Adhyaya 33

Verse 1

नारद उवाच । ततस्तं गिरिवर्ष्माणं पतितं वसुधोपरि । आलिंगितमिव पृथ्व्या गुणिन्या गुणिनं यथा

Dijo Nārada: Entonces aquel de cuerpo como montaña yació caído sobre la tierra, como si la virtuosa Tierra misma abrazara a un hombre virtuoso.

Verse 2

दृष्ट्वा देवा विस्मितास्ते जयं जगुस्तथा मुहुः । केचित्समीपमागंतुं बिभ्यति त्रिदिवौकसः

Al verlo, los dioses quedaron maravillados y una y otra vez cantaron: «¡Victoria!». Sin embargo, algunos moradores del cielo temían acercarse.

Verse 3

उत्थाय तारको दैत्यः कदा चिन्नो निहंति चेत् । तं तथा पतितं दृष्ट्वा वसुधामण्डले गुहः

«Si Tāraka, el asura, se alzara de nuevo, ¿acaso no podría matarnos?»—así, al verlo yacer caído sobre el disco de la tierra, reaccionó Guha (Skanda).

Verse 4

आसीद्दीनमनाः पार्थ शुशोच च महामतिः । स्तवनं चापि देवानां वारयित्वा वचोऽब्रवीत्

Oh Pārtha, el magnánimo quedó abatido y se lamentó. Conteniendo incluso las alabanzas de los dioses, pronunció estas palabras.

Verse 5

शोच्यं पातकिनं मां च संस्तुवध्वं कथं सुराः । पंचानामपि यो भर्ता प्राकृतोऽसौ न कीर्त्यते

«¿Cómo, oh dioses, me alabáis a mí, un pecador digno de compasión? Aun quien es señor de los cinco (sentidos), si se vuelve meramente mundano, no merece ser celebrado.»

Verse 6

स तु रुद्रांशजः प्रोक्तस्तस्य द्रुह्यन्न रुद्रंवत् । स्वायंभुवेन गीतश्च श्लोकः संश्रूयते तथा

Se dice que nació de una porción de Rudra; y quien lo daña es como si dañara al propio Rudra. Así, también se escucha un śloka cantado por Svāyambhuva (Manu).

Verse 7

वीरं हि पुरुषं हत्वा गोसहस्रेण मुच्यते । यथाकथंचित्पुरुषो न हंतव्यस्ततो बुधैः

Quien mata a un varón heroico queda liberado (del pecado) mediante la expiación de mil vacas. Por ello, los sabios no deben matar a un hombre, de ningún modo.

Verse 8

पापशीलस्य हनने दोषो यद्यपि नास्ति च । तथापि रुद्रभक्तोऽयं संस्मरन्निति शोचिमि

Aunque no haya culpa en matar a quien tiene conducta pecaminosa, aun así me aflijo, recordando que este era un devoto de Rudra.

Verse 9

तदहं श्रोतुमिच्छामि प्रायाश्चित्तं च किंचन । प्रायश्चित्तैरपैत्येनो यतोपि महदर्जितम्

Por ello deseo oír alguna expiación, por la cual, mediante actos de penitencia, pueda ser removido el gran pecado incurrido.

Verse 10

इति संशोचतस्तस्य शिवपुत्रस्य धीमतः । वासुदेवो गुरुः पुंसां देवमध्ये वचोऽब्रवीत्

Mientras el sabio hijo de Śiva se lamentaba así, Vāsudeva—venerado maestro de los hombres—pronunció estas palabras en medio de los dioses.

Verse 11

श्रुतिः स्मृतिश्चेतिहासाः पुराणं च शिवात्मज । प्रमाणं चेत्ततो दुष्टवधे दोषो न विद्यते

Oh hijo de Shiva, si los Śruti, Smṛti, Itihāsas y Purāṇas se aceptan como autoridad válida, entonces no hay culpa en la matanza de los malvados.

