Adhyaya 7

Verse 1

। लोमश उवाच । तदा च ते सुराः सर्व ऋषयोपि भयान्विताः । ईडिरे लिंगमैशं च ब्रह्माद्या ज्ञानविह्वलाः

Dijo Lomaśa: Entonces todos aquellos dioses, y también los ṛṣis, sobrecogidos de temor, alabaron al Liṅga soberano; y Brahmā y los demás, turbada su comprensión, también lo alabaron.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । त्वं लिंगरूपी तु महाप्रभावो वेदांतवेद्योसि महात्मरूपि । येनैव सर्वे जगदात्ममूलं कृतं सदानंदपरेण नित्यम्

Dijo Brahmā: Tú eres, en verdad, de la forma del Liṅga, de inmenso esplendor, conocido por el Vedānta, oh Ser del Gran Sí mismo. Por Ti solo, siempre establecido en la dicha eterna, ha sido traído a la existencia este universo entero, cuya raíz es el Sí mismo supremo.

Verse 3

त्वं साक्षी सर्वलोकानां हर्ता त्वं च विचक्षणः । रक्षणोसि महादेव भैरवोसि जगत्पते

Tú eres el testigo de todos los mundos; Tú eres el que lo arrebata todo. Eres el discernidor. Eres el protector, oh Mahādeva; eres Bhairava, oh Señor del universo.

Verse 4

त्वया लिंगस्वरूपेण व्याप्तमेतज्जगत्त्रयम् । क्षुद्राश्चैव वयं नाथ मायामोहितचेतसः

Por Ti, en la forma misma del Liṅga, este triple mundo está penetrado. Mas nosotros somos pequeños, oh Señor, con la mente engañada por Māyā.

Verse 5

अहं सुराऽसुराः सर्वे यक्षगंधर्वराक्षसाः । पन्नगाश्च पिशाचाश्च तथा विद्याधरा ह्यमी

Yo—y todos los dioses y asuras; los Yakṣas, Gandharvas y Rākṣasas; las Nāgas y los Piśācas; y también estos Vidyādharas—(todos estamos ante Ti).

Verse 6

त्वंहि विश्वसृजां स्रष्टा त्वं हि देवो जगत्पतिः । कर्ता त्वं भुवनस्यास्य त्वं हर्ता पुरुषः परः

Pues Tú eres el creador de los creadores del universo; Tú eres Dios, el Señor del mundo. Tú eres el hacedor de este cosmos; Tú eres quien lo recoge de nuevo—la Persona Suprema.

Verse 7

त्राह्यस्माकं महादेव देवदेव नमोऽस्तु ते । एवं स्तुतो हि वै धात्रा लिंगरूपी महेश्वरः

Sálvanos, oh Mahādeva, Dios de dioses—salutación sea a Ti. Así, en verdad, Maheśvara, de forma de Liṅga, fue alabado por Dhātṛ (Brahmā).

Verse 8

ऋषयः स्तोतुकामास्ते महेश्वरमकल्मषम् । अस्तुवन्गीर्भिरग्र्याभिः श्रुतिगीताभिरादृताः

Aquellos sabios, deseosos de cantar himnos, alabaron al inmaculado Maheśvara con palabras escogidas—veneradas como si las entonara la misma Śruti, la revelación védica.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अज्ञानिनो वयं कामान्न विंदामोऽस्य संस्थितिम् । त्वं ह्यात्मा परमात्मा च प्रकृतिस्त्वं विभाविनी

Dijeron los sabios: “Somos ignorantes y, movidos por los deseos, no comprendemos el verdadero estado de esta realidad. Sólo Tú eres el Ātman y también el Paramātman; Tú eres asimismo Prakṛti, el Poder que manifiesta.”

Verse 10

त्वमेव माता च पिता त्वमेव त्वमेव बंधुश्च सखा त्वमे । त्वमीश्वरो वेदविदेकरूपो महानुभावैः परिचिंत्यमानः

Tú solo eres madre y padre; tú solo eres pariente y amigo. Tú eres el Señor—de una sola esencia—conocido por el Veda y contemplado por las almas magnánimas.

Verse 11

त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । सर्वं भवति यस्मात्त्वत्तस्मात्सर्वोऽसि नित्यदा

Tú eres el Sí mismo de todos los seres—uno—como una sola luz entre muchos combustibles. Puesto que todo llega a ser desde ti, por eso eres siempre presente como todo.

Verse 12

यस्माच्च संभवत्येतत्तस्माच्छंभुरिति प्रभुः

Y porque de él nace este mundo, por eso el Señor es llamado «Śambhu».

