Adhyaya 3

Verse 1

अगस्तिरुवाच । अपूवेंयं कथा ख्याता ब्रह्मणो ब्रह्मवित्तम । किं चकार पुनः शंभुस्तत्र ब्रह्मण्यपि स्थिते

Agastya dijo: Se ha narrado este relato sin precedentes acerca de Brahmā, oh conocedor de Brahman. ¿Qué hizo entonces Śambhu (Śiva) mientras Brahmā permanecía allí?

Verse 2

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग काश्यां ब्रह्मण्यपिस्थिते । गिरिशश्चिंतयामास भृशमुद्विग्नमानसः

Skanda dijo: Escucha, oh afortunado Agastya. Aun cuando Brahmā permanecía en Kāśī, Giriśa (Śiva) se puso a reflexionar hondamente, con la mente muy turbada.

Verse 3

पुरी सा यादृशी काशी वशीकरणभूमिका । न तादृशीदृशीहासीत्क्वचिन्मे प्रायशो ध्रुवम्

Esa ciudad, Kāśī, es un terreno de irresistible dominio espiritual (vaśīkaraṇa); en verdad, y casi con certeza, no he visto en parte alguna otra semejante.

Verse 4

यो यो याति पुरीं तां तु स स तत्रैव तिष्ठति । अभूवन्ननुयोगिन्योऽयोगिन्यः काशिसंगताः

Quienquiera que vaya a aquella ciudad, cada cual permanece allí mismo. Aun las que no eran yoginīs se volvieron yoginīs por la comunión con Kāśī.

Verse 5

अकिंचित्करतां प्राप्तः स सहस्रकरोप्यरम् । विधिर्विधानदक्षोपि न मे स सविधोभवत्

Aun ese Sol, célebre por sus mil rayos, ha sido reducido a impotencia; y aun Vidhi (Brahmā), aunque diestro en los preceptos, no me ha resultado ayuda eficaz.

Verse 6

चिंतयन्निति देवेशो गणानारहूय भूरिशः । प्रेषयामास भो यात क्षिप्रं वाराणसीं पुरीम्

Pensando así, el Señor de los dioses, el poderoso, convocó a sus Gaṇas y los despachó diciendo: «Id—pronto—a la ciudad de Vārāṇasī».

Verse 7

किं कुर्वंति तु योगिन्यः किं करोति स भानुमान् । गत्वा वित्त त्वरायुक्ता विधिश्च विदधाति किम्

«¿Qué hacen en verdad las Yoginīs? ¿Qué hace ese Sol, Bhānumān? Id con presteza, averiguad los hechos: ¿qué está disponiendo (o intentando) Vidhi (Brahmā)?»

Verse 8

नामग्राहं ततःऽप्रैषीद्बहुमान पुरःसरम् । शंकुकर्ण महाकाल घटाकर्ण महोदर

Entonces, con el debido honor y poniéndolos al frente, envió a los Gaṇas nombrados: Śaṅkukarṇa, Mahākāla, Ghaṭākarṇa y Mahodara.

Verse 9

सोमनंदिन्नंदिषेण काल पिंगल कुक्कुट । कुंडोदर मयूराक्ष बाण गोकर्ण तारक

—Somanandin, Nandiṣeṇa, Kāla, Piṅgala, Kukkuṭa, Kuṇḍodara, Mayūrākṣa, Bāṇa, Gokarṇa y Tāraka—

Verse 10

तिलपर्ण स्मृलकर्ण दृमिचंड प्रभामय । सुकेश विंदते छाग कपर्दिन्पिंगलाक्षक

—Tilaparṇa, Smṛlakarṇa, Dṛmicaṇḍa, Prabhāmaya, Sukeśa, Viṃdate, Chāga, Kapardin y Piṅgalākṣaka—

Verse 11

वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक । पंचाक्षभारभूताख्य त्र्यक्ष क्षेमक लांगलिन्

—Vīrabhadra, Kirātākhya, Caturmukha, Nikuṃbhaka, Pañcākṣa, Bhārabhūtākhya, Tryakṣa, Kṣemaka y Lāṅgalin—

Verse 12

विराध सुमुखाषाढे भवंतो मम सूनवः । यथेमौ स्कंदहेरंबौ नैगमेयो यथा त्वयम्

“Virādha, Sumukha y Āṣāḍha: vosotros sois mis hijos; así como estos dos son Skanda y Heramba, y así como tú eres Naigameya.”

