Adhyaya 158

Verse 1

सूत उवाच । पुष्पोऽपि गुटिके लब्ध्वा भास्कराद्वारितस्करात् । चिराद्भोजनमासाद्य प्रस्थितो वैदिशं प्रति

Dijo Sūta: Puṣpa también, tras obtener de Bhāskara la guṭikā, la píldora que ahuyentaba a los ladrones, y después de conseguir por fin alimento, partió en dirección a Vidiśā.

Verse 2

ततो वैदिशमासाद्य स पुष्पो हृष्टमानसः । शुक्ला तां गुटिकां वक्त्रे चकारद्विजसत्तमाः

Entonces, al llegar a Vidiśā, Puṣpa, con el corazón jubiloso, se puso en la boca aquella píldora blanca y resplandeciente, oh el mejor de los nacidos dos veces.

Verse 3

मणिभद्रसमो जातस्तत्क्षणादेव स द्विजः । हट्टमार्गं गते सोऽथ तस्मिन्गत्वाऽथ मंदिरे । प्रविष्टः सहसा मध्ये प्रहृष्टेनांतरात्मना

Aquel brāhmaṇa, al instante, se volvió semejante a Maṇibhadra. Luego se encaminó por la vía del mercado; llegado allí, entró de inmediato en una mansión, hasta su centro, con el corazón interior rebosante de júbilo.

Verse 4

ततश्चाकारयामास तं षंढं द्वारमाश्रितम् । तस्य दत्त्वाथ वस्त्राणि पश्चात्षंढमुवाच सः

Entonces puso a aquel eunuco a vigilar junto a la puerta. Tras darle vestiduras, le habló de nuevo al eunuco.

Verse 5

षंढकश्चित्पुमानत्र सम्यग्वेषकरो हि सः । मम वेषं समाधाय भ्रमते सकले पुरे

Aquí hay cierto eunuco, un hombre muy diestro en el arte del disfraz. Adoptando mi apariencia, deambula por toda la ciudad.

Verse 6

सांप्रतं मद्गृहे सोऽथ लोभनायागमिष्यति । स च कृत्रिम वेषेण निषेद्धव्यस्त्वया हि सः । स तथेति प्रतिज्ञाय द्वारदेशं समाश्रितः

Ahora vendrá a mi casa con intención de seducir y engañar. Y como viene con un disfraz artificioso, debes detenerlo sin falta. Él prometió: «Así será», y tomó su puesto junto a la puerta.

Verse 7

पुष्पोऽपि चाब्रवीद्भार्यां माहिकाख्यां ततः परम् । माहिकेद्य मया दृष्टः स्वतातः स्वपुरः स्थितः

Entonces Puṣpa habló también a su esposa, llamada Māhikā: «Māhikā, hoy he visto a mi propio padre, de pie en su propia ciudad».

Verse 8

वीरभद्रः सुदुःखार्तो मलिनांबरसंवृतः । अब्रवीच्च ततः कोपान्मामेवं परुषाक्षरम्

Vīrabhadra, abatido por un dolor intensísimo y cubierto con vestiduras manchadas, me habló entonces con ira, con palabras ásperas.

Verse 9

धिग्धिक्पाप त्वया कन्यातीव रूपवती सदा । वंचयित्वा जनेतारमुदूढा सा सुमध्यमा

«¡Ay de ti, ay de ti, pecador! Esa doncella—siempre de hermosura extraordinaria—ha sido dada en matrimonio tras engañar a su padre, su progenitor; ella, la de cintura esbelta.»

Verse 10

न दत्तं तत्पितुः किंचिन्न तस्या अथ पुत्रक । विधवां यादृशीं तां च श्वेतांबरधरां सदा

«No se dio nada en absoluto a su padre—nada, hijo mío. Y esa mujer, como si fuera viuda, viste siempre de blanco.»

Verse 11

संधारयसि पापात्मन्नेष्टं भोज्यं प्रयच्छसि । तस्मात्तस्याः पितुर्देहि त्वं सुवर्णायुतं ध्रुवम्

«Tú, de alma perversa, la sostienes y le das el alimento que desea. Por eso, has de dar sin falta a su padre diez mil piezas de oro.»

Verse 12

भूषणं वांछितं तस्या यत्तद्वै रुचिपूर्वकम् । येन संधारयेद्भार्या साऽनंदं परमं गता

Y el adorno que ella desea, dáselo con buena voluntad, para que la esposa sea apreciada y sostenida; así ella alcanza la dicha suprema.

