Adhyaya 45

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष एव पुरा प्रश्नः परिपृष्टो महेश्वरम् । राज्ञा चोत्तानपादेन ऋषिदेवसमागमे

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: Esta misma pregunta fue hecha antaño a Maheśvara por el rey Uttānapāda, en una gran asamblea de ṛṣis y devas.

Verse 2

उत्तानपाद उवाच । इदं तीर्थं महापुण्यं सर्वदेवमयं परम् । गुह्याद्गुह्यतरं स्थानं न दृष्टं न श्रुतं हर

Uttānapāda dijo: Este tīrtha es de grandísimo mérito, supremo y colmado de todos los devas. ¡Oh Hara!, este lugar es más secreto que lo secreto: jamás lo he visto ni siquiera oído nombrar.

Verse 3

शूलभेदं कथं जातं केनैवोत्पादितं पुरा । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य विस्तराच्छंस मे प्रभो

¿Cómo surgió Śūlabheda y quién lo produjo en tiempos antiguos? Oh Señor, descríbeme con amplitud la grandeza de ese tīrtha.

Verse 4

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । मर्त्ये न तादृशः कश्चिद्विक्रमेण बलेन वा

Īśvara dijo: En tiempos antiguos hubo un Daṇava de gran valentía, envanecido por la fuerza y el orgullo. Entre los mortales no había nadie como él, ni en hazañas ni en poder.

Verse 5

सूनुर्ब्रह्मसुतस्यायमन्धको नाम दुर्मदः । निजस्थाने वसन् पापः कुर्वन् राज्यमकण्टकम्

Este, llamado Andhaka, arrogante y extraviado, era hijo del hijo de Brahmā. Morando en su propio reino, aquel pecador gobernaba sin obstáculo alguno.

Verse 6

हृष्टपुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभिभूयते । भवनं तस्य पापस्य वह्नेरुपवनं यथा

Viviendo en el mundo de los mortales, floreciente y robusto, ni siquiera los dioses podían vencerlo. La morada de aquel pecador era como un bosque del fuego: inaccesible y terrible.

Verse 7

एतस्मिन्नन्धकः काले चिन्तयामास भारत । तोषयामि महादेवं येन सानुग्रहो भवेत्

En aquel tiempo, oh Bhārata, Andhaka reflexionó: «Propiciaré a Mahādeva, para que me conceda su gracia».

Verse 8

प्रार्थयामि वरं दिव्यं यो मे मनसि वर्तते । परं स निश्चयं कृत्वा सोऽन्धको निर्गतो गृहात्

«Pediré el don divino que mora en mi mente». Habiendo tomado esa firme determinación, Andhaka salió de su casa.

Verse 9

रेवातटं समासाद्य दानवस्तपसि स्थितः । उग्रं तपश्चचारासौ दारुणं लोमहर्षणम्

Al llegar a la ribera de la Revā, el Dánava se estableció en la austeridad. Practicó un tapas feroz, duro y estremecedor en su severidad.

Verse 10

दिव्यं वर्षसहस्रं स निराहारोऽभवत्ततः । द्वितीयं तु सहस्रं स न्यवसद्वारिभोजनः

Durante mil años divinos permaneció sin alimento. Luego, por otros mil, se sostuvo únicamente con agua.

Verse 11

तृतीयं तु सहस्रं स धूमपानरतोऽभवत् । चतुर्थं वर्षसाहस्रं योगाभ्यासेन संस्थितः

Durante el tercer millar se entregó devotamente al “beber humo”; y durante el cuarto millar de años permaneció firme en la disciplina de la práctica del yoga.

Verse 12

कोपीह नेदृश चक्रे तपः परमदारुणम् । अस्थिचर्मावशेषोऽसौ यावत्तिष्ठति भारत

Nadie en parte alguna realizó una austeridad tan supremamente terrible. Quedó reducido a hueso y piel, mientras permanecía firme, oh Bhārata.

Verse 13

तस्य मूर्ध्नि ततो राजन् धूमवार्त्तिर्विनिःसृता । देवलोकमतीत्यासौ कैलासं व्याप्य संस्थिता

Entonces, oh Rey, de la coronilla de su cabeza brotó una ondulante columna de humo; trascendiendo los mundos de los devas, se extendió sobre Kailāsa y allí permaneció.

Verse 14

तावद्देवसमीपस्था उमा वचनमब्रवीत् । कोऽस्त्ययं मानुषे लोके तपसोग्रेण संस्थितः

En ese momento, estando cerca del Señor, Umā habló: «¿Quién es éste en el mundo humano, establecido en una austeridad tan feroz?»

