Adhyaya 40
Este adhyāya se presenta como un diálogo entre Pulastya y el rey Yayāti. Yayāti pregunta por las circunstancias en que Śiva recorre numerosos lugares sagrados, ante la amenaza percibida de Kāma (Manobhava), y solicita el relato completo sobre la morada de Kāmeśvara. Pulastya narra que Kāma persigue a Śiva sin cesar, apareciendo una y otra vez con arco y flechas preparados. Tras una larga sucesión de desplazamientos por tīrthas célebres, Śiva regresa hacia Arbuda y enfrenta directamente a Kāma; del tercer ojo de Śiva brota una llama devoradora que reduce a cenizas a Kāma, junto con su arco y sus flechas. El relato pasa entonces al lamento de Rati y a su intento de inmolarse, interrumpido por una voz celestial que le ordena practicar tapas. Después de mil años de disciplina—votos, dones, japa, homa y ayuno—Śiva concede una gracia: Kāma es restaurado como presencia encarnada y retoma su función, ahora con la sanción de Śiva. El capítulo concluye diciendo que el rey, comprendiendo la grandeza de Śiva, lo establece en Arbuda; se afirma que el darśana de esta deidad evita la desgracia durante siete nacimientos, proclamando la phalaśruti y la centralidad ritual del lugar.
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततः कामेश्वरं गच्छेत्तत्र कामप्रतिष्ठितम् । यस्मिन्दृष्टे सदा मर्त्यः सुरूपः सुप्रभो भवेत्
Dijo Pulastya: Después, debe irse a Kāmeśvara, donde Kāma está establecido. Al contemplarlo, el mortal se vuelve siempre de hermosa figura y de radiante esplendor.
Verse 2
ययातिरुवाच । त्वया प्रोक्तं पुरा शंभुः कामबाण भयात्किल । वालखिल्याश्रमं प्राप्तो यत्र लिंगं पपात ह
Dijo Yayāti: Antes dijiste que Śambhu, según se cuenta, por temor a las flechas de Kāma, llegó al eremitorio de los Vālakhilyas, donde cayó el liṅga.
Verse 3
स कथं पूजितस्तेन शंभुर्मे कौतुकं महत् । वद सर्वं द्विजश्रेष्ठ कामेश्वरनिवेशनम्
¿Y cómo fue venerado allí Śambhu por ellos? Para mí es una gran curiosidad. Dímelo todo, oh el mejor de los brāhmaṇas, acerca de la morada de Kāmeśvara.
Verse 4
पुलस्त्य उवाच । मुक्तलिंगेऽपि देवेशे न स्मरस्तं मुमोच ह । दर्शयन्नात्मनो बाणं तस्यासौ पृष्ठतः स्थितः
Dijo Pulastya: Aunque el Señor de los dioses había soltado el liṅga, Smara (Kāma) no lo dejó en paz. Mostrando su propia flecha, se quedó de pie a su espalda.
Verse 5
ततो वाराणसीं प्राप्तस्तद्भयात्त्रिपुरांतकः । तत्राऽपि च तथा दृष्ट्वा धृतचापं मनोभवम्
Luego, por temor a él, Tripurāntaka (Śiva) llegó a Vārāṇasī. Allí también, al ver a Manobhava (Kāma) con el arco en la mano, se halló en la misma situación.
Verse 6
ततः प्रयागमापन्नः केदारं च ततः परम् । नैमिषं भद्रकर्णं च जंबूमार्गे त्रिपुष्करम्
Después llegó a Prayāga y luego prosiguió hacia Kedāra; también fue a Naimiṣa, a Bhadrakarṇa y—por la ruta de Jambū-mārga—a Tripuṣkara asimismo.
Verse 7
गोकर्णं च प्रभासं च पुण्यं च कृमिजांगलम् । गगाद्वारं गयाशीर्षं कालाभीष्टं वटेश्वरम्
Fue a Gokarṇa y a Prabhāsa; al santo Kṛmijāṅgala; a Gaṅgā-dvāra, a Gayāśīrṣa, a Kālābhīṣṭa y a Vaṭeśvara.
Verse 8
किं वा तेन बहूक्तेन तीर्थान्यायतनानि च । असंख्यानि गतो देवः कामं च ददृशे तथा
Pero ¿para qué decir más? El Dios fue a incontables tīrthas y santuarios sagrados; y aun allí seguía contemplando a Kāma.
Verse 9
यत्रयत्र महादेवस्तद्भयान्नृप गच्छति । तत्रतत्र पुनः कामं प्रपश्यति धृतायुधम्
Oh rey, adondequiera que Mahādeva iba por temor a él, allí una y otra vez veía a Kāma, con el arma en la mano.
Verse 10
कस्यचित्त्वथकालस्य पुनः प्राप्तोऽर्बुदं प्रति । तत्रापश्यत्तथा काममाकर्णाकर्षितायुधम् । आकुंचितैकपादं च स्थिरदृष्टिं नृपो त्तम
Pasado algún tiempo, volvió de nuevo hacia Arbuda. Allí vio otra vez a Kāma, con el arma tensada hasta la oreja (listo para disparar), de pie sobre una sola pierna flexionada y con la mirada fija, oh el mejor de los reyes.
Verse 11
अथाऽसौ भगवाञ्छांतः प्रियादुःखसमन्वितः । क्रोधं चक्रे विशेषेण दृष्ट्वा तं पुरतः स्थितम्
Entonces el Señor Bienaventurado—sereno, pero cargado con el dolor por su amada—se encendió en ira intensa al verlo de pie ante él.
