Arjuna’s Mantra-Empowerment and the Pāṇḍavas’ Separation (Śiva-rūpa through Mantra)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अर्जुनोपि तदा तत्र दीप्यमानो व्यदृश्यत । मन्त्रेण शिवरूपेण तेजश्चातुलमावहत्

Dijo Nandīśvara: Entonces Arjuna también fue visto allí, ardiendo en resplandor; por el poder del mantra había asumido la forma de Śiva y portaba un fulgor extraordinario.

Verse 2

ते सर्वे चार्जुनन्दृष्ट्वा पाण्डवा निश्चयं गताः । जयोऽस्माकं धुवञ्जातन्तेजश्च विपुलं यतः

Al ver a Arjuna, todos los Pāṇḍavas quedaron firmes en su determinación: «La victoria es ya segura para nosotros, pues de él han surgido un vasto resplandor y una gran fuerza».

Verse 3

इदङ्कार्य्यन्त्वया साध्यन्नान्येन च कदाचन । व्यासस्य वचनाद्भाति सफलं कुरु जीवितम्

«Esta tarea debe ser cumplida por ti—y por nadie más, en ningún momento. Por la palabra de Vyāsa se hace evidente; por tanto, haz fecunda tu vida».

Verse 4

इति प्रोच्यार्जुनन्ते वै विरहौत्सुक्यकातराः । अनिच्छन्तोपि तत्रैव प्रेषयामासुरादरात्

Habiendo hablado así a Arjuna, aquellos afligidos por la añoranza nacida de la separación—aunque no lo deseaban—lo enviaron respetuosamente desde allí, para que prosiguiera.

Verse 5

द्रौपदी दुःखसंयुक्ता नेत्राश्रूणि निरुध्य च । प्रेषयन्ती शुभं वाक्यन्तदोवाच पतिव्रता

Draupadī, abrumada por el dolor, contuvo las lágrimas en sus ojos; y aquella esposa fiel pronunció entonces palabras auspiciosas al despedirlo.

Verse 6

द्रौपद्युवाच । व्यासोपदिष्टं यद्राजंस्त्वया कार्यं प्रयत्नतः । शुभप्रदोऽस्तु ते पन्थाश्शंकरश्शंकरोस्तु वै

Dijo Draupadī: «Oh Rey, esfuérzate con todo empeño en cumplir exactamente lo que Vyāsa te ha instruido. Que ese sendero te sea auspicioso y te otorgue bienestar; y en verdad, que Śaṅkara—siempre dador de bien—sea tu protector benéfico».

Verse 7

ते सर्वे चावसंस्तत्र विसृज्यार्जुनमादरात् । अत्यन्तदुःखमापन्ना मिलित्वा पञ्च एव च

Tras despedir respetuosamente a Arjuna, todos permanecieron allí. Entonces, los cinco, reunidos, quedaron abatidos por un dolor intensísimo.

Verse 8

स्थितास्तत्र वदन्ति स्म श्रूयतामृषिसत्तम । दुःखेपि प्रियसंगो वै न दुःखाय प्रजायते

Permaneciendo allí, dijeron: «Escucha, oh el mejor de los sabios. Aun en medio del dolor, la compañía del ser amado nunca nace como dolor; no llega a ser causa de sufrimiento».

Verse 9

वियोगे द्विगुणन्तस्य दुःखम्भवति नित्यशः । तत्र धैर्य्यधरस्यापि कथन्धैर्य्यम्भवेदिह

En la separación, el dolor de esa persona se duplica a cada instante. En tal estado, ¿cómo podría nacer aquí la firmeza del corazón, aun en quien por lo demás es sólido en la paciencia?

Verse 10

नन्दीश्वर उवाच । कुर्वतस्त्वेव तदा दुःखम्पाण्डवेषु मुनीश्वरः । कृपासिंधुश्च स व्यास ऋषिवर्य्यस्समागत

Dijo Nandīśvara: «En aquel tiempo, cuando el sufrimiento había surgido entre los Pāṇḍavas, llegó allí el gran sabio Vyāsa, el más excelso de los videntes y un océano de compasión».

Verse 11

तन्तदा पाण्डवास्ते वै नत्वा सम्पूज्य चादरात् । दत्त्वासनं हि दुःखाढ्याः करौ बद्ध्वा वचोऽब्रुवन्

Entonces aquellos Pāṇḍavas, cargados de aflicción, se inclinaron, lo veneraron con respeto, le ofrecieron un asiento y, con las manos juntas, pronunciaron estas palabras.