Verse 13

त्वत्पादपंकजं प्राप्ता वयं सर्वे सुरादयः । ऋषयो देवगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः

Todos hemos llegado a tus pies de loto—los dioses y los demás: los rishis, los Gandharvas divinos, los Vidyādharas y las grandes serpientes (Nāgas).

Verse 14

तस्माच्च कृपया शंभो पाह्यस्माञ्जगतः पते

Por eso, oh Śambhu, por compasión protégenos, oh Señor del mundo.

Verse 15

महादेव उवाच । श्रृणुध्वं तु वचो मेऽद्य क्रियतां च त्वरान्वितैः । विष्णुं सर्वे प्रार्थयंतु त्वरितेन तपोधनाः

Mahādeva dijo: «Escuchad hoy mis palabras y actuad con urgencia. Oh vosotros, ricos en austeridad, orad todos con presteza a Viṣṇu».

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शंकरस्य महात्मनः । विष्णुं सर्वे नमस्कृत्य ईडिरे च तदा सुराः

Al oír aquella instrucción del magnánimo Śaṅkara, todos los dioses se postraron ante Viṣṇu y entonces lo alabaron.

Verse 17

देव ऊचुः । विद्याधराः सुरगणा ऋषयश्च सर्वे त्रातास्त्वयाद्य सकलाजगदेकबंधो । तद्वत्कृपाकरजनान्परिपालयाद्य त्रैलोक्यनाथ जगदीश जगन्निवास

Dijeron los dioses: «Los Vidyādhara, las huestes celestiales y todos los sabios han sido salvados hoy por Ti, oh único pariente de todo el universo. Del mismo modo, protege ahora a los compasivos y dignos; oh Señor de los tres mundos, oh Soberano del cosmos, oh Morada del mundo».

Verse 18

प्रहस्य भगवन्विष्णुरुवाचेदं वचस्तदा । दैत्यैः प्रपीडिता यूयं रक्षिताश्च पुरा मया

Entonces el Señor Viṣṇu, sonriendo, dijo estas palabras: «Vosotros fuisteis oprimidos por los Daityas, y también en tiempos antiguos fuisteis protegidos por mí».

Verse 19

अद्यैव भयमुत्पन्नं लिंगादस्माच्चिरंतनम् । न शक्यते मया त्रातुमस्माल्लिंगभयात्सुराः

«Aun hoy ha surgido de este Liṅga un temor antiquísimo. No me es posible salvar a los dioses del pavor causado por este Liṅga».

Verse 20

अच्युतेनैवमुक्तास्ते देवा श्चिंतान्विताभवन् । तदा नभोगता वाणी उवाचाश्वास्य वै सुरान्

Así interpelados por Acyuta, los dioses se llenaron de inquietud. Entonces una voz desde el cielo habló, consolando en verdad a los devas.

Verse 21

एतल्लिंगं संवृणुष्व पूजनाय जनार्दन । पिंडिभूत्वा महाबाहो रक्षस्व सचराचरम् । तथेति मत्वा बगवान्वीरभद्रोऽभ्यपूजयत्

«Oh Janārdana, cubre este Liṅga para el culto. Oh de brazos poderosos, condensándote en la forma sagrada (piṇḍī), protege todo lo móvil y lo inmóvil». Así resuelto: «Así sea», el bienaventurado Vīrabhadra rindió la debida adoración.

Verse 22

ब्रह्मादिभः सुरगणैः सहितैस्तदानीं संपूजितः शिवविधानरतो महात्मा । स्रवीरभद्रः शशिशेखरोऽसौ शिवप्रियो रुद्रसमस्त्रिलोक्याम्

Entonces, junto con las huestes de dioses encabezadas por Brahmā, aquel gran ser—entregado a las ordenanzas de Śiva—fue plenamente venerado. Ese Vīrabhadra, de luna por cimera, amado de Śiva, era igual a Rudra en los tres mundos.

Verse 23

लिंगस्यार्चनयुक्तोऽसौ वीरभद्रोऽभवत्तदा । तद्रूपस्यैव लिंगस्य येन सर्वमिदं जगत्

En aquel momento, Vīrabhadra quedó enteramente dedicado a la adoración del Liṅga: de esa misma forma del Liṅga por la cual este universo entero se manifiesta y se sostiene.

Verse 24

उद्भाति स्थितिमाप्नोति तथा विलयमेति च । तल्लिंगं लिंगमित्याहुर्लयनात्तत्त्ववित्तमाः

Resplandece, alcanza firmeza y también entra en disolución. Por eso los sabios conocedores de la verdad lo llaman «Liṅga», porque en la disolución lo absorbe todo en sí mismo.

