Adhyaya 151

Verse 1

सूत उवाच । अन्धकोऽपि परां विद्यां ज्ञात्वा शुक्रार्जितां तदा । केलीश्वर्याः प्रसादं च भक्तिजं बलवृद्धिदम्

Suta dijo: Entonces Andhaka también, habiendo aprendido el conocimiento oculto supremo obtenido a través de Śukra, y habiendo recibido la gracia de Kelīśvarī —nacida de la devoción y que otorga aumento de fuerza— (se empoderó).

Verse 2

अवध्यतामात्मनश्च पितामहवरोद्भवम् । महेश्वरं समुद्दिश्य कोपं चक्रे ततः परम्

A partir de entonces, habiendo llegado a creer en su propia invencibilidad —surgida del don del Abuelo (Brahmā)— dirigió su ira hacia Maheśvara, y luego se enfureció enormemente.

Verse 3

दूतं च प्रेषयामास कैलासं पर्वतं प्रति । गच्छ दूत हरं ब्रूहि मम वाक्येन सांप्रतम्

Envió un mensajero hacia el Monte Kailāsa, diciendo: “Ve, mensajero, ahora dile a Hara (Śiva) estas palabras mías”.

Verse 4

शक्रमेनं परित्यज्य सुखं तिष्ठात्र पर्वते । नो चेद्द्रुतं समागत्य सकैलासं सभार्यकम्

“Abandona a este Indra (Śakra) y habita aquí felizmente en la montaña. De lo contrario, ven rápidamente, junto con Kailāsa y con tu consorte”.

Verse 5

सगणं च रणे हत्वा सुखी स्थास्यामि नंदने । त्वामहं नाशयिष्यामि सत्येनात्मानमालभे

“Y habiéndote matado junto con tus gaṇas en la batalla, moraré felizmente en Nandana. Te destruiré; por esta verdad empeño mi propio ser”.

Verse 6

एवमुक्तः स दैत्येन दूतो गत्वा द्रुतं ततः । प्रोवाच शंकरं वाक्यैः परुषैः स विशेषतः

Así instruido por el asura, el mensajero fue con presteza y luego habló a Śaṅkara, transmitiendo aquellas palabras: ásperas y, sobre todo, insolentes.

Verse 7

ततः कोपपरीतात्मा भगवान्वृषभध्वजः । गणान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः

Entonces el Bienaventurado, el de la enseña del Toro (Śiva), con el ánimo envuelto en justa ira, envió a sus gaṇas para dar muerte a aquel de mente perversa.

Verse 8

वीरभद्रं महाकालं नंदिं हस्तिमुखं तथा । अघोरं घोरनादं च घोरघंटं महाबलम्

Convocó a Vīrabhadra, a Mahākāla, a Nandin y a Hastimukha; y también a Aghora, a Ghoranāda y al poderosísimo Ghoraghaṇṭa, asistentes de Śiva aptos para la terrible batalla.

Verse 9

एतेषामनुगाश्चान्ये कोटिरेका पृथक्पृथक् । सर्वान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः

Y además de éstos, otros seguidores—cada cual en compañías separadas de un koṭi—fueron enviados; todos fueron despachados para la destrucción de aquel de mente perversa.

Verse 10

अथ संप्रेषितास्तेन गणास्ते विकृताननाः । हर्षेण महताविष्टा गर्जमाना यथा घनाः

Entonces aquellos gaṇas, de rostros deformes y enviados por Él, avanzaron arrebatados por gran júbilo, rugiendo como nubes de trueno.

Verse 11

धृतायुधा गताः सर्वे युद्धार्थं यत्र सा पुरी । शक्रस्यासादिता तेन दानवेन बलीयसा

Todos ellos, empuñando armas, fueron a aquella ciudad para la batalla—la misma ciudad que había sido atacada por aquel poderoso Dānava, enemigo de Śakra (Indra).

Verse 12

अथ प्राप्तान्गणान्दृष्ट्वा दानवास्ते धृतायुधाः । निश्चक्रमुर्वै सहसा युद्धार्थमतिगर्विताः

Al ver llegar a los gaṇas, aquellos Dānavas armados—henchidos de orgullo—salieron de pronto para la batalla.

Verse 13

ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह । परस्परं महारौद्रं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

Entonces se trabó una batalla entre los gaṇas y los Dānavas, terrible por ambos lados, donde cada cual hizo de la muerte el precio de retroceder.

