Adhyaya 7

Verse 1

व्यास उवाच । संप्राप्य धर्मवाप्यां च यः कुर्यात्पितृतर्पणम् । तृप्तिं प्रयांति पितरो यावदिंद्राश्चतुर्दश

Vyāsa dijo: Quien, al llegar a Dharmavāpī, realice el tarpaṇa—las libaciones—para los Pitṛs, hace que los antepasados alcancen satisfacción por tanto tiempo como perduren los catorce Indras.

Verse 2

पितरश्चात्र पूज्याश्च स्वर्गता ये च पूर्वजाः । पिंडांश्च निर्वपेत्तेषां प्राप्येमां मुक्तिदायिकाम्

Aquí deben ser venerados los Pitṛs, los antepasados que han ido al cielo; y, habiendo llegado a este lugar que otorga liberación, deben ofrecerse debidamente los piṇḍas para ellos.

Verse 3

त्रेतायां पंच दिवसैर्द्वापरे त्रिदिनेन तु । एकचित्तेन यो विप्राः पिंडं दद्यात्कलौ युगे

En Tretā se requieren cinco días, y en Dvāpara, tres; pero en la era de Kali, oh brāhmaṇas, quien ofrezca el piṇḍa con la mente unificada obtiene el fruto con prontitud.

Verse 4

लोलुपा मानवा लोके संप्राप्ते तु कलौ युगे । परदाररता लोकाः स्त्रियोऽतिचपलाः पुनः

Cuando llega la era de Kali, los seres humanos en el mundo se vuelven codiciosos; los varones se apegan a las esposas ajenas, y las mujeres, de nuevo, se tornan sumamente volubles.

Verse 5

परद्रोहरताः सर्वे नरनारीनपुंसकाः । परनिन्दापरा नित्यं परच्छिद्रोपदर्शकाः

Todos—hombres, mujeres y los de naturaleza neutra—se entregan a dañar a los demás; siempre inclinados a la calumnia y continuamente señalando las faltas ajenas.

Verse 6

परोद्वेगकरा नूनं कलहा मित्रभेदिनः । सर्वे ते शुद्धतां यांति काजेशाः स्वयमब्रुवन्

En verdad, se vuelven causantes de aflicción para los demás—pendencieros y quebrantadores de amistades; y, sin embargo, todos alcanzan la pureza por este sagrado poder, tal como el Señor mismo lo declaró.

Verse 7

एतदुक्तं महाभाग धर्मारण्यस्य वर्णनम् । फलं चैवात्र सर्वं हि यदुक्तं शूलपाणिना

Así, oh noble, ha sido expuesta la descripción de Dharmāraṇya; y todos los frutos de su culto y observancias aquí son exactamente como los declaró el Señor Portador del Tridente.

Verse 8

वाङ्मनः कायशुद्धाश्च परदारपराङ्मुखाः । अद्रोहाश्च समाः क्रुद्धा मातापितृपरायणाः

Se vuelven puros en palabra, mente y cuerpo; se apartan de las esposas ajenas; están libres de malicia, ecuánimes aun en la ira, y entregados a su madre y a su padre.

Verse 9

अलौल्या लोभरहिता दानधर्मपरायणाः । आस्तिकाश्चैव धर्मज्ञाः स्वामिभक्तिरताश्च ये

Quienes no son volubles, están libres de codicia y se consagran a la dāna y al dharma; quienes son āstika, conocedores del dharma y firmes en la devoción a su señor: a tales personas se alaba aquí.

Verse 10

पतिव्रता तु या नारी पतिशुश्रूषणे रता । अहिंसका आतिथेयाः स्वधर्मनिरताः सदा

Verdaderamente pativratā es la mujer que se complace en servir a su esposo; que no ejerce violencia, se entrega a la hospitalidad hacia los huéspedes y permanece siempre dedicada a su propio dharma.

Verse 11

शौनक उवाच । शृणु सूत महाभाग सर्वधर्मविदांवर । गृहस्थानां सदाचारः श्रुतश्च त्वन्मुखान्मया

Śaunaka dijo: «Escucha, oh Sūta afortunado, el mejor entre los conocedores de todos los dharmas. De tu propia boca he oído la noble conducta de los jefes de hogar».

Verse 12

एकं मनेप्सितं मेद्य तत्कथयस्व सूतज । पतिव्रतानां सर्वासां लक्षणं कीदृशं वद

«Hay un punto querido para mi mente: dímelo, oh hijo de Sūta. Describe cómo son las señales distintivas de todas las mujeres pativratā».

