Adhyaya 228

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यच्च बिलद्वारि शयनार्थे व्यवस्थितम् । दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापी देवं च जलशायिनम्

Dijo Sūta: Además, en Biladvāra hay otra deidad establecida para el reposo; al contemplar a ese Señor que reposa sobre las aguas, aun el pecador queda liberado del pecado.

Verse 2

स्नात्वा तस्मिन्बिलद्वारे पवित्रे लोकसंश्रये । यस्तं पूजयते भक्त्या शेषपर्यंकशायिनम् । आजन्ममरणात्पापात्स च मुक्तिमवाप्नुयात्

Tras bañarse en ese Biladvāra—puro y amparo de los mundos—quien adore con devoción al Señor que reposa en el lecho de Śeṣa queda libre de los pecados acumulados desde el nacimiento hasta la muerte y alcanza la liberación.

Verse 3

चतुरो वार्षिकान्मासान्सुप्रसुप्तं सुरेश्वरम् । संपूजयति यो भक्त्या न स भूयोऽत्र जायते

Quien, con devoción, adore al Señor de los dioses mientras Él permanece en profundo sueño yóguico durante los cuatro meses de la estación de lluvias, no vuelve a nacer en este mundo.

Verse 4

तत्र पूर्वं महाभागा मुनयः सेव्य तं प्रभुम् । मृत्तिकाग्रहणं कृत्वा तस्य चायतने शुभे

Allí, en tiempos antiguos, los sabios afortunados sirvieron a ese Señor; y, tomando arcilla sagrada en Su auspicioso santuario, realizaron el rito prescrito.

Verse 5

संप्राप्ताः परमं स्थानं तद्रिष्णोः परमं पदम् । यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । तत्फलं तस्य पूजायां चातुर्मास्यां प्रजायते

Alcanzaron la morada suprema, el estado más alto de Viṣṇu. Cualquier fruto que se obtiene en todos los tīrthas y cualquier fruto que se logra en todos los sacrificios, ese mismo fruto nace del culto a Él durante el Cāturmāsya.

Verse 6

यत्फलं गोग्रहे मृत्युं संप्राप्ता यांति मानवाः । तत्फलं चतुरो मासान्पूजया जलशायिनः

El fruto espiritual que los hombres alcanzan al hallar la muerte en Gograha, ese mismo fruto se obtiene al adorar durante cuatro meses al Señor Jalaśāyī, el que reposa sobre las aguas.

Verse 7

अपि पापसमाचारः परदाररतोऽपिच । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्त्रीहन्ताऽपि विगर्हितः । पूजया चतुरो मासांस्तस्य देवस्य मुच्यते

Aun quien vive en conducta pecaminosa—aunque se deleite en la esposa ajena; aunque sea matador de un brāhmaṇa; aunque beba embriagantes; aunque sea un reprobado asesino de una mujer—por adorar a esa Deidad durante cuatro meses, queda liberado de la atadura del pecado.

Verse 8

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्रस्थं जलशायिनम् । बिलद्वारे कथं सूत तत्र नः संशयो महान्

Los sabios dijeron: «Lo que has declarado—que Jalaśāyī mora allí, en la boca de una cueva—¿cómo puede ser, oh Sūta? En esto tenemos una gran duda».

Verse 9

स किल श्रूयते देवः क्षीराब्धौ मधुसूदनः । सदैव भगवाञ्छेते योगनिद्रां समाश्रितः

Pues se oye que el divino Madhusūdana yace sobre el Océano de Leche, y que el Bienaventurado Señor reposa siempre, habiendo entrado en el sueño yóguico.

Verse 10

कथं स भगवाञ्छेते बिलद्वारे व्यवस्थितः । एतत्कीर्तय कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः

¿Cómo, entonces, yace ese Señor allí, establecido en la entrada de la cueva? Cuéntanos esto con todo detalle, pues grande es nuestra curiosidad.

