Adhyaya 101

Verse 1

सूत उवाच । एवं तां रजनीं तत्र स उषित्वा रघूत्तमः । उपास्यमानः सर्वैस्तैः सद्भक्त्या वानरोत्तमैः

Sūta dijo: Así, habiendo pasado allí aquella noche, Raghūttama permaneció, siendo atendido con reverencia por todos aquellos vānara eminentes, con sincera devoción.

Verse 2

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । कृत्वा प्राभातिकं कर्म समाहूयाथ पुष्पकम्

Luego, al alba pura y resplandeciente, cuando se alzó el disco del sol, tras cumplir los ritos matutinos, mandó llamar a Puṣpaka, el carro celeste.

Verse 3

सुग्रीवेण सुषेणेन तारेण कुमुदेन च । अंगदेनाथ कुण्डेन वायुपुत्रेण धीमता

Con Sugrīva, Suṣeṇa, Tārā y Kumuda; y también con Aṅgada, Kuṇḍa y el sabio hijo de Vāyu (Hanumān)…

Verse 4

गवाक्षेण नलेनेव तथा जांबवतापि च । दशभिर्वानरैः सार्धं समारूढः स पुष्पके

Junto con Gavākṣa, Nala y también Jāmbavān, subió al Puṣpaka acompañado de diez guerreros vānara.

Verse 5

ततः संप्रस्थितः काले लंकामुद्दिश्य राघवः । मनोजवेन तेनैव विमानेन सुवर्चसा

Entonces, a su debido tiempo, Rāghava partió, dirigiéndose hacia Laṅkā, en aquel mismo carro celeste resplandeciente, veloz como el pensamiento.

Verse 6

संप्राप्तस्तत्क्षणादेव लंकाख्यां च महापुरीम् । वीक्षयंस्तान्प्रदेशांश्च यत्र युद्धं पुराऽभवत्

En ese mismo instante llegó a la gran ciudad llamada Laṅkā, contemplando aquellos parajes donde antaño tuvo lugar la batalla.

Verse 7

ततो विभीषणो दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् । रामं विज्ञाय संप्राप्तं प्रहृष्टः सम्मुखो ययौ । मंत्रिभिः सकलैः सार्धं तथा भृत्यैः सुतैरपि

Entonces Vibhīṣaṇa, al ver el fulgor que emanaba del Puṣpaka y al saber que Rāma había llegado, avanzó gozoso a su encuentro, junto con todos sus ministros, y también con sus servidores y sus hijos.

Verse 8

अथ दृष्ट्वा सुदूरात्तं रामदेवं विभीषणः । पपात दण्डवद्भूमौ जयशब्दमुदीरयन्

Entonces, al ver desde lejos a Rāma, el Señor divino, Vibhīṣaṇa cayó en tierra como un báculo, proclamando el grito de victoria: «¡Jaya!»

Verse 9

तथागतं परिष्वज्य सादरं स विभीषणम् । तेनैव सहितः पश्चाल्लंकां तां प्रविवेश ह

Abrazando con honor y afecto a Vibhīṣaṇa, que así había llegado, luego entró en aquella Laṅkā junto con él.

Verse 10

विभीषणगृहं प्राप्य तत्र सिंहासने शुभे । निविष्टो वानरैस्तैश्च समन्तात्परिवारितः

Al llegar a la morada de Vibhīṣaṇa, se sentó allí en un trono auspicioso, rodeado por todas partes por aquellos mismos vānaras.

Verse 11

ततो निवेदयामास तस्मै सर्वं विभीषणः । राज्यं पुत्रकलत्रादि यच्चान्यदपि किंचन

Entonces Vibhīṣaṇa le ofreció todo: su reino, sus hijos y esposa, y cuanto más hubiera además.

Verse 12

ततः प्रोवाच विनयात्कृतांजलिपुटः स्थितः । आदेशो दीयतां देव ब्रूहि कृत्यं करोमि किम्

Entonces, de pie con humildad y las manos juntas en reverencia, dijo: «Oh Señor, concédeme tu mandato; dime qué debe hacerse: ¿qué he de hacer yo?»

