Adhyaya 10

Verse 1

शिवशर्मोवाच । रमयंती मनोतीव केयं कस्येयमीशितुः । नयनानंदसंदोहदायिनीपूरनुत्तमा

Śivaśarman dijo: «¿Quién es ésta, que tanto deleita la mente, y de qué Señor es esta ciudad? Esta villa sin par derrama una multitud de gozos para los ojos».

Verse 2

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभागसुतीर्थफलितद्रुम । लोकोऽत्र रमते विप्र सहसाक्षपुरी त्वियम्

Los Gaṇas dijeron: «Oh Śivaśarman, noble—como un árbol cargado con los frutos de los excelsos tīrthas—la gente se regocija aquí, oh brāhmaṇa. Ésta es en verdad Sahasrākṣa-purī».

Verse 3

तपोबलेन महता विहिता विश्वकमर्णा । दिवापि कौमुदी यस्याः सौधश्रेणीश्रियं श्रयेत्

Forjada por Viśvakarman con gran poder de tapas, el esplendor de sus hileras de palacios es tal que aun de día parece bañada por luz de luna.

Verse 4

यदाकलानिधिः क्वापि दर्शे ऽदृश्यत्वमावहेत् । तदा स्वप्रेयसीं ज्योत्स्नां सौधेष्वेषु निगूहयेत्

Cuando la Luna, tesoro de sus fases, en algún lugar se vuelve invisible en la luna nueva, entonces esconde a su amada luz lunar en estos palacios.

Verse 5

यदच्छभित्तौ वीक्ष्य स्वमन्ययोपिद्विशंकिता । मुग्धानाशुविशेच्चित्रमपिस्वांचित्रशालिकाम्

Al ver su reflejo en un muro impecable, una mujer atónita—dudando si es ella u otra—podría entrar de prisa incluso en una imagen pintada, en su propia galería de pinturas.

Verse 6

हर्म्येषु नीलमणिभिर्निर्मितेष्वत्रनिर्भयम् । स्वनीलिमानमाधाय तमोहःस्वपि तिष्ठति

En las mansiones de aquí, hechas de zafiros azules, hasta la oscuridad permanece sin temor, asumiendo su propia hondura azul, aun en pleno día.

Verse 7

चंद्रकांतशिलाजालस्रुतमात्रामलंजलम् । तत्र चादाय कलशैर्नेच्छंत्यन्यज्जलं जनाः

El agua allí es perfectamente pura, apenas rezumada de redes de losas de piedra chandrakānta. Llenando con ella sus cántaros, la gente no desea otra agua.

Verse 8

कुविंदा न च संत्यत्र न च ते पश्यतो हराः । चैलान्यलंकृतीरत्र यतः कल्पद्रुमोर्पयेत्

Aquí no hay tejedores, ni se ven mercaderes; pues las vestiduras y los adornos son otorgados aquí por el mismo árbol Kalpadruma, cumplidor de deseos.

Verse 9

गणका नात्र विद्यंते चिंताविद्याविशारदाः । यतश्चिकेति सर्वेषां चिंता चिंतामणिर्द्रुतम्

Aquí no hacen falta numerólogos ni calculadores versados en la ciencia de las preocupaciones; pues en el instante mismo en que alguien piensa, la joya llamada Cintāmaṇi cumple velozmente todo deseo.

Verse 10

सूपकारा न संत्यत्र रसकर्म विचक्षणाः । दुग्धे सर्वरसानेका कामधेनुरतोयतः

Aquí no hay cocineros diestros en el arte de los sabores; porque de la leche sola brotan innumerables gustos. Kāmadhenu, la vaca que concede deseos, los otorga sin necesidad de agua.

Verse 11

कीर्तिरुच्चैःश्रवा यस्य सर्वतो वाजिराजिषु । रत्नमुच्चैःश्रवाः सोत्र हयानां पौरुषाधिकः

Su fama es como Uccaiḥśravā, celebrada entre todos los reyes de los caballos; y aquí, el propio Uccaiḥśravā—joya entre los corceles—resplandece, superando a todos en valentía.

Verse 12

ऐरावतो दंतिवरश्चतुर्दंतोत्र राजते । द्वितीय इव कैलासो जंगमस्फटिकोज्ज्वलः

Aquí resplandece Airāvata, el mejor de los elefantes, de cuatro colmillos y espléndido—como un segundo Kailāsa, radiante cual cristal en movimiento.

Verse 13

तरुरत्नंपारिजातः स्त्रीरत्नं सोर्वशी त्विह । नंदनं वनरत्नं च रत्नं मंदाकिनी ह्यपाम्

La joya entre los árboles es el Pārijāta; la joya entre las mujeres aquí es Urvaśī; Nandana es la joya entre los bosques; y entre las aguas, la joya es la Mandākinī.

