Adhyaya 54

Verse 1

नारद उवाच । ममापि पार्थ तत्रास्ति मूर्तिर्ब्राह्मणकाम्यया । तत्र नाहं त्यजाम्यंग च्छत्रदण्डविभूषिताम्

Dijo Nārada: «Oh Pārtha, allí también está mi propia manifestación, anhelada por los brāhmaṇas. Allí, amado, no la abandono: está adornada con sombrilla y báculo».

Verse 2

कार्तिकस्य तु या शुक्ला भवत्येकादशी शुभा । तस्यां मदर्चनं कृत्वा कलिदोषैर्विमुच्यते

En la auspiciosa Ekādaśī luminosa de Kārtika, quien me rinde adoración queda libre de las faltas propias de la era de Kali.

Verse 3

अर्जुन उवाच । बाल्यात्प्रभृति संदेहो ममायं हृदि वर्तते । पृच्छतस्तं च मे विप्र न क्रोधं कर्तुमर्हसि

Arjuna dijo: «Desde mi niñez, esta duda permanece en mi corazón. Al preguntarte por ello, oh venerable brāhmaṇa, no debes enojarte».

Verse 4

सदा त्वं मोक्षधर्मेषु परिनिष्ठां परां गतः । सर्वभूतसमो दांतो रागद्वेषविवर्जितः

Tú estás siempre establecido en los dharmas que conducen a la liberación, habiendo alcanzado la suprema firmeza. Eres igual hacia todos los seres, dueño de ti mismo y libre de apego y aversión.

Verse 5

त्यक्तनिंदास्तुतिर्मौनी मोक्षस्थः परिकीर्त्यसे । त्वं च नारद लोकेषु वायुवच्चपलो मुने

Eres alabado como quien ha abandonado la censura y la alabanza, silencioso y establecido en la liberación. Y sin embargo, oh Nārada, recorres los mundos con la inquietud del viento, oh sabio.

Verse 6

सौदामिनीव विचरन्दृश्यसे प्राज्ञसंमतः । सदा कलिकरो लोके निर्दयः सर्वप्राणिषु

Se te ve moverte como un relámpago, y los sabios te tienen en alta estima. Pero siempre eres en el mundo un sembrador de discordia, despiadado con todos los seres vivientes.

Verse 7

बहूनां हि सहस्राणि देवगंधर्वरक्षसाम् । राज्ञां मुनीन्द्रदैत्यानां कलेर्नष्टानि तेऽभवन्

En verdad, por tu intervención, miles y miles—de dioses, Gandharvas y Rākṣasas, y asimismo de reyes, grandes sabios y Daityas—han sido llevados a la ruina por la contienda de Kali.

Verse 8

कस्मात्तदेषा चेष्टा ते संदेहं मे हर द्विज । संदेहान्न सुखं शेते बाणविद्धो मृगो यथा

¿Por qué, entonces, es así tu modo de obrar? Disipa mi duda, oh dos veces nacido. Pues quien vive en la duda no reposa con dicha, como un ciervo atravesado por una flecha.

Verse 9

सूत उवाच । शौनकेदं वचः श्रुत्वा फाल्गुनान्नारदो मुनिः । प्रहसन्निव बाभ्रव्यवदनं स निरैक्षत

Dijo Sūta: Oh Śaunaka, al oír estas palabras de Phālguna, el sabio Nārada—sonriendo como si riera—dirigió su mirada al rostro de Bābhravya.

Verse 10

स च बाभ्रव्यनामा वै हारीतस्यान्वयोद्भवः । ब्राह्मणो नारदमुनेः समीपे वर्तते सदा

Y él, en verdad, era un brāhmaṇa llamado Bābhravya, nacido del linaje de Hārīta; y permanecía siempre en la presencia del sabio Nārada.

Verse 11

स च ज्ञात्वा महाबुद्धिर्नारदस्य मनीषितम् । प्रहसन्निव प्रोवाच फाल्गुनं स्निग्धया गिरा

Y él, de gran entendimiento, al discernir la intención de Nārada, habló a Phālguna con voz suave, sonriendo como si fuera.

