Adhyaya 17

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । कृत्वाऽभिषेकं तीर्थेषु यथावद्दत्त दक्षिणः । पूजयेच्च ततो देवं कृष्णाख्यं पुरुषं परम्

Prahlāda dijo: «Habiendo realizado debidamente los ritos de baño en los tīrthas y habiendo entregado la dakṣiṇā correspondiente, debe uno entonces adorar al Señor: la Persona Suprema conocida como Kṛṣṇa».

Verse 2

ऋषय ऊचुः । पूजाविधिं तु कृष्णस्य श्रोतुकामाः समासतः । कथयाऽचरणोपेतं यथावद्दैत्यसत्तम

Los sabios dijeron: «Deseamos oír, en resumen, el método de adoración de Kṛṣṇa. Oh el mejor entre los Daityas, cuéntanoslo correctamente, con todos los pasos prácticos de la observancia».

Verse 3

द्वारपालाश्च के तत्र कः पूर्वं कश्च पृष्ठतः । पुरीयं सर्वतो दैत्य तिष्ठते केन पालिता

«¿Quiénes son allí los guardianes de las puertas? ¿Quién está al frente y quién a la retaguardia? ¿Y por quién está protegida esta ciudad por todos sus lados, oh Daitya?»

Verse 4

आनुपूर्व्यात्समासेन पूजनीया यथाविधि । कथयस्व विधिज्ञोऽसि कृष्णैकचरणप्रियः

«Dinos, en el debido orden y brevemente, cómo deben ser venerados conforme a la regla. Habla, pues eres conocedor de los ritos y amante de los pies de Kṛṣṇa solamente».

Verse 5

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रूयतां पूजनं विप्राः श्रुतपूर्वं विधानतः । कलौ कृष्णस्य विप्रेन्द्रा यथावदनुपूर्वशः

Śrī Prahlāda dijo: «Escuchad, oh brāhmaṇas: describiré la adoración, tal como se ha oído por la tradición y conforme a la ordenanza. En la era de Kali, oh los mejores de los brāhmaṇas, expondré paso a paso la adoración correcta de Kṛṣṇa».

Verse 6

पूर्वद्वारस्थितान्देवाञ्छुणुध्वं सुसमाहिताः । जयंतः प्रथमं पूज्यः सर्वपापहरः शुभः

Escuchad con plena atención acerca de las deidades apostadas en la puerta oriental. Jayanta debe ser venerado primero: auspicioso y destructor de todos los pecados.

Verse 7

स्थापितो देवराजेन पूजार्थं केशवस्य हि । तस्यैवानुचरान्वक्ष्ये तान्निबोधत सत्तमाः

Fue establecido por el Rey de los dioses para el culto de Keśava. Ahora declararé a sus servidores: comprendedlos bien, oh los más excelentes.

Verse 8

वज्रनाभः सुनाभश्च वज्रबाहुर्महा हनुः । वज्रदंष्ट्रो वज्रधारी वज्रहा वज्रलोचनः

(Ellos son:) Vajranābha, Sunābha, Vajrabāhu, Mahāhanu, Vajradaṁṣṭra, Vajradhārī, Vajrahā y Vajralocana.

Verse 9

श्वेतमूर्धा श्वेतमाली जयन्तानुचराश्च ते । एते शस्त्रोद्यतकरा रक्षन्ते तमहर्निशम्

Śvetamūrdhā y Śvetamālī son también servidores de Jayanta. Ellos, con las armas alzadas en sus manos, guardan aquel lugar día y noche.

Verse 10

पूर्वद्वारे सुसंनद्धा जयन्तोद्देशकारिणः । पूर्वद्वारे च रक्षार्थं नरनाथो विनायकः

En la puerta oriental, plenamente armados y preparados, están quienes actúan bajo el mandato de Jayanta. Y para la protección de la puerta oriental está también Vināyaka, señor de los hombres.

Verse 11

तरुणार्कश्च वै सूर्यो देव्यो वै सहमातरः । ईश्वरश्चापि दुर्वासा नागराजस्तु तक्षकः

(Allí también están) Taruṇārka y Sūrya, el Sol; las Diosas junto con las Madres; Īśvara; el sabio Durvāsā; y Takṣaka, rey de los nāgas.

