Adhyaya 11

Verse 1

अगस्त्य उवाच । षडास्य माधवाख्यानं श्रुतं मे पापनाशनम् । महिमापि श्रुतः श्रेयान्सम्यक्पंचनदस्य वै

Agastya dijo: He escuchado el relato, destructor de pecados, acerca de Ṣaḍāsya y de Mādhava; y también he oído, en justa medida, la excelsa grandeza de Pañcanada.

Verse 2

यदग्निबिंदुना पृच्छि माधवो दैत्यसूदनः । तस्योत्तरं समाख्याहि यथाख्यातं मधुद्विषा

Lo que Agnibindu preguntó a Mādhava, el matador de los daityas—relata esa respuesta tal como fue pronunciada por el enemigo de Madhu.

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महर्षे त्वं कथ्यमानं मयाधुना । माधवेन यथाचक्षि मुनये चाग्निबिंदवे

Skanda dijo: Escucha, oh Agastya, gran ṛṣi, lo que ahora te relato—tal como Mādhava se lo declaró al sabio Agnibindu.

Verse 4

बिंदुमाधव उवाच । आदौ पादोदके तीर्थे विद्धि मामादिकेशवम् । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ भक्तानां मुक्तिदायकम्

Bindumādhava dijo: Ante todo, en el sagrado tīrtha de Pādodaka, conóceme como Ādi-keśava, oh sapientísimo Agnibindu, Aquel que otorga la liberación a los devotos.

Verse 5

अविमुक्तेऽमृते क्षेत्रे येर्चयंत्यादिकेशवम् । तेऽमृतत्वं भजंत्येव सर्वदुःखविवर्जिताः

En Avimukta, el campo sagrado inmortal, quienes adoran a Ādi-keśava alcanzan en verdad la inmortalidad, libres de toda aflicción.

Verse 6

संगमेशं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यादिकेशवः । दर्शनादघहं नृणां भुक्तिं मुक्तिं दिशेत्सदा

Habiendo establecido el gran Liṅga llamado Saṅgameśa, Ādikeśava concede siempre a los hombres, con solo contemplarlo, la destrucción del pecado, el goce mundano y la liberación final.

Verse 7

याम्यां पादोदकाच्छ्वेतद्वीपतीर्थं महत्तरम् । तत्राहं ज्ञानदो नृणां ज्ञानकेशवसंज्ञकः

Al sur se halla el muy excelso Śvetadvīpa-tīrtha, nacido del agua que lavó los pies. Allí yo, llamado Jñānakeśava, otorgo a los hombres el conocimiento verdadero.

Verse 8

श्वेतद्वीपे नरः स्नात्वा ज्ञानकेशवसन्निधौ । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि ज्ञानकेशवपूजनात्

Quien se baña en Śvetadvīpa, en presencia de Jñānakeśava, no cae jamás del conocimiento en lugar alguno: tal es el poder de adorar a Jñānakeśava.

Verse 9

तार्क्ष्यकेशवनामाहं तार्क्ष्यतीर्थे नरोत्तमैः । पूजनीयः सदा भक्त्या तार्क्ष्य वत्ते प्रिया मम

En Tārkṣya-tīrtha soy conocido como Tārkṣyakeśava, y allí he de ser venerado siempre con bhakti por los mejores de los hombres; pues esa morada de Tārkṣya me es querida.

Verse 10

तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः । ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्

Allí mismo, en el Nārada-tīrtha, Yo soy Nārada-Keśava; y me vuelvo el maestro de la ciencia de Brahman para quienes han bañado su cuerpo en ese sagrado vado.

Verse 11

प्रह्लादतीर्थं तत्रैव नाम्ना प्रह्लादकेशवः । भक्तैः समर्चनीयोहं महाभक्ति समृद्धये

Allí también está el Prahlāda-tīrtha; allí soy llamado Prahlāda-Keśava. Debo ser debidamente adorado por los devotos, para el florecimiento de la gran devoción.

Verse 12

तीर्थेंऽबरीषे तत्राहं नाम्नैवादित्यकेशवः । पातकध्वांतनिचयं ध्वंसयामीक्षणादपि

En el Ambārīṣa-tīrtha, allí soy conocido como Ādityakeśava; y destruyo la oscuridad acumulada de los pecados, incluso con una sola mirada (darśana).

Verse 13

दत्तात्रेयेश्वराद्याम्यामहमादिगदाधरः । हरामि तत्र भक्तानां संसारगदसंचयम्

Al sur de Dattātreyeśvara, Yo soy Ādi-Gaḍādhara; y allí quito a los devotos la enfermedad acumulada de la existencia mundana (saṃsāra).

Verse 14

तत्रैव भार्गवे तीर्थे भृगुकेशव नामतः । काशीनिवासिनः पुंसो बिभर्मि च मनोरथैः

Allí también, en el Bhārgava-tīrtha, soy llamado Bhṛgukeśava; y sostengo al hombre que mora en Kāśī, colmando sus anhelos y propósitos del corazón.

Verse 15

वामनाख्येमहातीर्थे मनःप्रार्थितदे शुभे । पूज्योहं शुभमिच्छद्भिर्नाम्ना वामनकेशवः

En el gran vado sagrado llamado Vāmana, auspicioso y otorgador de lo que el corazón suplica, debo ser adorado por quienes desean el bien, pues allí soy conocido como Vāmanakeśava.

