Adhyaya 60

Verse 1

सूत उवाच । सोऽथ प्राग्ज्योतिषाद्बाह्ये महोपवनसंस्थितम् । सहस्रभूमिकं गेहमपश्यत हिरण्मयम्

Dijo Sūta: Entonces, fuera de Prāgjyotiṣa, contempló una mansión de oro de mil pisos, asentada en un vasto bosque-jardín de deleite.

Verse 2

वेणुवीणामृदंगानां निःस्वनैः परिपूरितम् । दशसाहस्रसंख्याभिश्चेटीभिः परिपूरितम्

Estaba colmado de los sones de flautas, vīṇās y mṛdaṅgas, y rebosaba de doncellas servidoras, diez mil en número.

Verse 3

आयाद्भिः प्रतियाद्भिश्च भगदत्तस्य किंकरैः । किमिच्छन्तीति भगिनी पृच्छकैरभिपूरितम्

Estaba atestado de los servidores de Bhagadatta que iban y venían, y de quienes preguntaban: «Hermana, ¿qué deseas?»

Verse 4

तदासाद्य स हैडंबिर्मेरोः शिखरवद्ग्रहम् । द्वारि स्थितां संददर्श कर्णप्रावरणां सखीम्

Al llegar a aquella casa—alta como la cumbre del monte Meru—el Haiḍambī vio en la puerta a una compañera llamada Karṇaprāvaraṇā, allí de pie.

Verse 5

तामाह ललितं वीरो भद्रे सा क्व मुरोः सुता । कामुको द्रष्टुमिच्छामि दूरदेशागतोऽतिथिः

El héroe le habló con cortesía: «Oh dama gentil, ¿dónde está esa hija de Mura? Soy un pretendiente que desea verla, un huésped llegado de tierras lejanas».

Verse 6

कर्णप्रावरणोवाच । किं तवास्ति महाबाहो तया मौर्व्या प्रयोजनम् । कोटिशो निहताः पूर्वं तया कामुक कामुकाः

Karṇaprāvaraṇā dijo: «Oh, de brazos poderosos, ¿qué asunto tienes con esa hija de Mura? En tiempos pasados, incontables pretendientes—amante tras amante—fueron muertos por ella».

Verse 7

तव रूपमहं दृष्ट्वा घटहासं सदोत्कचम् । प्रणम्य पादयोर्वीर स्थिता ते वचनंकरी

Al contemplar tu figura—con una risa áspera y burlona, siempre pronta a la acción—me postro a tus pies, oh héroe, y quedo dispuesta a cumplir tu palabra.

Verse 8

तन्मया सह मोदस्व भुंक्ष्व भोगांश्च कामुक । दास्याम्यनुचराणां ते त्रयाणां च प्रियात्रयम्

«Así pues, alégrate conmigo; oh pretendiente, goza también de estos placeres. Y te daré además una tríada de mujeres amadas para tus tres servidores».

Verse 9

घटोत्कच उवाच । कल्याणि किंवदंती ते प्रमुक्ता स्वोचिता शुभे । पुनर्नैतद्वचस्तुभ्यं विशते मम चेतसि

Ghaṭotkaca dijo: «Señora auspiciosa, ¿qué es ese relato que has pronunciado, tan impropio y de mal agüero? Aun ahora, esas palabras tuyas no entran en mi corazón».

Verse 10

वामः कामो यतो भद्रे यस्मिन्नुपनिबद्ध्यते । स चात्र नैव बध्नाति तद्वयं कि प्रकुर्महे

Oh noble señora, el amor se vuelve torcido cuando se aferra a un objeto indigno; y aquí no me ata en absoluto. Entonces, ¿qué hemos de hacer?

Verse 11

अद्य ते स्वामिनी दृष्टा जिता वा क्रीडते मया । तया वा विजितो यास्ये पूर्वेषां कामिनां गतिम्

Hoy veré a tu señora: o bien, tras vencerla, me recrearé con ella; o bien, vencido por ella, seguiré el destino de los antiguos dominados por el deseo.

