Adhyaya 232

Verse 1

सूत उवाच । इति वः कथितं विप्रा रेवामाहात्म्यमुत्तमम् । यथोपदिष्टं पार्थाय मार्कण्डेयेन वै पुरा

Suta dijo: Así, oh brahmanes, se os ha relatado la suprema gloria del Reva, tal como fue enseñada anteriormente a Partha por Markandeya.

Verse 2

तथा तीर्थकदम्बाश्च तेषु तीर्थविशेषतः । प्राधान्येन मया ख्याता यथासङ्ख्यं यथाक्रमम्

Asimismo, entre esos grupos de vados sagrados, los tirthas distintivos han sido proclamados por mí según su primacía, cada uno en su debida cuenta y secuencia.

Verse 3

एतत्पवित्रमतुलं ह्येतत्पापहरं परम् । नर्मदाचरितं पुण्यं माहात्म्यं मुनिभाषितम्

Este relato es supremamente purificador e incomparable; es el mayor eliminador de pecados. Esta sagrada narrativa del Narmada ha sido pronunciada por los sabios.

Verse 4

सप्तकल्पानुगो विप्रो नर्मदायां मुनीश्वराः । मृकण्डतनयो धीमान्परमार्थविदुत्तमः

Oh señores entre los sabios, hubo un brahmán que perduró a través de siete kalpas en el Narmada: el hijo de Mrikanda, el sabio, el más destacado conocedor de la verdad suprema.

Verse 5

संसेव्य सर्वतीर्थानि नदीः सर्वाश्च वै पुरा । बहुकल्पस्मरां रेवामालक्ष्य शिवदेहजाम्

Habiendo antaño visitado todos los tīrthas y todos los ríos, y reconociendo a Revā—recordada a través de muchos kalpas—como nacida del propio cuerpo de Śiva, volvió hacia ella su atención.

Verse 6

मे कलेति च शर्वोक्तां शरणं शर्वजां ययौ । अजराममरां देवीं दैत्यध्वंसकरीं पराम्

«En la era de Kali, ella es mía», así lo declaró Śarva (Śiva); por ello buscó refugio en la Diosa nacida de Śiva: la suprema Devī, sin vejez ni muerte, destructora de los daityas.

Verse 7

महाविभवसंयुक्तां भवघ्नीं भवजाह्नवीम् । तस्यामाबध्य सत्प्रेम जातः सोऽप्यजरामरः

Dotada de gran majestad, destructora del devenir mundano, la «Jāhnavī de Bhava (Śiva)»; al fijar en ella un amor verdadero, él también llegó a ser sin vejez ni muerte (en logro espiritual).

Verse 8

षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यश्च सत्तमाः । व्यवस्थितानि रेवायास्तीरयुग्मे पदे पदे

Sesenta mil tīrthas y sesenta crores más, oh el mejor de los virtuosos, están establecidos a lo largo de Revā: en ambas riberas, a cada paso.

Verse 9

सारितः परितः सन्ति सतीर्थास्तु सहस्रशः । न तुलां यान्ति रेवायास्ताश्च मन्ये मुनीश्वराः

Ríos por doquier existen, con sus tīrthas por millares; pero no alcanzan la igualdad con Revā, así lo considero, oh señores entre los sabios.

Verse 10

एतद्वः कथितं सर्वं यत्पृष्टमखिलं द्विजाः । यन्महेशमुखाच्छ्रुत्वा वायुराह ऋषीन्प्रति

Así, oh dos veces nacidos, todo cuanto preguntasteis—por completo—os ha sido declarado: lo que Vāyu dijo a los ṛṣis después de oírlo de la boca de Maheśa (Śiva).

Verse 11

तद्वन्मृकण्डतनयोऽप्यनुभूयाखिलां नदीम् । सतीर्थां पदशः प्राह पाण्डुपुत्राय पावनीम्

Del mismo modo, el hijo de Mṛkaṇḍa también, tras experimentar personalmente todo el río junto con sus tīrthas paso a paso, describió a ese purificador (Revā) a un hijo de Pāṇḍu.