Verse 11

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागाः क्षीराब्धौ मधुसूदनः । योगनिद्रां गतः शेते शेषपर्यंकशा यकः

Sūta dijo: «Esto es verdad, oh nobles: Madhusūdana (Viṣṇu) reposa en el Océano de Leche, habiendo entrado en el sueño yóguico, recostado en el lecho que es Śeṣa».

Verse 12

स यथा तत्र क्षेत्रे तु संश्रितो भगवान्स्वयम् । जलशायिस्वरूपेण तच्छृशुध्वं समाहिताः

Ahora escuchad, con la mente recogida, cómo el Señor mismo se ha acogido a aquel campo sagrado, manifestándose en la forma de Jalaśāyī, el que reposa sobre las aguas.

Verse 13

यथा च चतुरो मासान्पूजितस्तत्र संस्थितः । मुक्तिं ददाति पुंसां स तथा संकीर्तयाम्यहम्

Así como ese Señor, permaneciendo allí y siendo adorado durante cuatro meses, concede la liberación a los hombres, así también yo proclamo ahora su grandeza.

Verse 14

चत्वारोऽपि यथा मासा गर्हणीया धरातले । सर्वकर्मसु मुख्येषु यज्ञोद्वा हादिषु द्विजाः

Oh, nacidos dos veces, así como estos cuatro meses son tenidos en la tierra por especialmente importantes en todos los ritos principales—como los sacrificios y las bodas—del mismo modo debe entenderse como de gran peso su observancia.

Verse 15

तद्वोऽहं कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्य द्विजोतमाः । तस्मै देवाधिदेवाय निर्गुणाय गुणात्मने

Oh, los mejores entre los nacidos dos veces: tras inclinarme en reverencia, os lo relataré, ofreciendo alabanza a aquel Dios sobre los dioses, sin cualidades (nirguṇa) y, sin embargo, esencia de todas las cualidades.

Verse 16

अव्यक्तायाऽप्रमेयाय सर्वदेवमयाय च । सर्वज्ञाय कवीशाय सर्वभूतात्मने तथा

Reverencia al Inmanifestado, al Inconmensurable, al que es la esencia de todos los dioses; al Omnisciente, Señor de los videntes y poetas, y asimismo al Sí mismo que mora en todos los seres—ante Él me inclino.

Verse 17

पुरासीद्दानवो रौद्रो हिरण्यकशिपुर्महान् । नारसिंहं वपुः कृत्वा विष्णुना यो निपातितः

En tiempos antiguos existió el gran y feroz Dānava, Hiraṇyakaśipu; a él lo abatió Viṣṇu al asumir la forma corporal de Narasiṃha.

Verse 19

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सर्वलक्षणलक्षितम् । प्रह्लादश्चांधकश्चैव वीर्येणाप्रतिमौ युधि

De él nacieron dos hijos, señalados por todos los signos de excelencia: Prahlāda y Andhaka; ambos, sin igual en valor en la batalla.

Verse 20

स नैच्छत तदा राज्यं पितृपैतामहं महत् । समागतमपि प्राज्ञो यस्मात्तद्वो वदाम्यहम्

Aunque el gran reino ancestral de su padre y de su abuelo había llegado a sus manos, aquel sabio no lo deseó; por eso os refiero este relato.

Verse 21

दानवानां सदा द्वेषो देवेन सह चक्रिणा । न करोति पुनर्द्वेषं तं समुद्दिश्य सर्वदा

Los Dānavas guardan siempre odio hacia el Señor divino que porta el disco; mas él, teniéndolo siempre presente, no devuelve odio por odio.

Verse 22

एतस्मात्कारणात्सर्वे तेन त्यक्ता दितेः सुताः । स्वराज्यमपि संत्यज्य विष्णुस्तेन समाश्रितः

Por esta causa, todos los hijos de Diti fueron abandonados por ellos; y aun dejando su propio reino, él buscó refugio en Viṣṇu.