Verse 13

सूत उवाच । पतिव्रता गृहे यस्य सफलं तस्य जीवनम् । यस्यांगच्छायया तुल्या यत्कथा पुण्यकारिणी

Sūta dijo: «Aquel en cuya casa mora una pativratā—su vida se vuelve plena. Su sola presencia es como una sombra protectora, y el relato de su historia se convierte en causa de mérito (puṇya)».

Verse 14

पतिव्रतास्त्वरुंधत्या सावित्र्याप्यनसूयया । शांडिल्या चैव सत्या च लक्ष्म्या च शतरूपया

El ideal de la pativratā se encarna en Arundhatī, en Sāvitrī y en Anasūyā; asimismo en Śāṇḍilyā, Satyā, Lakṣmī y Śatarūpā.

Verse 15

मेनया च सुनीत्या च संज्ञया स्वाहया समाः । पतिव्रतानां धर्मा हि मुनिना च प्रकीर्तिताः

Son comparables también a Menā, Sunīti, Saṃjñā y Svāhā. En verdad, el sabio ha proclamado los dharmas de las mujeres pativratā.

Verse 16

भुंक्ते भुक्ते स्वामिनि च तिष्ठ ति त्वनुतिष्ठति । विनिद्रिते या निद्राति प्रथमं परिबुध्यति

Cuando su señor come, ella come; cuando él se pone en pie, ella acompaña su estar en pie. Cuando él duerme, ella duerme; y, sin embargo, es la primera en despertar.

Verse 17

अनलंकृतमात्मानं देशांते भर्तरि स्थिते । कार्यार्थं प्रोषिते क्वापि सर्व्वमंड नवर्जिता

Cuando su esposo está lejos, en otro lugar—habiendo partido a algún sitio por causa de sus deberes—ella se mantiene sin adornos, dejando toda clase de atavíos y galas.

Verse 18

भर्तुर्नाम न गृह्णाति ह्यायुषोऽस्य हि वृद्धये । पुरुषांतरनामापि न गृह्णति कदाचन

No pronuncia el nombre de su esposo, pues se dice que ello acrecienta su longevidad. Tampoco toma jamás el nombre de otro varón.

Verse 19

आकृष्टापि च नाक्रोशेत्ताडितापि प्रसीदति । इदं कुरु कृतं स्वामिन्मन्यतामिति वक्ति च

Aunque sea jalada o arrastrada, no debe gritar; aunque sea golpeada, ha de permanecer mansa y serena. Y ha de decir: «Señor mío, haz esto; considéralo ya hecho», hablando así en busca de concordia.

Verse 20

आहूता गृहकार्याणि त्यक्त्वा गच्छति सत्वरम् । किमर्थं व्याहृता नाथ स प्रसादो विधीयताम्

Cuando es llamada, acude con presteza, dejando las labores del hogar. Y pregunta: «¿Con qué propósito me habéis llamado, mi señor? Ordenad, por favor; conceded vuestra instrucción».

Verse 21

न चिरं तिष्ठति द्वारि न द्वारमुपसेवते । अदातव्यं स्वयं किंचित्कर्हिचिन्न ददात्यपि

No se queda mucho tiempo en la puerta, ni merodea por la entrada. Y nunca da nada por su cuenta—en especial aquello que no debe darse—en ningún momento.

Verse 22

पूजोपकरणं सर्वम नुक्ता साधयेत्स्वयम् । नियमोदकबर्हींषि यत्र पुष्पाक्षतादिकम्

Todos los enseres para la adoración debe prepararlos ella misma, sin que se le inste: el agua reservada para la observancia, la hierba sagrada (barhis) y cosas como flores y arroz entero (akṣata).

Verse 23

प्रतीक्षमाणा च वरं यथाकालोचितं हि यत् । तदुपस्थापयेत्सर्वमनुद्वि ग्नातिहृष्टवत्

Esperando con atención, debe presentar todo lo que sea oportuno y apropiado. Ha de hacerlo sin turbación y sin excesivo alborozo, con la mente firme y serena.

Verse 24

सेवते भर्त्तुरुच्छिष्टमिष्टमन्नं फलादिकम् । दूरतो वर्ज्जयेदेषा समाजोत्सवदर्शनम्

Ella toma lo que queda después de su esposo: alimento amado, frutos y semejantes. Y debe mantenerse lejos de contemplar reuniones públicas y festejos.

Verse 25

न गच्छेत्तीर्थयात्रादिविवाहप्रेक्षणा दिषु । सुखसुप्तं सुखासीनं रममाणं यदृच्छया

No debe salir a peregrinaciones y cosas semejantes, ni a presenciar bodas y eventos parecidos. Aunque su esposo esté durmiendo a gusto, sentado con comodidad o disfrutando por azar, no debe obrar por cuenta propia desatendiéndolo.