Verse 13

निरानंदा यतो नारी न गर्भं धारयेत्स्फुटम् । निःसंतानो यतो वंशः स्वर्गादपि क्षितिं व्रजेत्

Porque cuando una mujer carece de alegría, no sostiene claramente el embarazo; y cuando un linaje no tiene descendencia, cae a la tierra incluso desde el cielo.

Verse 14

स पतिष्यत्यसंदिग्धं कुलांगारेण च त्वया । सा त्वमानय वस्त्राणि गृहमध्याच्छुभानि च

Él ciertamente caerá, sin duda, por tu causa, deshonra de la familia. Así que tú, trae las vestiduras auspiciosas de dentro de la casa.

Verse 15

यानि दत्तानि भूपेन व्यवहारैस्तदा मम । पञ्चांगश्च प्रसादो यो मया प्राप्तश्च तैः सह

Las cosas que me fueron dadas entonces por el rey como parte de los acuerdos legales, y el quíntuple ornamento, y el favor que recibí junto con ellos...

Verse 16

त्वं संधारय गात्रैः स्वैः शीघ्रं रसवतीं कुरु । भोजनायैव शीघ्रं तु त्वया सार्धं करोम्यहम्

Adórnate con tus propios miembros; prepara rápidamente la comida sabrosa. Pues para comer, ciertamente rápido, lo haré junto contigo.

Verse 17

एकस्मिन्नपि पात्रे च तदादेशादसंशयम् । सापि सर्वं तथा चक्रे यदुक्तं तेन हर्षिता

Incluso en un solo recipiente, por su mandato y sin duda alguna, ella hizo todo exactamente como él dijo, deleitada por él.

Verse 18

भोजनाच्छादनं चैव निर्विकल्पेन चेतसा । ततः कामातुरः पुष्पो मैथुनायोपचक्रमे

Con una mente libre de vacilaciones, ella proporcionó comida y abrigo; entonces Puṣpa, atormentado por la lujuria, comenzó a presionar hacia la unión sexual.

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मणिभद्रः समुत्सुकः । क्षुत्क्षामः स पिपासार्तो व्यवहारोत्थलिप्सया

Mientras tanto llegó Maṇibhadra, ansioso, consumido por el hambre, angustiado por la sed e impulsado por la codicia derivada de los tratos mundanos.

Verse 20

प्रवेशं कुरुते यावद्गृहमध्ये समुत्सुकः । निषिद्धस्तेन षण्ढेन भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

Mientras intentaba entrar ansiosamente en la casa, fue detenido por ese eunuco, quien lo reprendió repetidamente.

Verse 21

हठाद्यावत्प्रवेशं स चकार निजमंदिरे । तावच्च दण्डकाष्ठेन मस्तके तेन ताडितः

Pero cuando, por obstinación, forzó su entrada en su propia casa, en ese mismo momento fue golpeado en la cabeza por él con un bastón.

Verse 22

अथ संपतितो भूमौ मूर्छया संपरिप्लुतः । कर्तव्यं नैव जानाति तत्प्रहारप्रपीडितः

Entonces cayó al suelo, anegado por el desmayo; oprimido por aquel golpe, ya no sabía qué debía hacerse.

Verse 23

ततः कोलाहलो जातस्तस्य द्वारे गृहस्य च । जनस्य संप्रयातस्य हाहाकारपरस्य च

Entonces se alzó un gran alboroto a la puerta de aquella casa; la gente acudió y se reunió allí, lanzando gritos de angustia.

Verse 24

पप्रच्छुस्तं जनाः केचि द्धिक्पाप किमिदं कृतम् । वृत्तिभंगः कृतोऽनेन अथ त्वं व्यंतरार्दितः

Algunos le preguntaron: “¡Bah, pecador infame! ¿Qué es esto que has hecho? Con este acto has arruinado el sustento de un hombre. ¿O acaso te aflige algún espíritu errante (vyantara)?”

Verse 25

इमामवस्थां यन्नीतः संप्राप्तोऽसि नृपाद्वधम्

“Porque lo has llevado a este estado, has incurrido en la pena de muerte dictada por el rey.”