Verse 12

स्वप्राणान्यः परप्राणैः प्रपुष्णात्यघृणः पुमान् । तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोषाद्यात्यधः पुमान्

Aquel hombre despiadado que sostiene su propia vida tomando las vidas de otros; su muerte es ciertamente el mejor camino, pues por su maldad arrastra a la gente a la ruina.

Verse 13

अन्नादे भ्रूणहा मार्ष्टि पत्यौ भार्या पचारिणी । गुरौ शिष्यश्च याज्यश्च स्तेनो राजनि किल्बिषम्

El asesino de un embrión transfiere su pecado al que le da alimento; la esposa infiel lo transfiere a su esposo; el discípulo a su gurú, el sacerdote oficiante al patrón; y el ladrón deposita su culpa sobre el rey.

Verse 14

पापिनं पुरुषं यो हि समर्थो न निहंति च । तस्य तावंति पापानि तदर्धं सोऽप्यवाश्रुते

Quien es capaz y sin embargo no abate a un hombre pecador, tantos pecados de ese ofensor se acumulan también en él, y asume sobre sí la mitad de ellos.

Verse 15

पापिनो यदि वध्यंते नैव पालनसंस्थितैः । ततोऽयमक्षमो लोकः कं याति शरणं गुह

Oh Guha, si aquellos establecidos en la protección no abaten a los pecadores, entonces este mundo indefenso, ¿a quién acudirá en busca de refugio?

Verse 16

कथं यज्ञाश्च वेदाश्च वर्तते विश्वधारकाः । तस्मात्त्वया पुण्यमाप्तं न च पापं कथंचन

¿Cómo podrían continuar los sacrificios y los Vedas—sostenes del mundo—(si no se contuviera a los malvados)? Por ello has obtenido mérito, y de ningún modo has incurrido en pecado.

Verse 17

अथ चेद्रुद्रभक्तेषु बहुमानस्तव प्रभो । तत्र ते कीर्तयिष्यामि प्रायश्चित्तं महोत्तमम्

Y si, oh Señor, tienes gran veneración por los devotos de Rudra, entonces te proclamaré, en ese asunto, una expiación supremamente excelsa.

Verse 18

आजन्मसंभवैः पापैः पुमान्येन विमुच्यते । आकल्पांत च वा येन रुद्रलोके प्रमोदते

Por ello el hombre queda libre de los pecados acumulados desde el nacimiento; y por ello se regocija en el mundo de Rudra hasta el fin del eón.

Verse 19

कृते पापेऽनुतापो वै यस्य स्कन्द प्रजायते । रुद्राराधनतोऽन्यच्च प्रायश्तित्तं परं न हि

Oh Skanda, para aquel en quien surge verdadero arrepentimiento tras cometer pecado, no hay expiación más alta que la adoración de Rudra.

Verse 20

न यस्यालमपि ब्रह्मामहिमानं विवर्णितुम् । श्रुतिश्च भीता यं वक्ति किं तस्मात्परमं भवेत्

Ni siquiera Brahmā puede describir plenamente Su grandeza; incluso el Veda (Śruti), sobrecogido, habla de Él con mesura. ¿Qué, entonces, podría ser más alto que Él?

Verse 21

अकांडे यच्च ब्रह्मांडक्षयोद्युक्तं हलाहलम् । कण्ठे दधार श्रीकण्ठः कस्तस्मात्परमो भवेत्

Cuando, en una crisis repentina, surgió el veneno Hālāhala—dispuesto a arrasar el cosmos—Śrīkaṇṭha lo sostuvo en Su garganta. ¿Quién podría ser más grande que Él?

Verse 22

दुःखतांडवदीनोऽभूदण्डसंकीर्णमानसः । मारमारश्च यो देवः कस्तस्मात्परमो भवेत्

Él, Señor del Tāṇḍava del dolor, cuya mente impregna toda la esfera cósmica, y que es el vencedor de Māra: ¿qué deidad podría estar por encima de Él?

Verse 23

वियद्व्यापी सुरसरित्प्रवाहो विप्रुषाकृतिः । बभूव यस्य शिरसि कस्तस्मात्परमो भवेत्

La corriente del río divino, que colma el cielo, se volvió apenas una gota sobre Su cabeza. ¿Quién podría ser más grande que Él?