Verse 26

अंतरायेऽपि कार्येषु पतिं नोत्थापयेत्क्वचित् । स्त्रीधर्मिणी त्रिरात्रं तु स्वमुखं नैव दर्शयेत्

Aun cuando haya interrupción en las tareas, nunca debe despertar a su esposo. Y la mujer que observa la disciplina del strī-dharma no debe mostrar su rostro durante tres noches.

Verse 27

स्ववाक्यं श्रावयेन्नापि यावत्स्नात्वा न शुध्यति । सुस्नाता भर्तृवदनमीक्षेतान्यस्य न क्वचित् । अथवा मनसि ध्यात्वा पतिं भानुं विलोकयेत्

No debe siquiera pronunciar palabra propia hasta haberse bañado y purificado. Tras bañarse bien, debe mirar el rostro de su esposo, y nunca el de otro varón. O bien, habiendo meditado en su mente a su esposo, debe contemplar al Sol.

Verse 28

हरिद्रां कुकुमं चैव सिंदूरं कज्जलं तथा । कूर्पासकं च तांबूलं मांगल्याभरणं शुभम्

Cúrcuma y azafrán, asimismo bermellón y colirio; también algodón y betel; y los auspiciosos ornamentos de la dicha conyugal: todo ello se declara favorable.

Verse 29

केशसंस्कारकं चैव करकर्णादिभूषणम् । भर्तुरायुष्यमिच्छंती दूरयेन्न पतिव्रता

La esposa fiel, deseosa de la larga vida de su marido, debe apartarse del exceso de adorno del cabello y de las joyas en manos, orejas y semejantes.

Verse 30

भर्तृविद्वेषिणीं नारीं नैषा संभाषते क्वचित् । नैकाकिनी क्वचिद्भूयान्न नग्ना स्नाति च क्वचित्

Nunca debe conversar con una mujer que odia a su marido. No debe permanecer en ningún lugar completamente sola, ni debe bañarse jamás desnuda.

Verse 31

नोलूखले न मुशले न वर्द्धन्यां दृषद्यपि । न यंत्रके न देहल्यां सती चोपविशेत्क्वचित्

La esposa virtuosa no debe sentarse sobre el mortero, el mazo, la cesta de aventar, ni siquiera sobre la piedra de moler; tampoco sobre el aparato de prensar ni sobre el umbral.

Verse 32

विना व्यवायसमयात्प्रागल्भ्यं न क्वचिच्चरेत । यत्रयत्र रुचिर्भर्तुस्तत्र प्रेमवती सदा

Salvo en el tiempo debido de la unión conyugal, no debe mostrarse atrevida en ningún lugar. Dondequiera que esté el gusto de su marido, allí sea siempre amorosa y complaciente.

Verse 33

इदमेव व्रतं स्त्रीणामयमेव परो वृषः । इयमेव च पूजा च भर्तुर्वाक्यं न लंघयेत्

Este es el único voto de las mujeres; esta es la más alta rectitud. Esta es también su adoración: no debe transgredir la palabra de su marido.

Verse 34

क्लीबं वा दुरवस्थं वा व्याधितं वृद्धमेव वा । सुस्थिरं दुःस्थिरं वापि पतिमेकं न लंघयेत्

Sea impotente, esté en mísera condición, enfermo o anciano; sea firme o inconstante, ella no debe abandonar ni contradecir a su único esposo.

Verse 35

सर्पिर्लव णहिंग्वादिक्षयेऽपि व पति व्रता । पतिं नास्तीति न ब्रूयादायसीषु न भोजयेत्

Aunque se agoten el ghee, la sal, el hing (asafoétida) y lo demás, la esposa fiel a su voto no debe decir: «No hay para mi esposo»; ni debe servirle comida en un recipiente de hierro.

Verse 36

तीर्थस्नानार्थिनी चैव पतिपादोदकं पिबेत् । शंकरादपि वा विष्णोः पतिरेवाधि कः स्त्रियः

Y si ella desea el mérito del baño en un vado sagrado, beba el agua con que se han lavado los pies de su esposo. Pues para una mujer, su esposo es tenido por más grande aún que Śaṅkara o Viṣṇu.

Verse 37

व्रतोपवामनियमं पतिमुल्लंघ्य या चरेत् । आयुष्यं हरते भर्तुर्मृता निरयमृच्छति

La mujer que practica votos, ayunos u observancias pasando por alto a su esposo, se dice que mengua la vida de su señor; y, al morir, va al infierno.

Verse 38

उक्ता प्रत्युत्तरं दद्यान्नारी या क्रोधत त्परा । सरमा जायते ग्रामे शृगाली निर्जने वने

La mujer que, al ser instruida, responde con ira y replica, se dice que nace como perro en una aldea, o como chacal en un bosque solitario.