Verse 13

यथा शाखविशाखौ च यथेमौ नंदिभृंगिणौ । भवत्सु विद्यमानेषु महाविक्रमशालिषु

“Así como (existen) Śākha y Viśākha, y así como estos dos son Nandin y Bhṛṅgin, mientras vosotros, dotados de gran valor, estéis presentes…”

Verse 14

काशीप्रवृत्तिं नो जाने दिवोदासनृपस्य च । योगिन्यर्कविधीनां च तद्द्वौ यातं भवत्स्वमू

No sé lo que acontece en Kāśī, ni el estado del rey Divodāsa, ni el de las Yoginīs, ni el del Sol y de Vidhi (Brahmā). Por eso, vosotros dos, de entre mis propios servidores, id.

Verse 15

शंकुकर्णमहाकालौ कालस्यापि प्रकंपनौ । ज्ञातुं वाराणसीवार्तामायातं चत्वरान्वितौ

Śaṅkukarṇa y Mahākāla—capaces de hacer temblar incluso al Tiempo—llegaron juntos a la ciudad de los cuatro cruces, deseosos de conocer la verdadera noticia de Vārāṇasī.

Verse 16

कृतप्रतिज्ञौ तो तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । शंकुकर्णमहाकालौ विस्मृत्य शांभवीं गिरम्

Aunque habían hecho firme voto, al llegar con presteza a la ciudad de Vārāṇasī, Śaṅkukarṇa y Mahākāla olvidaron incluso las palabras de Śambhu (Śiva).

Verse 17

यथैंद्रजालिकीं दृष्ट्वा मायामिह विचक्षणः । क्षणेन मोहमायाति काशीं वीक्ष्य तथैव तौ

Así como aun una persona perspicaz, al ver la ilusión de un mago, cae en confusión en un instante, del mismo modo aquellos dos, al contemplar Kāśī, quedaron de inmediato envueltos en engaño.

Verse 18

अहो मोहस्य माहात्म्यमहो भाग्यविपर्ययः । निर्वाणराशिं यत्काशीं प्राप्य यांत्यन्यतोऽबुधाः

¡Ah, cuán poderoso es el engaño, y cuán invertida la fortuna! Pues, habiendo alcanzado Kāśī, tesoro mismo de liberación, los necios todavía se van a otra parte.

Verse 19

तत्यजे यैरियं काशी महाशीर्वादभूभिका । तेषां करतलान्मुक्तिः प्राप्तापि परितो गता

Aquellos que abandonaron esta Kāśī—tierra hecha de grandes bendiciones—, de sus propias palmas la liberación, aunque alcanzada, se les escurrió y se fue por todas partes.

Verse 20

यत्र सर्वावभृथतः स्नानमात्रं विशिष्यते । अप्युष्णीकृतपानीयैस्तां काशीं कः परित्यजेत्

Donde incluso un simple baño supera a todos los baños conclusivos de los sacrificios, ¿quién abandonaría esa Kāśī, aun si el agua allí estuviera templada?

Verse 21

यत्रैकपुष्पदानेन शिवलिंगस्य मूर्धनि । दशसौवर्णिकं पुण्यं कस्तां काशीं परित्यजेत्

Donde, al ofrecer una sola flor sobre la cima del Śiva-liṅga, se obtiene un mérito igual a diez dones de oro, ¿quién abandonaría esa Kāśī?

Verse 22

यत्र दंडप्रणामेन अप्येकेन शिवाग्रतः । तुच्छमेंद्रपदंप्राहुस्तां काशीं को विमुंचति

Donde, con una sola postración completa (daṇḍavat) ante Śiva, declaran insignificante el rango de Indra, ¿quién renunciaría a esa Kāśī?

Verse 23

यत्रैकद्विजमात्रं तु भोजयित्वा यथेच्छया । वाजपेयाधिकं पुण्यं तां काशीं को विमुंचति

Donde, al alimentar siquiera a un solo brāhmaṇa según el deseo del corazón, el mérito supera al del sacrificio Vājapeya—¿quién abandonaría esa Kāśī?

Verse 24

एकां गां यत्र दत्त्वा वै विधिवद्ब्राह्मणाय वै । लभेदयुत गोपुण्यं कस्तां काशीं त्यजेत्सुधीः

Allí donde, al ofrecer debidamente una sola vaca a un brāhmaṇa según el rito, se obtiene el mérito de diez mil vacas, ¿qué sabio abandonaría esa sagrada Kāśī?

Verse 25

एकलिंगं प्रतिष्ठाप्य यत्र संस्थापितं भवेत् । अपि त्रैलोक्यमखिलं तां काशीं कः समुज्झति

Allí donde incluso un solo liṅga es instalado y establecido debidamente, ¿quién podría abandonar esa Kāśī, aun por la totalidad de los tres mundos?