Verse 12

एतच्च कथितं सर्वं संक्षेपेण द्विजोत्तमाः । नर्मदाचरितं पुण्यं त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

Así, oh los mejores de los dos veces nacidos, todo esto ha sido dicho en breve: la sagrada historia de Narmadā, un mérito y una gloria difíciles de obtener en los tres mundos.

Verse 13

किमन्यैः सरितां तोयैः सेवितैस्तु सहस्रशः । यदि संसेव्यते तोयं रेवायाः पापनाशनम्

¿Qué necesidad hay de acudir a las aguas de otros ríos, aunque sea miles de veces, si se bebe y se sirve con devoción el agua de Revā, destructora de los pecados?

Verse 14

मेकलाजलसंसेवी मुक्तिमाप्नोति शाश्वतीम्

Quien, con reverencia, se acoge a las aguas de Mekalā alcanza la liberación eterna (mokṣa).

Verse 15

यथा यथा भजेन्मर्त्यो यद्यदिच्छति तीर्थगः । तत्तदाप्नोति नियतं श्रद्धयाश्रद्धयापि च

De la manera en que un mortal adore en un tīrtha, y aquello mismo que allí desee—con certeza alcanza ese fruto, con fe o aun sin fe.

Verse 16

इदं ब्रह्मा हरिरिदमिदं साक्षात्परो हरः । इदं ब्रह्म निराकारं कैवल्यं नर्मदाजलम्

Esto es Brahmā; esto es Hari; esto es, en verdad, el Supremo Hara. Esto es el Brahman sin forma: el agua de la Narmadā es la liberación misma (kaivalya).

Verse 17

तावद्गर्जन्ति तीर्थानि नद्यो हृदयफलप्रदाः । यावन्न स्मर्यते रेवा सेवाहेवा कलौ नरैः

Mientras no se recuerde a Revā por los hombres en la era de Kali, mediante servicio e invocación, otros tīrthas y ríos rugen, pretendiendo conceder los deseos del corazón.

Verse 18

ध्रुवं लोके हितार्थाय शिवेन स्वशरीरतः । शक्तिः कापि सरिद्रूपा रेवेयमवतारिता

Ciertamente, para el bien del mundo, Śiva hizo descender de su propio cuerpo una divina Potencia, en forma de río: esta Revā.

Verse 19

तावद्गर्जन्ति यज्ञाश्च वनक्षेत्रादयो भृशम् । यावन्न नर्मदानामकीर्तनं क्रियते कलौ

Mientras en la era de Kali no se realice el canto del Nombre de Narmadā, los sacrificios y los célebres lugares santos—bosques, campos sagrados y demás—proclaman a grandes voces su grandeza.

Verse 20

गरिमा गाण्यते तावत्तपोदानव्रतादिषु । नरैर्वा प्राप्यते यावद्भुवि भर्गभवा धुनी

Se canta la grandeza de la austeridad, la limosna, los votos y lo demás, sólo hasta que en la tierra los hombres alcanzan la corriente sagrada nacida de Bharga (Śiva).

Verse 21

ये वसन्त्युत्तरे कूले रुद्रस्यानुचरा हि ते । वसन्ति याम्यतीरे ये लोकं ते यान्ति वैष्णवम्

Quienes habitan en la ribera del norte son en verdad servidores de Rudra; y quienes habitan en la ribera del sur van al mundo de Viṣṇu.

Verse 22

धन्यास्ते देशवर्यास्ते येषु देशेषु नर्मदा । नरकान्तकरी शश्वत्संश्रिता शर्वनिर्मिता

Bienaventuradas son esas tierras—las mejores de las regiones—por las que fluye la Narmadā: río siempre presente, formado por Śarva (Śiva), que pone fin a los destinos infernales.