Verse 14

त्रयस्त्रिंशत्सुराणां या कोटिः श्रुति समीरिता । प्रतीक्षते साऽवसरं सेवायै प्रत्यहंत्विह

Esa ‘crore’ de los treinta y tres devas, proclamada por la Veda, aguarda aquí cada día una ocasión para rendir servicio.

Verse 15

स्वर्गेष्विंद्रपदादन्यन्न विशिष्येत किंचन । यद्यत्त्रिलोक्यामैश्वर्यं न तत्तुल्यमनेन हि

En los cielos nada supera el puesto de Indra; y, sin embargo, cualquier soberanía en los tres mundos no es igual a esto.

Verse 16

अश्वमेधसहस्रस्य लभ्यं विनिमयेन यत् । किं तेन तुल्यमन्यत्स्यात्पवित्रमथवा महत

Aunque por intercambio se obtuviera el fruto de mil sacrificios Aśvamedha, ¿qué otra cosa podría igualar esto, ya sea en pureza o en grandeza?

Verse 17

अर्चिष्मती संयमिनी पुण्यवत्यमलावती । गंधवत्यलकेशी च नैतत्तुल्या महर्धिभिः

Arciṣmatī, Saṃyaminī, Puṇyavatī, Amalāvatī, Gandhavatī y Alakeśī—aunque dotadas de grandes prosperidades—no son iguales a esto.

Verse 18

अयमेव सहस्राक्षस्त्वयमेव दिवस्पतिः । शतमन्युरयं देवो नामान्येतानि नामतः

Éste mismo es llamado Sahasrākṣa; éste mismo es Divaspati. Este dios es Śatamanyu: éstos no son sino sus nombres, nombre por nombre.

Verse 19

सप्तापि लोकपाला ये त एनं समुपासते । नारदाद्यैर्मुनिवरैरयमाशीर्भिरीड्यते

Aun los siete guardianes de los mundos lo veneran y lo adoran. Es ensalzado con bendiciones por los más excelsos sabios, comenzando por Nārada.

Verse 20

एतत्स्थैर्येण सर्वेषां लोकानां स्थैर्यमिष्यते । पराजयान्महेंद्रस्य त्रैलोक्यं स्यात्पराजितम्

Por la firmeza de este asiento se asegura la firmeza de todos los mundos. Si Mahendra fuese vencido, los tres mundos quedarían como vencidos.

Verse 21

दनुजा मनुजा दैत्यास्तपस्यंत्युग्रसंयमाः । गंधर्व यक्षरक्षांसि महेंद्रपदलिप्सवः

Dānavas, humanos y Daityas practican austeridades con feroz autodominio; también Gandharvas, Yakṣas y Rākṣasas, anhelando alcanzar el rango de Mahendra.

Verse 22

सगराद्या महीपाला वाजिमेधविधायकाः । कृतवंतो महायत्नं शक्रैश्वर्यजिघृक्षवः

Reyes como Sagara, ejecutores de sacrificios Aśvamedha, emprendieron grandes esfuerzos, deseosos de apoderarse de la soberanía y el esplendor de Śakra (Indra).

Verse 23

निष्प्रत्यूहं क्रतुशतं यः कश्चित्कुरुतेऽवनौ । जितेंद्रियोमरावत्यां स प्राप्नोति पुलोमजाम्

Quien en la tierra complete, sin impedimento, cien sacrificios y, con los sentidos vencidos, alcanza en Amarāvatī a Pulomajā (Śacī), la consorte de Indra.

Verse 24

असमाप्तक्रतुशता वसंत्यत्र महीभुजः । ज्योतिष्टोमादिभिर्यागैर्ये यजंत्यपि ते द्विजाः

Aquí moran los reyes cuyos cien sacrificios quedaron inconclusos; y aquí también moran los dos veces nacidos que celebran ritos como el Jyotiṣṭoma y otros yajñas.

Verse 25

तुलापुरुषदानादि महादानानि षोडश । ये यच्छंत्यमलात्मानस्ते लभंतेऽमरावतीम्

Los dieciséis grandes dones—comenzando por el Tulāpuruṣa-dāna—quienes, de alma pura, los otorgan, alcanzan Amarāvatī.

Verse 26

अक्लीबवादिनो धीराः संग्रामेष्वपराङ्मुखाः । विक्रांता वीरशयने तेऽत्र तिष्ठंति भूभुजः

Aquí permanecen los reyes que no pronuncian palabras de cobarde: firmes, sin volver el rostro en la batalla; valerosos, reposan en el lecho de los héroes, tras morir como héroes.

Verse 27

इत्युद्देशात्समाख्याता महेंद्रनगरी स्थितिः । यायजूका वसंत्यत्र यज्ञविद्याविशारदाः

Así, por esta breve indicación, ha sido descrita la condición de la ciudad de Mahendra. Aquí moran los Yāyajūkas, expertos consumados en la ciencia del sacrificio.