Verse 26

परिनिश्चित्य तावित्थं लिंगे संस्थाप्य पुण्यदे । तत्रैव संस्थितिं प्राप्तौ काशीं नाद्यापि मुंचतः

Habiendo resuelto así con certeza y estableciéndose en el liṅga, dador de mérito, alcanzaron allí mismo su morada permanente; y aun hoy no abandonan Kāśī.

Verse 27

शंकुकर्णेश्वरं लिंगं शंकुकर्ण ग णार्चितम् । दृष्ट्वा न जायते जंतुर्जातु मातुर्महोदरे

Al contemplar el liṅga de Śaṃkukarṇeśvara, adorado por los gaṇas de Śaṃkukarṇa, un ser no vuelve jamás a nacer en el vientre de una madre.

Verse 28

विश्वेशाद्वायुदिग्भागे शंकुकर्णेश्वरं नरः । संपूज्य न विशेदत्र घोरे संसारसागरे

Quien adora debidamente a Śaṃkukarṇeśvara, situado en la dirección de Vāyu desde Viśveśa, no vuelve a entrar en el terrible océano del saṃsāra.

Verse 29

महाकालेश्वरं लिंगं महाकालगणार्चितम् । अर्चयित्वा च नत्वा च स्तुत्वा कालभयं कुतः

Habiendo adorado el liṅga de Mahākāleśvara—venerado por las gaṇas de Mahākāla—y habiéndole rendido homenaje y alabado, ¿de dónde podría surgir el temor al Tiempo (la muerte)?

Verse 30

स्कंद उवाच । शंकुकर्णे महाकाले चिरंतन विलंबिते । ज्ञात्वा सर्वज्ञनाथोथ प्राहैपीदपरौ गणौ

Skanda dijo: Cuando Śaṃkukarṇa y Mahākāla se habían demorado largo tiempo, el Señor omnisciente comprendió (lo ocurrido) y entonces habló a aquellos dos eminentes gaṇas.

Verse 31

घंटाकर्ण त्वमागच्छ महोदर महामते । काशीं यातं युवां तूर्णं ज्ञातुं तत्रत्य चेष्टितम्

(Dijo el Señor:) «Oh Ghaṃṭākarṇa, ven; oh Mahodara, sabio: id ambos con presteza a Kāśī para saber lo que allí ha sucedido».

Verse 32

इत्यगस्ते गणौ तौ तु गत्वा काशीं महापुरीम् । व्यावृत्याद्यापि नो यातौ क्वापि तत्रैव संस्थितौ

Así, oh Agastya, aquellos dos gaṇas fueron a la gran ciudad de Kāśī; y, volviéndose atrás (de su regreso), hasta el día de hoy no han ido a ninguna parte: permanecen establecidos allí mismo.

Verse 33

घंटाकर्णेश्वरं लिंगं घंटाकर्ण गणोत्तमः । काश्यां संस्थाप्य विधिवत्स्वयं तत्रैव निर्वृतः

Ghaṃṭākarṇa, el más excelso entre los gaṇas, estableció debidamente en Kāśī el liṅga de Ghaṃṭākarṇeśvara; y él mismo halló allí mismo plenitud y paz.

Verse 34

कुंडं तत्रैव संस्थाप्य लिंगस्नपनकर्मणे । नाद्यापि स त्यजेत्काशीं ध्यायंल्लिंगं तथैव हि

Allí mismo estableció un estanque para el rito sagrado del baño del liṅga; y aun hoy no abandona Kāśī, meditando sin cesar en ese mismo liṅga.

Verse 35

महोदरोपि तत्प्राच्यां शिवध्यानपरायणः । महोदरेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि कुंभज

Oh Kumbhaja (Agastya), incluso Mahodara—entregado a la meditación de Śiva en el oriente—hasta hoy contempla el liṅga llamado Mahodareśvara.

Verse 36

महोदरेश्वरं दृष्ट्वा वाराणस्यां द्विजोत्तम । कदाचिदपि वै मातुः प्रविशेन्नौदरीं दरीम्

Oh el mejor de los nacidos dos veces, tras contemplar a Mahodareśvara en Vārāṇasī, jamás, en tiempo alguno, debe uno entrar de nuevo en la cueva del vientre materno, es decir, recaer en el renacimiento.

Verse 37

घंटाकर्ण ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा व्यासेश्वरं विभुम् । यत्र कुत्र विपन्नोपि वाराणस्यां मृतो भवेत्

Habiéndose bañado en el lago de Gaṇṭākarṇa y habiendo contemplado al majestuoso Vyāseśvara, aunque uno sufra infortunio en cualquier lugar, alcanzará la muerte en Vārāṇasī como un fin bendito.