Verse 23

कृतपुण्याश्च ते लोकाः शोकाय न भवन्ति ते । ये पिबन्ति जलं पुण्यं पार्वतीपतिसिन्धुजम्

Ya poseen mérito esos hombres; no se vuelven aptos para el dolor: quienes beben el agua santa nacida del río del Señor de Pārvatī (Śiva).

Verse 24

इदं पवित्रमतुलं रेवायाश्चरितं द्विजाः । शृणोति यः कीर्तयते मुच्यते सर्वपातकः

Oh, dos veces nacidos, éste es el relato incomparable y purificador de Revā; quien lo escucha o lo proclama queda liberado de todo pecado.

Verse 25

यत्फलं सर्ववेदैश्च सषडङ्गपदक्रमैः । श्रुतैश्च पठितैस्तस्मात्फलमष्टगुणं भवेत्

Cualquiera que sea el fruto que nace de oír y estudiar todos los Vedas, junto con los seis auxiliares y su recitación ordenada, ese fruto se vuelve ocho veces mayor.

Verse 26

सत्रयाजी फलं यच्च लभते द्वादशाब्दिकम् । श्रुत्वा सकृच्च रेवायाश्चरितं तत्फलं लभेत्

El fruto que obtiene quien realiza un sattrayāga durante doce años, al escuchar una sola vez la historia de Revā, alcanza ese mismo fruto.

Verse 27

सर्वतीर्थावगाहाच्च यत्फलं सागरादिषु । सकृच्छ्रुत्वा च माहात्म्यं रेवायास्तत्फलं लभेत्

El fruto que proviene de bañarse en todos los tīrthas—en el océano y otras aguas sagradas—al oír una sola vez la grandeza de Revā, se obtiene ese mismo fruto.

Verse 28

एतद्धर्म्यमुपाख्यानं सर्वशास्त्रेष्वनुत्तमम् । देशे वा मण्डले वापि नगरे ग्राममध्यतः

Este relato sagrado y conforme al dharma, insuperable entre todos los śāstras—ya sea en una región, una provincia, una ciudad o en medio de una aldea—(donde se halle, santifica).

Verse 29

गृहे वा तिष्ठते यस्य लिखितं सार्ववार्णिकम् । स ब्रह्मा स शिवः साक्षात्स च देवो जनार्दनः

En cuya casa permanece este texto, escrito para todas las clases de personas, ése ha de ser venerado: es Brahmā; es Śiva en persona; y es también el Señor Janārdana.

Verse 30

धर्मार्थकाममोक्षाणां मार्गेऽयं देवसेवितः । गुरूणां च गुरुः शास्त्रं परमं सिद्धिकारणम्

Esta enseñanza es el sendero de dharma, artha, kāma y mokṣa, servido por los devas. Este śāstra es el guru de los gurus, la causa suprema del logro espiritual (siddhi).

Verse 31

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं पुराणं देवभाषितम् । ब्राह्मणो वेदवान्भूयात्क्षत्रियो विजयी भवेत्

Y quienquiera que cada día escuche este Purāṇa, pronunciado por los devas: el brāhmaṇa llega a estar colmado de saber védico, y el kṣatriya se vuelve victorioso.

Verse 32

धनाढ्यो जायते वैश्यः शूद्रो वै धर्मभाग्भवेत्

El vaiśya nace opulento, y aun el śūdra llega a ser partícipe del dharma, digno de mérito y deber sagrado.

Verse 33

सौभाग्यसन्ततिं नारी श्रुत्वैतत्समवाप्नुयात् । श्रियं सौख्यं स्वर्गवासं जन्म चैवोत्तमे कुले

Una mujer, al oír esto, alcanza buena fortuna y digna descendencia; obtiene prosperidad y dicha, morada en el cielo y un nuevo nacimiento en una familia excelente.