Verse 16

नरनारायणे तीर्थे नरनारायणात्मकम् । भक्ताः समर्च्य मां स्युर्वै नरनारायणात्मकाः

En el vado sagrado llamado Nara-Nārāyaṇa, estoy presente en la forma y esencia mismas de Nara-Nārāyaṇa. Los devotos que me adoran allí, en verdad, quedan impregnados de la naturaleza de Nara-Nārāyaṇa.

Verse 17

तीर्थे यज्ञवराहाख्ये यज्ञवाराहसंज्ञकः । नरैः समर्चनीयोहं सर्वयज्ञफलेप्सुभिः

En el tīrtha conocido como Yajña-Varāha, soy célebre con el nombre de Yajña-Vārāha. Allí debo ser adorado por quienes anhelan los frutos de todos los sacrificios.

Verse 18

विदारनरसिंहोहं काशीविघ्नविदारणः । तन्नाम्नि तीर्थे संसेव्यस्तीर्थोपद्रवशांतये

Yo soy Vidāraṇa-Narasiṃha, el que desgarra los obstáculos en Kāśī. En el tīrtha que lleva este mismo nombre, debo ser venerado para apaciguar las perturbaciones y aflicciones relacionadas con el tīrtha.

Verse 19

गोपीगोविंदतीर्थे तु गोपीगोविंदसंज्ञकम् । समर्च्य मां नरो भक्त्या मम मायां न संस्पृशेत्

En el Gopī-Govinda Tīrtha, soy conocido como Gopī-Govinda. Quien me adora allí con devoción no cae bajo el toque de mi māyā, mi poder de ilusión.

Verse 20

मुने लक्ष्मीनृसिंहोस्मि तीर्थे तन्नाम्नि पावने । दिशामि भक्तियुक्तेभ्यः सदानैः श्रेयसीं श्रियम्

Oh sabio, en el tīrtha purificador que lleva ese nombre, Yo soy Lakṣmī-Narasiṃha. A quienes están unidos a la bhakti les concedo la prosperidad más auspiciosa, junto con dones perdurables y bienestar.

Verse 21

शेषमाधवनामाहं शेषतीर्थेऽघहारिणि । विश्राणयाम्यशेषाश्च विशेषान्भक्तचिंतितान्

Me llamo Śeṣa-Mādhava en el Śeṣa Tīrtha, que destruye el pecado. Allí otorgo sin reserva las bendiciones especiales que los devotos anhelan en su corazón.

Verse 22

शंखमाधवतीर्थे च स्नात्वा मां शंखमाधवम् । शंखोदकेन संस्नाप्य भवेच्छंखनिधेः पतिः

En el Śaṅkha-Mādhava Tīrtha, tras bañarse y bañar a Mí—Śaṅkha-Mādhava—con el agua de la concha, uno llega a ser señor de tesoros, como el tesoro-Śaṅkha (Śaṅkha-nidhi).

Verse 23

हयग्रीवे महातीर्थे मां हयग्रीवकेशवम् । प्रणम्य प्राप्नुयान्नूनं तद्विष्णोः परमंपदम्

En el gran tīrtha de Hayagrīva, al postrarse ante Mí como Hayagrīva-Keśava, uno alcanza sin duda la morada suprema de ese Viṣṇu.

Verse 24

भीष्मकेशवनामाहं वृद्धकालेशपश्चिमे । उपसर्गान्हरे भीष्मान्सेवितो भक्तियुक्तितः

Me llaman Bhīṣma-Keśava, en la parte occidental junto a Vṛddha-Kāleśa. Cuando se Me venera con bhakti y disciplina devocional, aparto las terribles aflicciones y calamidades.

Verse 25

निर्वाणकेशवश्चाहं भक्तनिर्वाणसूचकः । लोलार्कादुत्तरेभागे लोलत्वं चेतसो हरे

Yo soy Nirvāṇa-Keśava, el revelador del nirvāṇa para los devotos. En la región al norte de Lolārka, disipo la inconstancia y la agitación de la mente.

Verse 26

वंद्यस्त्रिलोकसुंदर्या याम्यां यो मां समर्चयेत् । काश्यां ख्यातं त्रिभुवनकेशवं न स गर्भभाक्

Quien me adore con devoción en el cuadrante del sur— a mí, a quien incluso Trilokasundarī venera—en el célebre santuario de Tribhuvana-Keśava en Kāśī, no vuelve a entrar en el vientre (queda libre del renacimiento).

Verse 27

ज्ञानवाप्याः पुरोभागे विद्धि मां ज्ञानमाधवम् । तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य ज्ञानं प्राप्नोति शाश्वतम्

Sabe que soy Jñāna-Mādhava, situado al frente de Jñāna-vāpī. Quien me adore allí con devoción alcanza el conocimiento espiritual eterno.

Verse 28

श्वेतमाधवसंज्ञोहं विशालाक्ष्याः समीपतः । श्वेतद्वीपेश्वरं रूपं कुर्यां भक्त्या समर्चितः

Cerca de Viśālākṣī soy conocido como Śveta-Mādhava. Cuando se me adora con devoción, asumo la forma del Señor de Śvetadvīpa.