Verse 28

इमामर्चिष्मतीं पश्य वीतिहोत्रपुरीं शुभाम् । जातवेदसि ये भक्तास्ते वसंत्यत्र सुव्रताः

Contempla esta ciudad radiante y auspiciosa: Vītihotrapurī. Aquí moran los devotos de Jātavedas (Agni), observantes de votos nobles.

Verse 29

अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्दृढसत्त्वा जितेंद्रियाः । स्त्रियो वा सत्त्वसंपन्नास्ते सर्वे अग्नितेजसः

Quienes, firmes de ánimo y dueños de sus sentidos, entran en el fuego, y asimismo las mujeres dotadas de gran valentía: todos ellos se vuelven radiantes con el esplendor mismo de Agni.

Verse 30

अग्निहोत्ररता विप्रास्तथाग्निब्रह्मचारिणः । पंचाग्निव्रतिनो ये वै तेऽग्निलोकेग्नितेजसः

Los brāhmaṇas entregados al Agnihotra, los que guardan brahmacarya al servicio del fuego sagrado, y quienes observan el voto de los cinco fuegos: en verdad moran en el mundo de Agni, resplandecientes con su fulgor.

Verse 31

शीते शीतापनुत्यै यस्त्विध्मभारान्प्रयच्छति । कुर्यादग्निष्टिकां वाऽथ स वसेदग्निसन्निधौ

En tiempo de frío, quien entrega haces de leña para disipar el temblor de otro —o quien prepara un hogar de fuego— mora en la bendita cercanía de Agni.

Verse 32

अनाथस्याग्निसंस्कारं यः कुर्याच्छ्रद्धयान्वितः । अशक्तः प्रेरयेदन्यं सोग्निलोके महीयते

Quien, con fe, realiza los ritos funerarios del fuego para quien no tiene protector —o, si no puede, impulsa a otro a hacerlo— es honrado en el mundo de Agni.

Verse 33

जठराग्निविवृद्ध्यै यो दद्यादाग्नेयमौषधम् । मंदाग्नये स पुण्यात्मा वह्निलोके वसेच्चिरम्

Quien ofrece una medicina que aviva a Agni para fortalecer el fuego del vientre del de débil digestión, esa alma meritoria mora largo tiempo en el mundo de Vahni (Agni).

Verse 34

यज्ञोपस्कर वस्तूनि यज्ञार्थं द्रविणं तु वा । यथाशक्ति प्रदद्याद्यो ह्यर्चिष्मत्यांवसेत्स वै

Quien, según su capacidad, entrega utensilios necesarios para el yajña o riqueza para el yajña, ciertamente mora en Arciṣmatī, el reino radiante.

Verse 35

अग्निरेको द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः । गुरुर्देवो व्रतं तीर्थं सर्वमग्निर्विनिश्चितम्

Para los dvijāti, Agni solo es el supremo otorgador del bien más alto; se determina en verdad que Agni es guru, deidad, voto y tīrtha: todo reposa en Agni.

Verse 36

अपावनानि सर्वाणि वह्निसंसर्गतः क्षणात् । पावनानि भवंत्येव तस्माद्यः पावकः स्मृतः

Todas las cosas impuras se vuelven puras en un instante por el contacto con el fuego; por eso se le recuerda como “Pāvaka”, el purificador.

Verse 37

अपि वेदं विदित्वा यस्त्यक्त्वा वै जातवेदसम् । अन्यत्र बध्नाति रतिं ब्राह्मणो न स वेदवित्

Aunque un brāhmaṇa haya aprendido el Veda, si abandona a Jātavedas (Agni) y ata su deleite en otra parte, no es en verdad conocedor del Veda.

Verse 38

अंतरात्मा ह्ययं साक्षान्निश्चितो ह्याशुशुक्षणिः । मांसग्रासान्पचेत्कुक्षौ स्त्रीणां नो मांसपेशिकाम्

Este Agni es, en verdad, el Ser interior manifiesto y el Testigo directo, que consume con presteza. En el vientre cuece bocados de carne, mas no el “bulto de carne” de las mujeres.

Verse 39

तैजसी शांभवी मूर्तिः प्रत्यक्षा दहनात्मिका । कर्त्री हंत्री पालयित्री विनैनां किं विलोक्यते

Esta forma radiante es Śāmbhavī—la propia presencia de Śiva—manifiesta ante los ojos como la esencia misma del fuego ardiente. Ella es la hacedora, la destructora y la protectora; sin Ella, ¿qué podría verse o conocerse?

Verse 40

चित्रभानुरयं साक्षान्नेत्रं त्रिभुवनेशितुः । अंधं तमोमये लोके विनैनं कः प्रकाशकः

Este Sol brillante es, en verdad, el mismo ojo del Señor de los tres mundos. En un universo hecho de oscuridad, sin él, ¿quién podría iluminar cosa alguna?