Verse 14

ततो हरगणाः सर्वे दानवैस्तै रणाजिरे । जिता जग्मुर्दिशो भीता हरवीक्षणतत्पराः

Entonces todos los gaṇas de Hara (Śiva), vencidos por aquellos Dānavas en el campo de batalla, huyeron temerosos hacia todas las direcciones, anhelando ver a Hara y hallar amparo.

Verse 15

हरोऽपि तान्गणान्भग्नान्दृष्ट्वा कोपाद्विनिर्ययौ । हरं दृष्ट्वा ततो दैत्या दुद्द्रुवुस्ते दिशो दश

Hara (Śiva) también, al ver a sus gaṇas quebrantados, salió en cólera; y al ver a Hara, los Daityas huyeron despavoridos hacia las diez direcciones.

Verse 16

अन्धकोऽपि हरं दृष्ट्वा युद्धार्थं संमुखो ययौ । ततो युद्धं समभवदंधकस्य हरेण तु । वृत्रवासवयोः पूर्वं यथा युद्धमभून्महत्

Andhaka también, al ver a Hara (Śiva), avanzó de frente para la batalla. Entonces se alzó una gran guerra entre Andhaka y Hara, como el poderoso combate de antaño entre Vṛtra y Vāsava (Indra).

Verse 17

चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः । एवं न शक्यते हंतुं दानवो विविधायुधैः

Con disco, flechas, dardos de hierro, espadas y mazas—aunque fuese herido por muchas clases de armas—no podía ser muerto así aquel Dānava.

Verse 18

अस्त्रयुद्धं परित्यज्य बाहु युद्धमुपागतौ । करं करेण संगृह्य मुष्टिप्रहरणौ तदा

Abandonando la lucha con armas, ambos se acercaron al combate cuerpo a cuerpo. Tomando mano con mano, entonces se golpearon mutuamente con los puños.

Verse 19

दानवेनाथ देवेशो बंधेनाक्रम्य पीडितः । निष्पंदभावमापन्नस्ततो मूर्च्छामुपागतः

Entonces el Señor de los dioses fue oprimido y atormentado por el Dānava, que lo dominó con una atadura. Quedó inmóvil y luego cayó en un desmayo.

Verse 20

मूर्छागतं तु तज्ज्ञात्वा ह्यन्धको निर्ययौ गृहात् । तावत्स्थाणुः क्षणाल्लब्ध्वा चेतनामात्तकार्मुकः

Al saber que había caído en desmayo, Andhaka salió de su morada. Entretanto, Sthāṇu (Śiva) recobró la conciencia en un instante y tomó su arco.

Verse 21

आयसीं लकुटीं गृह्य प्रभुर्भारसहसि काम् । दानवेन्द्रं ततः प्राप्य ताडयामास मूर्धनि

Tomando una maza de hierro, poderosa y pesada, el Señor alcanzó al rey de los Dānavas y lo golpeó en la cabeza.

Verse 22

सोऽपि खड्गेन देवेशं ताडयामास वेगतः । अथ देवोऽपि सस्मार कौबेरास्त्रं महाहवे

Él también hirió con rapidez al Señor de los dioses con su espada. Entonces, en aquella gran batalla, el Dios invocó el arma Kaubera.

Verse 23

अस्त्रेण तेन हृदये ताडयामास दानवम् । ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्

Con aquella arma hirió al Dānava en el corazón. Herido así, el demonio vomitó un torrente de sangre.

Verse 24

पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः । शूलाग्रसंस्थितः पापश्चक्रवद्भ्रमते ततः

Cayó boca abajo y luego fue atravesado por el tridente. Clavado en la punta del tridente, aquel pecador giró después como una rueda.

Verse 25

अन्धकोऽपि तदात्मानं तथावस्थमवेक्ष्य च । ततो वाग्भिः सुपुष्टाभिरस्तौद्देवं महेश्वरम्

Andhaka también, al verse en tal estado, alabó entonces al Dios Maheśvara con palabras bien compuestas y vigorosas.

Verse 26

अन्धक उवाच । नमस्ते जगतां धात्रे शर्वाय त्रिगुणात्मने । वृषभासनसंस्थाय शशांककृतभूषण

Andhaka dijo: ¡Salve a Ti, Sustentador de los mundos—Śarva, cuya esencia penetra las tres guṇas; sentado sobre el toro Vṛṣabha, y adornado con la luna como ornamento!

