Adhyaya 13

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: Así, alabada por los más excelsos sabios, aquella Diosa santa y bienaventurada reflexionó: «Concederé a todos ellos un don supremo».

Verse 2

ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी

Entonces, sabiendo que aquellos ṛṣis se habían dormido, la Diosa llegó de noche; con dulce sonrisa, concedió a cada sabio su visión en un sueño, uno por uno.

Verse 3

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता

Entonces, llegada la medianoche, ella se alzó desde el centro de las aguas, vestida con ropas inmaculadas y adornada con una guirnalda divina.

Verse 4

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक्

Sosteniendo un espléndido parasol, de figura grácil y adornada con rubíes, habló a cada uno por separado: «No temáis».

Verse 5

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्

«Habitad a mi lado, dejando el temor, junto con el hambre y lo demás».

Verse 6

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम्

Dicho esto, la Diosa, al término del sueño, desapareció de la vista de aquellos grandes sabios, entrando en su propia naturaleza acuosa.

Verse 7

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना

Luego, al alba, los sabios se dijeron unos a otros con alegría: «En verdad, la vi; la vi en sueño, a la hermosa Diosa de visión auspiciosa».

Verse 8

अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः

Se nos ha concedido la intrepidez, y la realización llegará en breve. Su darśana es supremamente auspicioso: el de Narmadā, sin duda alguna.

Verse 9

अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपमुत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ

Luego, en otro día, oh Rey, ellos—junto con sus compañeros—contemplaron espléndidas formas de peces cerca de su propio āśrama.

Verse 10

तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः

Al ver allí aquellos peces, los grandes ṛṣis—embargados de asombro y serenos—adoraron a las deidades con ofrendas destinadas a los devas y a los antepasados.

Verse 11

तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्

Habiendo obtenido aquellos bancos de peces por la gracia de la Gran Diosa, ellos—con hijos, esposas y dependientes—se sustentaron, cada hogar por separado.

Verse 12

दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा

Día tras día, aun así, los dvijas en los āśramas, al ver la acumulación de peces, quedaron entonces maravillados.

Verse 13

अध्याय

«Capítulo», sección sagrada del relato.

Verse 14

हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्

Entonces todos aquellos ṛṣis que moraban en la ribera de la Narmadā se alegraron y cobraron vigor; y todos desecharon el temor nacido del hambre y la sed.

Verse 15

ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः

Oh toro entre los Bhāratas, morando en la ribera de la Narmadā, allí permanecen—recitando japa y practicando tapas—mientras veneran a los Pitṛs (ancestros) y a los Devas.

Verse 16

तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर्द्यौर्ग्रहैरिव

Por aquellos excelentes dvijas, siempre entregados al japa y a la austeridad, esa mejor de las riberas fluviales resplandece, como el cielo con estrellas y planetas.

Verse 17

तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्

Allí, por muchos brāhmaṇas puros, versados en los Vedas, la Narmadā—dadora de dharma—fue antiguamente ordenada y repartida según el debido orden.

Verse 18

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्

Por diez crores de ṛṣis que moraban en las riberas del Narmadā, esta Narmadā—cuyos miembros están debidamente repartidos—fue distribuida; ella es dadora de bienestar a los hombres.

Verse 19

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी

Oh Bhārata, en ambas riberas, con auspiciosos yajñopavīta y rosarios (akṣasūtra), la Narmadā—sumamente meritoria—fluye hacia el océano.

Verse 20

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी

Esa mejor de los ríos resplandece con santuarios separados y puros, y con liṅgas de arena y arcilla, como la noche que brilla con constelaciones.

Verse 21

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्

Así, todos aquellos ṛṣis, satisfaciendo a los Devas y a los Pitṛs, habitaron en la ribera del Narmadā hasta la gran disolución de los seres.

Verse 22

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत

Pasado algún tiempo—más de cien años terribles—entonces, a medianoche, oh Bhārata, una doncella emergió de las aguas.

Verse 23

विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा

Resplandeciente como un cúmulo de relámpagos, llevando una serpiente como cordón sagrado; suave, y sin embargo con la punta del tridente en la mano, entonces habló a aquellos ṛṣis.

Verse 24

आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

«Venid, oh huestes de munis; entrad en mí, la No nacida (no nacida de vientre). Reunidos con vuestros hijos y esposas, entonces alcanzaréis la siddhi.»

Verse 25

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्

Cualquiera que sea el anhelo de cada uno, cada deseo se lo concedo. Sea (alcanzar a) Viṣṇu, a Brahmā, a Īśāna (Śiva), o a cualquier otro supremo deva entre los dioses.