Verse 39

स्त्रीणां हि परमश्चैको नियमः समुदाहृतः । अभ्यर्च्य चरणौ भतुर्भो क्तव्यं कृतनिश्चया

Para las mujeres se proclama una sola regla suprema: con firme determinación, venerar los pies del esposo y luego tomar el alimento.

Verse 40

उच्चासनं न सेवेत न व्रजेत्परवेश्मसु । तत्र पारुष्यवाक्यानि ब्रूयान्नैव कदाचन

No debe sentarse en un asiento elevado ni entrar en casas ajenas; y allí no ha de pronunciar jamás palabras ásperas.

Verse 41

गुरूणां सन्निधौ वापि नोच्चैर्ब्रु यान्नवाहयेत्

Aun en presencia de los gurús y los mayores, no debe hablar en voz alta ni comportarse con atrevimiento o impropiedad.

Verse 42

या भर्तारं परित्यज्य रहश्चरति दुर्मतिः । उलूकी जायते क्रूरा वृक्षकोटरशायिनी

La mujer de mente extraviada que abandona al esposo y anda en secreto, se dice que renace como una cruel lechuza hembra, que duerme en las oquedades de los árboles.

Verse 43

ताडिता ताडयेच्चेत्तं सा व्याघ्री वृषदंशिका । कटाक्षयति याऽन्यं वै केकराक्षी तु सा भवेत्

Si, al ser golpeada, lo golpea de vuelta, se convierte en una tigresa que muerde a los toros. Y la que lanza miradas de soslayo a otro, se dice que llega a ser una mujer bizca.

Verse 44

या भर्तारं परित्यज्य मिष्टमश्नाति केवलम् । ग्रामे सा सूकरी भूयाद्वल्गुली वाथ विङ्भुजा

La mujer que abandona a su esposo y come sólo manjares, renace en una aldea como cerda; o como lagartija, o como criatura que se alimenta de inmundicias.

Verse 45

हुन्त्वंकृत्याप्रियं ब्रूते मूका सा जायते खलु । या सपत्नीं सदैर्ष्येत दुर्भगा सा पुनःपुनः । दृष्टिं विलुप्य भर्तुर्या कंचिदन्यं समीक्षते

La que, tras causar daño, pronuncia palabras desagradables, nace ciertamente muda. La que envidia siempre a la coesposa, vuelve a ser desdichada una y otra vez. Y la que aparta la mirada del marido y mira a otro hombre con intención, padece pérdida y mancha.

Verse 46

काणा च विमुखा वापि कुरूपापि च जायते । बाह्यादायांतमालोक्य त्वरिता च जलासनैः । तांबूलैर्व्यजनैश्चैव पादसंवाहनादिभिः

Ella llega a ser tuerta, o de trato esquivo, o incluso fea. Pero al ver que el esposo llega de fuera, debe apresurarse con agua y asiento, con betel, con un abanico y con servicios como el masaje de los pies.

Verse 47

तथैव चारुवचनैः स्वेदसंनोदनैः परैः । या प्रियं प्रीणयेत्प्रीता त्रिलोकी प्रीणिता तया । मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता सुतं सुतः

Asimismo, con palabras dulces y otros actos —como aliviar el cansancio y el sudor—, la que, gozosa, complace a su amado, con ello complace a los tres mundos. Pues el padre da sólo con medida, el hermano con medida, y el hijo también con medida.

Verse 48

अमितस्य हि दातारं भर्तारं का न पूजयेत् । भर्ता देवो गुरुर्भर्ता धर्मतीर्थव्रतानि च । तस्मात्सर्वं परित्यज्य पतिमेकं समर्चयेत्

¿Quién no honraría al esposo, dador de sustento abundante? El esposo es como un deva; el esposo es como un gurú; y el esposo es como el dharma, los tīrthas y los votos. Por eso, dejando todo lo demás, debe adorarse sólo al esposo como deber supremo.

Verse 49

जीवहीनो यथा देही क्षणादशुचितां व्रजेत् । भर्तृहीना तथा योषित्सुस्नाताप्य शुचिः सदा

Así como un cuerpo, privado de vida, al instante se vuelve impuro, así también una mujer sin su esposo es tenida por impura—aunque se haya bañado bien—en todo tiempo, según esta afirmación de dharma.

Verse 50

अमंगलेभ्यः सर्वेभ्यो विधवा स्यादमंगला । विधवादर्शनात्सिद्धिः क्वापि जातु न जायते

Entre todas las cosas infaustas, la viuda es declarada infausta; por el solo hecho de ver a una viuda, se dice que jamás nace el éxito en parte alguna (así lo afirma este pasaje).