Verse 27

नमः खट्वांगहस्ताय नमः शूलधराय च । नमो डमरुकोदण्डकपालानलधारिणे

Salve al que sostiene el khaṭvāṅga en la mano; salve al portador del tridente; salve a Aquel que lleva el ḍamaru, el bastón, la calavera y el fuego.

Verse 28

स्मरदेहविनाशाय मूर्त्यष्टकमयात्मने । नमः स्वरूपदेहाय ह्यरूपबहुरू पिणे

Salve a Aquel que aniquiló el cuerpo de Smara (Kāma); cuyo Ser es la encarnación óctuple de las formas cósmicas; salve a Aquel cuyo cuerpo es la esencia misma—y que, siendo sin forma, se manifiesta en innumerables formas.

Verse 29

उत्तमांगविनाशाय विरिंचेः सृष्टिकारिणे । स्मशानवासिने नित्यं नमो भैरवरूपिणे

Saludo eterno al Señor de forma Bhairava—destructor de la “cabeza suprema” (la cumbre del orgullo), causa de la creación de Viriñci (Brahmā) y morador perpetuo de los campos de cremación.

Verse 30

सर्वगः सर्वकर्ता च त्वं हर्ता नान्य एव हि । त्वं भूमिस्त्वं रजश्चैव त्वं ज्योतिस्त्वं तमस्तथा

Tú lo impregnas todo; Tú eres el hacedor de todo; Tú solo eres quien retira y reabsorbe—no hay otro. Tú eres la tierra; Tú eres rajas; Tú eres la luz; y Tú también eres la oscuridad.

Verse 31

त्वं वपुः सर्वभूतानां जीवभूतो महेश्वर । अस्तौदेवं दानवेन्द्रो देवशूलाग्र संस्थितः

Oh Maheśvara, tú eres el cuerpo de todos los seres, presente como su propia vida. Así alabó el señor de los Dānavas a Dios mientras estaba fijado en la punta del tridente divino.

Verse 32

सूत उवाच । एवं तस्य स्तुतिं श्रुत्वा परितुष्टो महेश्वरः । ततः प्रोवाच तं हर्षाच्छूलाग्रस्थं दनूत्तमम्

Sūta dijo: Al escuchar su himno de alabanza de esta manera, Maheśvara quedó plenamente complacido. Entonces, con alegría, se dirigió a ese excelente descendiente de Danu que estaba sobre la punta del tridente.

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । नेदं वीरव्रतं दैत्य यच्छत्रुकरपीडनात् । प्रोच्यन्ते सामवाक्यानि विशेषाद्दैत्यजन्मना

El Señor Bendito dijo: “Oh Daitya, este no es el voto de un héroe: pronunciar palabras conciliadoras simplemente porque la mano del enemigo te oprime, especialmente cuando has nacido de los Daityas”.

Verse 34

अन्धक उवाच । निर्विण्णोऽस्मि सुरश्रेष्ठ त्रिशूलाऽग्रं समाश्रितः । तस्मात्सूदय मां येन द्रुतं स्यान्मे व्यथाक्षयः

Andhaka dijo: “Oh, el mejor de los dioses, estoy completamente agotado, aferrado a la punta del tridente. Por lo tanto, mátame, para que mi tormento pueda terminar rápidamente”.

Verse 35

श्रीभगवानुवाच । न तेऽस्ति मरणं दैत्य कथंचिच्चिंतितं मया । तेनेत्थं विधृतं व्योम्नि भित्त्वा शूलेन वक्षसि

El Señor Bendito dijo: “Oh Daitya, la muerte no está ordenada para ti; así lo he resuelto yo. Por lo tanto, has sido sostenido en lo alto del cielo, con tu pecho atravesado por el tridente”.

Verse 36

तस्मात्त्वं गणतां गच्छ सांप्रतं पापवर्जितः । त्यक्त्वा दानवजं भावं श्रद्धया परया युतः

Por tanto, ve ahora al rango de uno de mis Gaṇas, libre de pecado—habiendo abandonado la disposición demoníaca y estando dotado de fe suprema.

