Adhyaya 84

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । कैलासे पृच्छते भक्त्या षण्मुखाय शिवोदितम्

Dijo el venerable Mārkaṇḍeya: Aquí mismo relataré una antigua historia sagrada, pronunciada por Śiva, cuando en Kailāsa, con devoción, fue preguntada a Ṣaṇmukha (Skanda).

Verse 2

ईश्वर उवाच । पूर्वं त्रेतायुगे स्कन्द हतो रामेण रावणः । चतुर्दश तदा कोट्यो निहता ब्रह्मरक्षसाम्

Dijo el Señor (Śiva): Antaño, en el Tretā Yuga, oh Skanda, Rāma dio muerte a Rāvaṇa; y entonces también fueron destruidos catorce crores de brahma-rākṣasas.

Verse 3

हतेषु तेषु वै तत्र रक्षणाय दिवौकसाम् । महानन्दस्तदा जातस्त्रिषु लोकेषु पुत्रक

Cuando allí fueron abatidos, para la protección de los moradores del cielo, surgió entonces una gran dicha en los tres mundos, querido hijo.

Verse 4

ततः सीतां समासाद्य समं वानरपुंगवैः । रामोऽप्ययोध्यामायातो भरतेन कृतोत्सवः । तस्मै समर्पयामास स राज्यं लक्ष्मणाग्रजः

Luego, tras recobrar a Sītā junto con los más excelsos de los vānara, Rāma llegó a Ayodhyā, donde Bharata había dispuesto festejos. Entonces el hermano mayor de Lakṣmaṇa entregó el reino a Bharata.

Verse 5

तस्मिन्प्रशासति ततो राज्यं निहतकण्टकम् । कृतकार्योऽथ हनुमान्कैलासमगात्पुरा

Cuando él gobernaba entonces, dejando el reino libre de espinas —de aflicciones y enemigos—, Hanumān, cumplida su misión, partió hacia Kailāsa.

Verse 6

ततो नन्दी प्रतीहारो रुद्रांशमपि तं कपिम् । न च संगमयामास रुद्रेणाघौघहारिणा

Entonces Nandī, el portero, no permitió que aquel mono —aunque era una porción de Rudra— tuviera audiencia con Rudra, el que disipa torrentes de pecado.

Verse 7

तेन पृष्टस्तदा नन्दी किं मया पातकं कृतम् । येन रुद्रवपुः पुण्यं न पश्याम्यम्बिकान्वितम्

Interrogado así, dijo: «¿Qué pecado he cometido, por el cual no contemplo el santo cuerpo de Rudra, acompañado de Ambikā?»

Verse 8

नन्द्युवाच । त्वयावतरणं चक्रे कपीन्द्रामरहेतुना । तथापि हि कृतं पापमुपभोगेन शाम्यति

Nandī dijo: «Oh señor de los monos, tu descenso al mundo fue ciertamente por causa de los dioses. Aun así, el pecado cometido se extingue sólo al ser padecido (vivido).»

Verse 9

हनुमानुवाच । किं मयाकारि तत्पापं नन्दिन्देवार्थकारिणा । राक्षसाश्च हता दुष्टा विप्रयज्ञाङ्गघातिनः

Hanumān dijo: «Oh Nandī, ¿qué pecado cometí yo, que obré por el propósito de los dioses? Fueron abatidos los malvados Rākṣasas, destructores de los brāhmaṇas y de los miembros del sacrificio.»

Verse 10

ततस्तदालापकुतूहली हरो निजांशभाजं कपिमुग्रतेजसम् । उवाच द्वारान्तरदत्तदृष्टिः पुरःस्थितं प्रेक्ष्य कपीश्वरं पुनः

Entonces Hara (Śiva), movido por la curiosidad de aquella conversación, habló de nuevo—lanzando su mirada desde el umbral—tras contemplar al poderoso y de fiero resplandor señor de los monos, partícipe de su propia porción divina, que estaba de pie ante él.

Verse 11

ईश्वर उवाच । गङ्गा गया कपे रेवा यमुना च सरस्वती । सर्वपापहरा नद्यस्तासु स्नानं समाचर

Dijo Īśvara (Śiva): «Oh mono, Gaṅgā, Gayā, Revā, Yamunā y Sarasvatī: estos ríos destruyen todo pecado. Practica en ellos el baño sagrado».

Verse 12

नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सोमनाथसमीपस्थं तत्र त्वं गच्छ वानर

En la ribera meridional de la Narmadā hay un tīrtha de suprema hermosura, situado cerca de Somanātha. Ve allí, oh Vānara.