Verse 12

पाण्डवा ऊचुः । श्रूयतामृषभश्रेष्ठ दुःखदग्धा वयम्प्रभो । दर्शनन्तेऽद्य सम्प्राप्य ह्यानन्दं प्राप्नुमो मुने

Los Pāṇḍavas dijeron: «Oh el mejor de los sabios, escúchanos, oh Señor. Abrasados por el dolor, hoy hemos alcanzado tu visión bendita; y por este darśana, oh muni, estamos colmados de gozo.»

Verse 13

कियत्कालं वसात्रैव दुःखनाशाय नः प्रभो । दर्शनात्तव विप्रर्षेस्सर्वं दुःखं विलीयते

Oh Señor, ¿cuánto tiempo morarás aquí sólo para destruir nuestro sufrimiento? Oh sabio supremo entre los brāhmaṇas: con sólo contemplarte, toda pena se disuelve.

Verse 14

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स ऋषिश्रेष्ठो न्यवसत्तत्सुखाय वै । कथाभिर्विविधाभिश्च तद्दुःखं नोदयंस्तदा

Dijo Nandīśvara: «Así interpelado, aquel mejor de los sabios permaneció allí, en verdad, para la dicha de su anfitrión; y luego, mediante diversos relatos sagrados, no permitió que aquel dolor volviera a surgir.»

Verse 15

वार्तायां क्रियमाणायान्तेन व्यासेन सन्मुने । सुप्रणम्य विनीतात्मा धर्मराजोऽब्रवीदिदम्

Oh noble muni, mientras aquel Vyāsa, el santo sabio, proseguía la conversación, Dharma-rāja (Yama), tras inclinarse profundamente y con ánimo humilde, pronunció estas palabras.

Verse 16

धर्मराज उवाच । शृणु त्वं हि ऋषिश्रेष्ठ दुःखशान्तिर्मता मम । पृच्छामि त्वां महाप्राज्ञ कथनीयन्त्वया प्रभो

Dharmarāja dijo: «Escucha, oh el mejor de los sabios. Según mi entendimiento, aquí reside la verdadera pacificación del dolor. Te pregunto, oh grandemente sabio—oh Señor—dime lo que debe ser dicho».

Verse 17

ईदृशं चैव दुःखं च पुरा प्राप्तश्च कश्चन । वयमेव परं दुःखं प्राप्ता वै नैव कश्चन

¿Ha sufrido alguien en tiempos antiguos un dolor como éste? Nadie en absoluto: sólo nosotros hemos caído verdaderamente en la pena más extrema.

Verse 18

व्यास उवाच । राज्ञस्तु नलनाम्नो वै निषधाधिपतेः पुरा । भवद्दुःखाधिकं दुःखं जातन्तस्य महात्मनः

Dijo Vyāsa: Antaño, al magnánimo rey Nala, señor de Niṣadha, le sobrevino una pena aún mayor que la aflicción que tú padeces ahora.

Verse 19

हरिश्चन्द्रस्य नृपतेर्जातं दुःखम्महत्तरम् । अकथ्यन्तद्विशेषेण परशोकावहन्तथा

Al rey Hariścandra le sobrevino un dolor inmensamente grande, tan intenso que sus pormenores son indecibles, y que asimismo llevó honda aflicción a otros.

Verse 20

दुःखम्तथैव विज्ञेयं रामस्याप्यथ पाण्डव । यच्छ्रुत्वा स्त्रीनराणां च भवेन्मोहो महत्तरः

Oh Pāṇḍava, sabe que incluso Rāma afrontó tal dolor; y al oírlo, surge una confusión aún mayor en la mente de mujeres y hombres.

Verse 21

तस्माद्वर्णयितुन्नैव शक्यते हि मया पुनः । शरीरं दुःखराशिं च मत्वा त्याज्यन्त्वयाधुना

Por ello, en verdad no puedo describirlo más. Sabiendo que el cuerpo es sólo un cúmulo de sufrimiento, renúncialo ahora con desapego y refúgiate en Śiva, el Señor que otorga la liberación.

Verse 22

येनेदञ्च धृतन्तेन व्याप्तमेव न संशयः । प्रथमम्मातृगर्भे वै जन्म दुःखस्य कारणम्

Por Aquel, el Señor Supremo, por quien este mundo entero es sostenido, éste queda en verdad compenetrado por Él—sin duda alguna. Ante todo, el nacimiento en el vientre materno mismo se vuelve causa de sufrimiento.