Verse 51

विहाय मातरं चैकां सर्वा मंगलवर्जिताः । तदाशिषमपि प्राज्ञस्त्यजेदाशीविषोपमाम्

Excepto la propia madre, todos (los tales) se dicen carentes de buen augurio; por ello, incluso su bendición debe evitarla el sabio, teniéndola por semejante a una serpiente venenosa.

Verse 52

कन्याविवाहसमये वाचयेयुरिति द्विजाः । भर्तुः सहचरी भूयाज्जीवतो ऽजीवतोपि वा

En el momento del matrimonio de una doncella, los dos veces nacidos deben hacerla recitar este voto: «Que yo sea la compañera de mi esposo, ya esté vivo o no».

Verse 53

अनुव्रजन्ती भर्तारं गृहात्पितृवनं मुदा । पदेपदेश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्

La esposa que, gozosa, sigue a su marido desde el hogar hasta el «bosque de los antepasados», obtiene en cada paso el fruto del sacrificio Aśvamedha, sin duda (según proclama el texto).

Verse 54

व्यालग्राही यथा व्यालं बलादुद्धरते बिलात् । एवमुत्क्रम्य दूतेभ्यः पतिं स्वर्गं व्रजेत्सती

Como el cazador de serpientes saca por la fuerza al ofidio de su guarida, así la satī, esposa fiel (pativratā), trascendiendo a los mensajeros de Yama, conduce a su esposo y marcha al cielo.

Verse 55

यमदूताः पलायंते तामालोक्य पतिव्रताम् । तपनस्तप्यते नूनं दहनोपि च दह्यते

Al ver a aquella pativratā, los mensajeros de Yama huyen; sin duda el Sol se siente abrasado, y aun el Fuego es quemado por el resplandor de su castidad.

Verse 56

कंपंते सर्वतेजांसि दृष्ट्वा पातिव्रतं महः । यावत्स्वलोमसंख्यास्ति तावत्कोट्ययुतानि च

Todas las potencias radiantes tiemblan al contemplar el gran fulgor nacido de la fidelidad conyugal; y tantos como son los vellos del cuerpo, así de muchos crores y decenas de miles de méritos se acumulan.

Verse 57

भर्त्रा स्वर्गसुखं भुंक्ते रममाणा पतिव्रता । धन्या सा जननी लोके धन्योऽसौ जनकः पुनः

La pativratā goza, junto con su esposo, de las dichas del cielo, deleitándose; bendita en el mundo es su madre, y bendito también es su padre.

Verse 58

धन्यः स च पतिः श्रीमान्येषां गेहे पतिव्रता । पितृवंश्या मातृवंश्याः पतिवंश्यास्त्रयस्त्रयः । पतिव्रतायाः पुण्येन स्वर्गसौख्यानि भुंजते

Bendito y próspero es el esposo en cuya casa hay una pativratā. Tres y tres generaciones de la línea del padre, de la madre y del esposo, por el mérito de esa pativratā, disfrutan de los deleites del cielo.

Verse 59

शीलभंगेन दुर्वृत्ताः पातयंति कुलत्रयम् । पितुर्मातुस्तथा पत्युरिहारमुत्र च दुःखिताः

Al quebrantar la recta conducta, los de mala vida derriban la triple estirpe; y se vuelven causa de dolor para el padre, la madre y el esposo, en este mundo y en el venidero.

Verse 60

पतिव्रतायाश्चरणो यत्रयत्र स्पृशेद्भुवम् । सा तीर्थभूमिर्म्मान्येति नात्र भारोऽस्ति पावनः

Dondequiera que el pie de una pativratā toque la tierra, ese lugar es venerado como tierra de tīrtha; no hay duda: su poder purificador es real y poderoso.

Verse 61

बिभ्यत्पतिव्रतास्पर्शं कुरुते भानुमानपि । सोमो गन्धर्व एवापि स्वपावित्र्याय नान्यथा

Aun el radiante Sol, con reverente temor, busca el contacto de una pativratā; y también la Luna y el Gandharva lo hacen sólo para su propia purificación, y por ningún otro motivo.

Verse 62

आपः पतिव्रतास्पर्शमभिलष्यंति सर्वदा । गायत्र्याघविनाशो नो पातिव्रत्येन साऽघनुत्

Las aguas anhelan siempre el contacto de una pativratā. Incluso el poder destructor del pecado asociado a Gāyatrī, para nosotros, se cumple por su pativratā: por esa devoción ella disipa el pecado.

Verse 63

गृहेगृहे न किं नार्य्यो रूपलावण्यगर्विताः । परं विश्वेशभक्त्यैव लभ्यते स्त्री पति व्रता

En cada casa hay mujeres orgullosas de su belleza y encanto; pero una esposa verdaderamente pativratā se obtiene sólo por la suprema devoción a Viśveśa, el Señor del Universo.