Verse 12

बाभ्रव्य उवाच । सत्यमेतद्यथात्थ त्वं नारदं प्रति पांडव । सर्वोऽपि चात्र वृत्तांते संशयं याति मानवः

Dijo Bābhravya: “Es verdad lo que has dicho a Nārada, oh Pāṇḍava. En este asunto, en verdad, todo hombre cae en la duda.”

Verse 13

तदहं ते प्रवक्ष्यामि यथा कृष्णान्मया श्रुतम् । स्तोककालांतरे पूर्वं सर्वं यादवनंदनः

Por ello te lo explicaré tal como lo oí de Kṛṣṇa. Hace poco, el deleite de los Yādavas, Śrī Kṛṣṇa, expuso todo esto.

Verse 14

महीसागरयात्रायां कृष्णस्तत्राययौ प्रभुः । उग्रसेनेन सहितो वसुदेवेन बभ्रुणा

Cuando se emprendió la peregrinación a Mahīsāgara, el Señor Kṛṣṇa mismo llegó allí, acompañado de Ugrasena y de Vasudeva (Babhru).

Verse 15

रामेण रौक्मिणेयेन युयुधानादिभिस्तदा । स च ज्ञात्वा ज्ञातिसमं महीसागरसंगमे

Entonces iba acompañado por Rāma, por Raukmiṇeya, y por Yuyudhāna y otros; y, al saber que sus parientes también se habían reunido en la confluencia de Mahīsāgara, se encaminó hacia allí.

Verse 16

पिंडदानादिकं कृत्वा दत्त्वा दानानि भूरिशः । गुहेश्वरादिलिंगानि यत्नतः प्रतिपूज्य च

Tras realizar los ritos que comienzan con las ofrendas de piṇḍa y otorgar abundantes dádivas, adoró con esmero los liṅgas, como Guheśvara y otros.

Verse 17

स्नानं कृत्वा कोटितीर्थे जयादित्यं समर्च्य च । पूजयन्नारदमुनिं युक्तः कृष्णो महामनाः

Tras bañarse en Koṭitīrtha y adorar debidamente a Jayāditya, Kṛṣṇa, de gran ánimo—sereno y devoto—honró también al sabio Nārada.

Verse 19

उग्रसेन उवाच । कृष्ण प्रक्ष्यामि त्वामेकं संशयं वद तं मम

Ugrasena dijo: «Kṛṣṇa, deseo preguntarte una duda; explícamela, te lo ruego».

Verse 20

योऽयं नाम महाबुद्धिर्नारदो विश्ववंदितः । कस्मादेषोऽतिचपलो वायुवद्भ्रमते जगत्

«Este Nārada es célebre como sapientísimo y venerado por todo el mundo; ¿por qué, entonces, es tan inquieto, vagando por el mundo como el viento?»

Verse 21

श्रीकृष्ण उवाच । सत्यं राजंस्त्वया पृष्टमेतत्सर्वं वदामि ते । दक्षेण तु पुरा शप्तो नारदो मुनिसत्तमः

Śrī Kṛṣṇa dijo: «Es verdad, oh rey; lo que has preguntado es apropiado. Te lo diré todo. En tiempos antiguos, el excelso sabio Nārada fue maldecido por Dakṣa.»

Verse 22

सृष्टिमार्गांस्तु तान्वीक्ष्य नारदेन विचालितान् । नावस्थानं च लोकेषु भ्रमतस्ते भविष्यति

Al ver los cursos de la creación, puestos en movimiento y perturbados por Nārada, Dakṣa declaró: «Para ti, que vagabundeas, no habrá morada estable en ninguno de los mundos.»

Verse 23

पैशुन्य वक्ता च तथा द्वितीयानां प्रचालनात् । इति शापद्वयं प्राप्य द्विविधात्मजचालनात्

Y además: «Serás quien pronuncie calumnias», por incitar a los demás. Así, al recibir una doble maldición por agitar a dos clases de descendencia, Nārada quedó destinado a vagar.

