उपमन्युतपः-निवारणप्रसङ्गः / Śiva restrains Upamanyu’s tapas (Śiva disguised as Indra)

Verse 1

वायुरुवाच । अथ सर्वे प्रदीप्तांगा वैकुण्ठं प्रययुर्द्रुतम् । प्रणम्याहुश्च तत्सर्वं हरये देवसत्तमाः

Dijo Vāyu: Entonces, todos los más excelsos entre los dioses, con sus cuerpos radiantes de esplendor divino, partieron velozmente hacia Vaikuṇṭha. Tras postrarse, expusieron todo el asunto a Hari (Viṣṇu).

Verse 2

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः । किमिदन्त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः

Al oír entonces sus palabras, el Bienaventurado Señor—el Puruṣottama, la Persona Suprema—reflexionó: «¿Qué es esto, en verdad?», y llegó a conocer la causa que lo originaba.

Verse 3

जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया । दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाच सुकृतांजलिः

Anhelando contemplar a Maheśvara, fue presuroso al monte Mandara. Al ver al Señor, se postró; y luego, con las manos unidas en reverencia, habló.

Verse 4

विष्णुरुवाच । भगवन्ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरिति श्रुतः । क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तन्निवारय

Dijo Viṣṇu: «Oh Señor Bienaventurado, se oye que cierto brāhmaṇa llamado Upamanyu, deseando leche, lo ha abrasado todo con el poder de su tapas. Por tu gracia, refrena ese fuego de austeridad».

Verse 5

वायुरुवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोः प्राह देवो महेश्वरः । शिशुं निवारयिष्यामि तत्त्वं गच्छ स्वमाश्रमम्

Dijo Vāyu: Al oír las palabras de Viṣṇu, el Señor Mahādeva, Maheśvara, habló: «Yo refrenaré al niño. Tú, que conoces la verdad, ve ahora a tu propio āśrama»។

Verse 6

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं स विष्णुर्देववल्लभः । जगामाश्वास्य तान्सर्वान्स्वलोकममरादिकान्

Al oír las palabras de Śambhu (el Señor Śiva), Viṣṇu —amado de los dioses— consoló a todos, a los inmortales y a los demás, y luego partió hacia su propia morada.

Verse 7

एतस्मिन्नंतरे देवः पिनाकी परमेश्वरः । शक्रस्य रूपमास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं ततः

Entretanto, el Señor supremo, Pinākin, portador del arco Pināka, asumió la forma de Śakra (Indra). Y, bajo ese disfraz, resolvió partir.

Verse 8

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः । सह सुरासुरसिद्धमहोरगैरमरराजतनुं स्वयमास्थितः

Luego Sadāśiva se dirigió al bosque de austeridades del sabio, montado en un espléndido elefante blanco, señor entre los elefantes. Acompañado por devas, asuras, siddhas y grandes serpientes, él mismo asumió la refulgente forma del rey de los inmortales (Indra).

Verse 9

स वारणश्चारु तदा विभुं तं निवीज्य वालव्यजनेन दिव्यम् । दधार शच्या सहितं सुरेंद्रं करेण वामेन शितातपत्रम्

Entonces aquel espléndido elefante abanicó suavemente a ese Señor omnipenetrante con un divino abanico de cola de yak; y con su mano izquierda sostuvo un blanco parasol sobre Indra, rey de los dioses, acompañado de Śacī.

Verse 10

रराज भगवान्सोमः शक्ररूपी सदाशिवः । तेनातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

El Bienaventurado Soma resplandeció: era el propio Sadāśiva, manifestado en la forma de Śakra (Indra). Con aquel parasol real fulguraba, como el monte Mandara brilla con el disco de la luna.

Verse 11

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः । जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम्

Así, el Señor Supremo (Parameśvara), asumiendo la misma forma de Śakra (Indra), se dirigió al ermitaño retiro de Upamanyu para otorgarle Su gracia.

Verse 12

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् । प्रणम्य शिरसा प्राह महामुनिवरः स्वयम्

Al ver al Señor Supremo—Śiva—que había asumido la forma de Śakra (Indra), el excelso gran sabio inclinó la cabeza en reverencia y luego habló por sí mismo.