Verse 41

धूपप्रदीपनैवेद्य पयो दधि घृतैक्षवम् । एतद्भुक्तं निषेवंते सर्वे दिवि दिवौकसः

Incienso, lámparas y ofrendas de alimento—junto con leche, cuajada, ghee y jugo de caña—cuando se ofrecen y se reciben como prasāda, todos los dioses que moran en el cielo quedan complacidos y toman su porción sutil.

Verse 42

शिवशर्मोवाच । कोयं कृशानुः कस्यायं सूनुः कथमिदं पदम् । आग्नेयं लब्धमेतेन ब्रूतमेतन्ममाग्रतः

Dijo Śivaśarman: «¿Quién es este Fuego (Kṛśānu)? ¿De quién es hijo? ¿Y cómo ha alcanzado este rango “ígneo”? Decídmelo con claridad, aquí ante mí».

Verse 43

गणावूचतुः । आकर्णय महाप्राज्ञ वर्णयावो यथातथम् । योयं यस्य यथाऽनेन प्रापि ज्योतिष्मतीपुरी

Los Gaṇas dijeron: «Escucha, oh sapientísimo. Lo describiremos tal como ocurrió: quién es éste, a quién pertenece y por qué medio alcanzó la ciudad resplandeciente, Jyotiṣmatīpurī».

Verse 44

नर्मदायास्तटे रम्ये पुरे नर्मपुरे पुरा । पुरारिभक्तः पुण्यात्माऽभवद्विश्वानरो मुनिः

Antaño, en la hermosa ribera del Narmadā, en la ciudad llamada Narmapur, vivía el santo sabio Viśvānara, de alma pura y devoto del Enemigo de Tripura (Śiva).

Verse 45

ब्रह्मचर्याश्रमे निष्ठो ब्रह्मयज्ञरतःसदा । शांडिल्यगोत्रः शुचिमान्ब्रह्मतेजो निधिर्वशी

Firme en el āśrama del brahmacarya, siempre entregado al Brahma-yajña—el estudio y la recitación de la sagrada enseñanza; del linaje de Śāṇḍilya, puro, dueño de sí y tesoro del esplendor brahmánico.

Verse 46

विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो लौकिकाचारचंचुरः । कदाचिच्चिंतयामास हृदि ध्यात्वा महेश्वरम्

Había comprendido el sentido de todos los śāstras y era diestro en la recta conducta mundana. Una vez, tras meditar a Maheśvara en su corazón, comenzó a reflexionar profundamente.

Verse 47

चतुर्णामप्याश्रमाणां कोतीव श्रेयसे सताम् । यस्मिन्प्राप्नोति संक्षुण्णे परत्रेह च वा सुखम्

«Entre los cuatro āśramas, ¿cuál es en verdad el más propicio para el bien de los virtuosos—siguiendo el cual, aun en medio de las presiones de la vida, se alcanza dicha aquí y en el más allá?»

Verse 48

इदं श्रेयस्त्विदं श्रेयस्त्विदं तु सुकरं भवेत् । इत्थं सर्वं समालोड्य गार्हस्थ्यं प्रशशंस ह

«Esto es bueno, y aquello también es bueno; y este camino, además, es practicable.» Así, tras sopesarlo todo, alabó el modo de vida del cabeza de familia (gārhasthya).

Verse 49

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः । एषामाधारभूतोसौ गृहस्थो नान्यथेति च

Sea uno brahmacārin (estudiante célibe), sea jefe de familia, morador del bosque o mendicante: de todos ellos, el cabeza de familia es el sostén mismo; no puede ser de otro modo.

Verse 50

देवैर्मनुष्यैः पितृभिस्तिर्यग्भिश्चोपजीव्यते । गृहस्थः प्रत्यहं यस्मात्तस्माच्छ्रेष्ठो गृहाश्रमी

Porque los dioses, los hombres, los antepasados y aun las criaturas dependen día tras día del sustento del cabeza de familia, por eso el gṛhastha es el primero entre quienes viven en los āśramas.

Verse 51

अस्नात्वा चाप्यहुत्वा वाऽदत्त्वा वाश्नाति यो गृही । देवादीनामृणी भूत्वा नरकं प्रतिपद्यते

El cabeza de familia que come sin haberse bañado, o sin haber ofrecido oblaciones, o sin dar limosna, se vuelve deudor de los dioses y de los demás, y cae en el infierno.

Verse 52

अस्नाताशी मलं भुंक्ते त्वजपी पूयशोणितम् । अहुताशी कृमीन्भुंक्तेप्यदत्त्वाविड्विभोजनः

Quien come sin bañarse come inmundicia; quien come sin japa come pus y sangre; quien come sin ofrendas come gusanos; y quien come sin dar, come excremento como alimento.