Verse 14

सूत उवाच । निवेद्य राघवस्तस्मै सर्वं गद्गदया गिरा । वाष्पपूरप्रतिच्छन्नवक्त्रो भूयो विनिःश्वसन्

Dijo Sūta: Tras revelarle todo, Rāghava habló con voz entrecortada; su rostro, velado por un torrente de lágrimas, exhalaba una y otra vez hondos suspiros.

Verse 15

ततः प्रोवाच सत्यार्थं विभीषणकृते हितम् । तं चापि शोकसंतप्तं संबोध्य रघुनंदनः

Entonces el gozo del linaje de Raghu pronunció palabras de verdad, provechosas para Vibhīṣaṇa; y también lo reconfortó a él, abrasado por el dolor.

Verse 16

अहं राज्यं परित्यज्य सांप्रतं राक्षसोत्तम । यास्यामि त्रिदिवं तूर्णं लक्ष्मणो यत्र संस्थितः

Oh el mejor de los Rākṣasas: ahora, abandonando el reino, partiré sin demora a las moradas divinas, allí donde Lakṣmaṇa está establecido.

Verse 17

न तेन रहितो मर्त्ये मुहूर्तमपि चोत्सहे । स्थातुं राक्षसशार्दूल बांधवेन महात्मना

Sin él, no tengo ánimo para permanecer en el mundo mortal ni un instante, oh tigre entre los Rākṣasas, sin aquel pariente de gran alma.

Verse 18

अहं शिक्षापणार्थाय तव प्राप्तो विभीषण । तस्मादव्यग्रचित्तेन संशृणुष्व कुरुष्व च

Vibhīṣaṇa, he venido a ti para impartirte instrucción; por ello, con la mente serena y sin distracción, escucha bien y obra conforme a ello.

Verse 19

एषा राज्योद्भवा लक्ष्मीर्मदं संजनयेन्नृणाम् । मद्यवत्स्वल्पबुद्धीनां तस्मात्कार्यो न स त्वया

Esta prosperidad nacida del señorío real engendra embriaguez en los hombres; para los de mente estrecha es como vino—por eso, no debes dejarte arrastrar por ella.

Verse 20

शक्राद्या अमराः सर्वे त्वया पूज्याः सदैव हि । मान्याश्च येन ते राज्यं जायते शाश्वतं सदा

Todos los inmortales—comenzando por Śakra—han de ser siempre venerados por ti y tenidos en honor; por tal reverencia tu soberanía nace y perdura sin cesar.

Verse 21

मम सत्यं भवेद्वाक्य मेतस्मादहमागतः । प्राप्तराज्यप्रतिष्ठोऽपि तव भ्राता महाबलः

Sea verdadera mi palabra: por esto he venido. Aunque tu hermano, de gran poder, haya obtenido y quedado establecido en el reino, recuerda el peligro del orgullo y la contención conforme al dharma.

Verse 22

विनाशं सहसा प्राप्तस्तस्मान्मान्याः सुराः सदा । यदि कश्चित्समायाति मानुषोऽत्र कथंचन । मत्काय एव द्रष्टव्यः सर्वैरेव निशाचरैः

La ruina repentina alcanza al arrogante; por eso los dioses deben ser honrados siempre. Y si por alguna razón llega aquí algún humano, entonces todos los seres nocturnos han de verlo como mi propio cuerpo, inviolable y digno de reverencia.

Verse 23

तथा निशाचराः सर्वे त्वया वार्या विभीषण । मम सेतुं समुल्लंघ्य न गंतव्यं धरातले

Del mismo modo, Vibhīṣaṇa, debes refrenar a todos los seres nocturnos: una vez que hayan cruzado mi puente, no deben ir a la tierra para perturbar el mundo.