Verse 24

यज्ञादिकाश्च ये धर्मा विना यस्यार्चनं वृथा । दक्षोऽत्र सत्यदृष्टांतः कस्तस्मात्परमो भवेत्

Todos los actos de dharma, comenzando por el yajña, son vanos sin Su adoración. Dakṣa es el ejemplo verdadero de ello. ¿Quién podría ser más grande que Él?

Verse 25

क्षोणी रथो विधिर्यंता शरोऽहं मन्दरो धनुः । रथांगे चापि चंद्रार्कौ युद्धे यस्य च त्रैपुरे

En Su batalla contra Tripura: la tierra fue Su carro, Brahmā el auriga, yo (Viṣṇu) me volví Su flecha, el monte Mandara Su arco, y la luna y el sol fueron las ruedas de Su carro.

Verse 26

आराधनं तस्य केचिद्योगमार्गेण कुर्वते । दुःखसाध्यं हि तत्तेषां नित्यं शून्यमुपासताम्

Algunos Le adoran por la senda del yoga; mas para quienes meditan sin cesar en el “vacío”, esa práctica es en verdad ardua de lograr y colmada de aflicción.

Verse 27

तस्मात्तस्यार्चयेल्लिंगं भुक्तिमुक्ती य इच्छति । सृष्ट्यादौ लिंगरूपी स विवादो मम ब्रह्मणः

Por ello, quien anhele tanto el goce mundano como la liberación debe adorar Su Liṅga. Al comienzo de la creación, cuando surgió la disputa entre mí y Brahmā, Él se manifestó en la forma del Liṅga.

Verse 28

अभूद्यस्य परिच्छेदे नालमावां बभूविव । चराचरं जगत्सर्वं यतो लीनं सदात्र च

Cuando intentamos hallar Su límite, fuimos por completo incapaces. De Él y en Él, este universo entero—lo móvil y lo inmóvil—permanece siempre reabsorbido.

Verse 29

तस्माल्लिंगमिति प्रोक्तं देवै रुद्रस्य धीमतः । तोयेन स्नापयेल्लिंगं श्रद्धया शुचिना च यः

Por eso es llamado «Liṅga», así lo proclamaron los dioses, del sabio Rudra. Quien bañe el Liṅga con agua, con fe y pureza—

Verse 30

ब्रह्मादितृणपर्यंतं तेनेदं तर्पितं जगत् । पंचामृतेन तल्लिंगं स्नापयेद्यश्च बुद्धिमान्

Desde Brahmā hasta una brizna de hierba, todo este universo queda satisfecho por él. El sabio que baña ese Śiva-liṅga con pañcāmṛta (los cinco néctares) se convierte así en causa de la apaciguación universal.

Verse 31

तर्पितं तेन विश्वं स्यात्सुधया पितृभिः समम् । पुष्पैरभ्यर्चयेल्लिंगं यथाकालोद्भवैश्चयः

Con esa ofrenda de ambrosía, el universo entero queda satisfecho, junto con los Pitṛs. Y quien adore el liṅga con flores que brotan en su estación debida realiza la veneración apropiada.

Verse 32

तेन संपूजितं विश्वं सकलं नात्र संशयः । नैवेद्यं तत्र यो दद्याल्लिंगस्याग्रे विचक्षणः

Por ese acto, el universo entero queda plenamente venerado; de ello no hay duda. El devoto prudente que ofrece naivedya, la ofrenda de alimento, ante el liṅga, cumple este honor que todo lo abarca.

Verse 33

भोजितं तेन विश्वं स्याल्लिंगस्यैवं फलं महत् । किमत्र बहुनोक्तेन स्वल्पं वा यदि व बहु

Por él, el universo queda como alimentado; tal es el gran fruto del culto al liṅga. ¿Qué falta decir? Sea que se ofrezca poco o se ofrezca mucho.