Verse 26

षंढ उवाच । न वृत्तिर्गर्हिता तेन नाहं व्यंतरपीडितः । मणिभद्रो न चैष स्यादेष वेषकरः पुमान्

Ṣaṇḍha dijo: “Ese sustento no es censurable, y yo no estoy atormentado por espíritu alguno. Y este hombre no es Maṇibhadra; es tan sólo un farsante, un varón que se disfraza.”

Verse 27

माणिभद्रं वपुः कृत्वा संप्राप्तो याचितुं धनम् । हठात्प्रविश्यमानस्तु स मया मूर्ध्नि ताडितः

Tomando la forma de Maṇibhadra, vino a pedir dinero. Pero al intentar entrar por la fuerza, lo golpeé en la cabeza.

Verse 28

मणिभद्रो गृहस्यांतर्भुक्त्वा शयनमाश्रितः । संतिष्ठते न जानाति वृत्तांतमिदमा स्थितम्

Entretanto, Maṇibhadra—tras comer dentro de la casa—se retiró a descansar. Permanecía allí, sin saber lo que había sucedido.

Verse 29

ततः पुष्पोऽपि तच्छ्रुत्वा तं च कोलाहलं बहिः । मणिभद्रस्य रूपेण द्वारदेशं समागतः

Entonces Puṣpa también, al oír el alboroto de fuera, llegó a la puerta tomando la forma de Maṇibhadra.

Verse 30

अब्रवीन्नित्यमभ्येति मम रूपेण चाधमः । एष वेषधरः कश्चिद्याचितुं धनमेव हि

Dijo: «Ese miserable viene siempre con mi misma apariencia. Es un impostor disfrazado, que sólo viene a pedir dinero».

Verse 31

एतेनापि च षंढेन न च भद्रमनुष्ठितम् । यत्कुब्जोऽयं हतो मूर्ध्नि याचितुं समु पस्थितः

«Y por culpa de este Ṣaṇḍha tampoco se ha hecho nada bueno, pues a este jorobado, que vino a pedir, lo han golpeado en la cabeza».

Verse 32

एतस्मिन्नन्तरे सोऽपि चेतनां प्राप्य कृत्स्नशः । वीक्षते पुरतो यावत्तावदात्मसमः पुमान्

En ese mismo instante, él también recobró por completo la conciencia; y al mirar hacia delante, vio ante sí a un hombre exactamente igual a él.

Verse 33

सर्वतः स तमालोक्य ततो वचनमब्रवीत्

Mirándolo por todos lados, entonces pronunció estas palabras.

Verse 34

क्व चोरः संप्रविष्टो मे मम रूपेण मंदिरे । भेदयित्वा तु षण्डाख्यमेवं दत्त्वा च वाससी

“¿Dónde está el ladrón que ha entrado en mi casa con mi misma apariencia? Tras forzar al llamado Ṣaṇḍa, y así tomar y repartir las vestiduras… ha cometido este ultraje.”

Verse 35

यावद्भूपगृहं गत्वा त्वां षंढेन समन्वितम् । वधाय योजयाम्येव तावद्द्रुततरं व्रज

“Antes de que vaya al palacio del rey y haga que te aten—junto con Ṣaṇḍa—para la ejecución, vete ahora mismo, más deprisa aún.”

Verse 36

पुष्प उवाच । मम रूपं समाधाय त्वमायातो गृहे मम । शून्यं मत्वा ततो ज्ञातस्त्वयाऽहं गृहसंस्थितः

Puṣpa dijo: “Tomando mi apariencia, viniste a mi casa. Creyéndola vacía, entonces por mí supiste que yo estaba presente dentro del hogar.”

Verse 37

ततो नृपाय दास्यामि वधार्थं च न संशयः । नो चेद्गच्छ द्रुतं पाप यदि जीवितुमिच्छसि

Entonces te entregaré al rey para tu ejecución—de ello no hay duda. Si no, vete pronto, oh pecador, si deseas conservar la vida.

Verse 38

सूत उवाच । एवमुक्त्त्वा ततस्तौ च बाहुयुद्धेन वै मिथः । युध्यमानौ नरैरन्यैः कृच्छ्रेण तु निवारितौ

Dijo Sūta: «Tras hablar así, aquellos dos lucharon entre sí en un combate de brazos. Mientras se batían, otros hombres, con gran dificultad, lograron contenerlos».