Verse 38

घंटाकर्णे महातीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । अपि दुर्गतिमापन्नानुद्धरेत्सप्तपूर्वजान्

En el gran tīrtha de Gaṇṭākarṇa, habiendo realizado el śrāddha conforme a la norma, uno puede elevar incluso a siete antepasados caídos en un estado desdichado.

Verse 39

निमज्ज्याद्यापि तत्कुंडे क्षण योवहितो भवेत् । विश्वेश्वरमहापूजा घंटारावाञ्शृणोति सः

Aún hoy, quien se sumerge en ese estanque y permanece atento siquiera un instante, oye el repique de las campanas de la gran pūjā de Viśveśvara.

Verse 40

वदंति पितरः काश्यां घंटाकर्णेमलेजले । दाता तिलोदकस्यापि वंशे नः कोपि जायते

Declaran los antepasados: «En Kāśī, en las aguas inmaculadas de Gaṇṭākarṇa, aun quien ofrece siquiera tilodaka (agua con sésamo) llega a ser de nuestro linaje».

Verse 41

यद्वंश्या मुनयः काश्यां घंटाकर्णे महाह्रदे । कृतोदकक्रियाः प्राप्ताः परां सिद्धिं घटोद्भव

Oh Ghaṭodbhava (Agastya), los sabios de ese linaje, tras cumplir los ritos de agua en el gran lago de Gaṇṭākarṇa en Kāśī, alcanzaron la suprema siddhi.

Verse 42

स्कंद उवाच । घंटाकर्णे गणे याते प्रयाते च महोदरे । विसिस्माय स्मरद्वेष्टा मौलिमांदोलयन्मुहुः

Skanda dijo: Cuando el gaṇa de Gaṇṭākarṇa se hubo marchado y Mahodara también partió, el enemigo de Smara (Śiva) se maravilló, sacudiendo una y otra vez la cabeza con asombro.

Verse 43

उवाच च मनस्येव हरः स्मित्वा पुनःपुनः । महामोहनविद्यासि काशि त्वां पर्यवैम्यहम्

Y Hara, sonriendo una y otra vez, habló como para sí en su mente: «Oh Kāśī, tú eres el gran poder del encantamiento; yo mismo te comprendo por completo».

Verse 44

पुराविदः प्रशंसंति त्वां महामोहहारिणीम् । काशींत्विति न जानंति महामोहनभूरियम्

Los conocedores de la antigua tradición te alaban como la que disipa la gran ilusión; y, sin embargo, no te conocen de veras como “Kāśī”, pues ésta es, en verdad, el mismo suelo del gran encantamiento.

Verse 46

तथापि प्रेषयिष्यामि यावान्मेस्ति परिच्छदः । नोद्यमाद्विरमंतीह ज्ञानिनः साध्यकर्मणि

Aun así, enviaré (mis fuerzas) hasta donde alcancen mis recursos. Pues en este mundo los sabios no se apartan del empeño cuando la obra aún está por cumplirse.

Verse 47

नोद्यमाद्विरतिः कार्या क्वापि कार्ये विचक्षणैः । प्रतिकूलोपि खिद्येत विधिस्तत्सततोद्यमात्

En ninguna empresa deben los prudentes retirarse del esfuerzo. Aun el destino adverso se desgasta—tal es la ley—por la perseverancia incesante.

Verse 48

शीतोष्णभानू स्वर्भानु ग्रस्तावपि नभोंगणे । गतिं न त्यजतोद्यापि प्रक्रांतव्य कृतोद्यमौ

Aunque en el firmamento el Sol del calor y la Luna del frescor sean apresados por Svarbhānu, no abandonan su curso. Así también, quien ha emprendido el esfuerzo debe proseguir por el camino iniciado.

Verse 49

प्रेषयिष्याम्यहं सर्वान्भवती मोहयिष्यति । इति सम्यग्विजानामि काशि त्वां मोहनोषधिम्

Los enviaré a todos, y tú los hechizarás. Así sé bien, oh Kāśī, que eres una hierba de encantamiento, la que confunde a los poderes del mundo.

Verse 50

दैवं पूर्वकृतं कर्म कथ्यते नेतरत्पुनः । तन्निराकरणे यत्नः स्वयं कार्यो विपश्चिता

Lo que se llama “destino” no es sino el karma realizado en el pasado, nada más. Por ello, el sabio debe esforzarse por sí mismo para contrarrestarlo.

Verse 51

भाजनोपस्थितं दैवाद्भोज्यं नास्यं स्वयं विशेत् । हस्तवक्त्रोद्यमात्तच्च प्रविशेदौदरीं दरीम्

El alimento puesto en un recipiente por el llamado destino no entra por sí solo en la boca. Solo por el esfuerzo de la mano y de la boca entra en la cueva del vientre.