Verse 24

निराकर्तुं समर्थोऽपि मुनिर्मेने तथैव तत् । एतावान्साधुवादो हि यतश्च क्षमते स्वयम्

Aunque el sabio podía anularla, aceptó la maldición tal como era. Pues ésta es la medida de la verdadera santidad: que uno soporte y perdone por propia voluntad.

Verse 25

विनाशकालं चावेक्ष्य कलिं वर्धयते यतः । सत्यं च वक्ति तस्मात्स न च पापेन लिप्यते

Porque prevé el tiempo destinado de la disolución y, por ello, deja que el Kali siga su curso; y porque dice sólo la verdad, no queda manchado por el pecado.

Verse 26

भ्रमतोऽपि च सर्वत्र नास्य यस्मात्पृथङ्मनः । ध्येयाद्भवति नैव स्याद्भ्रमदोषस्ततोस्य च । यच्च प्रीतिर्मयि तस्य परमा तच्छृणुष्व च

Aunque se mueva por todas partes, su mente jamás se divide, pues permanece fija en el objeto de la meditación; por ello no surge en él la falta de distracción. Y escucha también su amor supremo hacia mí.

Verse 27

अहं हि सर्वदा स्तौमि नारदं देवदर्शनम् । महेंद्रगदितेनैव स्तोत्रेण शृणु तन्नृप

En verdad, siempre alabo a Nārada, el vidente de los dioses. Oh rey, escucha ese himno, pronunciado por el propio Mahendra.

Verse 28

श्रुतचारित्रयोर्जाता यस्याहंता न विद्यते । अगुप्तश्रुत चारित्रं नारदं तं नमाम्यहम्

Me inclino ante Nārada, en quien no nace el ego pese a su saber y noble conducta, y cuyo conocimiento y carácter están abiertos, sin ocultamiento.

Verse 29

अरतिक्रोधचापल्ये भयं नैतानि यस्य च । अदीर्घसूत्रं धीरं च नारदं तं नमाम्यहम्

Me inclino ante Nārada, para quien la inquietud, la ira y la volubilidad no son motivo de temor; que no procrastina y es firme y sereno.

Verse 30

कामाद्वा यदि वा लोभाद्वाचं यो नान्यथा वदेत् । उपास्यं सर्वजंतूनां नारदं तं नमाम्यहम्

Me inclino ante Nārada, que nunca habla de otro modo—ya sea por deseo o por codicia—y que es digno de veneración por todos los seres.

Verse 31

अध्यात्मगतितत्त्वज्ञं क्षांतं शक्तं जितेंद्रियम् । ऋजुं यथार्थ वक्तारं नारदं तं नमाम्यहम्

Me inclino ante Nārada, conocedor de la verdad del sendero del ātman; paciente y capaz, vencedor de los sentidos, recto, y orador de lo que es tal como es.

Verse 32

तेजसा यशसा बुद्ध्या नयेन विनयेन च । जन्मना तपसा वृद्धं नारदं तं नमाम्यहम्

Me inclino ante Nārada—maduro por su resplandor espiritual, fama, inteligencia, recta conducta y humildad; venerable por su nacimiento y por su austeridad (tapas).

Verse 33

सुखशीलं सुखं वेषं सुभोजं स्वाचरं शुभम् । सुचक्षुषं सुवाक्यं च नारदं तं नमाम्यहम्

Me inclino ante Nārada—de carácter apacible, de vestir sencillo, moderado en el alimento, auspicioso en su conducta; de mirada clara y de palabra dulce.

Verse 34

कल्याणं कुरुते गाढं पापं यस्य न विद्यते । न प्रीयते परानर्थे यो ऽसौ तं नौमि नारदम्

Alabo a ese Nārada que realiza un bien profundo, en quien no se halla pecado, y que jamás se complace en la desgracia ajena.

Verse 35

वेदस्मृतिपुराणोक्तधर्मे यो नित्यमास्थितः । प्रियाप्रियविमुक्तं तं नारदं प्रणमाम्यहम्

Me inclino ante Nārada, siempre establecido en el dharma enseñado en los Vedas, las Smṛtis y los Purāṇas, y libre del apego a lo agradable y de la aversión a lo desagradable.