Verse 53

ब्रह्मचर्यं हि गार्हस्थ्ये यादृक्कल्पनयोज्झितम् । स्वभावचपले चित्ते क्व तादृग्ब्रह्मचारिणि

La continencia en la vida del cabeza de familia, libre de imaginarias maquinaciones, es en verdad rarísima; en una mente por naturaleza inconstante, ¿dónde se hallará tal firmeza aun en un brahmacārī de voto?

Verse 54

हठाद्वा लोकभीत्या वा स्वार्थाद्वा ब्रह्मचर्यभाक् । संकल्पयति चित्ते चेत्कृतमप्यकृतं तदा

Si alguien asume la continencia por fuerza, por temor al mundo o por interés propio, pero en su mente aún forma deseos, entonces aun lo ‘hecho’ exteriormente queda como no hecho.

Verse 55

परदारपरित्यागात्स्वदारपरितुष्टितः । ऋतुकालाभिगामित्वाद्ब्रह्मचारी गृहीरितः

Porque renuncia a la mujer ajena, se contenta con la propia y se acerca a ella sólo en el tiempo debido, se dice que el cabeza de familia es un ‘brahmacārī’, continente en su conducta.

Verse 56

विमुक्तरागद्वेषो यः कामक्रोधविवर्जितः । साग्निः सदारः स गृही वानप्रस्थाद्विशिष्यते

Aquel cabeza de familia, libre de apego y aversión, exento de lujuria e ira—que mantiene los fuegos sagrados y vive con su esposa—supera incluso al morador del bosque.

Verse 57

वैराग्याद्गृहमुत्सृज्य गृहधर्मान्हृदि स्मरेत् । स भवेदुभयभ्रष्टो वानप्रस्थो न वा गृही

Si, por un desapego mal entendido, abandona el hogar pero en el corazón sigue recordando y anhelando los deberes domésticos, cae de ambos: no es verdadero morador del bosque ni verdadero cabeza de familia.

Verse 58

अयाचितोपस्थितया यो वृत्त्या वर्तते गृही । येन केनापि संतुष्टो भिक्षुकात्स विशिष्यते

El cabeza de familia que vive de lo que llega sin pedirlo, satisfecho con cuanto obtiene, es superior incluso a un mendicante.

Verse 59

प्राथयेद्यत्क्वचित्किंचिद्दुष्प्रापं वा भविष्यति । अशनेषु न संतुष्टः स यतिः पतितो भवेत्

Si un asceta mendiga en cualquier lugar algo, sobre todo lo difícil de obtener, y no queda satisfecho con el alimento recibido, ese renunciante se considera caído de su voto.

Verse 60

गुणागुणविचार्येत्थं स वै विश्वानरो द्विजः । उद्ववाह विधानेन स्वोचितां कुलकन्यकाम्

Así, sopesando méritos y faltas, el brāhmaṇa Viśvānara contrajo matrimonio debidamente, conforme a los ritos apropiados, con una doncella digna de su linaje.

Verse 61

अग्निशुश्रूषणरतः पंचयज्ञपरायणः । षट्कर्मनिरतो नित्यं देवपित्रतिथिप्रियः

Era devoto del cuidado de los fuegos sagrados, entregado a los cinco yajñas diarios, siempre dedicado a las seis obligaciones, y amado por los devas, los antepasados y los huéspedes.

Verse 62

धर्मार्थकामान्युक्तात्मा सोर्जयन्स्वस्वकालतः । परस्परमसंकोचं दंपत्योरानुकूल्यतः

Con el ánimo sereno, siguió dharma, artha y kāma cada uno en su debido tiempo; y los esposos vivieron sin coacción mutua, en concordia y benevolencia recíproca.

Verse 63

पूर्वाह्णे दैविकं कर्म सोकरोत्कर्मकांडवित् । मध्यंदिने मनुष्याणां पितॄणामपराह्नके

Versado en el orden del rito, por la mañana cumplía las obras divinas; al mediodía, los deberes hacia los hombres; y por la tarde, las ofrendas debidas a los antepasados.

Verse 64

एवं बहुतिथे काले गते तस्याग्रजन्मनः । भार्या शुचिष्मती नाम कामपत्नी वसुव्रता

Así, transcurridos muchos días en la vida de aquel primogénito, su esposa—llamada Śuciṣmatī—devota de su marido y firme en sus votos virtuosos, vivía de ese modo.

Verse 65

अपश्यंत्यंकुरमपि संततेः स्वर्गसाधनम् । विज्ञाय शंकंरं कांतं प्रणिपत्य व्यजिज्ञपत्

Al no ver ni el más leve brote de descendencia—tenida por medio para el cielo—se acercó a su amado Śaṅkara, se postró y dio a conocer su ruego.

Verse 66

शुचिष्मत्युवाच । आर्यपुत्रार्यधिषण प्राणनाथ प्रियव्रत । न दुर्लभं ममास्तीह किंचित्त्वच्चरणार्चनात्

Śuciṣmatī dijo: Oh esposo noble, de noble entendimiento; oh señor de mi vida, firme en amados votos: aquí nada me es difícil de alcanzar, pues adoro tus pies.