Verse 52

इत्युद्यमं समर्थ्येशो निश्चितं दैवजित्वरम् । पुनश्च प्रेषयांचक्रे गणान्पंचमहारयान्

Así, afirmando el poder del esfuerzo y convencido de que el destino puede ser vencido, el Señor envió de nuevo a sus gaṇas: cinco grandes guerreros.

Verse 53

सोमनंदी नंदिषेणः कालपिंगलकुक्कुटाः । तेद्यापि न निवर्तंते काश्यां जीवामृता यथा

Somanandī, Nandiṣeṇa y Kālapīṅgala-Kukkuṭa: esos gaṇas, aun hoy, no se apartan de Kāśī, como si fueran amṛta viviente, inmortales.

Verse 54

तेपि स्वनाम्ना लिंगानि शंभुसंतुष्टि काम्यया । प्रतिष्ठाप्य स्थिताः काश्यां विश्वनिर्वाणजन्मनि

Ellos también, deseando complacer a Śambhu, establecieron liṅgas con sus propios nombres y moraron en Kāśī, el lugar donde nace la liberación para el mundo.

Verse 55

सोमनंदीश्वरं दृष्ट्वा लिंगं नंदवने परम् । सोमलोके परानंदं प्राप्नुयाद्भक्तिमान्नरः

Al contemplar el supremo liṅga de Somanandīśvara en Nandavana, el devoto alcanza la dicha más alta en el reino de Soma.

Verse 56

तदुत्तरे विलोक्याथ नंदिषेणेश्वरं नरः । आनंदसेनां संप्राप्य जयेन्मृत्युमपि क्षणात्

Luego, mirando un poco más adelante, quien contempla a Nandiṣeṇeśvara alcanza a Ānandasena, la hueste bienaventurada, y en un instante vence incluso a la muerte.

Verse 57

कालेश्वरं महालिंगं गंगायाः पश्चिमोत्तरे । प्रणम्य कालपाशेन नो बध्येत कदाचन

Habiéndose postrado ante Kāleśvara, el gran liṅga situado al noroeste del Gaṅgā, uno no queda jamás atado por el lazo del Tiempo (la Muerte).

Verse 58

पिंगलेश्वरमभ्यर्च्य कालेशात्किंचिदुत्तरे । लभते पिंगलज्ञानं येन तन्मयतां व्रजेत्

Adorando a Piṅgaleśvara, un poco al norte de Kāleśa, se obtiene la sabiduría ‘piṅgala’, por la cual se alcanza la plena absorción en Esa Realidad suprema.

Verse 59

कुक्कुटेश्वर लिंगस्य येत्र भक्तिं वितन्वते । कुक्कुटांडाकृतेस्तस्य न ते गर्भमवाप्नुयुः

Quienes allí despliegan devoción al liṅga de Kukkuṭeśvara—con forma semejante a un huevo de gallina—no vuelven a entrar en el vientre materno.

Verse 60

स्कंद उवाच । सोमनंदि प्रभृतिषु मुने पंचगणेष्वपि । आनंदकाननं प्राप्य स्थितेषु स्थाणुरब्रवीत्

Dijo Skanda: Oh sabio, cuando Somānandi y los otros cinco gaṇas llegaron y permanecieron en el bosque sagrado de Ānandaka, habló Sthāṇu (Śiva).

Verse 61

कार्यमस्माकमेवैतद्यदि सम्यग्विमृश्यते । अनेनोपाधिनाप्येते तत्र तिष्ठंतु मामकाः

Si se reflexiona rectamente, esta tarea es en verdad sólo nuestra; aun con este arreglo, que éstos—mis propios servidores—permanezcan allí apostados.

Verse 62

प्रमथेषु प्रविष्टेषु मायावीर्यमहत्स्वपि । अहमेव प्रविष्टोस्मि वाराणस्यां न संशयः

Aunque los Pramathas han entrado con gran poder mágico y fuerza, soy yo mismo quien ha entrado en Vārāṇasī; de ello no hay duda.

Verse 63

क्रमेण प्रेषयिष्यामि योस्ति मे स्वपरिच्छदः । तत्र सर्वेषु यातेषु ततो यास्याम्यहं पुनः

Enviaré, en el debido orden, a los que forman mi propio séquito. Cuando todos hayan ido allí, entonces yo también iré de nuevo.

Verse 64

संप्रधार्येति हृदये देवदेवेन शूलिना । प्रैषिष्ट प्रमथानां तु ततो गणचतुष्टयम्

Habiéndolo resuelto así en su corazón, el Dios de dioses, el Portador del Tridente, envió entonces un grupo de cuatro de entre los Pramathas.