Verse 64

भार्या मूलं गृहस्थस्य भार्या मूलं सुखस्य च । भार्या धर्मफलायैव भार्या संतानवृद्धये

La esposa es la raíz misma de la vida del cabeza de familia, y también la raíz de la dicha. La esposa es para la maduración del dharma, y la esposa es para el aumento de la descendencia.

Verse 65

परलोकस्त्वयं लोको जीयते भार्यया द्वयम् । देवपित्रतिथीनां च तृप्तिः स्याद्भार्यया गृहे । गृहस्थः स तु विज्ञेयो गृहे यस्य पतिव्रता

Por medio de la esposa se sostienen tanto este mundo como el otro. En el hogar, por ella se logra la satisfacción de los devas, de los antepasados y de los huéspedes. En verdad, sólo debe conocerse como verdadero cabeza de familia aquel cuya casa posee una esposa pativratā.

Verse 66

यथा गंगावगाहेन शरीरं पावनं भवेत् । तथा पतिव्रतां दृष्ट्वा सदनं पावनं भवेत्

Así como al sumergirse en el Gaṅgā el cuerpo queda purificado, así también, con sólo contemplar a una pativratā, una morada se vuelve pura.

Verse 67

पर्यंकशायिनी नारी विधवा पातयेत्पतिम् । तस्माद्भूशयनं कार्य्यं पतिसौख्यसमीहया

La mujer que duerme en un lecho elevado puede hacer caer a su esposo en la desgracia y quedar viuda; por ello, deseando el bienestar de su marido, debe dormir en el suelo.

Verse 68

नैवांगोद्वर्त्तनं कार्य्यं स्त्रिया विधवया क्वचित् । गन्धद्रव्यस्य संभोगो नैव कार्य्यस्तया क्वचित्

Una mujer viuda no debe jamás, en ningún momento, ungir o masajear sus miembros; ni tampoco debe nunca entregarse al uso de perfumes y sustancias fragantes.

Verse 69

तर्प्पणं प्रत्यहं कार्यं भर्तुः कुशतिलोदकैः । तत्पितुस्तत्पितुश्चापि नामगोत्रादिपूर्वकम्

Cada día debe realizarse el tarpaṇa, la ofrenda de agua, para el esposo con agua mezclada con hierba kuśa y sésamo; y del mismo modo para su padre y su abuelo, precediéndolo con la debida mención de sus nombres, gotra y demás señas rituales.

Verse 70

विष्णोः संपूजनं कार्यं पतिबुद्ध्या न चान्यथा । पतिमेव सदा ध्यायेद्विष्णुरूपधरं हरिम्

Debe adorarse a Viṣṇu con la convicción de que Él es el Señor (pati), y no de otro modo. Debe meditarse siempre en el esposo como Hari, portador de la forma de Viṣṇu.

Verse 71

यद्यदिष्टतमं लोके यद्यत्पत्युः समीहितम् । तत्तद्गुणवते देयं पतिप्रीणनकाम्यया

Aquello que sea lo más amado en el mundo, y aquello que el esposo anhele: esas mismas cosas deben darse en dāna a los dignos, con el propósito de complacer al esposo.

Verse 72

वैशाखे कार्त्तिके मासे विशेषनियमांश्चरेत् । स्नानं दानं तीर्थयात्रां पुराणश्रवणं मुहुः

En los meses de Vaiśākha y Kārttika deben observarse disciplinas especiales: realizar repetidamente el baño sagrado, dar dāna, peregrinar a los tīrthas y escuchar una y otra vez los Purāṇas.

Verse 73

वैशाखे जलकुम्भाश्च कार्त्तिके घृतदीपिकाः । माघे धान्यतिलोत्सर्गः स्वर्गलोके विशिष्यते

En Vaiśākha, el don de cántaros de agua; en Kārttika, la ofrenda de lámparas de ghee; y en Māgha, la donación de granos y sésamo: todo ello es especialmente excelso y otorga mérito distinguido en el reino celestial.

Verse 74

प्रपा कार्या च वैशाखे देवे देया गलंतिका । उशीरं व्यजनं छत्रं सूक्ष्मवासांसि चंदनम्

En el mes de Vaiśākha, debe erigirse una prapā, un albergue público de agua, y ofrecer una galaṃtikā, colador de agua, para el servicio divino. Asimismo, han de donarse uśīra fragante, abanicos, sombrillas, vestiduras finas y sándalo.

