Bhu-maṇḍala-varṇanam (Description of the Earth-Maṇḍala, the Seven Continents, and Meru)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । पाराशर्य्य सुसंक्षेपाच्छृणु त्वं वदतो मम । मण्डलं च भुवस्सम्यक् सप्तद्वीपादिसंयुतम्

Dijo Sanatkumāra: Oh Pārāśarya, escucha con atención mientras hablo en breve. Describiré correctamente el mandala de Bhū, el sistema del mundo provisto de los siete dvīpas (continentes) y lo demás.

Verse 2

जंबू प्लक्षश्शाल्मलिश्च कुशः क्रौञ्चश्च शाककः । पुष्पकस्सप्तमस्सर्वे समुद्रैस्सप्तभिर्वृताः

Jambū, Plakṣa, Śālmali, Kuśa, Krauñca y Śākadvīpa—con Puṣpaka como el séptimo—estos siete continentes quedan todos ceñidos por siete océanos.

Verse 3

लवणेक्षुरसौ सर्पिर्दविदुग्धजलाशयाः । जम्बुद्वीपस्समस्तानामेतेषां मध्यतः स्थितः

Los mares que los circundan son de agua salada, de jugo de caña, de ghee, de cuajada y de leche. En el centro mismo de todos ellos se halla Jambūdvīpa.

Verse 4

तस्यापि मेरुः कालेयमध्ये कनकपर्वतः । प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्योजनैस्तस्य चोच्छ्रयः

En esa región, el monte Meru—llamado también la Montaña de Oro—se hunde hacia abajo dieciséis yojanas; tal es la medida de su profundidad incrustada.

Verse 5

चतुरशीतिमानैस्तैर्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः । भूमिपृष्ठस्थशैलोऽयं विस्तरस्तस्य सर्वतः

Su extensión es de ochenta y cuatro (unidades), y en la cima se ensancha a treinta y dos (unidades). Este monte se alza sobre la faz de la tierra, expandiéndose por todos los lados.

Verse 6

मूले षोडशसाहस्रः कर्णिकाकार संस्थितः । हिमवान् हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे

En la base se alza la montaña Ṣoḍaśasāhasra, dispuesta como el corazón de un loto. Al sur de ella están Himavān, Hemakūṭa y Niṣadha.

Verse 7

नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः । दशसाहस्रिकं ह्येते रत्नवंतोऽरुणप्रभाः

En la región del norte se hallan las montañas de varṣa llamadas Nīla, Śveta y Śṛṅgī. Esas cordilleras se extienden por diez mil yojanas; abundan en gemas y resplandecen con un fulgor rojizo, como el alba.

Verse 8

सहस्रयोजनोत्सेधास्तावद्विस्तारिणश्च ते । भारतं प्रथमं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम्

Cada una de esas regiones tiene mil yojanas de altura y, del mismo modo, mil yojanas de anchura. La primera se conoce como Bhārata-varṣa; después se menciona la región llamada Kiṁpuruṣa.

Verse 9

हरिवर्षं ततो ऽन्यद्वै मेरोर्दक्षिणतो मुने । रम्यकं चोत्तरे पार्श्वे तस्यांशे तु हिरण्मयम्

Oh sabio, al sur del monte Meru se halla otra región llamada Harivarṣa. En el lado norte está Ramyaka; y dentro de esa misma división se encuentra la tierra conocida como Hiraṇmaya.

Verse 10

उत्तरे कुरवश्चैव यथा वै भारतं तथा । नवसाहस्रमेकैकमेतेषां मुनिसत्तम

Oh el mejor de los sabios, en la región del norte están también los Kurus; y así como existe Bhārata, del mismo modo se dice que cada uno de estos reinos se extiende por nueve mil yojanas.

Verse 11

इलावृतं तु तन्मध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः । मेरोश्चतुर्द्दिशं तत्र नवसाहस्रमुच्छ्रितम्

En el mismo centro de Ilāvṛta se alza el excelso monte Meru. En torno a Meru, por los cuatro rumbos, se eleva una región circundante hasta la altura de nueve mil yojanas.