Verse 15

चतुर्वर्षसहस्राणि व्यतीयुः परमेश्वर । न केनापीदृशं तप्तं तपो दृष्टं श्रुतं तथा

«Han transcurrido cuatro mil años, oh Parameśvara; jamás se ha visto ni siquiera oído de una austeridad así, tan ferozmente realizada por nadie.»

Verse 16

अवज्ञां कुरुषे देव किमत्र नियमान्विते । सर्वस्य दत्से शीघ्रं त्वमल्पेन तपसा विभो

«Oh Dios, ¿por qué muestras desdén aquí, siendo él firme en sus votos? Oh Poderoso, con poca austeridad concedes pronto dones a todos.»

Verse 17

नाक्षक्रीडां करिष्येऽद्य त्वया सह महेश्वर । यावन्नोत्थाप्यते ह्येष दानवो भक्तवत्सल

«Oh Maheśvara, hoy no jugaré a los dados contigo, oh amante de los devotos, hasta que este Dānava sea levantado y atendido.»

Verse 18

ईश्वर उवाच । साधु साधु महादेवि सर्वलक्षणलक्षिते । अहं तं न विजानामि क्लिश्यन्तं दानवेश्वरम्

Īśvara dijo: «Bien dicho, bien dicho, oh Mahādevī, adornada con todos los signos auspiciosos. Aún no reconozco a ese señor de los Dānavas que padece tal aflicción.»

Verse 19

योगाभ्यासे स्थितो भद्रे ध्यायंस्तत्परमं पदम् । तत्रागच्छ मया सार्द्धं यत्र तप्यत्यसौ तपः

«Oh bondadosa, permanezco en la práctica del yoga, meditando en ese estado supremo. Ven conmigo allí, al lugar donde él realiza su tapas.»

Verse 20

उमया सहितो देवो गतस्तत्र महेश्वरः । अस्थिचर्मावशेषस्तु दृष्टो देवेन शम्भुना

Entonces el Señor Maheśvara, acompañado de Umā, fue a aquel lugar; y Śambhu vio allí a uno reducido a meros restos de hueso y piel.

Verse 21

प्रत्युवाच प्रसन्नोऽसौ देवदेवो महेश्वरः । भोभोः कष्टं कृतं भीमं दारुणं लोमहर्षणम्

Complacido, el Dios de los dioses—Maheśvara—le respondió: «¡Ay, ay! Has emprendido una penitencia ardua: terrible, severa y que eriza los cabellos».

Verse 22

ईदृशं च तपो घोरं कस्माद्वत्स त्वया कृतम् । वरं दास्याम्यहं वत्स यस्ते मनसि वर्तते

«¿Por qué, hijo querido, has realizado una austeridad tan espantosa? Dime: el don que habite en tu mente, ese don te lo concederé».

Verse 23

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदो यदि शङ्कर । सुरान् सर्वान् विजेष्यामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

Andhaka dijo: «Oh Dios—si estás complacido conmigo, si en verdad eres el dador de dones, oh Śaṅkara—entonces, por tu gracia, oh Maheśvara, venceré a todos los dioses».

Verse 24

ईश्वर उवाच । स्वप्नेऽपि त्रिदशाः सर्वे न योद्धव्याः कदाचन । असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसो यन्न रोचते

Īśvara dijo: «Jamás—ni siquiera en sueños—debe uno hacer la guerra a todos los treinta y tres dioses. No se debe pronunciar lo imposible, ni decir lo que la mente misma no aprueba».

Verse 25

अन्यं किमपि याचस्व यस्ते मनसि वर्तते । स्वर्गे वा यदि वा मर्त्ये पातालेषु च संस्थितान्

«Pide otra cosa—lo que habite en tu mente—ya sea respecto de los que moran en el cielo, o en la tierra de los mortales, o en los mundos subterráneos».

Verse 26

मर्त्येषु विविधान् भोगान् भोक्ष्यसि त्वं यथेप्सितान् । कुरु निष्कण्टकं राज्यं स्वर्गे देवपतिर्यथा

Entre los mortales gozarás de diversos deleites según tu deseo. Establece un reino sin espinas, como el Señor de los dioses en el cielo.

Verse 27

देवस्य वचनं श्रुत्वा सोऽन्धको विमनाः स्थितः । वृथा क्लेशश्च मे जातो न किंचित्साधितं मया

Al oír las palabras del Señor, Andhaka quedó abatido: «En vano ha sido mi afán; nada en absoluto he logrado».