Verse 75

सकर्पूरं च तांबूलं पुष्पदानं तथैव च । जलपात्राण्यनेकानि तथा पुष्पगृहाणि च

Ofrézcase también tāmbūla, betel con alcanfor (karpūra), y del mismo modo hágase donación de flores. Dónense muchos recipientes de agua, y también casas o soportes para las ofrendas florales.

Verse 76

पानानि च विचित्राणि द्राक्षारंभाफलानि च । देयानि द्विजमुख्येभ्यः पतिर्मे प्रीयतामिति

Dénse a los principales brāhmaṇas diversas bebidas refrescantes, junto con uvas, plátanos y frutos, diciendo: «Que mi esposo quede complacido».

Verse 77

ऊर्ज्जे यवान्नमश्नीयादेकान्नमथवा पुनः । वृन्ताकं सूरणं चैव शूकशिंबीं च वर्जयेत्

En Ūrja (la estación/mes de Kārttika), debe comerse alimento de cebada, o bien tomar una sola comida al día. Y han de evitarse la berenjena, el ñame sūraṇa (elephant-foot yam) y las legumbres en vaina.

Verse 78

कार्त्तिके वर्जयेत्तैलं कांस्यं चापि विवर्जयेत् । कार्त्तिके मौननियमे चारुघण्टां प्रदापयेत्

En Kārttika, evítese el aceite y absténgase también del kāṃsya, el metal de campana o bronce. Durante la observancia de silencio (mauna-niyama) en Kārttika, dónesе una hermosa campana.

Verse 79

पत्रभोजी कांस्यपात्रं घृतपूर्णं प्रयच्छति । भूमिशय्याव्रते देया शय्या श्लक्ष्णा सतूलिका

Quien come en platos de hojas debe ofrecer un recipiente de bronce lleno de ghee. Y para el voto de dormir en el suelo, debe donarse un lecho suave provisto de colchón: tal es la dádiva adecuada para esa observancia.

Verse 80

फलत्यागे फलं देयं रसत्यागे च तद्रसः । धान्यत्यागे च तद्धान्यमथवा शालयः स्मृताः । धेनुं दद्यात्प्रयत्ने न सालंकारा सकांचनाम्

Al renunciar a los frutos, deben darse frutos; al renunciar a los jugos, los jugos correspondientes. Al renunciar al grano, debe darse ese grano, o bien—según la tradición—un granero de cereal. Y con especial esmero, debe donarse también una vaca, adornada y con oro, como ofrenda de gran mérito.

Verse 82

इत्यादिविधवानां च नियमाः संप्रकीर्तिताः । तेषां फलमिदं राजन्नान्येषां च कदाचन

Así han sido proclamadas plenamente las disciplinas de estos y de otros votos semejantes. Éste es el fruto de tales observancias, oh Rey, y no el de otros en ningún tiempo (si no las cumplen).

Verse 83

धर्मवापीं समासाद्य दानं दद्याद्विचक्षणः । कोटिधा वर्द्धते नित्यं ब्रह्मणो वचनं यथा

Al acercarse a la Dharmavāpī, el pozo sagrado del Dharma, el sabio debe dar limosna. Ese don crece continuamente por un crore de veces, conforme a la palabra de Brahmā.

Verse 85

धर्मक्षेत्रे तु संप्राप्य श्राद्धं कुर्यादतंद्रितः । तस्य संवत्सरं यावत्तृप्ताः स्युः पितरो धुवम्

Al llegar al Dharmakṣetra, el campo sagrado del Dharma, debe realizarse el Śrāddha sin negligencia. Por ese acto, los Pitṛs, los antepasados, quedan ciertamente satisfechos durante un año entero.

Verse 86

ये चान्ये पूर्वजाः स्वर्गे ये चान्ये नरकौकसः । ये च तिर्यक्त्वमापन्ना ये च भूतादिसंस्थिताः

Y también aquellos otros antepasados que están en el cielo, y aquellos que moran en el infierno; los que han caído en nacimiento animal, y los que permanecen entre seres como espíritus y semejantes—

Verse 87

तान्सर्वान्धर्मकूपे वै श्राद्धं कुर्याद्यथाविधि । अत्र प्रकिरणं यत्तु मनुष्यैः क्रियते भुवि । तेन ते तृप्तिमायांति ये पिशाचत्वमागताः

Para todos ellos, en verdad, debe realizarse el Śrāddha en el Dharmakūpa conforme a la norma. Cualquier esparcimiento de ofrendas que los hombres hagan aquí en la tierra—por ello, quienes se han vuelto piśācas (espíritus inquietos) alcanzan satisfacción.