Verse 25

ब्रह्माण्डागोलकैर्व्याप्तं तथा रुद्राक्षभूषितम् । तथा लिंगं महज्जातं सर्वेषां दुरतिक्रमम्

Aquel Liṅga era inmenso—penetraba las esferas de los huevos cósmicos y estaba adornado con Rudrākṣas—grandioso en su manifestación e imposible de ser superado o transgredido por nadie.

Verse 26

तदा सर्वेऽथ विबुधा ऋषो वै महाप्रभाः । तुष्टुवुश्च महालिंगं वेदावादैः पृथक्पृथक्

Entonces todos los dioses y los sabios ṛṣi de gran resplandor alabaron al Mahāliṅga—cada cual a su modo—con recitaciones védicas.

Verse 27

अणोरणीयांस्त्वं देव तथा त्वं महतो महान् । तस्मात्त्वया विधातव्यं सर्वैषां लिंगपूजनम्

«Oh Dios, eres más sutil que lo más sutil y más grande que lo más grande. Por ello, por Ti debe ser ordenado para todos el culto al Liṅga.»

Verse 28

तदानीमेव सर्वेण लिंगं च बहुशः कृतम् । सत्ये ब्रह्मेश्वरं लिंगं वैकुण्ठे च सदाशिवः

En aquel mismo momento, todos (los seres divinos) forjaron Liṅgas de muchas formas. En Satya (loka/yuga), el Liṅga era Brahmeśvara; y en Vaikuṇṭha, (era) Sadāśiva.

Verse 29

अमरावत्यां सुप्रतिष्ठममरेश्वरसंज्ञकम् । वरुणेश्वरं च वारुण्यां याम्यां कालेश्वरं प्रभुम्

En Amarāvatī se halla el Liṅga bien establecido, llamado Amareśvara. En el cuadrante de Varuṇa está Varuṇeśvara; y en el cuadrante meridional (de Yama) está el Señor Kāleśvara.

Verse 30

नैरृतेश्वरं च नैरृत्यां वायव्यां पावनेश्वरम् । केदारं मृत्युलोके च तथैव अमरेस्वरम्

En el cuadrante del suroeste está Nairṛteśvara; en el del noroeste, Pāvaneśvara. Y en el mundo de los mortales, sobre la tierra, están Kedāra y asimismo Amareśvara.

Verse 31

ओंकारं नर्मदायां च महाकालं तथैव च । काश्यां विश्वेश्वरं देवं प्रयागे ललितेश्वरम्

En el Narmadā está Oṃkāra; y asimismo Mahākāla. En Kāśī mora el dios Viśveśvara; y en Prayāga, Laliteśvara.

Verse 32

त्रियम्बकं ब्रह्मगिरौ कलौ भद्रेश्वरं तथा । द्राक्षारामेश्वरं लिंगं गंगासागरसंगमे

En Brahmagiri está Triyambaka; en Kola, Bhadreśvara. Y en la confluencia del Gaṅgā con el océano se halla el Liṅga llamado Drākṣārāmeśvara.

Verse 33

सौराष्ट्रे च तथा लिंगं सोमेश्वरमिति स्मृतम् । तथा सर्वेश्वरं विन्ध्ये श्रीशैले शिखरेश्वरम् । कान्त्यामल्लालनाथं च सिंहनाथं च सिंगले

En Saurāṣṭra, el Liṅga es recordado como Someśvara. En la región de Vindhya está Sarveśvara; en la cumbre de Śrīśaila, Śikhareśvara. En Kāntyā está Mallālanātha, y en Siṅgala, Siṃhanātha.

Verse 34

विरूपाक्षं तथा लिंगं कोटिशङ्करमेव च । त्रिपुरान्तकं भीमेशममरेश्वरमेव च

También están el Liṅga de Virūpākṣa y el mismo Koṭiśaṅkara; Tripurāntaka, Bhīmeśa y asimismo Amareśvara.

Verse 35

भोगेश्वरं च पाताले हाटकेश्वरमेव च । एवमादीन्यनेकानि लिंगानि भुवनत्रये । स्थापितानि तदा देवैर्विश्वोपकृतिहेतवे

En Pātāla está Bhogeśvara, y también Hāṭakeśvara. Así, muchos liṅgas de esta índole fueron entonces establecidos por los dioses a lo largo de los tres mundos, para el bienestar del universo.