Verse 29

उदग्दशाश्वमेधान्मां प्रयागाख्यं च माधवम् । प्रयागतीर्थे सुस्नातो दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

Al norte, más allá de Daśāśvamedha, sábeme como Mādhava llamado «Prayāga». Quien se baña debidamente en el tīrtha de Prayāga y luego me contempla, queda liberado de los pecados.

Verse 30

प्रयागगमने पुंसां यत्फलं तपसि श्रुतम् । तत्फलं स्याद्दशगुणमत्र स्नात्वा ममाग्रतः

Cualquier fruto que, según la tradición, obtienen los hombres al ir a Prayāga, ese mismo fruto se vuelve aquí diez veces mayor, al bañarse en este lugar sagrado ante mi presencia.

Verse 31

गंगायमुनयोः संगे यत्पुण्यं स्नानकारिणाम् । काश्यां मत्सन्निधावत्र तत्पुण्यं स्याद्दशोत्तरम्

Cualquier mérito que adquieren quienes se bañan en la confluencia del Gaṅgā y el Yamunā, ese mismo mérito se acrecienta aquí en Kāśī en diez más, en mi propia cercanía.

Verse 32

दानानि राहुग्रस्तेर्के ददतां यत्फलं भवेत् । कुरुक्षेत्रे हि तत्काश्यामत्रैव स्याद्दशाधिकम्

Cualquier fruto que nazca de dar dádivas cuando el sol es apresado por Rāhu (en el eclipse), ese fruto—hasta en Kurukṣetra—se vuelve aquí en Kāśī diez veces mayor.

Verse 33

गंगोत्तरवहा यत्र यमुना पूर्ववाहिनी । तत्संभेदं नरः प्राप्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

Donde el Gaṅgā corre hacia el norte y el Yamunā hacia el oriente, al alcanzar ese punto de encuentro el hombre queda liberado incluso del pecado de brahmahatyā, el matar a un brāhmaṇa.

Verse 34

वपनं तत्र कर्तव्यं पिंडदानं च भावतः । देयानि तत्र दानानि महाफलमभीप्सुना

Allí debe realizarse el vapanam (tonsura ritual) y, con sincera devoción, ofrecer piṇḍa; y quien anhele gran fruto debe otorgar allí dádivas en caridad.

Verse 35

गुणाः प्रजापतिक्षेत्रे ये सर्वे समुदीरिताः । अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽसंख्याताश्च भवंति हि

Todas las excelencias proclamadas para el sagrado campo de Prajāpati—en Avimukta, la gran región santa de Kāśī—se vuelven en verdad incontables.

Verse 36

प्रयागेशं महालिंगं तत्र तिष्ठति कामदम् । तत्सान्निध्याच्च तत्तीर्थं कामदं परिकीर्तितम्

Allí se alza el gran Liṅga llamado Prayāgeśa, dador de los dones deseados. Y por su santa cercanía, ese mismo tīrtha es celebrado como Kāmada, «el que cumple los deseos».

Verse 37

काश्यां माघः प्रयागे यैर्न स्नातो मकरार्कगः । अरुणोदयमासाद्य तेषां निःश्रेयसं कुतः

¿Cómo alcanzarán la suprema bienaventuranza aquellos que, en el mes de Māgha, cuando el Sol está en Makara, no se han bañado al alba sagrada en Prayāga, aun habiendo llegado la hora del amanecer?

Verse 38

काश्युद्भवे प्रयागे ये तपसि स्नांति संयताः । दशाश्वमेधजनितं फलं तेषां भवेद्ध्रुवम्

Los disciplinados que se bañan en Tapas-tīrtha en Prayāga—nacido de Kāśī—obtienen con certeza el fruto que nace de diez sacrificios Aśvamedha.

Verse 39

प्रयागमाधवं भक्त्या प्रयागेशं च कामदम् । प्रयागे तपसि स्नात्वा येर्चयंत्यन्वहं सदा

Aquellos que, tras bañarse en Tapas-tīrtha en Prayāga, adoran con devoción cada día, sin falta, tanto a Prayāga-Mādhava como a Prayāgeśa, el Kāmada que concede deseos,

Verse 40

धनधान्यसुतर्द्धीस्ते लब्ध्वा भोगान्मनोरमान् । भुक्त्वेह परमानंदं परं मोक्षमवाप्नुयुः

Obtienen riqueza, grano, hijos y prosperidad; y, tras gozar aquí de placeres gratos, al final alcanzan la dicha suprema y la liberación más alta (mokṣa).

Verse 41

माघे सर्वाणि तीर्थानि प्रयागमवियांति हि । प्राच्युदीची प्रतीचीतो दक्षिणाधस्तथोर्ध्वतः

En el mes de Māgha, todos los tīrthas en verdad acuden a Prayāga: desde el oriente, el norte y el occidente, desde el sur, y también desde abajo y desde lo alto.

Verse 42

काशीस्थितानि तीर्थानि मुने यांति न कुत्रचित् । यदि यांति तदा यांति तीर्थत्रयमनुत्तमम्

Oh sabio, los tīrthas que moran en Kāśī no van a ninguna parte. Y si alguna vez van, entonces van sólo al insuperable triple tīrtha.

Verse 43

आयांत्यूर्जे पंचनदे प्रातःप्रातर्ममांतिकम् । महाघौघप्रशमने महाश्रेयोविधायिनि

En Ūrja (Kārttika), en Pañcanada, vienen a mí mañana tras mañana: a ese lugar que apacigua los torrentes de grandes pecados y otorga el supremo bien.