Verse 12
तस्य कोपाभिभूतस्य तृतीयान्नयनान्नृप । निश्चक्राम महाज्वाला ययाऽसौ भस्मसात्कृतः
Oh rey, cuando fue dominado por la cólera, de su tercer ojo brotó una gran llama, por la cual aquel fue reducido a cenizas.
Verse 13
सचापः सशरो राजंस्तस्मिन्पर्वतरोधसि । शंकरो रोषपर्यंतं गत्वा सौख्यमवाप्तवान्
Oh rey, en aquella ladera del monte quedaron allí su arco y sus flechas. Śaṅkara llegó al límite de su ira y luego alcanzó paz y sosiego.
Verse 14
कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम सुरपूजितः । दग्धे मनोभवे भार्या रतिरस्य पतिव्रता । व्यलपत्करुणं दीना पतिशोकपरि प्लुता
Venerado por los dioses, partió hacia Kailāsa, el más excelso de los montes. Cuando Manobhava (Kāma) fue consumido por el fuego, su esposa Rati—fiel a su esposo—se lamentó con desgarradora compasión, abatida y anegada en el dolor por su señor.
Verse 15
ततो दारूणि चाहृत्य चितिं कृत्वा नराधिप । आरुरोहाग्निसंदीप्तां चितिं सा पतिदुःखिता । तावदाकाशगां वाणीं शुश्राव च यशस्विनी
Entonces, oh señor de los hombres, trayendo leña y levantando la pira funeraria, ella—afligida por el dolor de su esposo—subió a la pira encendida en llamas. En ese mismo instante, la ilustre dama oyó una voz que venía del cielo.
Verse 16
वागुवाच । मा पुत्रि साहसं कार्षीस्तपसा तिष्ठ सुन्दरि । भूयः प्राप्स्यसि भर्त्तारं कामें तुष्टेन शंभुना
Dijo Vāk: «Hija mía, no obres con temeridad. Oh hermosa, permanece en la austeridad (tapas). De nuevo obtendrás a tu esposo Kāma cuando Śambhu (Śiva) quede complacido».
Verse 17
सा श्रुत्वा तां तदा वाणीं समुत्तस्थौ समुमध्यमा । देवमाराधयामास दिवानक्तमतंद्रिता । व्रतैर्दानैर्जपैर्होमैरुपवासैस्तथा परैः
Al oír aquella voz, ella, de cintura esbelta, se levantó al instante. Incansable día y noche, adoró al Señor mediante votos, dádivas, recitaciones (japa), ofrendas al fuego (homa), ayunos y otras observancias.
Verse 18
ततो वर्ष सहस्रांते तुष्टस्तस्या महेश्वरः । अब्रवीद्वद कल्याणि वरं यन्मनसि स्थितम्
Entonces, al cabo de mil años, Maheśvara (Śiva) quedó complacido con ella y dijo: «Habla, oh bienaventurada: ¿qué don deseas en tu corazón?»
Verse 19
रतिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव भगवंल्लोक भावनः । अक्षतांगः पुनः कामः कांतो मे जायतां पतिः
Dijo Ratī: «Si estás complacido conmigo, oh Dios—oh Bienaventurado, sustentador de los mundos—que Kāma, con sus miembros restituidos, vuelva a ser mi amado esposo».
Verse 20
एवमुक्ते तया वाक्ये तत्क्षणात्समुपस्थितः । यथा सुप्तो महाराज तद्वद्रूपः स हर्षित
Dicho esto por ella, en aquel mismo instante él apareció—gozoso—con la misma forma de antes, como quien despierta del sueño, oh gran rey.
Verse 21
इक्षुयष्टिमयं चापं पुष्पबाणसमन्वितम् । भृंगश्रेणिमय्या मौर्व्या शोभितं सुमनोहरम्
Portaba un arco hecho de caña de azúcar, provisto de flechas de flores, y adornado con una cuerda formada por una hilera de abejas—sumamente encantador a la vista.
Verse 22
ततो रतिसमायुक्तः प्रणिपत्य महेश्वरम् । अनुज्ञातस्तु तेनैव स्वव्यापारेऽभ्यवर्त्तत
Entonces, Kāma, unido a Ratī, se postró ante Maheśvara. Concedido el permiso por Él mismo, volvió a su propia función asignada.
Verse 23
स दृष्ट्वा शिवमाहात्म्यं श्रद्धां कृत्वा नृपोत्तम । शिवं संस्थापयामास पर्वतेऽर्बुदसंज्ञिते
Al contemplar la grandeza de Śiva, el mejor de los reyes concibió fe; y estableció a Śiva (un santuario/linga) en el monte llamado Arbuda.
Verse 24
यस्मिन्दृष्टे महाराज नारी वा यदि वा नरः । सप्तजन्मांतराण्येव न दौर्भाग्यमवाप्नुयात्
Oh gran rey, quienquiera que Lo contemple (a Śiva establecido allí), sea mujer o varón, no padecerá infortunio durante siete nacimientos consecutivos.
Verse 25
एवमेतन्मया ख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । कामेश्वरस्य माहात्म्यं कामदाह सविस्तरम्
Así te he explicado lo que me preguntaste: la grandeza de Kāmeśvara y el relato de la quema de Kāma (Kāmadāha), con todo detalle.
Verse 40
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशोऽध्यायः
Así concluye el capítulo cuadragésimo, llamado “Descripción de la grandeza de Kāmeśvara”, en el Skanda Mahāpurāṇa—en la compilación de ochenta y un mil versos—situado en el séptimo libro, el Prabhāsa Khaṇḍa, y en su tercera subdivisión, el Arbuda Khaṇḍa.