Verse 13

तत्र स्नात्वा महापापं गमिष्यति ममाज्ञया । उत्पत्य वेगाद्धनुमाञ्छ्रीरेवादक्षिणे तटे

«Habiéndote bañado allí, el gran pecado se apartará por mi mandato». Entonces Hanumān, dando un salto veloz, alcanzó la auspiciosa ribera meridional de la Revā.

Verse 14

जगाम सुमहानादस्तपश्चक्रे सुदुष्करम् । तस्य वै तप्यमानस्य रक्षोवधकृतं तमः

Con un clamor inmenso avanzó y realizó un tapas sumamente arduo. Mientras practicaba la austeridad, la oscuridad causada por la matanza de Rākṣasas comenzó a disiparse.

Verse 15

विलीनं पार्थ कालेन कियतेशप्रसादतः । ततो देवैः समं देवस्तत्तीर्थमगमद्धरः

Oh Pārtha, con el paso del tiempo—por la gracia de Īśa—se disipó aquella oscuridad. Entonces Hara, el Dios, fue a ese tīrtha junto con los dioses.

Verse 16

कपिमालिङ्गयामास वरं तस्मै प्रदत्तवान् । अद्यप्रभृति ते तीर्थं भविष्यति न संशयः

Abrazó al mono y le concedió una gracia: «Desde hoy, este será tu tīrtha; de ello no hay duda».

Verse 17

कपितीर्थं ततो जातं तस्थौ तत्र स्वयं हरः । हनूमन्तेश्वरो नाम्ना सर्वहत्याहरस्तदा

De aquel suceso nació el vado sagrado llamado Kapitīrtha. Allí moró el propio Śiva, célebre con el nombre de Hanūmanteśvara, y entonces se volvió el que elimina aun los pecados más graves.

Verse 18

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्त्या लिङ्गं प्रपूजयेत् । सर्वपापानि नश्यन्ति हरस्य वचनं यथा

Quien se bañe en ese tīrtha y, con devoción, adore el Śiva-liṅga, verá destruidos todos sus pecados, tal como lo declara Hara.

Verse 19

तत्रास्थीनि विलीयन्ते पिण्डदानेऽक्षया गतिः । यत्किंचिद्दीयते तत्र तद्धि कोटिगुणं भवेत्

Allí se dice que hasta los huesos se disuelven; y al ofrecer piṇḍa se alcanza un bien imperecedero para los difuntos. Cualquier dádiva ofrecida allí se vuelve un mérito millonario.

Verse 20

हनुमानप्ययोध्यायां रामं द्रष्टुमथागमत् । चकार कुशलप्रश्नं स्वस्वरूपं न्यवेदयत्

Hanumān también llegó a Ayodhyā para contemplar a Rāma. Preguntó por su bienestar y luego reveló su propia identidad y su verdadera naturaleza.

Verse 21

श्रीराम उवाच । कुर्वतो देवकार्यं ते मम कार्यं च कुर्वतः । ततोऽहमपि पापीयांस्तपस्तप्स्याम्यसंशयम्

Śrī Rāma dijo: «Mientras tú cumplías la obra de los devas y también realizabas mi misión, yo debo de haber quedado más cargado de pecado; por ello, sin duda emprenderé austeridades».

Verse 22

तत्रैव दक्षिणे कूले रेवायाः पापहारिणि । चतुर्विंशतिवर्षाणि तपस्तेपेऽथ राघवः

Allí mismo, en la ribera meridional de la Revā, destructora del pecado, Rāghava (Rāma) practicó austeridades durante veinticuatro años.

Verse 23

ज्योतिष्मतीपुरीसंस्थः श्रीरेवास्नानमाचरन् । तस्य शुश्रूषणं चक्रे लक्ष्मणोऽपि तदाज्ञया

Morando en la ciudad de Jyotiṣmatī, practicaba regularmente los auspiciosos ritos de baño en la Revā. Por su mandato, Lakṣmaṇa también le servía con devoción.

Verse 24

स्थापयामासतुर्लिङ्गे तौ तदा रामलक्ष्मणौ । प्रभावात्सत्यतपसो रेवातीरे महामती । निष्पापतां तदा वीरौ जग्मतू रामलक्ष्मणौ

Entonces Rāma y Lakṣmaṇa establecieron allí liṅgas de Śiva. Oh sabio, por el poder de su veraz austeridad en la ribera de la Revā, aquellos heroicos hermanos alcanzaron la condición de estar libres de pecado.

Verse 25

ततस्तदा देवपुरोगमो हरो गतो हि वै पुण्यमुनीश्वरैः सह । आगत्य तीर्थं च वरं ददौ तदा निजां कलां तत्र विमुच्य तीर्थे

Entonces Hara (Śiva), precedido por los dioses y acompañado por los santos munis, llegó allí. Al arribar, concedió una gracia y consagró aquel lugar como un tīrtha excelso, depositando en ese vado sagrado una porción de su propia potencia divina.