Verse 12

सेनानीः कार्तिकेयश्च राक्षसश्च महाहनुः । तत्र दीर्घनखोनाम दानवः सुप्रतिष्ठितः

(Allí está) el comandante Kārtikeya; y el rākṣasa Mahāhanu. Allí también permanece firmemente asentado un dānava llamado Dīrghanakha.

Verse 13

विश्वावसुश्च गन्धर्वो मेनका च वराप्सराः । सनत्कुमारसहितो वसिष्ठो भगवानृषिः

Viśvāvasu, el Gandharva; Menakā, la excelsa Apsarā; y el venerable sabio Vasiṣṭha acompañado de Sanatkumāra: estos seres ilustres (están presentes como santos guardianes).

Verse 14

एते पूज्याः पूर्वतस्तु न्यग्रोधश्च महाद्रुमः । पूर्वद्वारस्थिता ह्येत आग्नेयाञ्छृणुताथ मे

A éstos se les debe rendir culto en el lado oriental; y allí se alza el gran árbol nyagrodha (banyán). Ellos están apostados en la puerta del este. Ahora escuchad de mí a los que están en el sureste (dirección Āgneya).

Verse 15

ज्वालामुखोऽथ रक्ताक्षः स्मशाननिलयः क्रथः । मांसादो रुधिराहारः कृष्णः कृष्णजटाधरः

Jvālāmukha; luego Raktākṣa; Kratha, que mora en los crematorios; Māṃsāda, devorador de carne; Rudhirāhāra, que se alimenta de sangre; y Kṛṣṇa, de oscuras trenzas enmarañadas—(éstos son los fieros guardianes de aquel cuadrante).

Verse 16

त्रासनो भञ्जनश्चैव ह्याग्न्येय्यां दिशि संस्थिताः । दिशं रक्षंति संनद्धा दक्षिणां शृणुताथ मे

Trāsana y Bhañjana, apostados en la dirección del sudeste, permanecen armados y resguardan ese cuadrante. Ahora, escucha de mí acerca de la dirección del sur.

Verse 17

दण्डपाणिर्महानादः पाशहस्तः सुलोचनः । अनिवर्त्यक्रमश्चैव तथा दुंदुभिनिस्वनः

Daṇḍapāṇi, Mahānāda, Pāśahasta, Sulocana, Anivartyakrama y Duṃdubhinisvana: éstos son los guardianes nombrados para ese cuadrante.

Verse 18

खरस्वनो घर्घरवाक्तथा मौनप्रियः सदा । मल्लिकाक्षश्च एतेषां प्रणतो द्वारपालकः

Kharasvana, Ghargharavāk y Maunapriya, siempre amante del silencio; y Mallikākṣa, inclinándose con reverencia, sirve como guardián de la puerta sobre ellos.

Verse 19

दक्षिणद्वाररक्षार्थं दुन्दुभिश्च विनायकः । महिषार्कश्च वै सूर्यो भूषणश्च तथेश्वरः

Para la protección de la puerta meridional están Dundubhi y Vināyaka; y también Mahiṣārka, Sūrya, Bhūṣaṇa e Īśvara, designados como guardianes.

Verse 20

चण्डिका च तथा देवी ह्यूर्द्ध्वबाहुश्च राक्षसः । पद्माक्षः क्षेत्रपालश्च नागश्चाश्वतरस्तथा

También está Caṇḍikā, la Diosa; y el Rākṣasa Ūrddhvabāhu; Padmākṣa y Kṣetrapāla; así como Nāga y Aśvatara: éstos también permanecen como guardianes.

Verse 21

चित्रांगदश्च गन्धर्व उर्वशी च वराप्सराः । यो राजा सर्ववृक्षाणां शालश्चापि महाद्रुमः

Citrāṃgada, el Gandharva, y Urvaśī, la más excelsa de las Apsarās; y también el poderoso árbol Śāla—llamado rey entre todos los árboles—están allí establecidos.

Verse 22

सनातन ऋषिश्रेष्ठो ह्यगस्त्यश्च महातपाः । एते याम्यदिशि द्वारं रक्षन्ति सुसमाहिताः

Sanātana, el más excelso entre los ṛṣis, y Agastya, de gran austeridad: ellos, serenos y atentos, protegen la puerta en la dirección del Sur (Yāmya).