Verse 36

लिंगेशैश्च तथा सर्वैः पूर्णमासीज्जगत्त्रयम् । तथा च वीरभद्रांशाः पूजार्थममरैः कृताः

Así, con todos aquellos señores de los liṅgas, los tres mundos quedaron colmados de sacralidad. Y los inmortales también formaron emanaciones de Vīrabhadra para el acto de la adoración.

Verse 37

तत्र विंशतिसंस्कारास्तेषामष्टाधिकाभवन् । कथिताः शंकरेणैव लिंगस्याचनसूचकाः

Allí se reconocieron veinte saṃskāras, y llegaron a ser veintiocho en total. Fueron enseñados por el propio Śaṅkara como señales de la correcta adoración y veneración del Liṅga.

Verse 38

संति रुद्रेण कथिताः शिवधर्मा सनातनाः । वीरभद्रो यथा रुद्रस्तथान्ये गुरवः स्मृताः

Existen los eternos Śiva-dharmas enseñados por Rudra. Y así como Vīrabhadra es tenido por Rudra, del mismo modo los demás maestros son recordados como guías con autoridad.

Verse 39

गुरोर्जाताश्च गुरवो विख्याता भुवनत्रये । लिंगस्य महिमान तु नन्दी जानाति तत्त्वतः

Del Guru primordial surgió la estirpe de maestros espirituales, célebre en los tres mundos; mas la verdadera grandeza del Śiva-liṅga, en su esencia, sólo Nandī la conoce plenamente.

Verse 40

तथा स्कन्दो हि भगवान्न्ये ते नामधारकाः । यथोक्ताः शिवधरमा हि नन्दिना परिकीर्त्तिताः

Así también el Bienaventurado Señor Skanda; los demás no son sino portadores del nombre. Las normas de conducta śaivas, tal como fueron dichas, fueron proclamadas por Nandī.

Verse 41

शैलादेन महाभागा विचित्रा लिंगधारकाः । शवस्योपरि लिंगं च ध्रियते च पुरातनैः

Por Śailāda, oh muy afortunados, fueron establecidos los portentosos portadores del liṅga; y aun sobre un cadáver se lleva el liṅga, tal como lo sostuvieron los antiguos.

Verse 42

लिंगेन सह पञ्चत्वं लिंगेन सह जीवितम् । एते धर्माः सुप्रतिष्ठाः शैलादेन प्रतिष्ठिताः

Con el liṅga se alcanza el «fin quíntuple» (la muerte), y con el liṅga está la vida misma. Estos dharmas, firmemente asentados, fueron establecidos por Śailāda.

Verse 43

धर्मः पाशुपतः श्रेष्ठः स्कन्देन प्रतिपालितः

El dharma Pāśupata es el supremo; fue sostenido y protegido por Skanda.

Verse 44

शुद्धा पञ्चाक्षरी विद्या प्रासादी तदनन्तरम् । षडक्षरी तथा विद्या प्रासादस्य च दीपिका

Luego vino la pura vidyā del mantra de cinco sílabas, que otorga gracia como un palacio. Y asimismo la vidyā del mantra de seis sílabas, cual lámpara que ilumina ese sagrado «palacio» de realización.

Verse 45

स्कन्दात्तत्समनुप्राप्तमगस्त्येन महात्मना । पश्चादाचार्यभेदेन ह्यागमा बहवोऽभवन्

Esa enseñanza la recibió de Skanda el magnánimo Agastya; después, por las diferencias entre los maestros, surgieron numerosos Āgamas.

Verse 46

किं तु वै बहुनोक्तेन श्वि इत्यक्षरद्वयम् । उच्चारयंति स नित्यं ते रुद्रा नात्र संशयः

Pero ¿qué necesidad hay de tantas palabras? Quienes pronuncian constantemente las dos sílabas «śvi» son Rudras; de ello no hay duda.

Verse 47

सतां मार्गं पुरस्कृत्य ये सर्वे ते पुरांतकाः । वीरा माहेश्वराज्ञेयाः पापक्षयकरा नृणाम्

Todos los que anteponen el sendero de los justos son «destructores de la ciudad» (enemigos del mal). Deben ser reconocidos como héroes māheśvaras, que consumen los pecados de los hombres.

Verse 48

प्रसंगेनानुपंक्षेण श्रद्वया च यदृच्छया । शिवभक्तिं प्रकुर्वन्ति ये वै ते यांति सद्गतिम्

Sea por compañía, por una pequeña ocasión, por fe o incluso por azar: quienes de veras emprenden la devoción a Śiva alcanzan el buen y santo destino.