Verse 39

ततस्ते स्वजना ये तु मणिभ द्रस्य चागताः । परिजानंति नो द्वाभ्यां विशेषं माणिभद्रकम्

Entonces los suyos, que habían acudido allí, no pudieron reconocer diferencia alguna entre los dos; no lograron discernir quién era el verdadero Māṇibhadra.

Verse 40

वालिसुग्रीवयोर्युद्धं तारार्थे युध्यमानयोः । एवं विवदमानौ तु क्रोधताम्रा यतेक्षणौ

Como la batalla de Vāli y Sugrīva, que lucharon por Tārā, así también estos dos, al disputar, tenían los ojos enrojecidos por la ira.

Verse 41

राजद्वारं समासाद्य स्थितौ स्वजनसंवृतौ । द्वाःस्थेन सूचितौ राज्ञे सभातलमुपस्थितौ

Al llegar a la puerta del rey, ambos se detuvieron rodeados por los suyos. Anunciados al rey por el portero, entraron y se presentaron en el suelo de la asamblea real.

Verse 42

चौरचौरेति जल्पन्तौ पर स्परवधैषिणौ । भूभुजा वीक्षितौ तौ च द्विजौ तु द्विजसत्तमाः

Gritando: «¡Ladrón, ladrón!», y deseando darse muerte mutuamente, fueron vistos por el rey: aquellos dos brāhmaṇas, eminentes entre los nacidos dos veces.

Verse 43

न विशेषोऽस्ति विश्लेषस्तयोरेकोपिकायतः । ततश्च व्यवहारेषु समती तेषु वै तदा

No había diferencia discernible entre ambos: los dos parecían de una sola e idéntica figura. Por ello, en el juicio de entonces, el rey se mantuvo en ecuanimidad respecto de los dos.

Verse 44

पृष्टौ गुह्येषु सर्वेषु प्रत्यक्षेषु विशेषतः । वदतस्तौ यथावृत्तं पृथक्पृथग्व्यवस्थितम्

Cuando se les interrogó sobre todo —sobre asuntos secretos y, con mayor razón, sobre lo manifiesto a la vista—, aquellos dos relataron lo sucedido tal como ocurrió, cada uno dando su propio testimonio por separado.

Verse 45

ततस्तु स्वजनैः सर्वैरेको नीत्व थ चान्यतः । पृष्टो गोत्रान्वयं सर्वं द्वितीयस्तु ततः परम्

Luego, con todos sus parientes presentes, uno fue llevado aparte y se le preguntó por completo acerca de su linaje, su gotra y su estirpe familiar; después, el segundo fue interrogado del mismo modo.

Verse 46

तेषामपि तथा सर्वं यथासम्यङ्निवेदितम् । अथ राजा बृहत्सेनः सर्वांस्तानि दमब्रवीत्

Ellos también expusieron todo del mismo modo, con exactitud y en el debido orden. Entonces el rey Bṛhatsena pronunció aquellas palabras mesuradas, de contención y juicio.

Verse 47

पत्नी चानीयतां तस्य मणिभद्रस्य वै गृहात् । निजकान्तस्य विज्ञाने सा प्रमाणं भविष्यति

Traed a su esposa desde la casa de Maṇibhadra. Al reconocer a su verdadero amado, ella será la prueba decisiva.

Verse 48

ततो गत्वा च सा प्रोक्ता पुरुषैर्नृपसंभवैः । आगच्छ कांतं जानीहि त्वं प्रमाणं भविष्यसि

Entonces los hombres del rey fueron y le dijeron: «Ven: reconoce a tu amado. Tú serás la prueba en este asunto».

Verse 49

ततः सा व्रीडया युक्ता प्रच्छादितशिरास्ततः । नृपाग्रे संस्थिता प्रोचे विद्धिसम्यङ्निजं प्रियम्

Luego ella, llena de pudor y con la cabeza velada, se presentó ante el rey y dijo: «Sabed con rectitud quién es mi propio amado verdadero».

Verse 50

न वयं निश्चयं विद्मो न चैते स्वजनास्तव

«No conocemos la certeza del asunto, ni estas gentes son tus propios parientes».

Verse 51

ततः सा चिन्तयामास निजचित्ते वरांगना । मणिभद्रेण दग्धाहमीर्ष्यावह्निगताऽनिशम्

Entonces aquella noble mujer reflexionó en su corazón: «Maṇibhadra me ha abrasado; sin cesar me consume el fuego de los celos».