Verse 24

विभीषण उवाच । एवं विभो करिष्यामि तवादेशमसंशयम् । परं त्वया परित्यक्ते मर्त्ये मे जीवितं व्रजेत्

Vibhīṣaṇa dijo: «Así lo haré, oh Señor; cumpliré tu mandato sin duda. Pero si abandonas el mundo de los mortales, mi propia vida se extinguirá.»

Verse 25

तस्मान्मामपि तत्रैव त्वं विभो नेतुमर्हसि । आत्मना सह यत्रास्ते प्राग्गतो लक्ष्मणस्तव

Por eso, oh Señor, llévame también allí—contigo mismo—adonde mora ahora tu Lakṣmaṇa, que partió antes.

Verse 26

श्रीराम उवाच । मया तेऽक्षयमादिष्टं राज्यं राक्षससत्तम । तस्मान्नार्हसि मां कर्तुं मिथ्याचारं कथंचन

Śrī Rāma dijo: «Oh el mejor de los Rākṣasas, te he decretado un reino imperecedero. Por eso, no debes hacer que yo parezca obrar falsamente de ninguna manera.»

Verse 27

अहमस्मिन्स्वके सेतौ शंकरत्रितयं शुभम् । स्थापयिष्यामि कीर्त्यर्थं तत्पूज्यं भवता सदा । भक्तिमान्प्रतिसंधाय यावच्चंद्रार्कतारकम्

«Sobre este puente, que es mío, instalaré una auspiciosa tríada de liṅgas de Śaṅkara para que la gloria perdure. Tú debes adorarlos siempre, con bhakti firme—mientras permanezcan la luna, el sol y las estrellas.»

Verse 28

एवमुक्त्वा रघुश्रेष्ठो राक्षसेन्द्रं विभीषणम् । दशरात्रं तत्र तस्थौ लंकायां वानरैः सह

Habiendo hablado así a Vibhīṣaṇa, señor de los Rākṣasas, el más excelso de la estirpe de Raghu permaneció allí en Laṅkā durante diez noches, junto con los Vānaras.

Verse 29

कुर्वन्युद्धकथाश्चित्रा याः कृताः पूर्वमेव हि । पश्यन्युद्धस्य सर्वाणि स्थानानि विविधानि च

Relataron las muchas historias vívidas de la guerra ocurrida antaño, y contemplaron todos los diversos parajes donde se libró la batalla.

Verse 30

शंसमानः प्रवीरांस्तान्राक्षसान्बलवत्तरान् । कुम्भकर्णेन्द्रजित्पूर्वान्संख्ये चाभिमुखागतान्

Alabó a aquellos poderosos y valientes Rākṣasas—con Kumbhakarṇa e Indrajit a la cabeza—que en la contienda acudieron a enfrentarse cara a cara.

Verse 31

ततश्चैकादशे प्राप्ते दिवसे रघुनंदनः । पुष्पकं तत्समारुह्य प्रस्थितः स्वपुरीं प्रति

Luego, al llegar el undécimo día, Rāma, deleite del linaje de Raghu, subió al Puṣpaka y partió hacia su propia ciudad.

Verse 32

वानरैस्तैः समोपेतो विभीषणपुरःसरः । ततः संस्थापयामास सेतुप्रांते महेश्वरम्

Acompañado por aquellos Vānaras, con Vibhīṣaṇa al frente, estableció allí a Maheśvara en el extremo del Setu.

Verse 33

मध्ये चैव तथादौ च श्रद्धापूतेन चेतसा । रामेश्वरत्रयं राम एवं तत्र विधाय सः

Con la mente purificada por la fe, Rāma dispuso allí una tríada de Rāmeśvaras—uno en medio y otro asimismo al comienzo—y así los estableció en aquel lugar.

Verse 34

सेतुबंधं तथासाद्य प्रस्थितः स्वगृहं प्रति । तावद्विभीषणेनोक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

Habiendo llegado así a Setubandha, partió hacia su propio hogar. Entonces Vibhīṣaṇa habló, postrándose una y otra vez.