Verse 67

ये वै भोगाः समुचिताः स्त्रीणां ते त्वत्प्रसादतः । अलंकृत्य मया भुक्ताः प्रसंगाद्वच्मि तान्यपि

Cuantos goces son propios de las mujeres, esos los he recibido por tu gracia; engalanada, los he disfrutado, y en este contexto menciono también aun esos.

Verse 68

सुवासांसि सुवासाश्च सुशय्या सुनितंबिनी । स्रक्तांबूलान्नपानाश्च अष्टौ भोगाः स्वधर्मिणाम्

Vestiduras finas, gratos perfumes, buen lecho, amada de bella cintura; guirnaldas, betel, alimento y bebida: éstos son los ocho goces de quienes caminan según su propio dharma.

Verse 69

एकं मे प्रार्थितं नाथ चिराय हृदिसंस्थितम् । गृहस्थानां समुचितं तत्त्वं दातुमिहार्हसि

Oh Señor, una sola petición he guardado largo tiempo en mi corazón. Concédeme aquí el verdadero principio que conviene a los jefes de hogar.

Verse 70

विश्वानर उवाच । किमदेयं हि सुश्रोणि तव प्रियहितैषिणि । तत्प्रार्थय महाभागे प्रयच्छाम्यविलंबितम्

Dijo Viśvānara: Oh tú, de hermosas caderas, que buscas lo amado y lo benéfico, ¿qué hay que no pueda dársete? Pide, afortunada señora; te lo concederé sin demora.

Verse 71

महेशितुः प्रसादेन मम किंचिन्न दुर्ल्भम् । इहामुत्र च कल्याणि सर्वकल्याणकारिणः

Por la gracia de Maheśa, nada me es en absoluto difícil de obtener. Oh auspiciosa, aquí y en el más allá, Él es el artífice de todo bien.

Verse 72

इति श्रुत्वा वचः पत्युस्तस्य सा पतिदेवता । उवाच हृष्टवदना यदि देयो वरो मम

Al oír las palabras de su esposo, aquella esposa devota, con el rostro radiante de gozo, dijo: «Si ha de concedérseme un don…».

Verse 73

वरयोग्यास्मि चेन्नाथ नान्यं वरमहं वृणे । महेशसदृशं पुत्रं देहि माहेश्वरानव

Oh Señor, si soy digna de una gracia, no elijo otra. Concédeme un hijo semejante a Maheśa, un brote nuevo del linaje Māheśvara (śaiva).

Verse 74

इति तस्या वचः श्रुत्वा शुचिष्मत्याः शुचिव्रतः । क्षणं समाधिमाधाय हृ द्येतत्समचिंतयत्

Al oír las palabras de aquella dama pura, el hombre de votos puros entró un instante en contemplación y lo meditó en lo hondo del corazón.

Verse 75

अहो किमेतया तन्व्या प्रार्थितं ह्यतिदुर्लभम् । मनोरथपथाद्दूरमस्तुवा स हि सर्वकृत्

¡Ay! Lo que ha pedido esta esbelta dama es sumamente raro y difícil de obtener, muy lejos del camino de los deseos comunes; pues Él (Maheśa) es en verdad el hacedor de todo.

Verse 76

तेनैवास्या मुखे स्थित्वा वाक्स्वरूपेण शंभुना । व्याहृतं कोऽन्यथाकर्तुमुत्सहेत भवेदिदम्

Pues Śambhu mismo, morando en su boca en la forma misma de la palabra, lo ha pronunciado; ¿quién podría tener poder para hacerlo de otro modo?

Verse 77

ततः प्रोवाच तां पत्नीमेकपत्निव्रते स्थितः । विश्वानरमुनिः श्रीमानिति कांते भविष्यति

Entonces el ilustre sabio Viśvānara, firme en el voto de una sola esposa, habló a su mujer: «Así será, amada mía».

Verse 78

इत्थमाश्वास्य तां पत्नीं जगाम तपसे मुनिः । यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्काशीनाथोधितिष्ठति

Así, tras reconfortar a su esposa, el sabio partió a practicar austeridades, hacia el lugar donde Viśveśvara mismo, Señor de Kāśī, mora en presencia manifiesta.

Verse 79

प्राप्य वाराणसीं तूर्णं दृष्ट्वाथ मणिकर्णिकाम् । तत्याज तापत्रितयमपिजन्मशतार्जितम्

Al llegar velozmente a Vārāṇasī y contemplar Maṇikarṇikā, arrojó lejos las tres clases de aflicción, aunque acumuladas a lo largo de cientos de nacimientos.