Verse 36

अशनादिष्वलिप्तं च पंडितं नालसं द्विजम् । बहुश्रुतं चित्रकथं नारदं प्रणमाम्यहम्

Me postro ante Nārada: el sabio dos veces nacido, no manchado por asuntos como el alimento y semejantes; jamás indolente; vasto en saber; y narrador maravilloso de innumerables relatos.

Verse 37

नार्थे क्रोधे च कामे च भूतपूर्वोऽस्य विभ्रमः । येनैते नाशिता दोषा नारदं तं नमाम्यहम्

Me inclino ante aquel Nārada en quien jamás surgió engaño respecto a la riqueza, la ira o el deseo; por él han sido destruidos esos defectos.

Verse 38

वीतसंमोहदोषो यो दृढभक्तिश्च श्रेयसि । सुनयं सत्रपं तं च नारदं प्रणमाम्यहम्

Me postro ante Nārada, que ha desechado la falta del extravío; cuya devoción es firme en lo que conduce al bien supremo; recto en su conducta; y modesto en su porte.

Verse 39

असक्तः सर्वसंगेषु यः सक्तात्मेति लक्ष्यते । अदीर्घसंशंयो वाग्ग्मी नारदं तं नमाम्यहम्

Me inclino ante Nārada: desapegado en toda compañía, y sin embargo reconocido como de mente entregada al Supremo; libre de dudas prolongadas; y elocuente en la palabra.

Verse 40

न त्यजत्यागमं किंचिद्यस्तपो नोपजीवति । अवंध्यकालो यस्यात्मा तमहं नौमि नारदम्

Alabo a Nārada, que no abandona en nada las enseñanzas sagradas, que no hace de la austeridad su sustento, y cuya vida entera jamás se desperdicia.

Verse 41

कृतश्रमं कृतप्रज्ञं न च तृप्तं समाधितः । नित्यं यत्नात्प्रमत्तं च नारदं तं नमाम्यहम्

Me postro ante Nārada, que ha emprendido el esfuerzo y cultivado la sabiduría; que no se adormece en la satisfacción de su samādhi, y que permanece siempre vigilante por su constante empeño.

Verse 42

न हृष्यत्यर्थलाभेन योऽलाभे न व्यथत्यपि । स्थिरबुद्धिरसक्तात्मा तमहं नौमि नारदम्

Alabo a Nārada, que no se regocija por la ganancia de riquezas ni se aflige por su falta; de entendimiento firme y de espíritu desapegado.

Verse 43

तं सर्वगुणसंपन्नं दक्षं शुचिमकातरम् । कालज्ञं च नयज्ञं च शरणं यामि नारदम्

A Nārada acudo en refugio: colmado de todas las virtudes, diestro y diligente, puro e imperturbable; conocedor del tiempo oportuno y del recto camino de la conducta.

Verse 44

इमं स्तवं नारदस्य नित्यं राजन्पठाम्यहम् । तेन मे परमा प्रीतिं करोति मुनिसत्तमः

Oh Rey, recito cada día este himno a Nārada; por ello, el más excelso de los sabios me concede el favor supremo y el gozo más alto.

Verse 45

अन्योपि यः शुचिर्भूत्वा नित्यमेतां स्तुतिं जपेत् । अचिरात्तस्य देवर्षिः प्रसादं कुरुते परम्

Y cualquiera que, purificándose, recite con constancia esta alabanza, el devarṣi Nārada pronto le otorga la gracia suprema.

Verse 46

एतान्गुणान्नारदस्य त्वमथाकर्ण्य पार्थिव । जप नित्यं स्तवं पुण्यं प्रीतस्ते भविता मुनिः

Oh rey, tras oír estas virtudes de Nārada, recita cada día este himno meritorio; el sabio muni se complacerá contigo.