Verse 26

मुनिभिः सर्वतीर्थानां क्षिप्तं कुम्भोदकं भुवि । एकस्थं लिङ्गनामाथ कलाकुम्भस्तथाभवत्

Los sabios vertieron sobre la tierra el agua contenida en las vasijas, agua reunida de todos los tīrthas. En aquel único lugar surgió un liṅga llamado “Kalākumbha”.

Verse 27

कुम्भेश्वर इति ख्यातस्तदा देवगणार्चितः । रामोऽपि पूजयामास तल्लिङ्गं देवसेविवतम्

Desde entonces aquel Liṅga fue célebre como “Kumbheśvara”, adorado por las huestes de los dioses; y también Rāma veneró ese Liṅga, siempre atendido y servido por los Devas.

Verse 28

ततो वरं ददौ देवो रामकीर्त्यभिवृद्धये । चतुर्विंशतिमे वर्षे रामो निष्पापतां गतः

Entonces el Señor concedió una gracia para acrecentar la fama de Rāma; y en el vigésimo cuarto año, Rāma alcanzó el estado de impecabilidad.

Verse 29

यदा कन्यागतः पङ्गुर्गुरुणा सहितो भवेत् । तदेव देवयात्रेयमिति देवा जगुर्मुदा

«Cuando Bṛhaspati (Júpiter, el “cojo”) entre en Kanyā (Virgo) y vaya acompañado del Preceptor (Guru), ése mismo será el tiempo de la peregrinación divina»; así cantaron gozosos los dioses.

Verse 30

यथा गोदावरीतीर्थे सर्वतीर्थफलं भवेत् । तथात्र रेवास्नानेन लिङ्गानां दर्शनैर्न्ःणाम्

Así como en el tīrtha de la Godāvarī se obtiene el fruto de todos los lugares sagrados, así también aquí: al bañarse en la Revā (Narmadā) y al contemplar los Liṅgas, los hombres alcanzan el mismo mérito.

Verse 31

करिष्यन्त्यत्र ये श्राद्धं पित्ःणां नर्मदातटे । कुम्भेश्वरसमीपस्थास्तत्फलं शृणु षण्मुख

Quienes realicen aquí el śrāddha para los Pitṛs en la ribera de la Narmadā, permaneciendo cerca de Kumbheśvara—escucha, oh Ṣaṇmukha, el fruto que obtienen.

Verse 32

यावन्तो रोमकूपाः स्युः शरीरे सर्वदेहिनाम् । तावद्वर्षप्रमाणेन पित्ःणामक्षया गतिः

Por tantos años como poros de vello hay en los cuerpos de los seres vivientes, por esa medida de años los Pitṛs alcanzan un progreso imperecedero.

Verse 33

पृथिव्यां देवताः सर्वाः सर्वतीर्थानि यानि तु । लभन्ते तत्फलं मर्त्या लिङ्गत्रयविलोकनात्

Todas las deidades en la tierra y todos los tīrthas que existen: los mortales obtienen el fruto de todo ello con solo contemplar los tres Liṅgas.

Verse 34

अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो धनमाप्नुयात् । सरोगो मुच्यते रोगान्नात्र कार्या विचारणा

El que no tiene hijos obtiene un hijo, el pobre alcanza riqueza, y el enfermo queda libre de dolencias; aquí no hay lugar para duda ni deliberación.

Verse 35

सिंहराशिं गते जीवे यत्स्याद्गोदावरीफलम् । तद्द्वादशगुणं स्कन्द कुम्भेश्वरसमीपतः

Cuando Júpiter entra en Leo, el mérito que se obtiene en el Godāvarī—oh Skanda—cerca de Kumbheśvara se vuelve doce veces mayor.

Verse 36

ये जानन्ति न पश्यन्ति कुम्भशम्भुमुमापतिम् । नर्मदादक्षिणे कूले तेषां जन्म निरर्थकम्

Quienes conocen a Kumbhaśambhu, el Señor de Umā, y sin embargo no lo contemplan en la ribera meridional del Narmadā, para ellos el nacimiento es estéril.

Verse 37

यथा गोदावरीयात्रा कर्तव्या मुनिशासनात् । चतुर्विंशतिमे वर्षे तथेयं देवभाषितम्

Así como la peregrinación a la Godāvarī debe realizarse conforme al mandato de los sabios, así también esta observancia—proclamada por los dioses—ha de cumplirse en el vigésimo cuarto año.

Verse 38

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावद्वै दिवि तारकः । तावत्तदक्षयं दानं रेवाकुम्भेश्वरान्तिके

Mientras perduren la luna y el sol, y mientras las estrellas permanezcan en el cielo, tanto tiempo esa caridad se vuelve imperecedera cuando se ofrece cerca de Revā–Kumbheśvara.