Verse 23

गीतकृन्नर्तको नग्नः कंबली दहनप्रियः । हसनो नेत्रभंगश्च भ्रूविकारो विजृंभकः

«Gītakṛt, Nartaka, Nagna, Kaṃbalī y Dahanapriya; Hasana, Netrabhaṅga, Bhrūvikāra y Vijṛmbhaka»: tales son los seres asistentes que se mencionan como parte del séquito protector divino.

Verse 24

मुशली प्रभुरेतेषां संनद्धो वर्तते द्विजाः । रक्षन्ति नैरृतीमाशां पश्चिमां शृणुतापरान्

«Oh, nacidos dos veces, Muśalī se yergue como el señor acorazado de estos asistentes. Ellos guardan el cuadrante suroeste (Nairṛti); escuchad ahora también a los de la dirección occidental.»

Verse 25

स्वस्तिकः शंखमूर्द्धा च नीलवासाः शुभाननः । पाशहस्तः शूलहस्त एकपादैकलोचनः

«Svastika; Śaṅkhamūrdhā; Nīlavāsā; Śubhānana; Pāśahasta; Śūlahasta; y Ekapāda-Ekalocana»: tales son los nombres de los guardianes proclamados.

Verse 26

पश्चिमायां दिशि तथा पुष्पदन्तो विनायकः । उद्धवार्कश्च वै सूर्यः शिवः सत्राजितेश्वरः

En la dirección occidental están: Puṣpadanta Vināyaka; Uddhavārka; en verdad Sūrya, el Sol; y Śiva, llamado Satrājiteśvara.

Verse 27

तुंबरुर्नामगन्धर्वो घृताची च वराप्सराः । महोदरश्च नागेन्द्रो राक्षसश्च घटोत्कचः

Está el Gandharva llamado Tuṃbaru; y Ghṛtācī, la excelsa Apsaras; Mahodara, señor de los Nāgas; y el Rākṣasa Ghaṭotkaca.

Verse 28

दैत्यः पञ्चजनोनाम ऋषिः कश्यप एव च । देवी कपालिनीनाम अश्वत्थस्तु महाद्रुमः

Está el Daitya llamado Pañcajana; y el Ṛṣi Kaśyapa; la Diosa llamada Kapālinī; y el Aśvattha (higuera sagrada), un árbol grandioso.

Verse 29

कपिलः क्षेत्रपालश्च प्रतीचीं पाति वै दिशम् । नमस्कार्यास्तथा पूज्या वायव्यो शृणुतापरान्

Kapila y el Kṣetrapāla protegen en verdad el cuadrante occidental. Deben ser saludados con reverencia y adorados. Ahora escuchad acerca de los guardianes de la dirección noroeste (Vāyavya).

Verse 30

भंजनो भैरवश्चैव कालिकोऽथ घटोदरः । झंझकामर्दनः पिंगो रुरुः सर्वभुजोव्रणी

Ellos son: Bhaṃjana y también Bhairava; luego Kālika y Ghaṭodara; Jhaṃjhakāmardana, Piṅga, Ruru y Sarvabhujovraṇī.

Verse 31

सुपार्श्वः प्रभुरेतेषां संनद्धः पालयन्दिशम् । उदीच्यां दिशि विप्रेन्द्राः श्यामलश्च गणाधिपः

Supārśva, el señor de éstos, ceñido con armadura, guarda aquel rumbo. En la dirección del norte, oh el mejor de los brāhmaṇas, está Śyāmala, jefe entre los Gaṇas.

Verse 32

मन्वन्तको विरूपाक्षो गोलकः श्वेत संप्लुतः । उन्मत्तः प्रभुरेतेषामुदीच्यां पालयन्दिशम्

Manvantaka, Virūpākṣa, Golaka, Śveta y Saṃpluta: Unmatta es el señor de éstos, protegiendo el cuadrante del norte.

Verse 33

मूलस्थानश्च वै सूर्य्य इन्द्रेशश्च महेश्वरः । देवी कण्ठेश्वरीनाम क्षेत्रपालश्च खञ्जनः

En Mūlasthāna se halla Sūrya; e Indreśa es Maheśvara. Allí está la Diosa llamada Kaṇṭheśvarī, y el guardián del campo sagrado (kṣetrapāla) es Khañjana.