Verse 34

लिंगस्य क्रियते यच्च तत्सर्वं विश्वप्रीतिदम् । तच्च लिगं स्थापयेद्यः शुचौ देशे सुभक्तितः

Todo lo que se hace para el liṅga complace a la totalidad del universo. Y quien, con devoción pura, establece ese liṅga en un lugar limpio y sagrado, realiza un acto benéfico para todos.

Verse 35

स सर्वपापनिर्मुक्तो रुद्रलोके प्रमोदते । यन्नित्यं यजतो यज्ञैः फलमाहुर्मनीषिणः

Libre de todo pecado, se regocija en el mundo de Rudra. Los sabios declaran que alcanza el mismo fruto que se obtiene al realizar diariamente los yajñas.

Verse 36

तच्च स्थापयतो लिंगं शिवस्य शुभलक्षणम् । यथाग्निः सर्वदेवानां मुखं स्कन्द प्रकीर्त्यते

Para quien establece el liṅga—el auspicioso emblema de Śiva—, así como, oh Skanda, el Fuego es proclamado la “boca” de todos los dioses, el conducto de sus ofrendas.

Verse 37

तथैव सर्वजगतां मुखं लिंगं न संशयः । प्रारंभान्मुच्यते पापैः सर्वजन्मकृतैरपि

Así también, sin duda, el liṅga es la “boca” de todos los mundos. Desde el mismo comienzo de este acto, uno queda liberado de los pecados, incluso de los acumulados a través de muchos nacimientos.

Verse 38

अतीतं च तथागामि कुलानां तारयेच्छतम् । मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पक्वेष्टं शैलमेव च

Él libera a cien linajes, tanto los ya pasados como los que han de venir. Sea el liṅga de arcilla, hecho de madera, formado de ladrillo cocido o también de piedra, su establecimiento posee poder salvador.

Verse 39

कृतमायतनं दद्यात्क्रमाच्छतगुणं फलम् । कलशं तत्र चारोप्य एकविंशत्कुलैर्युतः

Si uno dona un santuario (āyatana) ya concluido, el fruto se incrementa, en su debido orden, cien veces. Y al colocar allí el kalaśa, la vasija de consagración, queda vinculado y beneficia a veintiún linajes.

Verse 40

आकल्पांतं रुद्रलोके मोदते रुद्रवत्सुखी । एवंविधफलं लिंगमतो भूयोऽप्यधो न हि

Hasta el fin del eón, se regocija en el mundo de Rudra, dichoso como el propio Rudra. Tal es el fruto de este Liṅga; por ello, ya no vuelve a caer a un estado inferior.

Verse 41

तस्मादत्र महासेन लिंगं स्थापितुमर्हसि । यदुक्तमेतदश्लीलं यदि किंचन चात्र चेत्

Por tanto, oh Mahāsena, debes establecer aquí un Liṅga. Y si algo de lo dicho aquí pareciera impropio de algún modo—

Verse 42

तद्ब्रवीतु महा सेन स्वयं साक्षी महेश्वरः । एवं वदति गोविंदे साधुवादो महानभूत्

Que Mahāsena lo declare por sí mismo: Maheśvara es el testigo directo. Cuando Govinda habló así, se alzó un gran clamor de “¡Bien dicho!”.

Verse 43

महादेवो ह्यथालिंग्य स्कन्दं वचनब्रवीत् । यद्भवान्मम भक्तेषु प्रकरोति कृपां पराम्

Entonces Mahādeva, abrazando a Skanda, pronunció estas palabras: «Porque muestras la suprema compasión hacia mis devotos—».

Verse 44

तेनापि परमा प्रीतिर्मम जाता तवोपरि । किं तु यद्भगवानाह वासुदेवो जगद्गुरुः

Por ese mismo acto, ha surgido en mí el más alto afecto hacia ti. Sin embargo, lo que ha dicho el Bienaventurado Vāsudeva, Gurú del mundo—

Verse 45

तत्त्था नान्यथा किंचिदत्र प्रोक्तं हि विष्णुना । यो ह्यहं स हरिर्ज्ञेयो यो हरिः सोऽहमित्युता

Así es exactamente, y no de otro modo; pues lo que aquí ha dicho Viṣṇu es verdad. «Aquel que soy yo debe ser conocido como Hari; y aquel que es Hari soy yo»—así, en verdad.