Verse 44

प्राप्य माघमघारिं च प्रयागेश समीपतः । प्रातःप्रयागे संस्नांति सर्वतीर्थानि मामनु

Cuando llega Māgha, enemigo del pecado, cerca de Prayāgeśa, todos los tīrthas, siguiéndome, se bañan en Prayāga al amanecer.

Verse 45

समासाद्य च मध्याह्नमभियांति च नित्यशः । संस्नातुं सर्वतीर्थानि मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

Cuando llega el mediodía, todos los tīrthas acuden cada día a bañarse en Maṇikarṇikā, dadora de mokṣa, la liberación.

Verse 46

काश्यां रहस्यं परममेतत्ते कथितं मुने । यथा तीर्थत्रयीश्रेष्ठा स्वस्वकाले विशेषतः

Oh sabio, te he revelado este secreto supremo acerca de Kāśī: cómo la más excelsa de la tríada de tīrthas resplandece de modo especial, cada una en su tiempo señalado.

Verse 47

अन्यद्रहस्यं वक्ष्यामि न वाच्यं यत्रकुत्रचित् । अभक्तेषु सदा गोप्यं न गोप्यं भक्तिमज्जने

Declararé otro secreto, que no debe decirse en cualquier lugar. Ha de ocultarse siempre a los que carecen de bhakti, pero no debe ocultarse a quien está sumergido en devoción.

Verse 48

काश्यां सर्वाणि तीर्थानि एकैकादुत्तरोत्तरम् । महैनांसि प्रहंत्येव प्रसह्य निज तेजसा

En Kāśī, todos los tīrthas—cada uno superior al anterior—abaten en verdad incluso los grandes pecados, con fuerza, por su propio esplendor espiritual innato.

Verse 49

एतदेव रहस्यं ते वाराणस्या उदीर्यते । उत्क्षिप्यैकांगुलिं तथ्यं श्रेष्ठैका मणिकर्णिका

Este mismo secreto de Vārāṇasī se te proclama: como al alzar un solo dedo para afirmar la verdad, Maṇikarṇikā sola es la suprema.

Verse 50

गर्जंति सर्वतीर्थानि स्वस्वधिष्ण्यगतान्यहो । केवलं बलमासाद्य सुमहन्माणिकर्णिकम्

Todos los tīrthas, permaneciendo en sus propios santuarios, rugen en alta voz—maravillados, pues sólo de la inmensamente grande Maṇikarṇikā obtienen su fuerza.

Verse 51

पापानि पापिनां हत्वा महांत्यपि बहून्यपि । काशीतीर्थानि मध्याह्ने प्रायश्चित्तचिकीर्षया

Habiendo destruido los pecados de los pecadores—aun muchos y enormes—los tīrthas de Kāśī son buscados al mediodía por quienes desean realizar la expiación (prāyaścitta).

Verse 52

पर्वस्वपर्वस्वपि वा नित्यं नियमवं त्यहो । निर्मलानि भवंत्येव विगाह्य मणिकर्णिकाम्

Sea en días de fiesta o aun en días comunes, en verdad—quien vive con disciplina cotidiana queda purificado con sólo sumergirse en Maṇikarṇikā.

Verse 53

विश्वेशो विश्वया सार्धं सदोपमणिकर्णिकम् । मध्यंदिनं समासाद्य संस्नाति प्रतिवासरम्

Viśveśa, junto con Viśvā, se acerca siempre a Maṇikarṇikā; al llegar el mediodía, se baña allí día tras día.

Verse 54

वैकुंठादप्यहं नित्यं मध्याह्ने मणिकर्णिकाम् । विगाहे पद्मया सार्धं मुदा परमया मुने

Oh sabio, aun desde Vaikuṇṭha vengo cada día al mediodía; y con Padmā me sumerjo gozoso en Maṇikarṇikā, con suprema dicha.

Verse 55

सकृन्ममाख्यां गृणतां निर्हरन्यदघान्यहम् । हरिनामसमापन्नस्तद्बलान्माणिकर्णिकात्

A quienes pronuncian mi Nombre siquiera una vez, les retiro los pecados. Investida con la fuerza del Nombre de Hari, esta gracia brota del poder de Maṇikarṇikā.

Verse 56

सत्यलोकात्प्रतिदिनं हं सयानः पितामहः । माध्याह्निक विधानाय समायान्मणिकर्णिकाम्

Cada día, Pitāmaha (Brahmā), montado en el cisne, viene desde Satyaloka a Maṇikarṇikā para cumplir los ritos prescritos del mediodía.

Verse 57

इंद्राद्या लोकपालाश्च मरीच्याद्या महर्षयः । माध्याह्निकीं क्रियां कर्तुं समीयुर्मणिकर्णिकाम्

Indra y los demás guardianes de los mundos, y los grandes sabios comenzando por Marīci, se reúnen en Maṇikarṇikā para realizar el rito del mediodía.

Verse 58

शेषवासुकिमुख्याश्च नागा वै नागलोकतः । समायांतीह मध्याह्ने संस्नातुं मणिकर्णिकाम्

Desde Nāgaloka, los Nāgas—principalmente Śeṣa y Vāsuki—también vienen aquí al mediodía para bañarse en Maṇikarṇikā.