Verse 34

रसभेदी कृतघ्नश्च स्वामिध्रुङ्मित्रवञ्चकः । गोघ्नश्च गरदश्चैव कन्याविक्रयकारकः

Incluso quien quebranta la confianza, es ingrato, engaña a su señor y a su amigo, mata vacas, administra veneno o trafica con la venta de una doncella—

Verse 35

ब्रह्मघ्नश्च सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः । नर्मदाचरितं शृण्वंस्तामब्दं योऽभिषेवते

—aun el matador de un brāhmaṇa, el bebedor de licor, el ladrón, o quien ha mancillado el lecho del guru: quien, escuchando el relato de la Narmadā, lo observa durante un año entero—

Verse 36

सर्वपापविनिर्मुक्तो जायते नात्र संशयः । पाकभेदी वृथापाकी देवब्राह्मणनिन्दकः

—nace libre de todos los pecados; de ello no hay duda. Incluso quien arruina la comida ajena, quien cocina en vano (desperdiciando alimento), o quien injuria a los devas y a los brāhmaṇas—

Verse 37

परीवादी गुरोः पित्रोः साधूनां नृपतेस्तथा । तेऽपि श्रुत्वा च पापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः

Incluso quien calumnia al guru, al padre, a los santos y asimismo al rey: al oír esto, ellos también quedan liberados de los pecados; de ello no hay duda.

Verse 38

ये पुनर्भावितात्मानः शस्त्रं शृण्वन्ति नित्यशः । पूजयन्ति च तच्छास्त्रं नार्मदं वस्त्रभूषणैः

Pero aquellos de mente purificada—que escuchan cada día esta enseñanza sagrada y veneran ese Narmadā-śāstra con vestiduras y ornamentos—

Verse 39

पुष्पैः फलैश्चन्दनाद्यैर्भोजनैर्विविधैरपि । शास्त्रेऽस्मिन्पूजिते देवाः पूजिता गुरवस्तथा

Con flores, frutos, sándalo y demás, e incluso con variados alimentos: cuando esta escritura es venerada, los devas son venerados, y del mismo modo los gurus son venerados.

Verse 40

इह लोके परे चैव नात्र कार्या विचारणा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गन्धवस्त्रादिभूषणैः

En este mundo y también en el venidero, no hay necesidad de duda ni de deliberación al respecto. Por ello, con todo empeño, con perfumes, vestiduras y ornamentos—

Verse 41

पूजयेत्परया भक्त्या वाचकं शास्त्रमेव च । वेदपाठैश्च यत्पुण्यमग्निहोत्रैश्च पालितैः

—debe honrarse, con devoción suprema, al recitador y a la propia Escritura. El mérito que nace de la recitación védica y de los ritos de agnihotra debidamente mantenidos—

Verse 42

तत्फलं समवाप्नोति नर्मदाचरिते शुभे । कुरुक्षेत्रे च यत्पुण्यं प्रभासे पुष्करे तथा

—ese mismo fruto se alcanza mediante este auspicioso relato de la Narmadā; igual al sagrado mérito obtenido en Kurukṣetra, en Prabhāsa y asimismo en Puṣkara.

Verse 43

रुद्रावर्ते गयायां च वाराणस्यां विशेषतः । गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे

—en Rudrāvarta, en Gayā y, de modo especial, en Vārāṇasī; en Gaṅgādvāra (Haridvāra), en Prayāga y en la confluencia del Gaṅgā con el océano (Gaṅgā-sāgara).

Verse 44

एवमादिषु तीर्थेषु यत्पुण्यं जायते नृणाम् । नर्मदाचरितं श्रुत्वा तत्पुण्यं सकलं लभेत्

Cualquiera que sea el mérito que nace para los hombres en esos y otros tīrtha sagrados—al escuchar el santo relato de la Narmadā, se obtiene todo ese mérito por completo.