Verse 13

उपमन्युरुवाच । पावितश्चाश्रमस्सो ऽयं मम देवेश्वर स्वयम् । प्राप्तो यत्त्वं जगन्नाथ भगवन्देवसत्तम

Dijo Upamanyu: «Oh Señor de los dioses, este ashram mío ha quedado verdaderamente santificado, pues Tú mismo has llegado aquí. ¡Oh Jagannātha, oh Bhagavān, el más excelso entre los dioses!»

Verse 14

वायुरुवाच । एवमुक्त्वा स्थितं प्रेक्ष्य कृतांजलिपुटं द्विजम् । प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

Dijo Vāyu: Habiendo hablado así, Hara—que había asumido la forma de Śakra (Indra)—miró al brāhmaṇa que estaba de pie con las manos juntas en reverencia, y luego le habló con voz profunda y solemne.

Verse 15

शक्र उवाच । तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत । ददामि चेप्सितान्सर्वान्धौम्याग्रज महामुने

Dijo Śakra (Indra): «Estoy complacido contigo. Oh tú de voto noble, dime el don que deseas, pues has realizado esta austeridad. Oh gran sabio, hermano mayor de Dhaumya, te concederé todo cuanto anheles».

Verse 16

वायुरुवाच । एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिपुंगवः । वारयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलिः

Dijo Vāyu: Así interpelado entonces por Śakra, el más excelso de los sabios, con las manos juntas, respondió: «Me refrenaré, pues mi devoción (bhakti) está firmemente establecida en Śiva».

Verse 17

तन्निशम्य हरिः १ प्राह मां न जानासि लेखपम् । त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

Al oírlo, Hari dijo: «¿No me reconoces, oh escriba? Yo soy Śakra (Indra), señor de los tres mundos, venerado y saludado por todos los dioses»។

Verse 18

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा । ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

«Oh el mejor de los videntes brāhmaṇa, sé Mi devoto y adórame a Mí solo en todo tiempo. Te concederé todo bien auspicioso. Abandona la noción de Rudra como nirguṇa, el Absoluto impersonal sin atributos.»

Verse 19

रुद्रेण निर्गुणेनापि किं ते कार्यं भविष्यति । देवपङ्क्तिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः

¿De qué te servirá siquiera el culto a Rudra como nirguṇa, cuando has quedado fuera de la asamblea de los dioses y has descendido al estado de piśāca, ser degradado e impuro?

Verse 20

वायुरुवाच । तच्छ्रुत्वा प्राह स मुनिर्जपन्पञ्चाक्षरं मनुम् । मन्यमानो धर्मविघ्नं प्राह तं कर्तुमागतम्

Dijo Vāyu: Al oírlo, el sabio habló mientras repetía sin cesar el mantra de cinco sílabas. Considerándolo venido para poner obstáculo al dharma, el sabio se dirigió a él.

Verse 21

उपमन्युरुवाच । त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिंदारतेन वै । प्रसंगादेव देवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

Dijo Upamanyu: «En verdad, tú has explicado todo de este modo, oh tú que te deleitas en alabar a Bhavānī. Y sólo en el curso de esa conversación has hablado de la naturaleza nirguṇa del gran Señor, que trasciende toda cualidad.»

Verse 22

त्वं न जानामि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम् । ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनक प्रकृतेः परम्

Oh Rudra, en verdad no llego a conocerte: Señor supremo sobre los señores de todos los dioses; Padre de Brahmā, Viṣṇu y Maheśa, y Aquel que trasciende a Prakṛti (la naturaleza material).

Verse 23

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिनः । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

Elijo ese Don supremo: Aquel a quien los conocedores de Brahman describen como más allá del ser y del no-ser, a la vez manifiesto e inmanifiesto; eterno; el Uno y también los muchos.

Verse 24

हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम् । उपासते यं तत्त्वज्ञा वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

Elijo como mi don al Señor supremo a quien veneran los conocedores de la Realidad: Aquel que está libre de la disputa del racionalismo y que concede de verdad el fruto buscado por el Sāṅkhya y el Yoga.

Verse 25

नास्ति शंभोः परं तत्त्वं सर्वकारणकारणात् । ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां स्रष्टुर्गुणपराद्विभोः

No hay realidad más alta que Śambhu, el Omnipotente: la causa de todas las causas. Él es el Señor trascendente, más allá de los guṇa, y la fuente de la que surgen Brahmā, Viṣṇu y los demás dioses.

Verse 26

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत् । भवांतरे कृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य चेत्

¿Para qué decir mucho aquí? He comprendido esta gran verdad: si alguien siquiera ha oído la calumnia contra Bhava (el Señor Śiva), ello señala pecado cometido en una existencia anterior.