Verse 59

चराचरेषु सर्वेषु यावंतश्च सचेतनाः । तावंतः स्नांति मध्याह्ने मणिकर्णी जलेमले

Entre todos los seres móviles e inmóviles, tantos cuantos hay dotados de conciencia, tantos se bañan al mediodía en las aguas inmaculadas de Maṇikarṇī (Maṇikarṇikā).

Verse 60

के माणिकर्णिकेयानां गुणानां सुगरीयसाम् । शक्ता वर्णयितुं विप्राऽसंख्येयानां मदादिभिः

Oh brāhmanes, ¿quién podría describir las excelencias de Maṇikarṇikā, tan supremamente venerables y sin número, conocidas por su célebre grandeza y demás?

Verse 61

चीर्णान्युग्राण्यरण्येषु तैस्तपांसि तपोधनैः । यैरियं हि समासादि मुक्तिभूर्मणिकर्णिका

En los bosques, los ricos en tapas practicaron austeridades terribles; por ellos, en verdad, fue alcanzada esta Maṇikarṇikā, este mismo «suelo de liberación».

Verse 62

विश्राणितमहादानास्त एव नरपुंगवाः । चरमे वयसि प्राप्ता यैरेषा मणिकर्णिका

Esos mismos, los mejores de los hombres—que han otorgado grandes dānas—son quienes alcanzan esta Maṇikarṇikā en la etapa final de la vida.

Verse 63

चीर्णसर्वव्रतास्ते तु यथोक्तविधिना ध्रुवम् । यैः स्वतल्पीकृता माणिकर्णिकेयी स्थली मृदुः

Ciertamente, ellos son quienes han observado todos los vrata según la regla prescrita: aquellos para quienes la suave tierra de Maṇikarṇikā se ha vuelto su humilde lecho.

Verse 64

त एव धन्या मर्त्येस्मिन्सर्वक्रतुषु दीक्षिताः । त्यक्त्वा पुण्यार्जितां लक्ष्मीमैक्षियैर्मणिकर्णिका

Sólo ellos son bienaventurados en este mundo mortal: los consagrados en todos los yajñas, que, abandonando la riqueza ganada por mérito, contemplan a Maṇikarṇikā como su refugio supremo.

Verse 65

कृता नानाविधा धर्मा इष्टापूर्तास्तु तैर्नृभिः । वार्धकं समनुप्राप्य प्रापि यैर्मणिकर्णिका

Aquellos hombres que han practicado diversas formas de dharma—en especial las obras de iṣṭa y pūrta—al llegar a la vejez alcanzan Maṇikarṇikā.

Verse 66

रत्नानि सदुकूलानि कांचनं गजवाजिनः । देयाः प्राज्ञेन यत्नेन सदोपमणिकर्णिकम्

En la incomparable Maṇikarṇikā, el sabio debe dar con empeño en caridad: joyas, finas vestiduras, oro, elefantes y caballos.

Verse 67

पुण्येनोपार्जितं द्रव्यमत्यल्पमपि यैर्नरैः । दत्तं तदक्षयं नित्यं मुनेधिमणिकणिंकम्

Aunque sea muy poco, la riqueza que los hombres han reunido por mérito piadoso—cuando allí se ofrece—se vuelve inagotable y eterna, oh sabio, en Maṇikarṇikā.

Verse 68

कुर्याद्यथोक्तमप्येकं प्राणायामं नरोत्तमः । यस्तेन विहितो नूनं षडंगो योग उत्तमः

Aun realizando un solo prāṇāyāma exactamente como se prescribe, oh el mejor de los hombres, por eso mismo se cumple sin duda el excelente yoga de seis miembros.

Verse 69

जप्त्वैकामपि गायत्रीं संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । लभेदयुतगायत्रीजपनस्य फलं स्फुटम्

Habiendo llegado a Maṇikarṇikā, aun recitando la Gāyatrī una sola vez, se obtiene claramente el fruto de recitarla diez mil veces.

Verse 70

एकामप्याहुतिं प्राज्ञो दत्त्वोपमणिकर्णिकम् । यावज्जीवाग्निहोत्रस्य लभेदविकलं फलम्

En la incomparable Maṇikarṇikā, el sabio que ofrece aunque sea una sola oblación alcanza el fruto íntegro e inagotable de mantener el Agnihotra durante toda la vida.

Verse 71

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यमग्निबिंदुर्महातपाः । प्रणिपत्य महाभक्त्या पुनः पप्रच्छ माधवम्

Al oír las palabras de Hari, el gran asceta Agnibindu se postró con honda devoción y volvió a preguntar a Mādhava.

Verse 72

अग्निबिंदुरुवाच । विष्णो कियत्परीमाणा पुण्यैषा मणिकर्णिका । ब्रूहि मे पुंङरीकाक्ष नत्वत्तस्तत्त्ववित्परः

Dijo Agnibindu: Oh Viṣṇu, ¿cuál es la extensión de esta Maṇikarṇikā tan supremamente meritoria? Dímelo, oh de ojos de loto, pues no hay conocedor de la verdad más alto que Tú.