Verse 52

वंचयित्वा तु पितरं गृहीतास्मि ततः परम् । न किंचित्पाप्मना दत्तं जल्पयित्वा धनं बहु

Habiendo engañado a mi padre, fui llevada lejos después. Y aunque con palabras se prometió mucha riqueza, nada en verdad se entregó, pues estaba manchado por el pecado.

Verse 53

द्वितीयेन तु मे पुंसा मर्त्यलोके सुखं कृतम् । दत्त्वा वस्त्राणि चित्राणि तथैवाभरणानि च

Pero por el segundo hombre se me otorgó dicha en el mundo de los mortales: me dio vestidos hermosos y también ornamentos.

Verse 54

प्रदास्यति च तातस्य सुवर्णं कथितं च यत् । यद्गृह्णामि स्वहस्तेन मणिभद्रं द्वितीयकम्

Y el oro del que se dijo que mi padre daría—lo que yo misma recibo con mi propia mano—es este segundo Maṇibhadra.

Verse 55

एवं निश्चित्य मनसा दृष्ट्वा रक्तपरिप्लुतम् । प्रथमं मणिभद्रं सा जगृहेऽथ द्वितीयकम्

Así, resuelta en su mente, y al ver al primer Maṇibhadra empapado en sangre, aceptó entonces al segundo.

Verse 56

अब्रवीच्च ततो वाक्यं सर्वलोकस्य शृण्वतः । अहं तातेन दत्तास्य विवाहे अग्निसंनिधौ

Entonces ella pronunció estas palabras mientras todo el pueblo escuchaba: «En la boda, ante el fuego sagrado, mi padre me entregó a él».

Verse 57

द्वितीयोऽयं दुराचारो वेषकर्ता समा गतः । मां च प्रार्थयते गुप्तां नानाचारैः पृथग्विधैः

«Este segundo es un malvado, artífice de disfraces, que ha venido aquí; y me busca en secreto por muchos modos impropios y diversos»។

Verse 58

ततस्तु पार्थिवः क्रुद्धस्तस्य शाखावलंबनम् । आदिदेश द्विजश्रेष्ठा मणिभद्रस्य दुर्मतेः

Entonces el rey, airado, ordenó que el malintencionado Maṇibhadra fuese colgado de una rama de árbol—oh, el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे सोऽथ वधकानां समर्पितः । तं वृक्षं नीयमानस्तु श्लोकानेतांस्तदापठत्

Entretanto, fue entregado a los verdugos; y mientras lo conducían hacia aquel árbol, entonces recitó estos versos.

Verse 60

निर्दयत्वं तथा द्रोहं कुटिलत्वं विशेषतः । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

«Crueldad, traición y, sobre todo, doblez; impureza y falta de compasión: tales son, se dice, las faltas de las mujeres, nacidas de su naturaleza.»

Verse 61

अन्तर्विषमया ह्येता बहिर्भागे मनोरमाः । गुञ्जाफलसमाकारा योषितः सर्व दैवहि

«Pues por dentro están llenas de veneno, aunque por fuera son encantadoras; las mujeres se asemejan, en apariencia, a las bayas de guñjā—oh, todos los dioses.»

Verse 62

उशना वेद यच्छास्त्रं यच्च वेद बृहस्पतिः । मन्वादयस्तथान्येऽपि स्त्रीबुद्धेस्तत्र किंच न

Lo que Uśanā conoce como śāstra y lo que conoce Bṛhaspati; y también Manu y los demás—nada de ello puede abarcar de veras la mente de una mujer.

Verse 63

पीयूषमधरे वासं हृदि हालाहलं विषम् । आस्वाद्यतेऽधरस्तेन हृदयं च प्रपीड्यते

Parece morar néctar en los labios, pero en el corazón está el veneno Hālāhala: se prueban los labios, y el corazón queda oprimido.

Verse 64

अलक्तको यथा रक्तो नरः कामी तथैव च । हृतसारस्तथा सोऽपि पादमूले निपा त्यते

Así como un hombre parece rojo cuando se unta con tinte de laca, así también el hombre dominado por la lujuria queda “teñido” por el deseo. Robada su esencia interior, cae a los pies mismos de esa pasión, abatido.