Verse 12

कर्णप्रावरणे तस्माच्छीघ्रमेव निवेद्यताम् । यथा दर्शनमात्रेण पूजयंत्यतिथिं खलु

Por ello, susúrralo pronto a su oído y anúnciame; pues en verdad al huésped se le honra aun con solo verle por primera vez.

Verse 13

इति भैमेर्वचः श्रुत्वा प्रस्खलंती निशाचरी । प्रासादशिखरस्थां तां मौर्वीमेवं वचोवदत्

Al oír estas palabras del hijo de Bhīma, la mujer que rondaba de noche (la sirvienta), tropezando por la prisa, habló así a Maurvī, que estaba en la cima del palacio.

Verse 14

देवि कोऽपि युवा श्रीमांस्त्रैलोक्येष्वमितप्रभः । कामातिथिस्तव द्वारि वर्तते दिश तत्परम्

Oh Diosa, cierto joven espléndido, de resplandor inconmensurable en los tres mundos, está a tu puerta como «huésped del deseo». Ordena lo que deba hacerse.

Verse 15

कामकटंकटोवाच । मुच्यतां शीघ्रमेवासौ किमर्थं वा विलंबसे । कदाचिद्देवसंगत्या समयो मेऽभिपूर्यते

Dijo Kāmakaṭaṃkaṭa: «Suéltalo al instante; ¿por qué te demoras? Tal vez, por alguna concurrencia divina, se está cumpliendo el tiempo que me fue señalado»

Verse 16

इत्युक्तवचनाच्चेटी प्राप्यावोचद्घटोत्कचम् । व्रज शीघ्रं कामुक त्वं तस्या मृत्योश्च सन्निधौ

Tras recibir tal orden, la sirvienta fue y dijo a Ghaṭotkaca: «Ve pronto, oh dominado por el deseo; entra en su presencia, y aun en la vecindad misma de la muerte.»

Verse 17

इत्युक्तः स प्रहस्यैव तत्रोत्सृज्य स्वकानुगान् । प्रविवेश गृहं भैमिः सिंहो मेरुगुहामिव

Al oírlo, él solo rió; dejando allí a sus propios seguidores, el hijo de Bhīma entró en la casa, como un león que penetra en una cueva del Meru.

Verse 18

स पश्यञ्छुकसंघातान्पारावतगणांस्तथा । सारिकाश्च मदोन्मत्ताश्चेटीस्तां चाप्यपश्यत

Allí vio bandadas de loros y también grupos de palomas; vio asimismo minas embriagadas de excitación, y a aquella sirvienta.

Verse 19

रूपेण वयसः चैव रतेरपि रतिंकरीम् । आंदोलकसुखासीनां सर्वाभरणभूषिताम्

Ella se mostraba cautivadora en belleza y juventud, como encarnación que enciende el deseo. Sentada plácidamente en un columpio, estaba adornada con toda clase de joyas.

Verse 20

तां विद्युतमिवोन्नद्धां दृष्ट्वा भैमिरचिंतयत । अहो कृष्णेन पित्रा मे निर्दिष्टेयं ममोचिता

Al verla, resplandeciente como un relámpago, Bhaimi reflexionó: «¡Ah! La que mi padre Kṛṣṇa me ha señalado es, en verdad, la adecuada para mí».

Verse 21

न्याय्यमेतत्कृते पूर्वं नष्टा यत्कामिनां गणाः । शरीरक्षयपर्याप्तं क्षीयते यदि कामिनाम्

«Es justo —pensó— que en tiempos antiguos perecieran multitudes de amantes, si por causa del deseo el propio cuerpo se consume hasta el extremo de la ruina».

Verse 22

कामिनीनां कृते येषां क्षीयते गणनात्र का । एवं बहुविधं कामी चिंतयन्नाह भीमभूः

«Por causa de las mujeres, cuando los hombres se consumen, ¿qué cuenta podría hacerse de tales casos?» Así, pensando de muchas maneras, el enamorado Bhīmabhū habló.