Verse 35

विभीषण उवाच । अनेन सेतुमार्गेण रामेश्वरदिदृक्षया । मानवा आगमिष्यंति कौतुकाच्छ्रद्धयाविताः

Dijo Vibhīṣaṇa: «Por esta ruta del Setu vendrán los hombres, deseosos de contemplar a Rāmeśvara, atraídos por el santo asombro e inspirados por la fe».

Verse 36

राक्षसानां महाराज जातिः क्रूरतमा मता । दृष्ट्वा मानुषमायांतं मांसस्येच्छा प्रजायते

Oh gran rey, la estirpe de los Rākṣasas es tenida por la más cruel. Al ver acercarse a un humano, en ellos nace el deseo de carne.

Verse 37

यदा कश्चिज्जनं कश्चिद्राक्षसो भक्षयिष्यति । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी मम भक्तिरतस्य च

Si en algún momento algún Rākṣasa devorara a alguna persona, entonces sin duda se produciría la transgresión de mi mandato, aun en quien está entregado a mi bhakti.

Verse 38

भविष्यंति कलौ काले दरिद्रा नृपमानवाः । तेऽत्र स्वर्णस्य लोभेन देवतादर्शनाय च

En la era de Kali, oh rey, los hombres se volverán pobres. Aun así vendrán aquí, movidos por la codicia del oro y también para contemplar a la deidad.

Verse 39

नित्यं चैवागमिष्यन्ति त्यक्त्वा रक्षःकृतं भयम् । तेषां यदि वधं कश्चिद्राक्षसात्प्रापयिष्यति

Vendrán sin cesar, habiendo arrojado el temor causado por los Rākṣasas. Si alguien llegara a provocar su muerte a manos de un Rākṣasa…

Verse 40

भविष्यति च मे दोषः प्रभुद्रोहोद्भवः प्रभो । तस्मात्कंचिदुपायं त्वं चिन्तयस्व यथा मम । आज्ञाभंगकृतं पापं जायते न गुरो क्वचित्

Y una falta recaerá sobre mí, oh Señor, nacida de traicionar a mi soberano. Por ello, oh Gurú, concibe algún medio para que jamás contraiga yo el pecado que surge de quebrantar el mandato.

Verse 41

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः स रघुसत्तमः । बाढमित्येव चोक्त्वाथ चापं सज्जीचकार सः

Al oír aquellas palabras, el más excelso de la estirpe de Raghu respondió: «Así sea», y luego dejó su arco dispuesto.

Verse 42

ततस्तं कीर्तिरूपं च मध्यदेशे रघूत्तमः । अच्छिनन्निशितैर्बाणैर्दशयोजनविस्तृतम्

Entonces Raghūttama hendió aquella formación célebre en la región central con flechas agudas, extendida a lo largo de diez yojanas.

Verse 43

तेन संस्थापितो यत्र शिखरे शंकरः स्वयम् । शिखरं तत्सलिंगं च पतितं वारिधेर्जले

Allí donde él mismo había establecido a Śaṅkara sobre una cumbre, tanto aquella cumbre como el liṅga que estaba en ella cayeron en las aguas del océano.

Verse 44

एवं मार्गमगम्यं तं कृत्वा सेतुसमुद्भवम् । वानरै राक्षसैः सार्धं ततः संप्रस्थितो गृहम्

Así, tras convertir aquel camino antes intransitable en el Setu, el dique nacido del mar, partió luego hacia su hogar junto con los Vānaras y los Rākṣasas.

Verse 101

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सेतुमध्ये श्रीरामकृतरामेश्वरप्रतिष्ठावर्णनंनामैको त्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo centésimo primero, titulado «Descripción de la consagración de Rāmeśvara realizada por Śrī Rāma en medio del Setu», en el Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya del sexto Nāgara-khaṇḍa del Śrī Skanda Mahāpurāṇa, la Saṃhitā de ochenta y un mil versos.