Verse 12

इलावृतमृषिश्रेष्ठ चत्वारश्चात्र पर्वताः । विष्कंभा रचिता मेरोर्योजिताः पुनरुच्छ्रिताः

Oh el mejor de los sabios, en Ilāvṛta hay cuatro montañas. Fueron dispuestas como contrafuertes que sostienen al monte Meru, unidas a él y elevándose de nuevo con gran altura.

Verse 13

पूर्वे हि मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः । विपुलः पश्चिमे भागे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः

Al oriente se alza la montaña llamada Mandara; al sur está Gandhamādana. En el occidente se halla Vipula, y al norte está situada Supārśva.

Verse 14

कदंबो जंबुवृक्षश्च पिप्पलो वट एव च । एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः

El Kadamba, el árbol Jambu, el Pippala (aśvattha) y también el Vaṭa (banyán): estos árboles, como estandartes de las montañas, se alzaron hasta una altura de mil cien yojanas.

Verse 15

जम्बूद्वीपस्य नाम्नो वै हेतुं शृणु महामुने । विराजंते महावृक्षास्तत्स्वभावं वदामि ते

Oh gran sabio, escucha la verdadera causa del nombre “Jambūdvīpa”. Allí resplandecen en esplendor los grandes árboles; te diré cuál es su propia naturaleza.

Verse 16

महागज प्रमाणानि जम्ब्वास्तस्याः फलानि च । पतंति भूभृतः पृष्ठे शीर्य्यमाणानि सर्वतः

Los frutos de aquel árbol jambu son tan grandes como elefantes enormes; al madurar y abrirse, caen en todas direcciones sobre la faz de la tierra.

Verse 17

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डकथने जम्बूद्वीपवर्षवर्णनं नाम सप्तदशोध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa—en el Quinto Libro, la Umāsaṃhitā, en la sección que narra el Brahmāṇḍa (el huevo cósmico)—concluye el capítulo decimoséptimo, titulado «Descripción de las regiones (varṣas) de Jambūdvīpa».

Verse 18

न स्वेदो न च दौर्गंध्यं न जरा चेन्द्रियग्रहः । तस्यास्तटे स्थितानान्तु जनानां तन्न जायते

Para quienes permanecen en la ribera de aquel lugar sagrado, no surge ni sudor ni mal olor; tampoco vejez, ni aflicción de los sentidos.

Verse 19

तीरमृत्स्नां च सम्प्राप्य मुखवायुविशोषिताम् । जाम्बूनदाख्यं भवति सुवर्णं सिद्धभूषणम्

Cuando se obtiene la arcilla de la ribera y se seca con el aliento de la boca, se vuelve el oro llamado Jāmbūnada, digno de ser el adorno perfecto de los siddhas realizados.

Verse 20

भद्राश्वं पूर्वतो मेरोः केतुमालं च पश्चिमे । वर्षे द्वे तु मुनिश्रेष्ठ तयोर्मध्य इलावृतम्

Oh, el mejor de los sabios: al oriente del monte Meru está Bhadrāśva, y al occidente está Ketumāla. Son dos grandes varṣas; entre ambos, en el centro, se halla Ilāvṛta.

Verse 21

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनः । विभ्राजं पश्चिमे तद्वदुत्तरे नन्दनं स्मृतम्

Al oriente se halla el bosque de Caitraratha; al sur, Gandhamādana. Al occidente está Vibhrāja; y de igual modo, al norte se dice que se encuentra Nandana.

Verse 22

अरुणोदं महाभद्रं शीतोदं मानसं स्मृतम् । सरांस्येतानि चत्वारि देवभोग्यानि सर्वशः

Arunoda, Mahābhadra, Śītoda y el lago Mānasa: éstos son recordados como los cuatro lagos. En todo sentido, son lugares de deleite divino, dignos para los dioses.