Verse 23

निष्ठुरे वज्रहृदये प्राप्तोऽहमतिथिस्तव । उचितां तत्सतां पूजां कुरु या ते हृदि स्थिता

«¡Oh cruel, de corazón como un rayo! He venido como tu huésped. Brinda la hospitalidad debida, propia de los virtuosos, la que mora en tu corazón».

Verse 24

इति हैडंबिवचनं श्रुत्वा कामकटंकटा । विस्मिताभूत्तस्य रूपात्स्वं निनिंद च बालिशम्

Al oír estas palabras de Haiḍambī, Kāma-kaṭaṅkaṭā quedó asombrada por su figura; y se reprochó a sí misma por necia.

Verse 25

धिगहं यन्मया पूर्वं समयः स कृतोऽभवत् । न कृतोऽभूद्यदि पुरा अभविष्यदसौ पतिः

¡Vergüenza para mí, pues antes hice aquel pacto! Si no se hubiera hecho entonces, él habría llegado a ser mi esposo.

Verse 26

इति संचिन्तयन्ती सा भैमिं वचनमब्रवीत् । वृथा त्वमागतो भद्र जीवन्याहि पुनः सुखी

Pensando así, le dijo a Bhaimi: «Buen señor, has venido en vano. Vuelve con vida y sé feliz de nuevo».

Verse 27

अथ कामयसे मां त्वं तत्कथां शीघ्रमुच्चर । कथामाभाष्य यदि मां सन्देहे पातयिष्यसि । ततोऽहं वशगा जाता हतो वा स्वप्स्यसे मया

«Ahora, si me deseas, pronuncia pronto ese relato. Pero si, tras empezar la historia, me arrojas a la duda, no cederé ante ti: o quedaré bajo tu poder, o tú serás muerto por mí y yacerás como dormido.»

Verse 28

सूत उवाच । इत्युक्तवचनामेतां नेत्रोपांतेन वीक्ष्य सः

Dijo Sūta: Tras pronunciar ella esas palabras, él la miró de soslayo, con el rabillo del ojo.

Verse 29

स्मृत्वा चराचरगुरुं कृष्णमारब्धवान्कथाम् । कस्यांचिदभवत्पत्न्यां युवा कोऽप्यजितेद्रियः

Recordando a Kṛṣṇa, preceptor de todo lo móvil e inmóvil, comenzó el relato. En la casa de cierto hombre vivía un joven—uno que aún no había vencido sus sentidos.

Verse 30

तस्य चैका सुता जज्ञे भार्या तस्य मृताऽभवत् । ततो बालकिकां पुत्रीं ररक्ष च पुपोष च

A él le nació una sola hija, y su esposa murió. Después, protegió y alimentó a aquella pequeña niña, su propia hija.

Verse 31

सा यदाभूद्यौवनगा व्यंजितावयवा शुभा । प्रोल्लसत्कुचमध्यांगी प्रोल्लसन्मुखपंकजा

Cuando llegó a la juventud—auspiciosa, de miembros bien formados—su cintura se realzaba por los pechos en flor, y su rostro, como loto, resplandecía.

Verse 32

तदास्य कामलुलितमालानं प्रजहौ मनः । प्रोवाच तां च तनयां समालिंग्य दुराशयः

Entonces su mente, sacudida y enredada por el deseo, perdió toda decencia. Abrazando a su propia hija, aquel hombre de mala intención le habló.

Verse 33

प्रातिवेश्मकपुत्री त्वं मयानीयात्र पोषिता । भार्यार्थं सुचिरं कालं तत्कार्यं साधय प्रिये

«Tú eres la hija de un vecino, traída aquí y criada por mí. Durante mucho tiempo te he guardado para tener esposa; ahora cumple ese propósito, amada.»

Verse 34

इत्युक्ता सा च मेने च तत्तथैव वचस्तदा । पतित्वेन च भेजे तं भार्यात्वेन स तां तथा

Así interpelada, ella aceptó sus palabras tal como fueron dichas. Ella se relacionó con él como con un esposo, y él, del mismo modo, la tomó por esposa.