Verse 73

श्रीविष्णुरुवाच । आगंगा केशवादा च हरिश्चंद्रस्य मंडपात् । आमध्याद्देवसरितः स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

Śrī Viṣṇu dijo: Maṇikarṇikā se extiende desde Āgaṅgā y Keśava, desde el pabellón de Hariścandra, desde el centro del río divino y desde Svargadvāra.

Verse 74

स्थूलमेतत्परीमाणं सूक्ष्मं च प्रवदामि ते । हरिश्चंद्रस्य तीर्थाग्रे हरिश्चंद्रविनायकः

Ésta es la medida amplia; ahora también te diré la medida sutil e interior. Al frente del tīrtha de Hariścandra se halla Hariścandra Vināyaka.

Verse 75

सीमाविनायकश्चात्र मणिकर्णी ह्रदोत्तरे । सीमाविनायकं भक्त्या पूजयित्वा नरोत्तमः

Aquí también está Sīmā‑Vināyaka, al norte del estanque de Maṇikarṇī. Habiendo adorado con devoción a Sīmā‑Vināyaka, oh el mejor de los hombres…

Verse 76

मोदकैः सोपचारैश्च प्राप्नुयान्मणिकर्णिकाम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे तर्पयेयुः पितामहान्

Con modakas y con las debidas ofrendas (upacāras), debe uno dirigirse a Maṇikarṇikā. En el gran vado sagrado de Hariścandra, debe realizar tarpaṇa y satisfacer a los antepasados.

Verse 77

शतं समाःसु तृप्ताः स्युः प्रयच्छंति च वांच्छितम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे स्नात्वा श्रद्धान्वितो नरः

Durante cien años permanecen satisfechos y también conceden lo deseado: tal es el fruto para el hombre que, lleno de fe, se baña en el gran vado sagrado de Hariścandra.

Verse 78

हरिश्चंद्रेश्वरं नत्वा न सत्यात्परिहीयते । ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश्वर संनिधौ

Habiendo hecho reverencia a Hariścandreśvara, uno no se aparta de la verdad. Después está el Parvata‑tīrtha, en la presencia de Parvateśvara.

Verse 79

अधिष्ठानं महामेरोर्महापातकनाशनम् । तत्र स्नात्वार्चयित्वेशं किंचिद्दत्त्वा स्वशक्तितः

Es el mismo asiento del gran Meru, destructor de grandes pecados. Habiéndose bañado allí, habiendo adorado al Señor y habiendo dado algo según las propias fuerzas…

Verse 80

अध्यास्य मेरुशिखरं दिव्यान्भोगान्समश्नुते । कंबलाश्वतरं तीर्थं पर्वतेश्वर दक्षिणे

Sentado en la cumbre del Meru, uno goza de deleites divinos. (Luego está) el tīrtha llamado Kambalāśvatara, al sur de Parvateśvara.

Verse 81

कंबलाश्वतरेशं च तत्तीर्थात्पश्चिमे शुभम् । तस्मिंस्तीर्थे कृतस्नानस्तल्लिंगं यः समर्चयेत्

Y (allí está) Kambalāśvatareśa, auspicioso, al oeste de ese tīrtha. Quien se bañe en ese tīrtha y venere debidamente ese liṅga—

Verse 82

अपि तस्य कुले जाता गीतज्ञाः स्युः श्रियान्विताः । चक्रपुष्करिणी तत्र योनिचक्र निवारिणी

Aun los nacidos en su linaje serán diestros en el canto y colmados de prosperidad. Allí también está Cakrapuṣkariṇī, la que disipa el ‘círculo del nacimiento’ (yoni-cakra).

Verse 83

संसारचक्रे गहने यत्र स्नातो विशेन्नना । चक्रपुष्करिणी तीर्थ ममाधिष्ठानमुत्तमम्

En la densa y ardua rueda del saṃsāra, quien se bañe allí entra sin falta en la senda salvadora. El tīrtha de Cakrapuṣkariṇī es mi supremo asiento (adhiṣṭhāna).

Verse 84

समाः परार्धसंख्यातास्तत्र तप्तं महातपः । तत्र प्रत्यक्षतां यातो मम विश्वेश्वरः परः

Durante años contados por un parārdha, allí se practicó una gran austeridad (tapas). Allí mi trascendente Viśveśvara se manifestó de modo directo.

Verse 85

तत्र लब्धं मयैश्वर्यमविनाशि महत्तरम् । चक्रपुष्करिणी चैव ख्याताभून्मणिकर्णिका

Allí obtuve una soberanía mucho mayor e imperecedera. Y esa misma Cakrapuṣkariṇī llegó a ser célebre como Maṇikarṇikā.

Verse 86

द्रवरूपं परित्यज्य ललनारूपधारिणी । प्रत्यक्षरूपिणी तत्र मयैक्षि मणिकर्णिका

Abandonando su forma líquida (acuosa) y asumiendo la figura de una doncella, Maṇikarṇikā—manifiesta y visible—fue contemplada allí por mí.

Verse 87

तस्या रूपं प्रवक्ष्यामि भक्तानां शुभदं परम् । यद्रूपध्यानतः पुंभिराषण्मासं त्रिसंध्यतः

Declararé su forma, supremamente auspiciosa para los devotos; al meditar en ella, el hombre, durante seis meses, en las tres coyunturas del día, alcanza la bienaventuranza.