Verse 27

श्रुत्वा निंदां भवस्याथ तत्क्षणादेव सन्त्यजेत् । स्वदेहं तन्निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

Al oír la blasfemia contra Bhava (el Señor Śiva), uno debe abandonar ese lugar en el mismo instante. Y si, en tal situación, incluso entrega su propio cuerpo, alcanza pronto el mundo de Śiva (Śivaloka).

Verse 28

आस्तां तावन्ममेच्छेयं क्षीरं प्रति सुराधम । निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतं कलेवरम्

«Dejemos por ahora mi deseo de leche, oh el más vil entre los dioses. Después de darte muerte con el arma divina de Śiva, abandonaré este cuerpo.»

Verse 29

वायुरुवाच । एवमुक्त्वोपमन्युस्तं मर्तुं व्यवसितस्स्वयम् । क्षीरे वाञ्छामपि त्यक्त्वा निहन्तुं शक्रमुद्यतः

Vāyu dijo: Habiendo hablado así, Upamanyu resolvió por sí mismo morir. Abandonando incluso su deseo de leche, se alzó, dispuesto a dar muerte a Śakra (Indra).

Verse 30

भस्मादाय तदा घोरमघोरास्त्राभिमंत्रितम् । विसृज्य शक्रमुद्दिश्य ननाद स मुनिस्तदा

Entonces el sabio tomó la ceniza sagrada y la consagró con el temible mantra del arma Aghora. Al arrojarla hacia Śakra (Indra), el muni rugió en voz alta en aquel instante.

Verse 31

स्मृत्वा शंभुपदद्वंद्वं स्वदेहं दुग्धुमुद्यतः । आग्नेयीं धारणां बिभ्रदुपमन्युरवस्थितः

Recordando los dos pies de Śambhu (el Señor Śiva), Upamanyu se dispuso a extraer leche de su propio cuerpo. Sosteniendo la dhāraṇā ígnea (āgneyī), permaneció absorto y firme.

Verse 32

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान्भगनेत्रहा । वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

Oh brāhmana, cuando tal determinación quedó así formada, el Bienaventurado Señor—Śiva, el que destruyó el ojo de Bhaga—contuvo suavemente la dhāraṇā (concentración interior) de aquel yogui.

Verse 33

तद्विसृष्टमघोरास्त्रं नंदीश्वरनियोगतः । जगृहे मध्यतः क्षिप्तं नन्दी शंकरवल्लभः

Por orden de Nandīśvara, Nandī—amado de Śaṅkara—apresó aquella arma Aghora en el mismo instante en que fue descargada, atrapándola cuando era arrojada desde el centro (del combate).

Verse 34

स्वं रूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः । दर्शयामास शिप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

Entonces el Señor Bienaventurado, el supremo Īśvara, asumiendo su propia forma divina, se reveló a Śiprā, coronado con la tierna luna creciente sobre su cabeza.

Verse 35

क्षीरार्णवसहस्रं च पीयूषार्णवमेव वा । दध्यादेरर्णवांश्चैव घृतोदार्णवमेव च

Aunque hubiera mil océanos de leche, o incluso un océano de amṛta, el néctar; océanos de cuajada y otras delicias, y aun un vasto océano de ghee: toda esa abundancia no es sino medida mundana, no el refugio último.

Verse 36

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्य भोज्यार्णवं तथा । अपूपानां गिरिं चैव दर्शयामास स प्रभुः

Aquel Señor, deseoso de deleitar al niño, le mostró un océano de frutos, un océano de manjares dignos de ser comidos y gozados, y hasta una montaña hecha de dulces tortas (apūpa).

Verse 37

एवं स ददृशे देवो देव्या सार्धं वृषोपरि । गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यास्त्रैरपि संवृतः

Así contempló al Señor—junto con la Diosa—sentado sobre el Toro, y rodeado por los Gaṇeśvaras que portaban el tridente y otras armas divinas.

Verse 38

दिवि दुंदुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च । विष्णुब्रह्मेन्द्रप्रमुखैर्देवैश्छन्ना दिशो दश

En los cielos resonaron los tambores celestiales, y cayó una lluvia de flores. Las diez direcciones quedaron colmadas y cubiertas por los dioses—encabezados por Viṣṇu, Brahmā e Indra—reunidos allí en reverente celebración.