Verse 37

अन्धक उवाच । गतो मे दानवो भावः सांप्रतं तव किंकरः । भविष्यामि न सन्देहः सत्येनात्मानमालभे

Andhaka dijo: «Mi naturaleza demoníaca ya se ha ido; ahora soy tu servidor. Sin duda llegaré a ser así—me comprometo por la verdad.»

Verse 38

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स ब्रूहि यत्तेऽभिवांछितम् । प्रार्थयस्व प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

Śaṅkara dijo: «Estoy complacido contigo, hijo querido. Dime lo que de veras anhelas. Pide—yo lo concederé, aunque sea sumamente difícil de obtener.»

Verse 39

अन्धक उवाच । अनेनैव तु रूपेण शृलाग्रस्थितमत्तनुम् । यो मर्त्योर्च्चां प्रकृत्वा ते स्थापयिष्यति भूतले

Andhaka dijo: «En esta misma forma—tu cuerpo colocado en la punta del tridente—cualquier mortal que modele tu imagen para el culto y la establezca sobre la tierra…»

Verse 40

तस्य मोक्षस्त्वया देयो मद्वाक्यात्सुरसत्तम । तथेत्युक्त्वा महेशस्तं शूलाग्रात्प्रमुमोच ह । अस्थिशेषं कृशांगं च चामुण्डासदृशं द्विजाः

«Concédele la liberación, oh el mejor entre los dioses—por mi palabra.» Dicho esto, Maheśa respondió: «Así sea», y lo soltó de la punta del tridente. Oh, nacidos dos veces, quedó reducido a restos de hueso y a un cuerpo enjuto, semejante a una figura como Cāmuṇḍā.

Verse 41

ततः स गणतां प्राप्तो गीतं चक्रे मनोहरम् । पुरतो देवदेवस्य पार्वत्याश्च विशेषतः

Entonces alcanzó la dignidad de Gaṇa y entonó un himno deleitoso ante el Dios de los dioses, especialmente en presencia de Pārvatī.

Verse 42

भृंगवद्रटनं यस्मात्तस्य श्रोत्रसुखा वहम् । भृंगीरिटि इति प्रोक्तस्ततः स त्रिपुरारिणा

Porque su sonido era como el zumbido de una abeja, grato al oído, por ello Tripurāri (Śiva) lo llamó “Bhṛṅgīriṭi”.

Verse 43

एवं स गणतां प्राप्तो देवदेवस्य शूलिनः । विश्वास्यः सर्वकृत्येषु तत्परं समपद्यत

Así, tras alcanzar la condición de Gaṇa del Dios de los dioses, el Portador del tridente, llegó a ser digno de confianza en toda tarea y se entregó por completo a ese servicio.

Verse 44

ततःप्रभृति लोकेऽत्र देवदेवो महेश्वरः । तादृशेनैव रूपेण स्थाप्यते भूतले जनैः

Desde entonces, en este mundo, Maheśvara, el Dios de los dioses, es instalado por la gente sobre la tierra en esa misma forma.

Verse 45

प्राप्यतेऽत्र परा सिद्धिस्तत्प्रसादादलौ किकी । कस्यचित्त्वथ कालस्य राज्याद्भ्रष्टो महीपतिः

Aquí, por su gracia, se alcanza la suprema realización, aun en la era de Kali. Luego, pasado algún tiempo, un rey cayó de su reino.

Verse 46

सुरथाख्यः प्रसिद्धोऽत्र सूर्यवंशसमुद्भवः । ततो वसिष्ठमासाद्य स चात्मीयं पुरो हितम् । प्रोवाच प्रणतो भूत्वा बाष्पव्याकुललोचनः

Allí era célebre un rey llamado Suratha, nacido de la dinastía solar. Luego se acercó a Vasiṣṭha, su propio sacerdote familiar, y, postrándose con los ojos turbados por las lágrimas, habló.

Verse 47

त्वया नाथेन मे ब्रह्मन्संस्थितेनाऽपि शत्रुभिः । बलाच्च यद्धृतं राज्यं मन्द भाग्यस्य सांप्रतम्

«Oh venerable brahmán, aunque tú permanezcas como mi protector, mis enemigos han arrebatado mi reino por la fuerza. Tal es mi desdichada fortuna en este momento.»

Verse 48

तस्मात्कुरु प्रसादं मे येन मे राज्यसंस्थितिः । भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन नान्या मे विद्यते गतिः

«Por ello, concédeme tu gracia, para que mi realeza quede firmemente establecida. Una y otra vez, sólo por tu favor—no tengo otro refugio ni otro camino.»