Verse 65

संसारविषवृक्षस्य कुकर्मकुसुमस्य च । नरकार्तिफलस्योक्ता मूलमेषा नितंबिनी

Esta mujer de caderas seductoras es declarada la raíz del árbol venenoso del saṃsāra: sus flores son las malas acciones y su fruto es el tormento del infierno.

Verse 66

कस्य नो जायते त्रासो दृष्ट्वा दूरा दपि स्त्रियम्

¿Quién no siente temor al ver a una mujer, aun desde lejos?

Verse 67

संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणन्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्

Aun en la primera unión, la mujer hace que el hombre muestre el ‘giro’ del saṃsāra, con el pretexto de la norma de circunvalar el fuego sagrado.

Verse 68

एतास्तु निर्घृणत्वेन निर्दय त्वेन नित्यशः । विशेषाज्जाड्यकृत्येन दूषयंति कुलत्रयम्

Estas mujeres, por su constante dureza y falta de compasión—y en especial por una conducta torpe y degradante—traen deshonra a la triple estirpe familiar.

Verse 69

कुलत्रयगृहं कीर्त्या निजया धवलीकृतम् । कृष्णं करोत्यकृ त्येन नारी दीपशिखेव तु

Una mujer puede oscurecer, con actos impropios, la casa de las tres familias que su propia fama había iluminado—como la llama de una lámpara que de pronto humea y ennegrece.

Verse 70

धर्मवृक्षस्य वाताली चित्तपद्मशशिप्रभा । सृष्टा कामार्णवग्राही केन मोक्षदृढार्गला

¿Quién la creó—ella que es tormenta para el árbol del dharma, luz de luna para el loto de la mente, cocodrilo en el océano del deseo y cerrojo firme contra la liberación?

Verse 71

कारा संतानकूटस्य संसारवनवागुरा । स्वर्गमार्गमहागर्ता पुंसां स्त्री वेधसा कृता

Por el Creador, la mujer fue hecha para los hombres como prisión del cúmulo de descendencia, como lazo en el bosque del saṃsāra y como gran foso en el camino al cielo.

Verse 72

वेधसा बंधनं किंचिन्नृणामन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोऽपि पाशोऽयं सुदृढः कृतः

Al no ver otra atadura para los hombres, el Creador (Vedhas) forjó este lazo sobremanera firme, tomando la forma de mujer.

Verse 73

इत्येवं बहुधा सोऽपि विललाप सुदुःखितः । स्त्रीचिन्तां बहुधा कृत्वा आत्मानं चाप्यगर्हयत्

Así, de muchas maneras se lamentó, hondamente afligido. Pensando una y otra vez en la mujer, también se reprochó a sí mismo.

Verse 74

अहो कुबुद्धिना नैव लब्धं संसारजं फलम् । न कदाचिन्मया दत्तं तृष्णाव्याकुलचेतसा

¡Ay de mí! Por mi necia comprensión no obtuve fruto verdadero de la vida mundana. Con la mente turbada por la sed del deseo, jamás di limosna, ni una sola vez.

Verse 75

ऐश्वर्येऽपि स्थिते भूरि न मया सुकृतं कृतम् । कदाचिन्नैव जप्तं च न हुतं च हुताशने

Aun estando rodeado de abundante prosperidad, no realicé obra meritoria alguna. Nunca recité japa ni ofrecí oblaciones en el fuego consagrado.

Verse 76

अथवा सत्यमेवोक्तं केनापि च महात्मना । कृपणेन समो दाता न भूतो न भविष्यति । अस्पृष्ट्वापि च वित्तं स्वं यः परेभ्यः प्रयच्छति

O bien, es verdad lo que dijo un gran espíritu: no ha habido ni habrá dador igual a un avaro, quien, sin siquiera gozar de su propia riqueza, la entrega a otros (al dejarla perderse sin uso).

Verse 77

शरणं किं प्रपन्नानां विषवन्मारयंति किम् । न दीयते न भुज्यंते कृपणेन धनानि च

Para quienes buscan amparo, ¿qué refugio es el avaro—acaso los mata como veneno? Pues en manos del mezquino, la riqueza no se da en caridad ni siquiera se goza.

Verse 78

दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवंति वित्तस्य । यो न ददाति न भुंक्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति

Tres son los destinos de la riqueza: la caridad, el disfrute y la destrucción. Quien ni da ni goza, para él llega el tercer destino: la ruina.