Verse 65

कुंडोदरो मयूराख्यो बाणो गोकर्ण एव च । मायाबलं समाश्रित्य काशीं प्रविविशुर्गणाः

Kuṇḍodara, el llamado Mayūrākhya, Bāṇa y también Gokarṇa: estos gaṇas, apoyándose en el poder de la māyā, entraron en la sagrada Kāśī.

Verse 66

कृत्वोपायशतं तैस्तु दिवोदासस्य संभ्रमे । यदैकोपि समर्थो न तदा तत्रैव संस्थितम्

Agitados por Divodāsa, intentaron cientos de recursos y estratagemas; pero cuando ni uno solo resultó eficaz, permanecieron allí mismo, firmes y sin partir.

Verse 67

अपराधशतेष्वीशः केन तुष्यति कर्मणा । संप्रधार्येति ते चक्रुर्लिंगाराधनमुत्तमम्

«Tras cientos de ofensas, ¿con qué acto se complacerá el Señor?»—así deliberando, emprendieron la suprema adoración del Liṅga.

Verse 68

एकस्मिञ्शांभवे लिंगे विधिनात्र समर्चिते । क्षमेत्त्र्यक्षोपराधानां शतं मोक्षं च यच्छति

Si aquí se venera debidamente, según el rito, un solo Liṅga Śāmbhava, el Señor de los Tres Ojos perdona cien ofensas y concede también la liberación (mokṣa).

Verse 69

न तुष्यति तथा शंभुर्यज्ञदानतपोव्रतैः । यथा तुष्येत्सकृल्लिंगे विधिनाभ्यर्चिते सति

Śambhu no se complace tanto con sacrificios (yajña), dádivas (dāna), austeridades (tapas) y votos (vrata), como se complace con una sola adoración del Liṅga hecha correctamente según el rito.

Verse 70

लिंगार्चनविधानज्ञो लिंगार्चनरतः सदा । त्र्यक्ष एव स विज्ञेयः साक्षाद्द्व्यक्षोपि मानवः

Quien conoce el rito correcto del culto al Liṅga y permanece siempre entregado a él debe ser tenido por el mismo Trinetra, el de Tres Ojos, aunque exteriormente sea un hombre de dos ojos.

Verse 71

न गोशतप्रदानेन न स्वर्णशतदानतः । तत्फलं लभ्यते पुंभिर्यत्सकृल्लिंगपूजनात्

Ni con el don de cien vacas, ni con la dádiva de cien medidas de oro obtiene el hombre el mérito que nace de adorar el Liṅga siquiera una sola vez.

Verse 72

अश्वमेधादिभिर्यागैर्न तत्फलमवाप्यते । यत्फलं लभ्यते मर्त्यैर्नित्यं लिंगप्रपूजनात्

Ni siquiera mediante sacrificios como el Aśvamedha se alcanza ese fruto; el fruto que los mortales obtienen proviene del culto constante y fervoroso al Liṅga.

Verse 73

स्नापयित्वा विधानेन यो लिंगस्नपनोदकम् । त्रिः पिबेत्त्रिविधं पापं तस्येहाशु प्रणश्यति

Tras bañar el Liṅga según la norma, quien beba tres veces el agua de ese baño del Liṅga, su triple pecado se destruye pronto aquí mismo.

Verse 74

लिंग स्नपनवार्भिर्यः कुर्यान्मूर्ध्न्यभिषेचनम् । गंगास्नानफलं तस्य जायतेत्र विपाप्मनः

Quien derrame sobre su cabeza el agua del baño del Liṅga alcanza aquí mismo el fruto del baño en el Gaṅgā, quedando libre de pecado.

Verse 75

लिंगं समर्चितं दृष्ट्वा यः कुर्यात्प्रणतिं सकृत् । संदेहो जायते तस्य पुनर्देहनिबंधने

Al ver el Liṅga debidamente venerado, quien se postra aunque sea una sola vez: en él nace la duda de volver a quedar atado a otro cuerpo.

Verse 76

लिंगं यः स्थापयेद्भक्त्या सप्तजन्मकृतादघात् । मुच्यते नात्र संदेहो विशुद्धः स्वर्गभाग्भवेत्

Quien, con devoción, instala un Śiva-liṅga queda libre del pecado acumulado en siete nacimientos; de ello no hay duda. Purificado, llega a ser digno partícipe del cielo.