Verse 49

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं ते महाराज मद्वाक्यात्सत्वरं व्रज । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

Vasiṣṭha dijo: «Si es así, oh gran rey, entonces, por mi palabra, ve sin demora a la región sagrada de Hāṭakeśvara, otorgadora de toda realización.»

Verse 50

तत्र भैरवरूपेण स्थापयित्वा महेश्वरम् । भुजोद्यतोग्रशूलाग्रविद्धान्धककलेवरम्

«Allí, establece a Maheśvara en la forma de Bhairava: con el brazo alzado, la punta de su fiero tridente atravesando el cuerpo de Andhaka, el asura.»

Verse 51

नारसिंहेन मंत्रेण ततः पूजय तं नृप । रक्तपुष्पैस्तथा धूपै रक्तैश्चैवानुलेपनैः

Entonces, oh rey, adóralo con el mantra de Nārasiṃha, ofreciendo flores rojas, incienso rojo y ungüentos rojos para la unción.

Verse 52

ततः सद्वीर्य मासाद्य तेजोवीर्यसमन्वितः । हनिष्यस्यखिलाञ्छत्रूंस्तत्प्रसादादसंशयम्

Entonces, alcanzando el verdadero valor y dotado de esplendor y fuerza, destruirás sin duda a todos los enemigos por Su gracia.

Verse 53

परं शौचसमेतेन संपूज्यो भगवांस्त्वया । अन्यथा प्राप्स्यसे विघ्नान्सत्यमेतन्मयोदितम्

Pero el Bienaventurado Señor debe ser adorado por ti con la máxima pureza; de otro modo, encontrarás obstáculos—esto es verdad, así lo declaro.

Verse 54

अथ तस्य वचः श्रुत्वा स राजा सत्वरं ययौ । तत्र क्षेत्रे ततो देवं स्थापयामास भैरवम्

Al oír sus palabras, el rey partió con presteza; y en aquella región sagrada instaló entonces a la deidad Bhairava.

Verse 55

ततः संपूजयामास नारसिंहेन भक्तितः । मन्त्रेण प्रयतो भूत्वा ब्रह्मचर्यपरायणः

Luego, con devoción, lo adoró debidamente con el mantra de Nārasiṃha, volviéndose disciplinado y entregado al brahmacarya.

Verse 56

ततो दशसहस्रांते तस्य मंत्रस्य संख्यया । भैरवस्तुष्टिमापन्नः प्रोवा च तदनन्तरम्

Entonces, al completarse el recuento de aquel mantra—diez mil en total—Bhairava quedó complacido y habló de inmediato a continuación.

Verse 57

श्रीभैरव उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते राजन्मंत्रेणानेन पूजितः । तस्मात्प्रार्थय यच्चेष्टं येन सर्वं ददाम्यहम्

Dijo Śrī Bhairava: «Estoy plenamente complacido contigo, oh rey, pues me has adorado con este mantra. Por ello, pide lo que desees, y por ese medio te lo concederé todo.»

Verse 58

सुरथ उवाच । शत्रुभिर्मे हृतं राज्यं त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर । तन्मे भवतु भूयोऽपि शत्रुभिः परिवर्ज्जितम्

Suratha dijo: «Oh Señor de los dioses, mis enemigos me arrebataron el reino. Por tu gracia, que ese mismo reino vuelva a mí de nuevo, esta vez libre del acoso de los adversarios.»

Verse 59

अन्योऽपि यः पुमानित्थं त्वामिहागत्य पूजयेत् । अनेनैव तु मंत्रेण तस्य सिद्धिस्त्वया विभो

«Y también cualquier otra persona que venga aquí y te adore de este mismo modo —con este mismo mantra— alcanzará la realización por tu gracia, oh Señor.»

Verse 60

देया देव सहस्रांते यथा मम सुरेश्वर । तथेति तं प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं हरः

«Oh Señor de los dioses, oh Deva, concédemelo al cabo de mil (días/años), tal como fue prometido.» Diciendo: «Así sea», Hara se lo aseguró y luego desapareció de la vista.

Verse 61

सुरथोऽपि निजं राज्यं प्राप हत्वा रणे रिपून्

Suratha también recobró su propio reino, tras dar muerte a sus enemigos en la batalla.