चैव तद्विष्णोः परमं पदम्

Y Vaṃjulī es aún superior, oh Rey—escucha, te diré la razón. Ayunando en Dvādaśī y rompiendo el ayuno en la misma Dvādaśī, aun con poco esfuerzo, se alcanza la morada suprema de Viṣṇu.

Verse 60

गृहेषु वसतां तीर्थं गृहेषु वसतां तपः । गृहेषु वसतां मोक्षो वंजुलीसमुपोषणात्

Para quienes permanecen en sus hogares, la observancia de Vaṃjulī se vuelve un tīrtha; para quienes permanecen en sus hogares, se vuelve austeridad (tapas); para quienes permanecen en sus hogares, se vuelve liberación (mokṣa)—mediante el ayuno/observancia vinculada a Vaṃjulī.

Verse 61

वंजुली द्वारका गंगा गया गोविंदकीर्त्तनम् । गोमती गोकुलं गीता दुर्ल्लभं गोपिचन्दनम्

Vaṃjulī; Dvārakā; el río Gaṅgā; Gayā; el kīrtana del Nombre de Govinda; el río Gomati; Gokula; la Gītā; y el raro gopī-candana: todo ello se proclama como mérito supremamente santo.

Verse 62

एतच्छृणोति यो भक्त्या कृत्वा मनसि केशवम् । अश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

Quien escuche esto con devoción, guardando a Keśava en el corazón, alcanza el fruto de mil sacrificios Aśvamedha.

Verse 63

श्रोष्यंति जागरे ये वै माहात्म्यं केशवस्य च । सर्वपापविनिर्मुक्ताः पदं यास्यंति वैष्णवम्

Quienes escuchan la grandeza de Keśava mientras velan en vigilia quedan libres de todo pecado y alcanzan la morada vaiṣṇava.

Verse 64

पठिष्यंति नरा नित्यं ये वै श्रोप्यंति भक्तितः । तुलापुरुषदानस्य फलं ते प्राप्नुवंति हि

Quienes lo recitan cada día y quienes lo escuchan con devoción, en verdad obtienen el fruto del tulāpuruṣa-dāna, la caridad del “don según el peso”.

Verse 65

कृष्णजागरणे दानं यच्चाल्पमपि दीयते । सर्वं कोटिगुणं ज्ञेयमित्याहुः कवयो नृप

Oh Rey, toda caridad ofrecida durante la vigilia de Kṛṣṇa, aunque sea pequeña, debe saberse que se vuelve de mérito multiplicado por un koṭi; así lo declaran los sabios.

Verse 66

मानकूटं तुलाकूटं कन्याहयगवां क्रयात् । तत्सर्वं विलयं याति द्वादश्यां जागरे कृते

El fraude en las medidas, el fraude en los pesos y la culpa nacida de comprar o vender doncellas, caballos o reses—todo ello se disuelve cuando se cumple la vigilia de Dvādaśī.