Verse 88

प्रत्यक्षरूपिणी देवी दृश्यते मणिकर्णिका । चतुर्भुजा विशालाक्षी स्फुरद्भालविलोचना

La diosa Maṇikarṇikā se ve en forma directa y manifiesta: de cuatro brazos, de ojos amplios, con un ojo radiante en la frente.

Verse 89

पश्चिमाभिमुखी नित्यं प्रबद्धकरसंपुटा । इंदीवरवतीं मालां दधती दक्षिणे करे

Siempre orientada hacia el occidente, con las manos unidas en gesto de cuenco, lleva en la mano derecha una guirnalda abundante en lotos azules.

Verse 90

वरोद्यते करे सव्ये मातुलुंग फलं शुभम् । कुमारीरूपिणी नित्यं नित्यं द्वादशवार्षिकी

En su mano izquierda muestra el gesto que otorga dones, junto con el auspicioso fruto del cidro; y eternamente permanece en forma de doncella, siempre de doce años.

Verse 91

शुद्धस्फटिककांतिश्च सुनील स्निग्धमूर्द्धजा । जितप्रवालमाणिक्य रमणीय रदच्छदा

Su resplandor es como el del cristal puro; su cabellera es lustrosa y de azul profundo; sus hermosos labios superan al coral y al rubí en fulgor.

Verse 92

प्रत्यग्रकेतकीपुष्पलसद्धम्मिल्ल मस्तका । सर्वांग मुक्ताभरणा चंद्रकांत्यंशुकावृता

Con la cabeza adornada por una trenza refulgente coronada de frescas flores de ketakī, y todo el cuerpo engalanado con perlas, viste ropajes que brillan con esplendor de luna.

Verse 93

पुंडरीकमयीं मालां सश्रीकां बिभ्रती हृदि । ध्यातव्यानेन रूपेण मुमुक्षुभिरहर्निशम्

Llevando sobre su pecho una espléndida guirnalda de lotos blancos, así debe ser contemplada en meditación por los que anhelan la liberación, día y noche.

Verse 94

निर्वाणलक्ष्मीभवनं श्रीमतीमणिकर्णिका । मंत्रं तस्याश्च वक्ष्यामि भक्तकल्पद्रुमाभिधम् । यस्यावर्तनतः सिद्ध्येदपि सिद्ध्यष्टकं नृणाम्

La gloriosa Maṇikarṇikā es la morada misma de la prosperidad del nirvāṇa, la liberación final. También enseñaré su mantra, llamado el «Árbol que concede deseos a los devotos»; por su repetición, incluso las ocho siddhis surgen para los seres humanos.

Verse 95

वाग्भवमायालक्ष्मीमदनप्रणवान्वदेत्पूर्वम् । भांत्यं बिंदूपेतं मणिपदमथ कर्णिके सहृत्प्रणवपुटः

Primero debe pronunciar las sílabas-semilla: Vāgbhava, Māyā, Lakṣmī y Madana, junto con el Praṇava. Luego (pronuncie) “bhāṃ”, dotado del bindu, seguido de la palabra “maṇi”; y después “karṇike”, encerrado por el Praṇava unido a “hṛt”.

Verse 96

मंत्रःसुरद्रुमसमः समस्तसुखसंततिप्रदो जप्यः । तिथिभिः परिमितवर्णः परमपदं दिशति निशितधियाम्

Este mantra es como un árbol divino que cumple los deseos: otorga una sucesión ininterrumpida de toda dicha y debe recitarse en japa. Sus sílabas se miden según los tithis; a quienes poseen entendimiento agudo, les concede el estado supremo.

Verse 97

तारस्तारतृतीयो बिंद्वंतोमणिपदं ततः कर्णिके । प्रणवात्मिपदं केन म इति मनुसंख्यवर्णमनुः

El mantra se forma con “tāra” y un tercer “tāra”; termina con el bindu, y luego viene la palabra “maṇi”, colocada en el pericarpio del loto. Tiene al Praṇava como esencia; unido con “kena” y la sílaba “ma”, es un mantra cuyas letras se cuentan según la regla prescrita.

Verse 98

अयं मंत्रोऽनिशं जप्यः पुंभिर्मुक्तिमभीप्सुभिः । होमो दशांशकः कार्यः श्रद्धाबद्धादरैर्नृभिः

Este mantra debe recitarse sin cesar por los hombres que anhelan la liberación (mokṣa). Debe realizarse un homa equivalente a la décima parte del número de japa, por quienes tienen reverencia ligada a la fe.

Verse 99

परिप्लुतैः पुंडरीकैर्गव्येन हविषास्फुटैः । सशर्करेण मेधावी सक्षौद्रेण सदाशुचिः

Con lotos blancos plenamente abiertos, y con ghee de vaca como oblación pura—mezclado con azúcar y con miel—el practicante sabio, siempre limpio, debe realizar la ofrenda.

Verse 100

त्रिलक्षमंत्र जप्येन मृतो देशांतरेष्वपि । अवश्यं मुक्तिमाप्नोति मंत्रस्यास्य प्रभावतः

Aunque uno muera en otra tierra, quien haya completado la recitación de este mantra trescientas mil veces alcanza sin falta la liberación; tal es el poder de este mantra.