Verse 23

शीतांजनः कुरुंगश्च कुररो माल्यवांस्तथा । चैकैकप्रमुखा मेरोः पूर्वतः केसराचलाः

Al oriente del monte Meru se hallan los Kesarācalas, cordilleras como melena, cada una con su cumbre principal: Śītāṃjana, Kuruṅga, Kurara y Mālyavān.

Verse 24

त्रिकूटश्शिशिरश्चैव पतंगो रुचकस्तथा । निषधः कपिलायाश्च दक्षिणे केसराचलाः

Al sur están estos montes célebres: Trikūṭa y Śiśira, Pataṅga y Rucaka; asimismo Niṣadha; y en la región meridional se hallan también los Kesarācalas de Kapilā.

Verse 25

सिनी वासः कुसुंभश्च कपिलो नारदस्तथा । नागादयश्च गिरयः पश्चिमे केसराचलाः

Al occidente están los montes sagrados Sinīvāsa, Kusumbha, Kapila y también Nārada; asimismo el monte Nāga y otras montañas—entre ellas la cordillera Kesarācala—se hallan allí.

Verse 26

शंखचूडोऽथ ऋषभो हंसो नाम महीधरः । कालंजराद्याश्च तथा उत्तरे केसराचलाः

Hay una montaña llamada Śaṅkhacūḍa; luego (están) las montañas Ṛṣabha y Haṃsa. Asimismo, (están) Kālañjara y otras; y en la región del norte se hallan las montañas Kesara.

Verse 27

मेरोरुपरि मध्ये हि शातकौंभं विधेः पुरम् । चतुर्द्दशसहस्राणि योजनानि च संख्यया

En la región media, sobre la cima del monte Meru, se halla Śātakauṃbha, la ciudad del Creador, Brahmā; se dice que su extensión mide catorce mil yojanas.

Verse 28

अष्टानां लोकपालानां परितस्तदनुक्रमात् । यथादिशं यथारूपं पुरोऽष्टावुपकल्पिताः

Conforme al orden debido, se dispusieron ocho arreglos al frente y alrededor, en correspondencia con los ocho Lokapālas; cada uno en su propia dirección y con la forma adecuada a ella.

Verse 29

तस्यां च ब्रह्मणः पुर्य्यां पातयित्वेन्दुमण्डलम् । विष्णुपादविनिष्क्रांता गंगा पतति वै नदी

Y allí, en la ciudad celeste de Brahmā, tras golpear el orbe de la Luna, el río Gaṅgā—nacido de los pies de Viṣṇu—descendió en verdad hacia abajo como corriente que fluye.

Verse 30

सीता चालकनंदा च चक्षुर्भद्रा च वै क्रमात् । सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्द्धा प्रत्यपद्यत

En debido orden, (las potencias) llamadas Sītā, Cālakānandā y Cakṣurbhadrā; ella, al caer allí, quedó establecida en las direcciones en forma cuádruple.

Verse 31

सीता पूर्वेण शैलं हि नन्दा चैव तु दक्षिणे । सा चक्षुः पश्चिमे चैव भद्रा चोत्तरतो व्रजेत्

«Que Sītā vaya al lado oriental de la montaña; y Nandā, en verdad, al lado meridional. Que Sā-Cakṣuḥ vaya al lado occidental; y Bhadrā debe avanzar hacia el norte.»

Verse 32

गिरीनतीत्य सकलांश्चतुर्द्दिक्षु महांबुधिम् । सा ययौ प्रयता सूता गंगा त्रिपथगामिनी

Tras rebasar todas las montañas y avanzar en las cuatro direcciones hacia el gran océano, la sagrada Gaṅgā—pura y recogida—siguió fluyendo, ella que recorre los tres caminos (cielo, tierra y mundo subterráneo).

Verse 33

सुनीलनिषधौ यौ तौ माल्यवद्गन्धमादनौ । तेषां मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः

Entre los montes Sunīla y Niṣadha, y (entre) Mālyavat y Gandhamādana, se alza el monte Meru en el centro mismo, dispuesto como el pericarpio de un loto—soporte central del orden del mundo.