Verse 28

निश्वासं परमं मुक्त्वा निपपात धरातले । मूलच्छिन्नो यथा वृक्षो निरुच्छ्वासस्तदाभवत्

Exhalando un hondo suspiro, cayó al suelo. Como un árbol cortado de raíz, quedó entonces sin aliento e inmóvil.

Verse 29

मूर्च्छापन्नं ततो दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् । यं कामं कामयत्येष तमस्मै देहि शङ्कर

Al verlo desvanecido, la Diosa dijo: «Oh Śaṅkara, concédele el deseo que él anhela».

Verse 30

भक्तानुपेक्षमाणस्य तवाकीर्तिर्भविष्यति

«Si desatiendes a un devoto, sobre ti caerá la mala fama».

Verse 31

ईश्वर उवाच । यदि दास्ये वरं देवि इच्छाभूतं कदाचन । ततो न मंस्यते विष्णुं न ब्रह्माणं न मामपि

Dijo Īśvara: «Oh Diosa, si alguna vez le concedo un don que siga meramente su deseo, después no respetará ni a Viṣṇu, ni a Brahmā, ni siquiera a mí.»

Verse 32

उच्चत्वमाप्तो देवेशि अन्यानपि सुरासुरान्

«Oh Señora de los dioses, al alcanzar un poder excelso, despreciaría incluso a los demás devas y asuras.»

Verse 33

देव्युवाच । कमप्युपायमाश्रित्य उत्थापय महेश्वर । विष्णुवर्जं सुरान्सर्वाञ्जयस्वेति वरं वद

Dijo Devī: «Oh Maheśvara, recurriendo a algún medio apropiado, levántalo (restáuralo). Concédele este don: “Que conquistes a todos los dioses, excepto a Viṣṇu”.»

Verse 34

ईश्वर उवाच । उपायः शोभनो देवि यो मे मनसि वर्तते । तमेवास्मै प्रदास्यामि यस्त्वया कथितो वरः

Dijo Īśvara: «Oh Devī, en mi mente ha surgido un medio excelente. Le concederé precisamente el don que tú has expresado.»

Verse 35

ततोऽमृतेन संसिक्तः स्वस्थोऽभूत्तत्क्षणादयम् । तथा पुनर्नवो जातः सर्वावयवशोभितः

Entonces, rociado con amṛta (néctar), recobró la salud en aquel mismo instante. En verdad, fue como si naciera de nuevo, embellecido por todos sus miembros.

Verse 36

शृणुष्वैकमना भूत्वा गृहाण वरमुत्तमम् । विष्णुवर्जं प्रदास्यामि यत्तवाभिमतं प्रियम्

Escucha con la mente fija en un solo punto y acepta este excelso don. Exceptuando a Viṣṇu, te concederé lo que te es querido y deseado.

Verse 37

सर्वं च सफलं तुभ्यं मा धर्मस्तेऽन्यथा भवेत् । ददामीति वरं तुभ्यं मन्यसे यदि चासुर

Y que todo te sea fructífero; que tu dharma no se desvíe de su recto curso. Si así lo aceptas, oh Asura, te otorgo este don.

Verse 38

विष्णुवर्जं सुरान् सर्वाञ्जेष्यसि त्वं च मां विना

Exceptuando a Viṣṇu, vencerás a todos los dioses, y ello aun sin mí, sin más auxilio de mi parte.

Verse 39

अन्धक उवाच । भवत्वेवमिति प्राह बलमास्थाय केवलम् । विष्णुवर्जं विजेष्येऽहं स्वबलेन महेश्वर

Andhaka dijo: «Así sea», y, apoyándose sólo en su propia fuerza, declaró: «Oh Maheśvara, exceptuando a Viṣṇu, venceré todo con mi propio poder».

Verse 40

कृतार्थोऽहं हि संजात इत्युक्त्वा प्रणतिं गतः । गच्छ देवोमयासार्द्धं कैलासशिखरं वरम्

Diciendo: «En verdad, he alcanzado mi propósito», se postró con reverencia. (Entonces el Señor dijo:) «Ven, oh de naturaleza divina; ve conmigo a la excelsa cumbre de Kailāsa».

Verse 41

वृषपुंगवमारुह्य देवोऽसावुमया सह । वरं दत्त्वा स तस्यैवं तत्रैवान्तरधीयत

Montando el toro, aquel Señor—junto con Umā—tras concederle el don, se desvaneció allí mismo.

Verse 45

। अध्याय

«Capítulo»: una marca final o encabezado de sección, fragmentaria.