Verse 47

बाभ्रव्य उवाच । इति कृष्णमुखाच्छ्रुत्वा नारदस्य गुणान्नृपः । बभूव परमप्री तश्चक्रे तच्च तथा वचः

Dijo Bābhravya: Así, al oír de la propia boca de Kṛṣṇa las virtudes de Nārada, el rey se llenó de suprema alegría y obró exactamente conforme a esas palabras.

Verse 48

ततो नारदमानर्च दत्त्वा दानं च पुष्कलम् । नारदीयद्विजाग्र्याणां नारदः प्रीयतामिति

Luego adoró a Nārada y otorgó abundante caridad, diciendo: «Que Nārada se complazca», ofreciéndola a los más eminentes brāhmaṇas devotos de la tradición nāradīya.

Verse 49

ययौ द्वारवतीं कृष्णः सभ्रातृजातिबांधवः । तीर्थयात्रामिमां कृत्वा विधिवत्पुरुषोत्तमः

Entonces Kṛṣṇa —el Puruṣottama, la Persona Suprema—, tras cumplir debidamente esta peregrinación, partió hacia Dvāravatī junto con sus hermanos, parientes y familiares.

Verse 50

तथा त्वमपि कौरव्य नारदस्य गुणानिमान् । श्रुत्वा श्रद्धामयो भूत्वा शृणु कृत्यं यदत्र च

Así también tú, oh descendiente de los Kurus: tras oír estas virtudes de Nārada y llenarte de fe, escucha asimismo el deber que aquí debe cumplirse.

Verse 51

कार्तिके शुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यामसौ मुनिः । विष्णोर्ध्यानसमाधेश्च प्रबुद्धो जायते सदा

En la luminosa Dvādaśī de Kārttika—Prabodhinī—este sabio (Nārada), por la meditación y el samādhi en Viṣṇu, se despierta siempre en la realización divina.

Verse 52

तस्मिन्दिने नारदेन निर्मितेऽत्रैव कूपके । स्नानं कृत्वा प्रयत्नेन श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

En ese día, en este mismo pozo construido aquí por Nārada, debe uno bañarse con esmero y, con la mente recogida, realizar el śrāddha con diligencia.

Verse 53

तपो दानं जपश्चात्र कूपे भवति चाक्षयम्

La austeridad, la caridad y la recitación de mantras realizadas aquí, en este pozo, se vuelven imperecederas en su fruto.

Verse 54

इदं विष्ण्विति मंत्रेण ततो विष्णुं प्रबोधयेत् । नारदं च मुनिं पश्चान्मन्त्रेणानेन पांडव

Luego, con el mantra «Idaṃ Viṣṇu», debe despertarse a Viṣṇu; y después, oh Pāṇḍava, debe también invocarse y honrarse al sabio Nārada con ese mismo mantra.

Verse 55

योगनिद्रा यथा त्यक्ता हरिणा मुनिसत्तम । तथा लोकोपकाराय भवानपि परित्यज

Oh el mejor de los sabios, así como Hari dejó su sueño yóguico, así también tú, por el bien del mundo, renúncialo.

Verse 56

इति मंत्रेण चोत्थाप्य नारदं परिपूजयेत् । कृष्णप्रोदितया स्तुत्या छत्रधोत्रार्चनैः शुभैः

Así, tras despertar a Nārada con este mantra, debe rendírsele culto debidamente—con el himno enseñado por Kṛṣṇa y con ofrendas auspiciosas, como un parasol y un paño.

Verse 57

शक्त्या द्विजानां देयं च छत्रं धोत्रं कमंडलुम् । प्रणम्य ब्राह्मणान्भक्त्या नारदः प्रीयतामिति

Según las propias posibilidades, debe darse a los dvija (los dos veces nacidos) un parasol, un paño y un kamaṇḍalu (vasija de agua). Inclinándose ante los brāhmaṇas con devoción, debe decirse: «Que Nārada quede complacido».

Verse 58

एवं कृते प्रसादात्स मुनेः पापेन मुच्यते । जायते न कलिस्तस्य न चासौख्यं भवेदिह

Hecho esto, por la gracia de aquel sabio se queda libre de pecado. Para él no surge Kali, y en esta vida no acontece desventura alguna.