Verse 80

दृष्ट्वा सर्वाणि लिंगानि विश्वेश प्रमुखानि च । स्नात्वा सर्वेषु कुंडेषु वापीकूटसरःसु च

Habiendo contemplado todos los liṅgas—siendo el principal Viśveśa—y habiéndose bañado en todos los estanques sagrados, pozos, diques y lagos,

Verse 81

नत्वा विनायकान्सर्वान्गौरीः सर्वाः प्रणम्य च । संपूज्य कालराजं च भैरवं पापभक्षणम्

Habiéndose postrado ante todos los Vināyakas y saludado a todas las Gaurīs, y habiendo rendido culto debidamente a Kālarāja y a Bhairava, devorador de pecados,

Verse 82

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान्स्तुत्वा प्रयत्नतः । आदिकेशवमुख्यांश्च केशवान्परितोष्य च

Alabando con empeño a los Gaṇas encabezados por Daṇḍanāyaka, y complaciendo también a los Keśavas presididos por Ādikeśava,

Verse 83

लोलार्कमुख्य सूर्यांश्च प्रणम्य च पुनः पुनः । कृत्वा पिण्डप्रदानानि सर्वतीर्थेष्वतंद्रितः

Inclinándose una y otra vez ante los santuarios solares, encabezados por Lolārka, y sin desfallecer ofreciendo piṇḍas en todos los tīrthas sagrados,

Verse 84

सहस्रभोजनाद्यैश्च यतीन्विप्रान्प्रतर्प्य च । महापूजोपचारैश्च लिंगान्यभ्यर्च्य भक्तितः

Y con ofrendas, comenzando por abundantes banquetes, dejó satisfechos a los yatis y a los brāhmaṇas; y con grandiosos servicios de pūjā adoró con devoción los liṅgas.

Verse 85

असकृच्चिन्तयामास किं लिंगं क्षिप्रसिद्धिदम् । यत्र निश्चलतामेति तपस्तनयकाम्यया

Y una y otra vez meditó: «¿Qué liṅga concede pronta realización, donde, mediante tapas, se alcanza firmeza inquebrantable por el anhelo de un hijo?»

Verse 86

श्रीमदोंकारनाथं वा कृत्तिवासेश्वरं किमु । कालेशं वृद्धकालेशं कलशेश्वरमेव च

«¿Será el glorioso Oṃkāranātha, o quizá Kṛttivāseśvara—Kāleśa, Vṛddhakāleśa, o en verdad Kalaśeśvara?»

Verse 87

केदारेशं तु कामेशं चन्द्रेशं वा त्रिलोचनम् । ज्येष्ठेशं जंबुकेशं वा जैगीषव्येश्वरं तु वा

«¿O Kedāreśa, Kāmeśa, Candreśa o Trilocana; o Jyeṣṭheśa, Jaṃbukeśa, o Jaigīṣavyeśvara?»

Verse 88

दशाश्वमेधमीशानं द्रुमि चंडेशमेव च । दृक्केशं गरुडेशं च गोकर्णेशं गणेश्वरम्

O bien: Daśāśvamedha-Īśāna; Drumi-Caṇḍeśa; Dṛkkeśa; Garuḍeśa; Gokarṇeśa; o Gaṇeśvara.

Verse 89

ढुंढ्याशागजसिद्धाख्यं धर्मेशं तारकेश्वरम् । नन्दिकेशं निवासेशं पत्रीशं प्रीतिकेश्वरम्

(Puede adorarse) el Liṅga llamado Ḍhuṃḍhyāśāgajasiddha, Dharma-īśa, Tārakeśvara, Nandikeśa, Nivāseśa, Patrīśa y Prītikeśvara.

Verse 90

पर्वतेशं पशुपतिं ब्रह्मेशं मध्यमेश्वरम् । बृहस्पतीश्वरं वाथ विभांडेश्वरमेव च

(Puede adorarse) Parvateśa, Paśupati, Brahmeśa, Madhyameśvara, Bṛhaspatīśvara y también Vibhāṇḍeśvara.

Verse 91

भारभूतेश्वरं किं वा महालक्ष्मीश्वरं तु वा । मरुत्तेशं तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम्

O bien (puede adorarse) Bhārabhūteśvara, o Mahālakṣmīśvara; asimismo Marutteśa, Mokṣeśa, Gaṅgeśa y Narmadeśvara.

Verse 92

मार्कंडं मणिकर्णीश रत्नेश्वरमथापि वा । अथवा योगिनीपीठं साधकस्यैव सिद्धिदम्

(Puede adorarse) Mārkaṇḍa, Maṇikarṇīśa y también Ratneśvara; o bien el Yoginī-pīṭha, que en verdad otorga siddhis al practicante.

Verse 93

यामुनेशं लांगलीशं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम् । अविमुक्तेश्वरं वाथ विशालाक्षीशमेव च

“(Puede adorarse) a Yāmuneśa, a Lāṃgalīśa, al glorioso y omnipenetrante Viśveśvara, a Avimukteśvara y también a Viśālākṣīśa.”