Verse 23

ततस्तैर्दानवैः क्षुद्रैर्विष्णुद्वेषपरायणैः । अन्धकः स्थापितो राज्ये पितृपैतामहे तदा

Entonces, por aquellos mezquinos Dānavas entregados al odio contra Viṣṇu, Andhaka fue entronizado en el reino y en el trono ancestral de sus mayores.

Verse 24

अन्धकोऽपि समाराध्य देवदेवं चतुर्मुखम् । अमरत्वं ततो लेभे यावच्चन्द्रार्कतारकम्

Aun Andhaka, tras adorar debidamente al dios de los dioses, el Señor de cuatro rostros (Brahmā), obtuvo la inmortalidad, que dura mientras permanezcan la luna, el sol y las estrellas.

Verse 25

वरपुष्टस्ततः सोऽपि चक्रे शक्रेण विग्रहम्

Luego, fortalecido por aquel don, él también entabló combate con Śakra (Indra).

Verse 26

जित्वा शक्रं महासंख्ये यज्ञांशाञ्जगृहे स्वयम् । गत्वाऽमरावतीं दैत्यो निःसार्य च शतक्रतुम् । स्ववर्गेण समोपेतः स्वर्गं समहरत्तदा

Habiendo vencido a Śakra en una gran batalla, él mismo se apoderó de las porciones del sacrificio. Luego el Dānava fue a Amarāvatī, expulsó a Śatakratu (Indra) y—rodeado de los suyos—se adueñó del cielo en aquel tiempo.

Verse 27

शक्रोऽपि च समाराध्य शंकरं लोकशंकरम् । सर्वदेवसमोपेतो भृत्यवत्परिवर्तते

Śakra también, tras propiciar a Śaṅkara—bienhechor de los mundos—permaneció en su presencia, acompañado de todos los dioses, como un servidor.

Verse 28

ततः कालेन महता तस्य तुष्टः पिनाकधृक् । तं प्राह वरदोऽस्मीति वद शक्र करोमि किम्

Luego, pasado mucho tiempo, Pinākadhṛk (Śiva), complacido con él, le dijo: «Soy dador de dones. Dime, oh Śakra: ¿qué he de hacer por ti?»

Verse 29

इन्द्र उवाच । अंधकेन हृतं राज्यं मम वीर्यात्सुरेश्वर । यज्ञभागैः समोपेतं हत्वाऽशु तत्प्रयच्छ मे

Dijo Indra: «¡Oh Señor de los dioses! Andhaka me ha arrebatado el reino por la fuerza. Tras matarlo pronto—él que usurpó las porciones del sacrificio—devuélveme ese dominio.»

Verse 30

तच्छ्रुत्वा तस्य दीनस्य भगवाञ्छशिशेखरः । प्रोवाच तव दास्यामि राज्यं त्रैलोक्यसंभवम्

Al oír la súplica de aquel afligido, el Bienaventurado Señor—Śiva, coronado por la luna—dijo: «Te concederé la soberanía propia de los tres mundos.»

Verse 31

ततः संप्रेषयामास दूतं तस्य विचक्षणम् । गणेशं वीरभद्राख्यं गत्वा तं ब्रूहि चांधकम्

Entonces envió a un mensajero sagaz suyo—Gaṇeśa, llamado Vīrabhadra—diciendo: «Ve y habla con ese Andhaka.»

Verse 32

ममादेशात्परित्यज्य स्वर्गं गच्छ धरातलम् । पितृपैतामहं स्थानं राज्यं तत्र समाचर

«Por mi mandato, abandona el cielo y ve a la tierra. Allí, en el reino ancestral de tus padres y abuelos, ejerce tu soberanía»។

Verse 33

परित्यजस्व यज्ञांशान्नो चेद्धंतास्मि सत्वरम् । स गत्वा चांधकं प्राह यथोक्तं शंभुना स्फुटम्

«Renuncia a las porciones del sacrificio; de lo contrario, te abatiré al instante.» Y, habiendo ido, se lo dijo a Andhaka con claridad, tal como Śambhu (Śiva) lo había expresado.