Verse 34

भारतः केतुमालश्च भद्राश्वः कुरवस्तथा । पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादालोकपर्वताः

Bhārata, Ketumāla, Bhadrāśva y asimismo los Kurus: éstos son los pétalos del loto del mundo; y las montañas fronterizas son las que señalan los límites de los mundos.

Verse 35

जठरं देवकूटश्च आयामे दक्षिणोत्तरे । गन्धमादनकैलासौ पूर्वपश्चिमतो गतौ

En la extensión norte–sur se hallan los montes Jaṭhara y Devakūṭa; y en la dirección este–oeste se extienden Gandhamādana y Kailāsa.

Verse 36

पूर्वपश्चिमतो मेरोर्निषधो नीलपर्वतः । दक्षिणोत्तरमायातौ कर्णिकांतर्व्यवस्थितौ

Al oriente y al occidente del monte Meru se hallan las montañas Niṣadha y Nīla. Extendidas de sur a norte, están situadas en la región interior del (cósmico) cáliz del loto.

Verse 37

जठराद्याः स्थिता मेरोर्येषां द्वौ द्वौ व्यवस्थितौ । केसराः पर्वता एते श्वेताद्याः सुमनोरमाः

Comenzando por Jaṭhara, hay montañas situadas en torno al monte Meru, dispuestas de dos en dos. Estas encantadoras cordilleras, llamadas “Kesaras”, incluyen a Śveta y a las demás, deleitosas a la vista.

Verse 38

शैलानामुत्तरे द्रोण्यस्सिद्धचारणसेविताः । सुरम्याणि तथा तासु काननानि पुराणि च

Al norte de las montañas se hallan valles frecuentados por Siddhas y Cāraṇas; en ellos hay arboledas antiquísimas de hermosura excelsa y también bosques primordiales.

Verse 39

सर्वेषां चैव देवानां यक्षगंधर्वरक्षसाम् । क्रीडंति देवदैतेयाश्शैलप्रायेष्वहर्निशम्

En verdad, los Devas, así como los Yakṣas, Gandharvas y Rākṣasas, junto con Devas y Daityas, se recrean allí día y noche, mayormente en las cumbres de las montañas.

Verse 40

धर्मिणामालया ह्येते भौमास्स्वर्गाः प्रकीर्तिताः । न तेषु पापकर्तारो यांति पश्यंति कुत्रचित्

Estos lugares son proclamados “cielos en la tierra”, moradas destinadas a los justos. En ellos no entran los que obran el pecado, ni se les ve allí en momento alguno.

Verse 41

यानि किंपुरुषादीनि वर्षाण्यष्टौ महामुने । न तेषु शोको नापत्त्यो नोद्वेगः क्षुद्भयादिकम्

Oh gran sabio, en las ocho regiones que comienzan con Kimpuruṣa no hay pena, ni calamidad, ni turbación, ni temores de hambre y cosas semejantes.

Verse 42

स्वस्थाः प्रजा निरातंकास्सर्वदुःखविवर्जिताः । दशद्वादशवर्षाणां सहस्राणि स्थिरायुषः

El pueblo permanece sano, libre de temor y de ansiedad, e intocado por toda clase de pena. Su vida es firme y prolongada: dura miles de años, contados en ciclos de diez y de doce años.

Verse 43

कृतत्रेतादिकाश्चैव भौमान्यंभांसि सर्वतः । न तेषु वर्षते देवस्तेषु स्थानेषु कल्पना

En las eras de Kṛta, Tretā y las demás, las aguas terrenales se hallan por doquier; pero en esas regiones la deidad no envía lluvia. Por ello se entiende que tales lugares son sólo una कल्पना, una mera imaginación, no moradas reales describibles.

Verse 44

सप्तस्वेतेषु नद्यश्च सुजातास्स्वर्णवा लुकाः । शतशस्संति क्षुद्राश्च तासु क्रीडारता जनाः

Entre esos siete hay ríos de noble nacimiento, cuyas arenas son como oro. Hay también cientos de arroyos menores, y la gente se deleita en juegos y recreo a lo largo de sus aguas.