Verse 34

वासुकिर्नागराजश्च कूर्मपृष्ठश्च दानवः । सनकश्च ऋषिश्रेष्ठो गोलको राक्षसस्तथा

Vāsuki, rey de las serpientes; Kūrmapṛṣṭha, el Dānava; Sanaka, el mejor de los sabios; y asimismo Golaka, el Rākṣasa: éstos también están allí, como presencias venerables.

Verse 35

नारदोनाम गन्धर्वो रंभा चैव वराप्सराः । एते पूज्याः प्रयत्नेन प्लक्षोनाम महाद्रुमः

Un Gandharva llamado Nārada, y Rambhā, la excelsa Apsarā: a éstos se les debe rendir culto con esmero; y también al gran árbol llamado Plakṣa.

Verse 36

यक्षेशः सवितानाम श्यामः पूज्यः प्रयत्नतः । ऐशान्यां दिशि विप्रेन्द्राः स्थिता ये तान्वदाम्यहम्

Yakṣeśa, llamado Savitā, y también Śyāma, debe ser venerado con diligencia. Oh excelentísimos brāhmaṇas, ahora os diré de aquellos que están establecidos en la dirección del nordeste.

Verse 37

दुर्धरो भैरवारावः किंकिणीको महाबलः । करालो विकटो मूलो बलिभुक्तो बलिप्रियः

Durdhara, Bhairavārāva, Kiṃkiṇīka de gran fuerza; Karāla, Vikaṭa, Mūla—Balibhukta y Balipriya: éstos son los formidables guardianes del recinto sagrado.

Verse 38

एतेषां क्षेत्रपालानां सस्त्रीणां च द्विजोत्तमाः । नेता प्रभु श्च स्वामी च जयन्तः पालकस्तथा

Oh mejores de los nacidos dos veces, para estos guardianes del campo—junto con sus consortes—Jayanta es el guía, el señor, el amo y también el protector que vela por ellos.

Verse 39

निगृह्णात्यनुगृह्णाति रक्षिता पुरवासिनाम् । जयन्तादेशमादाय ते दुष्टान्घातयन्ति च

Ellos refrenan y también conceden favor, siendo protectores de los moradores de la ciudad. Tomando el mandato de Jayanta, también abaten a los malvados.

Verse 40

नागस्थलस्थितः स्वामी जयन्तः पालकः सदा । नागराजैः परिवृतः पूजनीयः प्रयत्नतः

El señor Jayanta, siempre protector, mora en Nāgasthala. Rodeado por reyes-serpiente, debe ser venerado con esmero y devoción.

Verse 41

मांसप्रियमुखाश्चैत ऐशानीं पांति वै दिशम् । सहस्रशीर्षको देवः शेषो नागस्थलस्थितः । अनन्तो वासुकिश्चैव तक्षकः पद्म एव च

Estos guardianes—de aspecto fiero y amantes de la carne—protegen en verdad el cuadrante del noreste. El dios Śeṣa, de mil cabezas, mora en Nāgasthala; y están también Ananta, Vāsuki, Takṣaka y asimismo Padma.

Verse 42

शंखः कंबलकश्चैव नागश्चाश्वतरस्तथा । मुक्तकः कालियश्चैव जनकोऽथापराजितः

Śaṅkha y Kaṃbalaka; Nāga y también Aśvatara; Muktaka y Kāliya; y luego Janaka y Aparājita: éstos también están entre las huestes de nāgas del recinto sagrado.

Verse 43

कर्कोटकमुखा नागास्ते च सन्ति सहस्रशः । ते पूज्या गंधपुष्पैश्च बलिभिर्धूपदीपकैः

Hay seres serpiente encabezados por Karkoṭaka, en verdad por millares. Deben ser venerados con fragancias y flores, con ofrendas bali, y con incienso y lámparas.

Verse 44

पायसेन च मांसेन ह्यन्नाद्यैः सुरया तथा । ततः संपूज्य देवशं जयंतं रक्षिणां वरम्

Con arroz con leche dulce (pāyasa), y con carne, con diversos alimentos y también con licor—después, habiendo venerado debidamente a Jayanta, el caudillo divino y el más excelso de los protectores.

Verse 45

गंध पुष्पोपहारैश्च धूपवस्त्रादिभूषणैः । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठाः कृष्णं देवकिनन्दनम् । संपूज्यः प्रथमं तत्र गणेशो रुक्मिसंज्ञकः

Con ofrendas de fragancias y flores, con incienso, vestiduras y otros adornos—después, oh el mejor de los dos veces nacidos, ve hacia Kṛṣṇa, el hijo de Devakī. Allí, ante todo, debe ser venerado debidamente Gaṇeśa, conocido con el nombre de «Rukmi».