Verse 46

नावयोरंतरं किंचिद्दीपयोरिव सुव्रत । एनं द्वेष्टि स मां द्वेष्टियोन्वेत्येनं स माऽनुगः

Oh varón de buenos votos, no hay diferencia alguna entre nosotros, como dos llamas de lámparas. Quien le odia, me odia a Mí; y quien le sigue, es seguidor Mío.

Verse 47

इति स्कन्द विजानाति स मद्भक्तोन्यथा न हि

Así entiende Skanda; él es Mi devoto, ciertamente no de otro modo.

Verse 48

स्कन्द उवाच । एवमेवास्मि जानामि त्वां च विष्णुं च शंकर

Skanda dijo: «Así es como Te comprendo, oh Śaṅkara, y también a Viṣṇu».

Verse 49

यच्च लिंगकृते प्राह हरिर्मां धर्मवत्सलः । खे वाणी तारकवधे एवमेव पुराह माम्

Y lo que Hari, amante del dharma, me dijo acerca del Liṅga, del mismo modo me lo dijo antaño una voz celeste en el momento de la muerte de Tāraka.

Verse 50

लिंगं संस्थापयिष्यामि सर्वपापा पहं ततः । एकं यत्र प्रतिज्ञा मे गृहीतास्य वधाय च

«Allí estableceré un Liṅga, que destruye todos los pecados. Uno (Liṅga) estará en el lugar donde asumí mi voto: llevar a cabo su muerte».

Verse 51

द्वितीयं यत्र निःसत्त्वसत्यक्तः शक्त्याऽसुरोऽभवत् । तृतीयं यत्र निहतो हत्या पापोपशांतिदम्

El segundo Liṅga será donde el Asura, despojado de su verdadera fuerza, fue abatido por la Śakti. El tercero será donde fue muerto, otorgando la apaciguación de los pecados de la muerte y de otros males.

Verse 52

इत्युक्त्वा विश्वकर्माणमाहूय प्राह पावकिः । त्रीणि लिंगानि शुद्धानि शीघ्रं त्वं कर्तुमर्हसि

Dicho esto, Pāvaki llamó a Viśvakarman y le dijo: «Debes forjar pronto tres Liṅgas puros».

Verse 53

वचनाद्बाहुलेयस्य निर्ममे देववर्द्धकिः । त्रीणि लिंगानि शुद्धानि न्यवेदयत तानि च

A la palabra de Bāhuleya, el artesano divino forjó tres Liṅgas puros y también los presentó en ofrenda.

Verse 54

ततो ब्रह्मादिभिः सार्धं विष्णुना शंकरेण च । पूर्वं संस्थापयामास पश्चिमायामदूरतः

Luego, junto con Brahmā y los demás dioses—con Viṣṇu y Śaṅkara—lo instaló primero hacia el oriente, no lejos del sector occidental de aquella región.

Verse 55

प्रतिज्ञेश्वरमित्येव लिंगं परमशोभनम् । अष्टम्यां बहुले चात्र चैत्रे स्नात्वा उपोष्य च

Ese Liṅga, de esplendor supremo, se llama «Pratijñeśvara». Aquí, en el octavo día lunar de la quincena oscura de Caitra, tras bañarse y guardar ayuno…

Verse 56

पूजां च जागरं कृत्वा मुच्येत्पारुष्यपापतः । इत्याह स्कंदप्रीत्यर्थं स्वयं तत्र महेश्वरः

Y, tras realizar la adoración y la vigilia nocturna, uno queda libre del pecado de la aspereza y la crueldad. Así habló allí el propio Maheśvara, para complacer a Skanda.

Verse 57

ततो द्वितीयं लिंगं तु वह्निकोणाश्रितं तथा । स्थापयामास सरसो यत्र शक्तिर्विनिर्ययौ

Luego instaló también el segundo Liṅga, situado en el ángulo de Agni (el sureste). Lo estableció junto al lago, en el lugar donde la Śakti brotó.