Verse 35

ततस्तस्यां सुता जज्ञे तस्मान्मदनरासभात् । वद सा तस्य भवति किं दौहित्री सुताऽथवा । एनं प्रश्नं मम ब्रूहि शीघ्रं चेच्छक्तिरस्ति ते

Entonces, de aquel bruto movido por la lujuria, ella dio a luz una hija. Dime: para él, ¿es nieta o es hija? Respóndeme pronto a esta pregunta, si tienes el poder para hacerlo.

Verse 36

सूत उवाच । इति प्रश्नं सा च श्रुत्वा चिंतयद्बहुधा हृदि

Sūta dijo: Al oír esa pregunta, ella la meditó en su corazón de muchas maneras.

Verse 37

न च पश्यति निर्द्धारं प्रश्नस्यास्य कथंचन । ततः प्रश्नेन विजिता स्वां शक्तिं समुपाददे

Pero no pudo llegar de modo alguno a una conclusión definitiva sobre esa cuestión. Vencida por la pregunta, entonces convocó su propio poder.

Verse 38

अताडयद्रुक्मरज्जुं कराभ्यां दोलकस्य च । ततो रक्षांसि निष्पेतुः कोटिशो भीषणान्यति

Con ambas manos golpeó la cuerda dorada del columpio; y entonces, por millones incontables, irrumpieron rākṣasas aterradores.

Verse 39

सिंहव्याघ्रवराहाश्च महिषाश्चित्रका मृगाः । समीक्ष्य तानसंख्येयान्खादितुं धावतो रुषा

Leones, tigres, jabalíes, búfalos y ciervos moteados—al ver a aquellos seres incontables—se lanzaron con furia, decididos a devorarlos.

Verse 40

अवादयन्नखौ भैमिः कनिष्ठांगुष्ठजौ हसन् । ततो विनिःसृतास्तत्र द्विगुणा राक्षसादयः

Riéndose, Bhaimī chasqueó los dedos meñique y pulgar; entonces, en ese mismo lugar, surgieron Rākṣasas y otros en número doble.

Verse 41

तैर्मौर्वीनिर्मिताः सर्वे क्षणादेव स्म भक्षिताः । विजितायां स्वशक्तौ च बलशक्तिमथाददे

Todos los creados por Maurvī fueron devorados en un instante; y al ver vencido su propio poder, recurrió a la fuerza física.

Verse 42

उत्थाय सहसा दोलात्खड्गमादातुमैच्छत । उत्तिष्ठंतीं च तां भैमिरनुसृत्य जवादिव

Levantándose repentinamente del columpio, quiso tomar la espada; pero mientras se alzaba, Bhaimī la persiguió veloz como el rayo.

Verse 43

केशेष्वादाय सव्येन पाणिनाऽपातयद्भुवि । ततः कंठे सव्यपादं दत्त्वादाय च कर्तिकाम्

Agarrándola por el cabello con la mano izquierda, la arrojó al suelo. Luego, poniendo su pie izquierdo sobre su garganta, tomó un cuchillo.

Verse 44

दक्षिणेन करेणास्याश्छेत्तुमैच्छत नासिकाम् । विस्फुरंती ततो मौर्वी मंदमाह घटोत्कचम्

Con su mano derecha deseaba cortarle la nariz. Entonces Maurvī, temblando, habló suavemente a Ghaṭotkaca.

Verse 45

प्रश्नेन शक्त्या च बलेन नाथ त्रिधा त्वयाहं विजिता नमस्ते । तन्मुंच मां कर्मकरी तवास्मि समादिश त्वं प्रकरोमि तच्च

Por tu interrogación, por tu śakti y por tu fuerza, oh Señor, he sido vencida en triple forma—salutación a ti. Libérame; soy tu sierva para cumplir tu obra. Ordéname, y eso mismo realizaré.

Verse 46

घटोत्कच उवाच । यद्येवं तर्हि मुक्तासि भूयो दर्शय यद्बलम् । एवमुक्त्वा मुमोचैनां मुक्ता चाह प्रणम्य सा

Dijo Ghaṭotkaca: “Si es así, quedas libre. Muestra de nuevo cuál es tu poder.” Dicho esto, la soltó; y ella, ya liberada, se inclinó en reverencia y habló.