Verse 79

धनिनोप्यदानविभवा गण्यंते धुरि दरिद्राणाम् । नहि हंति यत्पिपासामतः समुद्रोऽपि मरुरेव

Aun los ricos sin generosidad son contados en la misma fila de los pobres. Pues lo que no apaga la sed—por eso hasta el océano puede ser como un desierto.

Verse 80

अत्युपयुक्ताः सद्भिर्गतागतैरहरहः सुनिर्विण्णाः । कृपणजनसंनिकाशं संप्राप्यार्थाः स्वपंतीह

La riqueza, muy usada por los virtuosos en continuo ir y venir de servicio y dádiva, se fatiga día tras día. Mas al llegar a la vecindad del avaro, aquí las riquezas se duermen: quedan ociosas y sin fruto.

Verse 81

प्राप्तान्न लभंते ते भोगान्भोक्तुं स्वकर्मणा कृपणाः । मुखपाकः किल भवति द्राक्षापाके बलिभुजानाम्

Los mezquinos, por obra de su propio karma, no alcanzan los goces para disfrutar de lo que han adquirido. En verdad, aun para quienes comen las ofrendas puede haber “ardor en la boca” aunque se cuezan uvas: por el destino, lo dulce se vuelve dolor.

Verse 82

दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे संचयो न कर्तव्यः । पश्येह मधुकरीणां संचितमर्थं हरंत्यन्ये

Cuando se tiene medios, debe darse y también gozarse; no debe hacerse acopio. Mira: otros se llevan la riqueza almacenada por las abejas melíferas.

Verse 83

याचितं द्विजवरे न दीयते संचितं क्रतुवरे न योज्यते । तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चौरपार्थिवगृहेषु भुज्यते

Lo que pide un excelente brāhmaṇa no se da; lo acumulado no se emplea en el noble sacrificio. Esa riqueza, custodiada por la avaricia, acaba siendo gozada en las casas de ladrones y de reyes.

Verse 84

त्यागो गुणो वित्तवतां वित्तं त्यागवतां गुणः । परस्परवियुक्तौ तु वित्त त्यागौ विडम्बनम्

Para el rico, la generosidad es la verdadera virtud; para el generoso, la riqueza misma se vuelve virtud. Pero si riqueza y caridad se separan, tanto el dinero como la renuncia se vuelven mera burla.

Verse 85

किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला । या न वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते

¿De qué sirve esa ‘Lakṣmī’ (riqueza) que queda sólo como una novia intacta—guardada pero no vivida—, y que tampoco se comparte como una cortesana común, ni siquiera con los viajeros que pasan?

Verse 86

अर्थोष्मणा भवेत्प्राणो भवेद्भक्ष्यैर्विना नृणाम् । यतः संधार्यते भूमिः कृपणस्योष्मणा हि सा

Se dice que la vida del hombre puede sostenerse por el ‘calor’ de la riqueza, aun sin alimento. Pues la tierra misma es ‘sostenida’ por el calor del avaro, ya que él entierra en ella sus tesoros.

Verse 87

कृपणानां प्रसादेन शेषो धारयते महीम् । यतस्ते भूगतं वित्तं कुर्वते तस्य चोष्मणा

Por el ‘favor’ de los avaros, Śeṣa sostiene la tierra: pues ellos obligan a que su riqueza se hunda en el suelo, y la tierra queda templada por el ‘calor’ de ese tesoro enterrado.

Verse 88

एवं बहुविधा वाचः प्रलपन्मणिभद्रकः । नीत्वा तैः पार्थिवोद्दिष्टैः पुरुषैः परुषाक्षरम् । बहुधा प्रलपं श्चैव कृतः शाखावलंबनः

Así, Maṇibhadra profirió palabras de muchas clases. Luego, por hombres designados por el rey, fue llevado entre ásperas voces; y aunque se lamentaba de muchas maneras, lo hicieron colgar, suspendido de una rama.

Verse 158

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मणिभद्रोपाख्याने मणिभद्रनिधनवर्णनंनामाष्टपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—en la recopilación de ochenta y un mil versos—en el Sexto, Nāgara Khaṇḍa, en la Māhātmya del sagrado territorio de Hāṭakeśvara, en el episodio de Maṇibhadra, el capítulo titulado «Descripción de la muerte de Maṇibhadra», siendo el Capítulo 158.