Verse 39

अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः । पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा

Entonces Upamanyu, envuelto por las oleadas del océano de dicha, cayó al suelo como un báculo—con la mente inclinada en devoción.

Verse 40

एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान्भवः । एह्येहीति तमाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्

En ese mismo instante, el Bienaventurado Señor Bhava (Śiva), sonriendo suavemente, lo llamó: “Ven, ven.” Acercándolo y aspirando con cariño la coronilla de su cabeza, le otorgó bendiciones.

Verse 41

शिव उवाच । भक्ष्यभोज्यान्यथाकामं बान्धवैर्भुक्ष्व सर्वदा । सुखी भव सदा दुःखान्निर्मुक्ता भक्तिमान्मम

Śiva dijo: «Disfruta, según tu deseo, de todos los alimentos y manjares junto con tus parientes en todo momento. Sé siempre feliz, libre de pena, y permanece devoto a Mí».

Verse 42

उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती । मया पुत्रीकृतो ह्यद्य दत्तः क्षीरोदकार्णवः

«Oh noble Upamanyu, esta Pārvatī es en verdad tu madre. Hoy la he aceptado como mi hija y le he otorgado el Océano de Leche (Kṣīrodakārṇava)»

Verse 43

मधुनश्चार्णवश्चैव दध्यन्नार्णव एव च । आज्यौदनार्णवश्चैव फलाद्यर्णव एव च

Hay un océano de miel, un océano de cuajada y arroz, un océano de ghee y arroz cocido, y asimismo un océano de frutos y otros productos.

Verse 44

अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवस्तथा । एते दत्ता मया ते हि त्वं गृह्णीष्व महामुने

“Montañas de dulces pasteles, y en verdad océanos de alimentos—tanto viandas como platos ya preparados—todo esto te lo he dado. Acéptalo, oh gran sabio.”

Verse 45

पिता तव महादेवो माता वै जगदम्बिका । अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम्

“Mahādeva es tu padre, y Jagadambikā es en verdad tu madre. Por mí te ha sido otorgada la inmortalidad y la soberanía eterna de Gaṇapatya, el señorío de Gaṇeśa.”

Verse 46

वरान्वरय सुप्रीत्या मनो ऽभिलषितान्परान् । प्रसन्नो ऽहं प्रदास्यामि नात्र कार्या विचारणा

“Con gran amor, elige los dones: los supremos dones que tu corazón anhela. Estoy complacido; te los concederé. En esto no hace falta más deliberación.”

Verse 47

वायुरुवाच । एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्यतम् । मूर्ध्न्याघ्राय सुतस्ते ऽयमिति देव्यै न्यवेदयत्

Dijo Vāyu: Habiendo hablado así, Mahādeva lo alzó con ambas manos, aspiró con ternura la coronilla de su cabeza y luego informó a la Diosa: «Este es tu hijo».

Verse 48

देवी च गुहवत्प्रीत्या मूर्ध्नि तस्य कराम्बुजम् । विन्यस्य प्रददौ तस्मै कुमारपदमव्ययम्

Y la Diosa, con amor entrañable como el de Guhā (Skanda), posó su mano de loto sobre su cabeza y le otorgó el estado imperecedero de «Kumāra».

Verse 49

क्षीराब्धिरपि साकारः क्षीरं स्वादु करे दधत् । उपस्थाय ददौ पिण्डीभूतं क्षीरमनश्वरम्

Incluso el Océano de Leche, tomando forma visible, se adelantó con leche dulce en la mano y ofreció leche cuajada en una masa sólida, de naturaleza imperecedera.

Verse 50

योगैश्वर्यं सदा तुष्टिं ब्रह्मविद्यामनश्वराम् । समृद्धिं परमान्तस्मै ददौ संतुष्टमानसः

Con la mente plenamente complacida, le otorgó la soberanía de los logros del yoga, la satisfacción constante, la imperecedera ciencia de Brahman (Brahmavidyā) y la prosperidad suprema.

Verse 51

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्वा तस्य तपोमहः । पुनर्ददौ वरं दिव्यं मुनये ह्युपमन्यवे

Entonces Śambhu, con el corazón sereno y propicio, al contemplar la grandeza de la austeridad de aquel sabio, volvió a conceder un don divino al muni Upamanyu.

Verse 52

व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः । ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वपाटवं सुचिरं परम्

Le otorgó la observancia Pāśupata, el conocimiento liberador y el yoga disciplinado de los votos sagrados conforme a sus verdaderos principios; y le concedió, además, una suprema y duradera maestría para enseñar y exponer la doctrina.