Verse 47

जानामि त्वां महाबाहो वीरं शक्तिमतां वरम् । सर्वराक्षसभर्तारं त्रैलोक्येऽमितविक्रमम्

Te conozco, oh de grandes brazos, héroe—el mejor entre los poderosos—sostén y señor de todos los rākṣasas, de valor inconmensurable en los tres mundos.

Verse 48

गुह्यकाधिपतिस्त्वं हि कालनाभ इति स्मृतः । षष्टिकोटिपतिर्जातो यक्षरक्षाकृते भुवि

En verdad eres el señor de los Guhyakas, recordado con el nombre de Kālanābha. Nacido como comandante de sesenta koṭis, permaneces en la tierra para la protección de los Yakṣas.

Verse 49

इति मां प्राह कामाख्या सर्वं तत्संस्मराम्यहम् । इदं गेहं सानुगं मे दत्तं मयात्मना तव

“Así me habló Kāmakhyā; todo eso lo recuerdo. Esta morada—junto con mis servidores—te la he entregado, con mi propio ser.”

Verse 50

समादिश प्राणनाथ कमादेशं करोमि ते । घटोत्कच उवाच । प्रच्छन्नस्तस्य घटते न विवाहः कथंचन

«Ordéname, señor de mi vida; cumpliré tu deseo». Dijo Ghaṭotkaca: «Mientras él permanezca oculto, no podrá celebrarse matrimonio alguno—de ningún modo».

Verse 51

मोर्वि यस्य हि वर्तंते पितरौ बांधवास्तथा । तन्मां शीघ्रं वह शुभे शक्रप्रस्थाय संप्रति

«Oh Maurvī—puesto que sus padres y parientes están presentes—llévame pronto, oh bienaventurada, a Śakraprastha, ahora mismo.»

Verse 52

अयं कुलक्रमोऽस्माकं यद्भार्या पतिमुद्वहेत् । तत्रानुज्ञां समासाद्य परिणेष्यामि त्वामहम्

«Ésta es la tradición de nuestro linaje: que la esposa elija y acepte al esposo. Por ello, tras obtener allí el permiso, te desposaré conforme al rito.»

Verse 53

भगदत्तमथो नाथं ततो मौर्वी न्यवेदयत् । समादाय बहुद्रव्यं विससर्जाथ भ्रातरम्

Entonces Maurvī informó a su señor, Bhagadatta. Tomando abundantes riquezas, despachó luego a su hermano con ellas.

Verse 54

ततः पृष्ठिं समारोप्य घटोत्कचमनिंदिता । नानाद्रव्यपरीवारा शक्रप्रस्थं समाव्रजत्

Entonces la dama intachable alzó a Ghaṭotkaca sobre su espalda; acompañada de muchas riquezas y servidores, partió hacia Śakraprastha.

Verse 55

ततोऽसौ वासुदेवेन पांडवैश्चाभिनंदितः । शुभे लग्ने पाणिमस्या जगृहे भीमनंदनः

Entonces fue honrado por Vāsudeva y por los Pāṇḍavas; en un instante propicio, el hijo de Bhīma tomó su mano en sagrado matrimonio.

Verse 56

कुरूणां राक्षसानां च प्रोक्तोत्तमविधानतः । उद्वाह्य तां तद्धनैश्च तर्पयामास पांडवान्

Conforme a los ritos excelentes prescritos para los Kurus y también para los Rākṣasas, tras desposarla, colmó a los Pāṇḍavas con aquellas mismas riquezas.

Verse 57

कुंती च द्रौपदी चोभे मुमुदाते नितांततः । मंगलान्यस्य चक्राते मौर्व्याश्च धन तर्पिते

Kuntī y Draupadī—ambas—se regocijaron en extremo. Le otorgaron bendiciones auspiciosas, y Maurvī también quedó satisfecha con la riqueza.