Verse 77

विचार्येति गणैः काश्यां स्वामिद्रोहोपशांतये । प्रतिष्ठितानि लिंगानि महापातकभिंद्यपि

Tras deliberarlo debidamente, los Gaṇas establecieron liṅgas en Kāśī para apaciguar la falta de traicionar al Señor; esos liṅgas consagrados quebrantan incluso el poder de los grandes pecados.

Verse 78

कुंडोदरेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा लोलार्कसन्निधौ । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

Habiendo contemplado el liṅga de Kuṇḍodareśvara junto a Lolārka, uno queda libre de todo pecado y es honrado en el mundo de Śiva.

Verse 79

कुंडोदरेश्वराल्लिंगात्प्रतीच्यामसिरोधसि । मयूरेश्वरमभ्यर्च्य न गर्भं प्रतिपद्यते

Al oeste del liṅga de Kuṇḍodareśvara, en la cresta llamada Asirodhas, al adorar a Mayūreśvara, uno no vuelve a caer en el vientre (no renace).

Verse 80

मयूरेशप्रतीच्यां च लिंगं बाणेश्वरं महत् । तस्य दर्शनमात्रेण सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

Y al occidente de Mayūreśa está el gran liṅga llamado Bāṇeśvara. Con solo contemplarlo, uno queda liberado de todos los pecados.

Verse 81

गोकर्णेशं महालिंगमंतर्गेहस्य पश्चिमे । द्वारे समर्च्य वै काश्यां न विघ्नैरभिभूयते

En Kāśī, en la puerta occidental del recinto interior, está el gran liṅga Gokarṇeśa. Quien lo adora debidamente no es vencido por los obstáculos.

Verse 82

गोकर्णेश्वर भक्तस्य पंचत्व समये सति । ज्ञानभ्रंशो न जायेत क्वचिदप्यंतमृच्छतः

Para el devoto de Gokarṇeśvara, cuando llega el momento de disolverse en los cinco elementos, no surge jamás pérdida del conocimiento espiritual en quien se acerca al fin.

Verse 83

स्कंद उवाच । चिरयत्सुगणेष्वेषु चतुर्ष्वपिगणेश्वरः । महिमानं महत्त्वं तु तत्काश्याः पर्यवर्णयत्

Skanda dijo: Entre estos cuatro excelentes grupos de Gaṇas, Gaṇeśvara, su señor, describió por completo la gloria y la grandeza de esa Kāśī.

Verse 84

वैष्णव्या मायया विश्वं भ्राम्येतात्र ययाखिलम् । ध्रुवं मूर्तिमती सैषा काशी विश्वैकमोहिनी

Por la Vaiṣṇavī Māyā, por la cual todo el universo es hecho vagar, el mundo aquí queda confundido. En verdad, esa misma Māyā está encarnada como Kāśī, la única hechicera de todo el universo.

Verse 85

अपास्य सोदरान्दारान्पुत्रं क्षेत्रं गृहं वसु । अप्यंगीकृत्य निधनं सर्वे काशीमुपासते

Dejando atrás a hermanos, esposa, hijo, tierras, casa y riquezas—y aun aceptando la muerte misma—los hombres, sin embargo, se entregan con devoción a Kāśī.

Verse 86

मरणादपि नो काश्यां भयं यत्र मनागपि । गणास्तत्र तु तिष्ठंतः कुतो मत्तोपि बिभ्यति

En Kāśī no hay ni el más leve temor, ni siquiera a la muerte. Si allí moran los divinos Gaṇas, ¿cómo habrían de temerme a mí?

Verse 87

मरणं मंगलं यत्र विभूतिर्यत्र भूषणम् । कौपीनं यत्र कौशेयं काशी कुत्रोपमीयते

Donde la muerte misma se vuelve auspiciosa; donde la ceniza sagrada es ornamento; donde hasta el taparrabo es como seda: ¿qué lugar puede compararse con Kāśī?

Verse 88

निर्वाणरमणी यत्र रंकं वाऽरंकमेव वा । ब्राह्मणं वा श्वपाकं वा वृणीते प्रांत्यभूषणम्

Allí, la Liberación (Nirvāṇa), como una novia benévola, elige a quien quiere: sea pobre o no, sea brāhmaṇa o incluso śvapāka; los recibe como ornamento de su reino.

Verse 89

मृतानां यत्र जंतूनां निर्वाणपदमृच्छताम् । कोट्यंशेनापि न समा अपि शक्रादयः सुराः

Donde los seres que mueren alcanzan la morada del Nirvāṇa, allí ni siquiera los dioses, comenzando por Śakra (Indra), son iguales a ellos, ni por una millonésima parte.