Verse 58

कपालेश्वरमित्येव लिंगं पापापहं शुभम् । शक्तिं च तामभिष्टूय स्थापयामास तत्र च

Ese Liṅga auspicioso, destructor de pecados, se llama «Kapāleśvara». Y, tras alabar a esa Śakti, estableció también allí su presencia.

Verse 59

कपालेश्वरसांनिध्यं देवीं कापालिकेश्वरीम् । तत्र चोत्तरदिग्भागे शक्तिच्छिद्रं प्रचक्षते

Cerca de Kapāleśvara está la Diosa llamada Kāpālikeśvarī. Allí, en la parte norte de ese lugar, señalan lo que se conoce como «Śakti-chidra», la hendidura o abertura de la Śakti.

Verse 60

पातालगंगा यत्रास्तिं सर्वपापहरा शिवा । तत्र स्नात्वा ददौ स्कंदः कृपयाभिपरिप्लुतः

Donde fluye la sagrada Pātāla-Gaṅgā—Śivā misma, la que elimina todos los pecados—allí se bañó Skanda; y, colmado de compasión, ofreció caridad sagrada.

Verse 61

तदा तोयं तारकाय सहितः सर्वदैवतैः

Entonces, junto con todos los dioses, ofreció aquella agua como libación sagrada (tarpaṇa) para Tāraka.

Verse 62

काश्यपेयाय वज्रांगतनयाय महात्मने । रुद्रभक्ताय सतिलमक्षय्योदकमस्त्विति

“Para Kāśyapeya, para el magnánimo hijo de Vajrāṅga, para el devoto de Rudra: que quede establecido este ofrecimiento de agua inagotable, acompañado de sésamo”, así declaró.

Verse 63

ततो महेश्वरः प्रीतः प्राह स्कंदस्य श्रृण्वतः । चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे मधौ चैवात्र यो नरः । स्नात्वोपोष्य समभ्यर्च्य कपालेश्वरमीश्वरीम्

Entonces Maheśvara, complacido, habló mientras Skanda escuchaba: “En la caturdaśī, el decimocuarto día lunar de la quincena oscura, en el mes de Madhu, quien aquí se bañe, guarde ayuno (upavāsa) y venere debidamente a Kapāleśvara y a la Diosa…”.

Verse 64

तेजोवधसमुद्भूतपातकेन स मुच्यते

Queda libre del pecado nacido de matar a un “tejovat”, un ser de fulgor espiritual: una grave transgresión que extingue el resplandor.

Verse 65

अस्यामेव तिथौ सोमः शिवयोगश्च तैतिलम् । षड्योगः शक्तिच्छिद्रेयो दिनं रुद्रं जपन्निशि । स्नात्वात्र सशरीरो वै रुद्रलोकं व्रजीष्यति

“En este mismo tithi, cuando Soma (la Luna) y el Śiva-yoga coinciden—con el auspicioso tilam (observancia del sésamo) y el yoga séxtuple en Śakticchidra—quien pase el día en japa de Rudra y la noche en adoración, y se bañe aquí, irá en verdad a Rudra-loka, aun con el cuerpo.”

Verse 66

कपालेशस्य सांनिध्ये शक्तिच्छिद्रं हि कीर्त्यते । तस्य तुल्यं परं तीर्थं पृथिव्यां नैव विद्यते

En la misma presencia de Kapāleśvara se proclama el tīrtha llamado Śakticchidra. En la tierra no se halla otro lugar supremo de peregrinación que le sea igual.

Verse 67

इति श्रुत्वा रुद्रवाक्यं स्कंदः प्रीतोऽभवद्भृशम् । देवाश्च मुदिताः सर्वे साधुसाध्विति ते जगुः

Al oír estas palabras de Rudra, Skanda se llenó de gran júbilo. Y todos los dioses, regocijados, exclamaron: «¡Bien dicho! ¡Bien dicho!»