Verse 45

आदिमध्यावसानेषु नर्मदाचरितं शुभम् । यः शृणोति नरो भक्त्या शृणुध्वं तत्फलं महत्

Este auspicioso relato de Narmadā—en su comienzo, en su medio y en su final—quien lo escucha con devoción, oíd ahora el gran fruto que de ello se obtiene.

Verse 46

समाप्य शिवसंस्थानं देवकन्यासमावृतः । रुद्रस्यानुचरो भूत्वा शिवेन सह मोदते

Al alcanzar la morada y el estado de Śiva, rodeado de doncellas celestiales, se vuelve servidor de Rudra y se regocija junto con Śiva.

Verse 47

धर्माख्यानमिदं पुण्यं सर्वाख्यानेष्वनुत्तमम् । गृहेऽपि पठ्यते यस्य चतुर्वर्णस्य सत्तमाः

Este santo relato del dharma es supremamente excelente entre todas las narraciones. En el hogar donde se recita, están presentes y bendecidos los mejores de las cuatro varṇas.

Verse 48

धन्यं तस्य गृहं मन्ये गृहस्थं चापि तत्कुलम् । पुस्तकं पूजयेद्यस्तु नर्मदाचरितस्य तु

Bendita, a mi parecer, es esa casa—bendita también la vida de hogar y toda la familia—de quien venera el libro del sagrado relato de Narmadā.

Verse 49

नर्मदा पूजिता तेन भगवांश्च महेश्वरः । वाचके पूजिते तद्वद्देवाश्च ऋषयोऽर्चिताः

Por él es adorada Narmadā, y también el Bienaventurado Gran Señor, Maheśvara. Cuando se honra al recitador, del mismo modo se rinde culto a los devas y a los ṛṣis.

Verse 50

लेखयित्वा च सकलं रेवाचरितमुत्तमम् । भूषणं सर्वशास्त्राणां यो ददाति द्विजन्मने

Y quien haga escribir por completo el excelso Revā-carita y lo ofrezca a un dos veces nacido—ornamento entre todos los śāstras—

Verse 51

नर्मदासर्वतीर्थेषु स्नानदानेन यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः

Cualquier fruto que se obtiene al bañarse y dar limosna en todos los tīrthas del Narmadā, ese mismo fruto alcanza ese hombre; de ello no hay duda.

Verse 52

एतत्पुराणं रुद्रोक्तं महापुण्यफलप्रदम् । स्वर्गदं पुत्रदं धन्यं यशस्यं कीर्त्तिवर्धनम्

Este Purāṇa, proclamado por Rudra, otorga el fruto de un gran mérito. Concede el cielo, concede descendencia, trae auspiciosidad, confiere fama y acrecienta la renombre.

Verse 53

धर्म्यमायुष्यमतुलं दुःखदुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां चापि सर्वकामार्थसिद्धिदम्

Es conforme al dharma, acrecienta la vida y es incomparable; destruye la aflicción y los malos sueños. A quienes lo leen y también a quienes lo escuchan, les concede el logro de todos los fines deseados.

Verse 54

यत्प्रदत्तमिदं पुण्यं पुराणं वाच्यते द्विजैः । शिवलोके स्थितिस्तस्य पुराणाक्षरवत्सरी

Cuando este santo Purāṇa es dado como ofrenda y es recitado por los dos veces nacidos, el donante alcanza morada en el mundo de Śiva, por tantos años como sílabas hay en el Purāṇa.

Verse 55

इति निगदितमेतन्नर्मदायाश्चरित्रं पवनगदितमग्र्यं शर्ववक्त्रादवाप्य । त्रिभुवनजनवन्द्यं त्वेतदादौ मुनीनां कुलपतिपुरतस्तत्सूतमुख्येन साधु

Así ha sido declarado este noble relato de la Narmadā: primero pronunciado por Pavana y recibido de la boca de Śarva (Śiva). Venerado por los seres de los tres mundos, fue proclamado rectamente al comienzo ante los sabios, en presencia de su jefe, por el más excelso de los sūtas.