Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

यत्र स्थित्वा सभूपालस्त्रिशंकुः पापवर्जितः । चण्डालत्वं परित्यज्य सदेह स्त्रिदिवं गतः

Transliteration

yatra sthitvā sabhūpālastriśaṃkuḥ pāpavarjitaḥ | caṇḍālatvaṃ parityajya sadeha stridivaṃ gataḥ

Translation

Al llegar y permanecer allí, el rey Triśaṅku quedó libre de pecado; abandonando la condición de caṇḍāla, ascendió al cielo (Tridiva) con su propio cuerpo.

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (where)

• स्थित्वा: having stayed/stood
• स्थित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: स्था (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• भूपालः: the king
• भूपालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूमि-पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भूमेः पालः)

• त्रिशङ्कुः: Triśaṅku
• त्रिशङ्कुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिशङ्कु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अपपद-सम्बोधन/नाम

• पापवर्जितः: free from sin
• पापवर्जितः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप-वर्जित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पापेन वर्जितः/पापात् वर्जितः); विशेषणम् (त्रिशङ्कुः)

• चण्डालत्वम्: the state of being a caṇḍāla
• चण्डालत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चण्डाल-त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: परि-त्यज् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• सदेहः: with his body
• सदेहः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः (देहेन सह/देहयुक्तः); विशेषणम् (त्रिशङ्कुः)

• त्रिदिवम्: to heaven (the three heavens)
• त्रिदिवम्: Gati-Karma (Goal/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि-दिव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः द्विगु/तत्पुरुषसदृशः (त्रयाणां दिवानां समाहारः)

• गतः: went
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त) परस्मैपद-भावे, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः ‘went’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the Ṛṣis (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara tīrtha (Triśaṅku-uddhāra)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: Triśaṅku, once marked by impurity, stands at the tīrtha; a radiant transformation occurs—darkness lifting, garments becoming pure—then an upward ascent with a luminous body toward svarga, with sages and devas witnessing.

Characters & Entities

• Triśaṅku

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tīrtha-mahima can dissolve grave impurity and restore spiritual dignity, leading to exalted destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Viśvāmitra–Triśaṅku-associated tīrtha within the Hāṭakeśvara-related kṣetra described in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is named; the emphasis is on the transformative sanctity of residing at the tīrtha.