Verse 58

ततो विवाहे निर्वृत्ते प्रतिपूज्य घटोत्कचम् । भार्यया सहितं राजा स्वराज्याय समादिशत्

Concluida la boda, el rey honró en reciprocidad a Ghaṭotkaca y luego le ordenó—junto con su esposa—partir hacia su propio reino.

Verse 59

मौर्व्याऽज्ञां शिरसा गृह्य हैडंबिर्भार्ययान्वितः । शुभं हिडम्बस्य वने स्वराज्यं समुपाव्रजत्

Aceptando con la cabeza inclinada la orden de Maurvī, Haiḍambi—acompañado de su esposa—partió de buen augurio y alcanzó el gobierno independiente en el bosque de Hiḍamba.

Verse 60

ततो राक्षसयोषाभिर्वीरकांस्यैः प्रवर्धितः । महोत्सवेन महता स्वराज्ये प्रमुमोद सः

Entonces, criado y sostenido por las valerosas mujeres rākṣasa, se regocijó en su propio señorío y celebró con una gran y espléndida festividad.

Verse 61

ततो वनेषु चित्रेषु निम्नगापुलिनेषु च । रेमे सह तया भैमिर्मंदोदर्येव रावणः

Después, en bosques deleitosos y en las riberas arenosas de los ríos, Bhaimi se recreó con ella, como Rāvaṇa con Mandodarī.

Verse 62

एवं विक्रीडतस्तस्य गर्भो जज्ञे महाद्युतेः । हेडंबै राक्षसव्याघ्राद्बालसूर्यसमप्रभः

Mientras así se recreaba, nació un hijo para aquel de gran esplendor—de Heḍambā, del “tigre” entre los rākṣasas—resplandeciente como el sol naciente.

Verse 63

स जातमात्रो ववृधे क्षणाद्यौवनगोऽभवत् । नीलमेघचयप्रख्यो घटास्यो दीर्घलोचनः

Apenas nacido, creció al instante y alcanzó la juventud: oscuro como un cúmulo de nubes azules, de rostro como vasija y de ojos alargados.

Verse 64

ऊर्ध्वकेशश्चोर्ध्वरोमा पितरौ प्रणतोऽब्रवीत् । प्रणमामि युवां चोभौ जातस्य पितरौ गुरू

Con el cabello erizado y el vello del cuerpo levantado, se inclinó ante sus padres y dijo: «Me postro ante vosotros dos—mis padres, mis venerables maestros—pues he nacido».

Verse 65

भवतोर्हि प्रियं कृत्वा अनृणः स्यां सदा ह्यहम् । भवद्भ्यां दत्तमिच्छामि अभिधानं यथात्मनः

Pues al hacer lo que os es grato, estaré siempre libre de deuda hacia vosotros; por ello deseo para mí un nombre, otorgado por ambos, conforme a mi propio ser.

Verse 66

अतः परं तु यच्छ्रेयं कर्तव्यं प्रोन्नतिप्रदम् । ततो भेमिस्तमालिंग्य पुत्रं वचनमब्रवीत्

«Ahora, dinos qué es lo mejor que debe hacerse, aquello que otorga verdadera elevación y excelencia». Entonces Bhaimī abrazó a su hijo y pronunció estas palabras.

Verse 67

बर्बराकारकेशत्वाद्बर्बरीकाभिधो भवान् । भविष्यति महाबाहो कुलस्यानन्दवर्धनः

«Porque tu cabellera tiene un aspecto salvaje y erizado, serás llamado Barbarīka, oh de poderosos brazos; y acrecentarás el gozo de nuestro linaje.»

Verse 68

श्रेयश्च ते यत्परमं दृढं च तत्कीर्त्यते बहुधा विप्र मुख्यैः । प्रक्ष्यावहे तद्यदुवंशनाथं गत्वा पुरीं द्वारकां वासुदेवम्

Ese bien supremo y firme para ti es proclamado de muchas maneras por los brāhmaṇas más eminentes. Vayamos a la ciudad de Dvārakā y preguntemos a Vāsudeva, Señor de la estirpe de Yadu, acerca de ello.