Verse 88

येषां तु स्नानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति पुत्रक । तेन ये तरुतां प्राप्तास्तेषां तृप्तिः प्रजायते

Pero, querido hijo, para aquellos cuyas gotas del paño de baño caen sobre la tierra—por ello, los antepasados que han alcanzado el estado de árboles llegan a la satisfacción.

Verse 89

या वै यवानां कणिकाः पतंति धरणीतले । ताभिराप्यायनं तेषां ये तु देवत्वमागताः

Y cualesquiera granos de cebada (yava) que caigan sobre la tierra—por ellos hay sustento y fortalecimiento para los antepasados que han alcanzado el estado de dioses.

Verse 90

उद्धृतेष्यथ पिंडेषु यावान्नकणिका भुवि । ताभिराप्यायनं तेषां ये च पातालमागताः

Y cuando se levantan los piṇḍas (bolas de arroz), cualquier diminuta partícula de alimento que quede sobre la tierra—por ella hay sustento para aquellos (antepasados) que han ido a Pātāla, las regiones subterráneas.

Verse 91

ये वा वर्णाश्रमाचारक्रियालोपा ह्यसंस्कृताः । विपन्नास्ते भवंत्यत्र संमार्जनजलाशिनः

Quienes abandonan los deberes y ritos prescritos del varṇa y del āśrama, sin refinarse por los debidos saṃskāras—al caer de su senda, se vuelven aquí seres que subsisten del agua usada para limpiar y barrer.

Verse 92

भुक्त्वा वाचमनं यच्च जलं पतति भूतले । ब्राह्मणानां तथैवान्ये तेन तृप्तिं प्रयांति वै

Después de comer, el agua del ācamana que cae al suelo—por ella los Brāhmaṇas y también los demás alcanzan, en verdad, satisfacción en el mundo invisible.

Verse 93

एवं यो यजमानश्च यच्च तेषां द्विजन्मनाम् । क्वचिज्जलान्नविक्षेपः शुचिरस्पृष्ट एव च

Así, para el yajamāna y para aquellos dvijas que participan del rito, no debe haber en ningún lugar dispersión descuidada de agua o alimento; uno ha de permanecer puro, sin tocar impureza.

Verse 94

ये चान्ये नरके जातास्तत्र योन्यंतरं गताः । प्रयांत्याप्यायनं वत्स सम्यक्छ्राद्धक्रियावताम्

Y aquellos otros que nacieron en el infierno y allí pasaron a otros vientres—por el śrāddha debidamente realizado por quienes cumplen su deber, alcanzan sustento y alivio, oh querido.

Verse 95

अन्यायोपार्जितैर्द्रव्यैः श्राद्धं यत्क्रियते नरैः । तृप्यंति तेन चण्डालपुल्कसादिषु योनिषु

Si los hombres realizan el śrāddha con bienes adquiridos injustamente, entonces por esa ofrenda se satisfacen los seres nacidos en vientres como los de Caṇḍālas, Pulkaśas y otros semejantes.

Verse 96

एवमाप्यायिता वत्स तेन चानेक । बांधवाः श्राद्धं कर्तुमशक्तिश्चेच्छाकैरपि हि जायते

Así, hijo querido, muchos parientes son sustentados por ello; y en verdad, aun cuando uno no pueda realizar plenamente el śrāddha, puede nacer la intención piadosa de hacerlo, y tiene mérito.

Verse 97

तस्माच्छ्राद्धं नरो भक्त्या शाकैरपि यथाविधि । कुरुते कुर्वतः श्राद्धं कुलं क्वचिन्न सीदति

Por eso, el hombre debe realizar el śrāddha con devoción, aunque sea con sencillas verduras, conforme al rito; pues para quien hace śrāddha, el linaje jamás cae en ruina.

Verse 98

पापं यदि कृतं सर्वं पापं च वर्द्धते ध्रुवम् । कुर्वाणो नरके घोरे पच्यते नात्र संशयः

Si se comete pecado, ese pecado crece sin duda; y perseverando en él, el hombre es cocido en un terrible infierno: de esto no hay duda.

Verse 99

यथा पुण्यं तथा पापं कृतं कर्म शुभाशुभम् । तत्सर्वं वर्द्धते नूनं धर्मारण्ये नृपोत्तम

Así como el mérito, así también el pecado: toda acción hecha, auspiciosa o inauspiciosa, todo ello crece sin falta en Dharmāraṇya, oh el mejor de los reyes.

Verse 100

कामिकं कामदं देवं योगिनां मुक्तिदायकम् । सिद्धानां सिद्धिदं प्रोक्तं धर्मारण्यं तु सर्वदा

Dharmāraṇya es proclamado siempre así: para quienes tienen deseos mundanos, una divinidad que concede lo anhelado; para los yoguis, dador de mokṣa; y para los siddhas, otorgador de siddhis.