Verse 26

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः

Allí os conduciré a todos, pues soy benévola y en verdad dadora de dones. Entregaos al prāṇāyāma, y con la mente recogida, entrad en mí, tomad refugio en mí.

Verse 27

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः

Junto con vuestros hijos y esposas, abandonad incluso vuestros āśramas y estados de vida. No perdáis el tiempo: esta disolución (pralaya) se ha acercado.

Verse 28

संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहमभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये

Hay destrucción de todos los seres: la terriblemente feroz conflagración al término de una era. Antaño, en aquella pavorosa aniquilación de las criaturas, sólo yo permanecí.

Verse 29

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान्महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता

Todos los demás ríos, e incluso los océanos, llegaron a la destrucción. Pero por las dádivas concedidas por Maheśa, yo no caí en ruina.

Verse 30

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद्द्विजोत्तमाः

El Dios inmortal y eterno—Sthāṇu, el Señor, el Perpetuo—cuando es adorado o aun suplicado, ¿qué no concedería, oh mejores de los dos veces nacidos?

Verse 31

एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी

Dicho esto a los rishis, Revā entró entonces en las aguas. Aquella diosa llevaba un tridente en la mano y un serpentín como cordón sagrado.

Verse 32

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः

Entonces, al oír sus palabras, sus mentes quedaron colmadas de asombro. Todos me rindieron homenaje y, una y otra vez, pidieron perdón.

Verse 33

क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः

Perdónanos por lo que hemos dicho, nosotros que moramos bajo tu amparo. Abandonando nuestros hogares, oh muy afortunado, hemos venido con nuestros discípulos y con nuestros parientes.

Verse 34

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर्जितव्रताः

Habiendo recitado el Brahman de una sola sílaba (la semilla sagrada) y meditado en el corazón a Maheśvara; y habiéndose bañado en aguas purificadas por mantra, los firmes en sus votos quedaron preparados.

Verse 35

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः

Entraron en las aguas de la Narmadā como montañas provistas de alas. Con hierba kuśa en las manos y las puntas alzadas, parecían iluminar todas las direcciones.

Verse 36

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

Cuando ellos se hubieron ido, oh señor de reyes, yo quedé allí solo. Acercándome a Amareśa, rendí culto a la río Narmadā.

Verse 37

अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद्वेधसः सर्वे रेवया सह भारत

Oh rey—oh Bhārata—por la gracia de Vedhas (Brahmā) he experimentado siete kalpas, comenzando por el Māyūra, junto con Revā (Narmadā).

Verse 38

जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्

Desde mi nacimiento hasta este mismo día, no conozco tiempo alguno anterior en que ella (Revā/Narmadā) no estuviera establecida.

Verse 39

इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी

Pues ella es la Śāṅkarī Śakti: el poder mismo, una porción de Śambhu, conocida con el nombre de Ilā. Ella es Narmadā, destructora del pecado, la que hace cruzar a los seres el devenir mundano.

Verse 40

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

Oh Pāṇḍava, aun en aquellos antiguos kalpas en los que yo mismo no existía, en catorce kalpas ella (Narmadā) permaneció felizmente establecida.

Verse 41

चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम

Hubo catorce kalpas antiguos en los que Narmadā no ‘murió’ (no cesó). Ahora los declararé, tal como la Diosa me lo dijo.

Verse 42

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्

Sabe que el primero es el Kāpila; el segundo, el Prājāpatya; luego vienen el Brāhma, el Saumya, el Sāvitra, el Bārhaspatya y el Prabhāsaka.

Verse 43

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्

Conoce también el Māhendra, el Agni-kalpa, el Jayanta y asimismo el Māruta; luego el Vaiṣṇava, el Bahurūpa y el Jyautiṣa como el decimocuarto.

Verse 44

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्

Estos son los kalpas que he declarado, en los cuales Narmadā no cesó. El Māyūra es el decimoquinto, y aquí el Kaurma es el decimosexto.

Verse 45

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्

Oh Bhārata, éstos son el Baka, el Mātsya, el Pādma y el Vaṭa-kalpa; y el presente es el vigésimo primero, llamado el Vārāha (Kalpa).

Verse 46

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः

Estos siete (kalpas) han sido cuidadosamente observados por mí junto con Revā. Y los veintiún kalpas de Narmadā han de saberse como surgidos del propio cuerpo, del sagrado miembro, de Śiva.

Verse 47

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते

Oh el mejor de los reyes, en verdad la he visto— a Revā/Narmadā—muchas veces al surgir. Oh el más excelso de los soberanos, ya lo he dicho; ¿qué más he de contarte de nuevo?