Verse 46

ऋषय ऊचुः । कथं स रुक्मिदैत्येन्द्रो यो दुष्टो गणतां गतः । साक्षाद्भगवतो द्वारि प्रत्यहं पूज्यते नरः

Dijeron los sabios: ¿Cómo es que Rukmī, señor entre los daityas—aunque perverso—ha alcanzado el rango de Gaṇa y es venerado cada día, justamente a la puerta del Bienaventurado Señor?

Verse 47

श्रीप्रह्लाद उवाच । कृष्णाय रुक्मिणीं दातुं यदा भीष्मक उद्यतः । तद्द्वेषात्क्रोधसंयुक्तो रुक्मी चैद्यममन्यत

Dijo Śrī Prahlāda: Cuando Bhīṣmaka se dispuso a entregar a Rukmiṇī a Kṛṣṇa, Rukmī—encendido en ira por aquel odio—consideró a (Kṛṣṇa) como enemigo.

Verse 48

यदा जहार भगवान्रुक्मिणीमंबिकालयात् । सर्वान्विद्राव्य वै भूपाञ्जरासन्धमुखान्रणे

Cuando el Bienaventurado Señor se llevó a Rukmiṇī del templo de Ambikā, tras poner en fuga en la batalla a todos los reyes—encabezados por Jarāsandha—,

Verse 49

तदा रुक्मी महाबाहुर्भीष्मकस्य सुतो बली । नाहत्वा विनिवर्तिष्ये तमहं यादवं रणे

Entonces Rukmī, de poderosos brazos, el fuerte hijo de Bhīṣmaka, declaró: «Si no abato en batalla a ese Yādava, no daré marcha atrás».

Verse 50

प्रतिज्ञां सर्वभूपानां शृण्वतां कृतवान्द्विजाः । एवमुक्त्वा स सन्नद्धो युद्धाय परिधावितः

Oh brāhmaṇas, hizo ese voto mientras todos los reyes escuchaban. Dicho esto, se armó y se lanzó presuroso a la guerra.

Verse 51

अक्षौहिण्या दलेनैवायुद्ध्यत्कृष्णेन भो द्विजाः । स युध्यमानः कृष्णेन वध्यमानो हतौजसः

Oh brāhmanes, él combatió contra Kṛṣṇa, acompañado tan sólo por una división de un akṣauhiṇī. Mientras luchaba con Kṛṣṇa, era abatido y su vigor quedaba hecho añicos.

Verse 52

बद्धो भगवता तत्र कृत्वा वैरूप्यमेव च । रामेण बंधनान्मुक्तो मरणाय मतिं दधौ

Allí fue atado por el Bienaventurado Señor e incluso quedó desfigurado. Liberado de sus ataduras por Rāma, puso entonces su mente en la muerte.

Verse 53

रुक्मिणी भ्रातरं दृष्ट्वा मरणे कृतनिश्चयम् । उवाच कृष्णं वैदर्भी भ्रातरं ह्यानयस्व मे

Al ver a su hermano resuelto a morir, Rukmiṇī, la princesa de Vidarbha, dijo a Kṛṣṇa: «Tráeme aquí a mi hermano».

Verse 54

ततस्तत्प्रियकामार्थमनुमान्य जनार्द्दनः । चकार पार्षदां मध्ये प्रवरं विघ्ननाशनम्

Entonces Janārdana, consintiendo para cumplir el amado deseo de ella, estableció entre sus asistentes al supremo removedor de obstáculos.

Verse 55

एतस्मात्कारणाद्विप्राः प्रथमं पूज्यते सदा । गंधधूपाक्षतैर्वस्त्रैर्मोदकैस्तं प्रतर्पयेत्

Por esta misma razón, oh brāhmanes, él es siempre venerado en primer lugar. Debe ser complacido con fragancias, incienso, akṣata (granos intactos), vestiduras y modakas.

Verse 56

तस्मिंस्तुष्टे जगन्नाथस्तुष्टो भवति नान्यथा

Cuando él queda complacido, Jagannātha queda complacido; no hay otro camino.