Verse 90

यत्र काश्यां मृतो जंतुर्ब्रह्मनारायणादिभिः । प्रबद्ध मूर्धांजलिभिर्नमस्येतातियत्नतः

Allí, en Kāśī, al ser que ha muerto lo saludan con gran esfuerzo y reverencia Brahmā, Nārāyaṇa y los demás devas, con las manos unidas sobre la cabeza.

Verse 91

यत्र काश्यां शवत्वेपि जंतुर्नाशुचितां व्रजेत् । अतस्तत्कर्णसंस्पर्शं करोम्यहमपि स्वयम्

Allí, en Kāśī, aun en estado de cadáver un ser no cae en impureza; por eso yo mismo realizo el tocar su oído.

Verse 92

यस्तु काशीति काशीति द्विस्त्रिर्जपति पुण्यवान् । अपि सर्वपवित्रेभ्यः स पवित्रतरो महान्

Pero quien, lleno de mérito, repite ‘Kāśī, Kāśī’ dos o tres veces, se vuelve sumamente puro, más puro aún que todos los demás purificadores.

Verse 93

येन काशी हृदि ध्याता येन काशीह सेविता । तेनाहं हृदि संध्यातस्तेनाहं सेवितः सदा

Por quien Kāśī es contemplada en el corazón y por quien Kāśī es servida aquí, por él yo soy recordado en el corazón; por él soy siempre atendido con adoración.

Verse 94

काशीं यः सेवते जंतुर्निर्विकल्पेन चेतसा । तमहं हृदये नित्यं धारयामि प्रयत्नतः

Aquel ser que sirve a Kāśī con mente sin vacilación ni distracción, a él lo sostengo siempre en mi corazón, con esmero deliberado.

Verse 95

स्वयं वस्तुमशक्तोपि वासयेत्तीर्थवासिनम् । अप्येकमपि मूल्येन स वस्तुःफलभाग्ध्रुवम्

Aunque uno no pueda residir allí por sí mismo, debe hospedar al peregrino que mora en el tīrtha; aun al precio de una sola posesión, ciertamente participa del fruto de esa santa morada.

Verse 96

काश्यां वसंति ये धीरा आपंचत्व विनिश्चयाः । जीवन्मुक्तास्तु ते ज्ञेया वंद्याः पूज्यास्त एव हि

Aquellas almas firmes que moran en Kāśī, habiendo determinado con certeza el estado más allá de lo quíntuple (pañcatva), deben ser tenidas por liberadas en vida; en verdad, sólo ellas son dignas de reverencia y culto.

Verse 97

इत्थं विमृश्य बहुशः स्थाणुर्वाराणसीगुणान् । गणानन्यान्समाहूय प्राहिणोत्प्रीतिपूर्वकम्

Así, tras meditar una y otra vez en las excelencias de Vārāṇasī, Sthāṇu (Śiva) convocó a otros gaṇas y los despachó con benévola complacencia.

Verse 98

तारकत्वं समागच्छ गच्छाति स्वच्छमानस । दिवोदासो वृषावासो यामधीष्टे वरां पुरीम्

«Alcanza el estado de Tāraka, salvador y guía; marcha con la mente purificada. Esa ciudad excelsa que preside Divodāsa—Vṛṣāvāsa—…»

Verse 99

तिलपर्ण स्धूलकर्ण दृमिचंड प्रभामय । सुकेश विंदते छाग कपर्दिन्पिंगलाक्षक

Tilaparṇa, Sthūlakarṇa, Dṛmicaṇḍa, Prabhāmaya; Sukeśa, Vindate, Chāga, Kapardin y Piṅgalākṣaka: éstos son nombrados entre los gaṇas.

Verse 100

वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक । पंचाक्ष भारभूताख्य त्र्यक्ष क्षेमकलांगलिन्

Vīrabhadra, Kirātākhya, Caturmukha, Nikuṃbhaka; asimismo Pañcākṣa, Bhārabhūtākhya, Tryakṣa y Kṣemakalāṅgalin: éstos también son contados entre los gaṇas.

Verse 110

नाद्रीणां न समुद्राणां न द्रुमाणां महीयसाम् । भूतधात्र्यास्तथा भारो यथा स्वामिद्रुहां महान्

Ni las montañas, ni los océanos, ni los árboles poderosos pesan sobre la Tierra, sustentadora de los seres, tanto como el gran peso de quienes traicionan a su propio Señor.

Verse 120

तारकेशं महालिंगं तारकाख्यो गणोत्तमः । तारकज्ञानदं पुंसां मुनेऽद्यापि समर्चयेत्

Oh sabio, aun hoy debe adorarse debidamente el gran Liṅga llamado Tārakeśa, junto con el gaṇa supremo llamado Tāraka; pues concede a los hombres el conocimiento salvador, el tāraka-jñāna.