Verse 39

महादानानि देयानि तत्र लौकैर्विचक्षणैः । गोदानमत्र शंसन्ति सौवर्णं राजतं तथा

Allí, las personas prudentes deben ofrecer grandes dádivas. En ese lugar se alaba especialmente el don de una vaca, y asimismo los dones de oro y de plata.

Verse 40

यस्याः स्मरणमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानेन किं पुनः स्कन्द ब्रह्महत्यां व्यपोहति

De esa sagrada Revā: con sólo recordarla se destruye la acumulación de pecados. ¡Cuánto más, oh Skanda, el baño en ella borra incluso el pecado de matar a un brahmán!

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा श्राद्धं कुर्याद्युधिष्ठिर । एकोत्तरं कुलशतमुद्धरेच्छिवशासनात्

Quien se bañe en ese tīrtha y luego realice el śrāddha, oh Yudhiṣṭhira, libera a ciento una generaciones de su linaje, conforme al mandato de Śiva.

Verse 42

यानि कानि च तीर्थानि चासमुद्रसरांसि च । शिवलिङ्गार्चनस्येह कलां नार्हन्ति षोडशीम्

Cualesquiera que sean los tīrthas, y cualesquiera lagos y aguas —aun hasta el mar— no alcanzan ni la decimosexta parte del mérito que aquí se obtiene al adorar el liṅga de Śiva.

Verse 43

एवं देवा वरं दत्त्वा हरीश्वरपुरोगमाः । स्वस्थानमगमन् पूर्वं मुक्त्वा तन्नाम चोत्तमम्

Así, los dioses—encabezados por Harīśvara—tras conceder el don, regresaron a sus moradas, proclamando primero el excelso nombre de aquel tīrtha.

Verse 44

तीर्थस्यास्य वरं दत्त्वा स रामो लक्ष्मणाग्रजः । अयोध्यां प्रविवेशासौ निष्पापो नर्मदाजलात्

Habiendo otorgado un don a este sagrado tīrtha, Rāma—el hermano mayor de Lakṣmaṇa—entró en Ayodhyā, libre de pecado por las aguas de la Narmadā.

Verse 45

सौवर्णीं च ततः कृत्वा सीतां यज्ञं चकार सः । अनुमन्त्र्य मुनींल्लोकान्देवताश्च निजं कुलम्

Luego, tras modelar una Sītā de oro, celebró un sacrificio, habiendo invitado debidamente a los sabios, al pueblo, a las deidades y a su propio linaje.

Verse 46

पुरा त्रेतायुगे जातं तत्तीर्थं स्कन्दनामकम् । नियमेन ततो लोकैः कर्तव्यं लिङ्गदर्शनम्

En tiempos antiguos, en el Tretā Yuga, surgió aquel tīrtha sagrado llamado «Skanda». Por ello, la gente debe, con la debida disciplina, realizar allí el darśana del liṅga.

Verse 47

तावत्पापानि देहेषु महापातकजान्यपि । यावन्न प्रेक्षते जन्तुस्तत्तीर्थं देवसेवितम्

Los pecados permanecen en los cuerpos de los seres—hasta los nacidos de grandes transgresiones—mientras la criatura no contemple aquel tīrtha, servido y honrado por los dioses.

Verse 48

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । ज्योतिष्मतीपुरीसंस्थं ये द्रक्ष्यन्ति हरं परम्

Dichosos son ellos, esos magnánimos; bien vivida es su existencia: quienes contemplarán al Supremo Hara, morador en la ciudad de Jyotiṣmatī.

Verse 49

तस्मान्मोहं परित्यज्य जनैर्गन्तव्यमादरात् । तीर्थाशेषफलावाप्त्यै तीर्थं कुम्भेश्वराह्वयम्

Por ello, abandonando el engaño, la gente debe ir con reverencia al tīrtha llamado Kumbheśvara, para obtener el fruto pleno de todos los tīrthas.

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । श्रुत्वेति शम्भुवचसा स षडाननोऽथ नत्वा पितुः पदयुगाम्बुजमादरेण । सम्प्राप्य दक्षिणतटं गिरिशस्रवन्त्याः कीशाग्र्यरामकलशाख्यशिवान् ददर्श

Dijo Mārkaṇḍeya: Habiendo oído así las palabras de Śambhu, el de Seis Rostros se postró con reverencia ante el par de pies, semejantes a lotos, de su padre. Al llegar a la ribera meridional del río llamado Giriśasravantī, contempló a los Śivas conocidos como Kīśāgrya, Rāma y Kalaśa.

Verse 84

। अध्याय

Capítulo (marcador).