Verse 110

पूजयित्वा पशुपतिमुपोषणपरायणाः । पशुपाशैर्न बध्यंते दर्शे विहितपारणाः

Quienes adoran a Paśupati y se consagran al ayuno no quedan atados por los lazos que encadenan a las criaturas. Cumpliendo la ruptura prescrita del ayuno en el día de darśa (luna nueva), quedan libres de los grilletes de Paśupati.

Verse 120

तत्राभ्याशे स्कंदतीर्थं तत्राप्लुत्य नरोत्तमः । दृष्ट्वा षडाननं चैव जह्यात्षाट्कौशिकीं तनुम्

Cerca de allí está el sagrado Skanda-tīrtha. Tras bañarse en él, el mejor de los hombres—al contemplar a Ṣaḍānana, Skanda de seis rostros—abandona el cuerpo formado por la envoltura séxtuple de Kuśikā, la condición limitante de seis pliegues.

Verse 130

योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी काशिवासिनाम् । तस्माद्भवानी संसेव्या सततं काशिवासिभिः

Bhavānī asegura siempre el yoga-kṣema—bienestar y protección—de quienes habitan en Kāśī. Por ello, Bhavānī debe ser honrada y servida continuamente por los moradores de Kāśī.

Verse 140

ज्ञानतीर्थं च तत्रैव ज्ञानदं सवर्दा नृणाम् । कृताभिषेकस्तत्तीर्थे दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं शिवम्

Allí mismo está el Jñāna-tīrtha, que siempre otorga conocimiento espiritual a los hombres. Tras realizar la ablución en ese tīrtha y contemplar a Śiva como Jñāneśvara, se recibe el don de la sabiduría.

Verse 150

पितामहेश्वरं लिंगं ब्रह्मनालोपरिस्थितम् । पूजयित्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

Quien, con devoción, adora el liṅga de Pitāmaheśvara, situado sobre el Brahma-nāla, alcanza el mundo de Brahmā (Brahmaloka).

Verse 160

तत्र भागीरथे तीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु ब्रह्मलोके नयेत्पितॄन्

Allí, en el Bhāgīratha Tīrtha, tras realizar debidamente el śrāddha conforme al rito y luego alimentar a los brāhmaṇas, uno conduce a sus antepasados al mundo de Brahmā.

Verse 170

मार्कंडेयेश्वरात्प्राच्यां वसिष्ठेश्वर पूजनात् । निष्पापो जायते मर्त्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

Al oriente de Mārkaṇḍeyeśvara, por adorar a Vasiṣṭheśvara, el mortal queda libre de pecado y obtiene gran mérito.

Verse 180

दक्षिणेऽगस्त्यतीर्थाच्च तीर्थमस्त्यतिपावनम् । गंगाकेशवसंज्ञं च सर्वपातकनाशनम्

Al sur del Agastya Tīrtha hay otro vado sagrado sumamente purificador, llamado Gaṅgākeśava, que destruye todos los pecados.

Verse 190

प्रचंडनरसिंहोहं चंडभैरवपूर्वतः । प्रचंडमप्यघं कृत्वा निष्पाप्मा स्यात्तदर्चनात्

«Yo soy Pracaṇḍa Narasiṃha», situado al oriente de Caṇḍa Bhairava. Aunque uno haya cometido un pecado terrible, al adorarlo queda libre de pecado.

Verse 200

त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् । ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि

Yo soy Trivikrama en Kāśī, al norte de Trilocana. Cuando se me venera, otorgo prosperidad y también disipo las desgracias y los pecados.

Verse 210

नारायणस्वरूपेण गणाश्चक्रगदोद्यताः । कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य परितो नियुतानि षट्

En la forma de Nārāyaṇa, los gaṇas—armados con disco y maza—protegen por todos los lados el territorio sagrado, en número de seis niyutas.

Verse 220

वामनः शंखचक्राब्जगदाभिरुपलक्षितः । लक्ष्मीवंतं जनं कुर्याद्गृहेपि परिधारितः

Vāmana, señalado por la caracola, el disco, el loto y la maza, aun cuando se le guarda con reverencia en el hogar, hace próspera a la persona.

Verse 230

वासुदेवश्च शंखारि गदाजलजभृत्सदा । शंखांबुज गदाचक्री ध्येयो नारायणो नृभिः

Vāsudeva, que siempre porta caracola, disco, maza y loto—Nārāyaṇa provisto de caracola, loto, maza y disco—debe ser objeto de meditación por los hombres.

Verse 240

प्रणम्य दूरादपिच संप्रहृष्टतनूरुहः । अभ्युत्थातुं मनश्चक्रे शंखचक्रगदाधरः

Habiendo hecho reverencia aun desde lejos, con los vellos del cuerpo erizados de gozo, el portador de caracola, disco y maza resolvió en su mente levantarse para recibir.

Verse 250

पठितव्यः प्रयत्नेन बिंदुमाधवसंभवः । श्रोतव्यः परया भक्त्या भुक्तिमुक्तिसमृद्धये

Este relato vinculado a Bindumādhava debe leerse con esmero y escucharse con devoción suprema, para el florecimiento tanto del goce mundano como de la liberación.

Verse 251

संप्राप्ते वासरे विष्णो रात्रौ जागरणान्वितः । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं वैकुंठे वसतिं लभेत्

Cuando llega el día sagrado de Viṣṇu, quien vela durante la noche y escucha este relato meritorio obtiene morada en Vaikuṇṭha.