Verse 94

व्याघ्रेश्वरं वराहेशं व्यासेशं वृषभध्वजम् । वरुणेशं विधीशं वा वसिष्ठेशं शनीश्वरम्

“(Puede adorarse) a Vyāghreśvara, a Varāheśa, a Vyāseśa, al Señor de estandarte del Toro; a Varuṇeśa o a Vidhīśa; y también a Vasiṣṭheśa y a Śanīśvara.”

Verse 95

सोमेश्वरं किमिन्द्रेशं स्वर्लीनं संगमेश्वरम् । हरिश्चंद्रेश्वरं किं वा हरिकेशेश्वरं तु वा

“(Puede adorarse) a Someśvara, o a Indreśa; a Svarlīna, a Saṅgameśvara; o a Haricandreśvara; o de nuevo a Harikeśeśvara.”

Verse 96

त्रिसंध्येशं महादेवमुपशांति शिवं तथा । भवानीशं कपर्दीशं कंदुकेशं मखेश्वरम्

“(Puede adorarse) a Trisaṃdhyeśa, a Mahādeva, a Upaśānti y también a Śiva; a Bhavānīśa, a Kapardīśa, a Kaṃdukeśa y a Makheśvara.”

Verse 97

मित्रावरुणसंज्ञं वा किमेषामाशुपुत्रदम् । क्षणं विचार्य स मुनिरिति विश्वानरः सुधीः

“¿O acaso se le conoce como ‘Mitrāvaruṇa’? ¿Cuál de éstos concede un hijo con prontitud? Tras reflexionar un instante, el sabio Viśvānara habló así.”

Verse 98

आज्ञातं विस्मृतं तावत्फलितो मे मनोरथः । सिद्धैः संसेवितं लिंगं सर्वसिद्धिकरं परम्

Aunque fue conocido y luego olvidado, hoy mi anhelo ha dado fruto. Este Liṅga supremo, servido por los Siddhas, concede toda perfección y logro.

Verse 99

दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य मनो निर्वृतिभाग्भवेत् । उद्घाटितं सदैवास्ते स्वर्गद्वारं हि यत्र वै

Aquel lugar, por cuya sola visión y contacto la mente alcanza honda dicha, tiene en verdad la puerta del cielo siempre abierta.

Verse 100

दिवानिशं पूजनार्थं विज्ञाप्य त्रिदशेश्वरम् । पञ्चमुद्रे महापीठे सिद्धिदे सर्वजंतुषु

Día y noche, tras pedir permiso para el culto al Señor de los dioses, (se debe adorar) en el gran asiento llamado Pañcamudrā, dador de siddhis a todos los seres.

Verse 110

षण्मासात्सिद्धिमगमद्बहुनीराजनैरिह । किन्नरी हंसपद्यत्र भर्त्रा वेणुप्रियेण वै

Aquí, mediante muchos actos de ārati, alcanzó el éxito en seis meses: la Kinnarī llamada Haṃsapadā, junto con su esposo Veṇupriya.

Verse 120

पंचगव्याशनो मासं मासं चांद्रायणव्रती । मासं कुशाग्रजलभुङ्मासं श्वसनभक्षणः

Durante un mes se sustenta con pañcagavya; durante un mes observa el voto de Cāndrāyaṇa; durante un mes vive del agua tomada de las puntas de kuśa; y durante un mes se ‘alimenta del aliento’ solamente.

Verse 130

शब्दं गृह्णास्यश्रवास्त्वं हि जिघ्रेरघ्राणस्त्वं व्यंघ्रिरायासि दूरात् । व्यक्षः पश्येस्त्वं रसज्ञोप्यजिह्वः कस्त्वां सम्यग्वेत्त्यतस्त्वां प्रपद्ये

Aunque sin oídos, percibes el sonido; aunque sin nariz, hueles. Aunque sin pies, vienes desde lejos. Aunque sin ojos, ves; aunque sin lengua, conoces el sabor. ¿Quién puede comprenderte en verdad? Por eso me refugio en Ti.

Verse 140

अभिलाषाष्टकं पुण्यं स्तोत्रमेतत्त्वयेरितम् । अब्दं त्रिकालपठनात्कामदं शिवसंनिधौ

Este himno santo llamado Abhilāṣāṣṭaka ha sido pronunciado por ti. Si se recita durante un año, tres veces al día, en presencia de Śiva, se vuelve cumplidor de deseos.

Verse 147

अब्दं जप्तमिदं स्तोत्रं पुत्रदं नात्र संशयः । इत्युक्त्वांतर्दधे बालः सोपि विप्रो गृहं गतः

«Si este himno se recita durante un año, concede un hijo; no hay duda.» Dicho esto, el muchacho desapareció; y aquel brāhmaṇa también regresó a su casa.