Verse 49

श्रृणुध्वं कथयामीह इतिहासं पुरातनम् । कृतं शिवालयं यच्च पतंग्या मार्जनं पुरा

Escuchad: aquí relataré una antigua tradición, cómo en tiempos remotos un pajarillo realizó el barrido de un templo de Śiva.

Verse 50

आगता भक्षणार्थं हि नैवेद्यं केन चार्पितम् । मार्जनं रजस्तस्याः पक्षाभ्यामभवत्पुरा

Ella llegó en busca de alimento, y alguien había ofrecido un naivedya, la ofrenda sagrada. Antaño, el polvo de aquel lugar fue barrido por el batir de sus alas.

Verse 51

तेन कर्मविपाकेन उत्तमं स्वर्गमागता । भुक्त्वा स्वर्गसुखं चोग्रं पुनः संसारमागता

Por la maduración de aquel acto, alcanzó un cielo excelso. Tras gozar incluso de intensos deleites celestiales, regresó de nuevo a la existencia mundana, al samsara.

Verse 52

काशिराजसुता जाता सुन्दरीनाम विश्रुता । पूर्वाभ्यासाच्च कल्याणी बभूव परमा सती

Nació como hija del rey de Kāśī, célebre con el nombre de «Sundarī». Por la práctica espiritual de vidas anteriores, aquella bienaventurada llegó a ser una mujer supremamente virtuosa y devota.

Verse 53

उषस्युषसि तन्वंगी शिवद्वाररता सदा । संमार्जनं च कुरुते भक्त्या परमया युता

Cada amanecer, la doncella de miembros esbeltos, siempre entregada al umbral de Śiva, barría y limpiaba, colmada de la más alta devoción.

Verse 54

स्वयमेव तदा देवी सुन्दरी राजकन्यका । तथाभूतां च तां दृष्ट्वा ऋषिरुद्दालकोऽब्रवीत्

Entonces la doncella Sundarī, hija del rey, lo hacía todo por sí misma. Al verla así ocupada, el sabio Uddālaka habló.

Verse 55

सुकुमारी सती बाले स्वयमेव कथं शुभे । संमार्जनं च कुरुषे कन्यके त्वं शुचिस्मिते

Oh doncella delicada y virtuosa, oh bienaventurada: ¿cómo es que tú misma haces esta labor de barrer, oh joven de sonrisa pura?

Verse 56

दासी दास्यश्च बहवः संति देवि तवाग्रतः । तवाज्ञया करिष्यंति सर्वं संमार्जनादिकम्

Oh señora, muchas sirvientas y asistentes están ante ti. Con tu mandato harán todo: barrer y lo demás.

Verse 57

ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्येदमुवाच ह

Al oír las palabras del sabio, ella sonrió y dijo lo siguiente.

Verse 58

शिवसेवां प्रकुर्वाणाः शिवभक्तिपुरस्कृताः । ये नराश्चैव नार्य्यश्च शिवलोकं व्रजंति वै

Los hombres y las mujeres que sirven a Śiva, poniendo por delante la bhakti a Śiva, en verdad van al mundo de Śiva.

Verse 59

संमार्जनं च पाणिभ्यां पद्भ्यां यानं शिवालये । तस्मान्मया च क्रियते संमार्जनमतंद्रितम्

Con mis manos barro, y con mis pies camino hacia el templo de Śiva. Por eso yo misma realizo esta limpieza con diligencia, sin pereza.

Verse 60

अन्यत्किञ्चिन्न जानामि एकं संमार्जनं विना । ऋषिस्तद्वचनं श्रुत्वा मनसा च विमृश्य हि

«No sé nada más, salvo este único acto de barrer.» Al oír estas palabras, el sabio las meditó en su mente.

Verse 61

अनया किं कृतं पूर्वं केयं कस्य प्रसादतः । तदा ज्ञानं च ऋषिणा तत्सर्वं ज्ञानचक्षुषा । विस्मयेन समाविष्टस्तूष्णींभूतोऽभवत्तदा

«¿Qué hizo ella en el pasado? ¿Quién es, y por la gracia de quién sucede esto?» Entonces el sabio, con el ojo del conocimiento espiritual, lo comprendió todo. Abrumado de asombro, guardó silencio en aquel instante.

Verse 62

सविस्मयोऽभूदथ तद्विदित्वा उद्दालको ज्ञानवतां वरिष्ठः । शिवप्रभावं मनसा विचिंत्य ज्ञानात्परं बोधमवाप शांतः

Al comprenderlo, Uddālaka —el más excelso entre los sabios— quedó colmado de asombro. Meditando en su mente la majestad de Śiva, alcanzó una realización más allá del mero saber y se aquietó en serenidad.