Verse 34

सविशेषमहाबुद्धिः स्वामिकार्यप्रसिद्धये । अथ तं चाधकः प्राह प्रविहस्य महाबलः

Dotado de una inteligencia grande y singular, el mensajero obró para consumar el propósito de su señor. Entonces el poderoso Adhaka, riendo a carcajadas, le habló.

Verse 35

अवध्यो हि यथा दूतस्तेन त्वां न निहन्म्यहम् । क स्याद्वै शंकरोनाम यो मामेवं प्रभाषते

«A un mensajero no se le debe dar muerte; por eso no te mato. Pero ¿quién es ese llamado “Śaṅkara” que me habla de tal manera?»

Verse 36

न मां वेत्ति स किं मूढः किं वा मृत्यु मभीप्सते

«¿Acaso ese necio no sabe quién soy, o es que de veras ansía la muerte?»

Verse 37

अथवा सत्यमेवैतान्निर्विण्णो जीविताच्च सः । दरिद्रोपहतो नित्यं सर्वभोगविवर्जितः

O quizá esto sea en verdad así: se ha cansado de la vida. Herido sin cesar por la pobreza y privado de todo goce, por eso me habla de ese modo.

Verse 38

स्मशाने क्रीडनं यस्य भस्म गात्रविलेपनम् । भूषणं चाहयो वस्त्रं दिशो यस्य जटालका

Aquel cuyo juego es en el crematorio, cuyo cuerpo está ungido con ceniza; para quien las serpientes son ornamentos, cuyo vestido son las direcciones mismas y cuyo cabello está enmarañado en jatas—

Verse 39

कस्तस्य जीवितेनार्थस्तेनेदं मां ब्रवीति सः । तस्माद्गत्वा द्रुतं ब्रूहि मद्वाक्यं दूत सस्फुटम्

¿De qué le sirve la vida, para hablarme así? Por eso, ve de prisa y transmite mis palabras, oh mensajero, con claridad y exactitud.

Verse 40

त्यक्त्वा कैलासमेनं त्वं वाराणस्यां तपः कुरु । मया स्थानमिदं दत्तं कैलासं स्वसुतस्य च

Abandona este Kailāsa y practica la austeridad (tapas) en Vārāṇasī. Esta morada—Kailāsa—ha sido concedida por mí también a mi propio hijo.

Verse 41

वृकस्यापि न सन्देहो विभवेन समन्वितम् । नो चेत्प्राणान्हरिष्यामि सेंद्रस्य तव शंकर

Aun para Vṛka no hay duda: (arrebataré) el esplendor y el poder que reclamas. Si no, oh Śaṅkara, te quitaré la vida, incluso junto con Indra.

Verse 42

तच्छ्रुत्वा वीरभद्रस्तु निर्भर्त्स्य च मुहुर्मुहुः । क्रोधेन महताविष्टः कैलासं समुपाविशत्

Al oír esto, Vīrabhadra lo reprendió una y otra vez. Dominado por una ira inmensa, entró y se encaminó hacia el Kailāsa.

Verse 43

ततः स कथयामास तद्वाक्यं च पिनाकिनः । अतिक्रूरं विशेषेण तत क्रुद्धः पिनाकधृक्

Luego comunicó esas palabras al Portador del Pināka (Śiva). Al oírlas—sumamente crueles, en especial—el que empuña el Pināka se enfureció.

Verse 228

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने ब्रह्मदत्तवरप्रदानोद्धतान्धकासुरकृतशंकराज्ञाव माननवर्णनंनामाष्टाविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa—en la Saṃhitā de ochenta y un mil versos—en la sexta sección, el Nāgara Khaṇḍa, en la glorificación de los tīrthas del sagrado territorio de Hāṭakeśvara, en el episodio llamado “Jalaśāyī”: el capítulo doscientos veintiocho, titulado “La concesión de un don a Brahmadatta y el relato de cómo el arrogante asura Andhaka honró el mandato de Śaṅkara”.