Verse 53

सो ऽपि लब्ध्वा वरान्दिव्यान्कुमारत्वं च सर्वदा । तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवाया मुदितो ऽभवत्

Él también, habiendo obtenido los dones divinos—incluida la juventud perpetua—se llenó de gozo, por la gracia de aquel Śiva y también de aquella Śivā (la Diosa).

Verse 54

ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृतांजलिः । ययाचे स वरं विप्रो देवदेवान्महेश्वरात्

Entonces, con el corazón sereno y complacido, el brahmán se inclinó profundamente y, con las manos juntas en reverencia, pidió una gracia a Maheśvara—Mahādeva, el Señor de los dioses.

Verse 55

उपमन्युरुवाच । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर । स्वभक्तिन्देहि परमान्दिव्यामव्यभिचारिणीम्

Dijo Upamanyu: «Sé propicio, oh Señor de los dioses; sé propicio, oh Supremo Señor. Concédeme Tu propia devoción: suprema, divina e inquebrantable, que jamás se aparte de Ti».

Verse 56

श्रद्धान्देहि महादेव द्वसम्बन्धिषु मे सदा । स्वदास्यं परमं स्नेहं सान्निध्यं चैव सर्वदा

Oh Mahādeva, concédeme siempre una fe inquebrantable en quienes están vinculados a Ti (Tus devotos y Tus sagradas asociaciones). Otórgame el servicio devocional a Ti, el amor supremo y Tu cercanía constante en todo tiempo.

Verse 57

एवमुक्त्वा प्रसन्नात्माहर्षगद्गदया गिरा । सतुष्टाव महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः

Dicho esto, Upamanyu—el más excelso entre los nacidos dos veces—con el corazón sereno y la voz entrecortada por el júbilo, se puso a alabar a Mahādeva.

Verse 58

उपमन्युरुवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । प्रसीद करुणासिंधो साम्ब शंकर सर्वदा

Upamanyu dijo: «Oh Dios de los dioses, oh Mahādeva, tierno con quienes se refugian en Ti, sé propicio. Oh océano de compasión, oh Śaṅkara, oh Sāmba (Śiva unido a Umā), concédenos siempre Tu gracia».

Verse 59

वायुरुवाच । एवमुक्तो महादेवः सर्वेषां च वरप्रदः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं मुनिसत्तमम्

Vāyu dijo: Así invocado, Mahādeva—dispensador de dones para todos—con el corazón complacido, respondió a Upamanyu, el más excelso de los sabios.

Verse 60

शिव उवाच । वत्सोपमन्यो तुष्टो ऽस्मि सर्वं दत्तं मया हि ते । दृढभक्तो ऽसि विप्रर्षे मया विज्ञासितो ह्यसि

Śiva dijo: «Querido Upamanyu, estoy complacido. En verdad, te he concedido todo. Oh el mejor de los brāhmaṇa-sabios, eres firme en la devoción, y has sido verdaderamente reconocido por Mí».

Verse 61

अजरश्चामरश्चैव भव त्वन्दुःखवर्जितः । यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः

Sé siempre joven e inmortal, libre de toda aflicción. Sé ilustre, colmado de resplandor espiritual y dotado de conocimiento divino.

Verse 62

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती

Oh el mejor de los nacidos dos veces, tus parientes, tu linaje y tu gotra, y tu estirpe familiar permanecerán siempre sin quebranto; y en Mí tu devoción será eterna.

Verse 63

सान्निध्यं चाश्रमे नित्यं करिष्यामि द्विजोत्तम । उपकंठं मम त्वं वै सानन्दं विहरिष्यसि

Oh el mejor de los brahmanes, mantendré siempre Mi presencia en este āśrama; y tú, morando cerca de Mí, vivirás aquí con dicha.

Verse 64

एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्यकोटिसमप्रभः । ईशानस्स वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरः

Dicho esto, el Bienaventurado Señor—resplandeciente como diez millones de soles—Īśāna, el propio Hara, otorgó dones y luego se desvaneció en ese mismo lugar.

Verse 65

उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य तस्माद्वराद्वरान् । जगाम जननीस्थानं सुखं प्रापाधिकं च सः

Upamanyu, con el ánimo sereno, tras recibir de Él los más excelsos dones, fue a la morada de su madre; y alcanzó una dicha aún mayor que antes.