Verse 23

कौमारेऽपि महादुःखं बाललीलानुसारि यत् । ततोपि यौवने कामान्भुन्जानो दुःखरूपिणः

Aun en la niñez hay gran aflicción, que sigue la estela de los juegos infantiles; y más aún, en la juventud uno “goza” los placeres de los sentidos que, en verdad, son formas de sufrimiento.

Verse 24

गतागतैर्दिनानां हि कार्यभारैरनेकशः । आयुश्च क्षीयते नित्यं न जानाति ह तत्पुनः

Mientras los días van y vienen, cargados una y otra vez con incontables quehaceres mundanos, la vida se consume sin cesar; y, sin embargo, el hombre no lo advierte de veras, una y otra vez.

Verse 25

अन्ते च मरणं चैव महादुःखमतः परम् । नानानरकपीडाश्च भुज्यंतेज्ञैर्नरैस्सदा

Y al final llega la muerte, una angustia mayor que todas. Después de ello, los hombres ignorantes padecen sin cesar los tormentos de muchos infiernos.

Verse 26

तस्मादिदमसत्यं च त्वन्तु सत्यं समाचर । येनैव तुष्यते शम्भुस्तथा कार्यं नरेण च

Por tanto, esto es falso; tú, en cambio, practica lo verdadero. El hombre debe obrar sólo de tal modo que Śambhu (el Señor Śiva) quede complacido.

Verse 27

नन्दीश्वर उवाच । एवं विविधवार्ताभिः कालनिर्यापणन्तदा । चक्रुस्ते भ्रातरः सर्वे मनोरथपथैः पुनः

Dijo Nandīśvara: «Así, en aquel tiempo, hicieron pasar las horas con conversaciones de muchas clases; y todos aquellos hermanos, de nuevo, se entregaron a los caminos de sus propios deseos y designios.»

Verse 28

अर्जुनोपि स्वयं गच्छन्दुर्गाद्रिषु दृढव्रतः । यक्षं लब्ध्वा च तेनैव दस्यून्निघ्नन्ननेकशः

Arjuna también, firme en su voto, fue por sí solo a los ásperos refugios de las montañas. Allí obtuvo a un Yakṣa (ser divino), y con ese mismo poder abatió una y otra vez a numerosos bandidos.

Verse 29

मनसा हर्षसंयुक्तो जगामाचलमुत्तमम् । तत्र गत्वा च गंगायास्समीपं सुन्दरं स्थलम्

Con la mente colmada de júbilo, se encaminó a aquella montaña excelsa. Al llegar allí, alcanzó un paraje hermoso junto al río Gaṅgā.

Verse 30

अशोककाननं यत्र तिष्ठति स्वर्ग उत्तमः । तत्र तस्थौ स्वयं स्नात्वा नत्वा च गुरुमुत्तमम्

Donde se alza el bosque de Aśoka —un cielo excelente— allí permaneció. Tras bañarse él mismo, se inclinó ante el Guru supremo y continuó quedándose.

Verse 31

यथोपदिष्टं वेषादि तथा चैवाकरोत्स्वयम् । इन्द्रियाण्यपकृष्यादौ मनसा संस्थितोऽभवत्

Tal como se le había instruido, él mismo dispuso el atuendo prescrito y lo demás. Luego, desde el comienzo, retiró los sentidos y quedó firmemente asentado en la mente, constante en la rememoración interior de Śiva.

Verse 32

पुनश्च पार्थिवं कृत्वा सुन्दरं समसूत्रकम् । तदग्रे प्रणिदध्यौ स तेजोराशिमनुत्तमम्

Luego, de nuevo, habiendo modelado un hermoso emblema de tierra, bien proporcionado y de forma pareja, fijó su conciencia ante él y meditó en la insuperable masa de resplandor divino: la Luz suprema del Señor Śiva.

Verse 33

त्रिकालं चैव सुस्नातः पूजनं विविधं तदा । चकारोपासनन्तत्र हरस्य च पुनः पुनः

Habiéndose bañado bien en los tres tiempos sagrados del día, realizó entonces diversas formas de culto; y allí, una y otra vez, llevó a cabo la devota adoración de Hara (el Señor Śiva).

Verse 34

तस्यैव शिरसस्तेजो निस्सृतन्तच्चरास्तदा । दृष्ट्वा भयं समापन्नाः प्रविष्टश्च कदा ह्ययम्

De aquella misma cabeza brotó un fulgor ardiente. Al verlo, aquellos seres quedaron sobrecogidos de temor y se preguntaron: «¿Cuándo, en verdad, entró éste aquí?»

Verse 35

पुनस्ते च विचार्यैवं कथनीयं बिडौजसे । इत्युक्त्वा तु गतास्ते वै शक्रस्यान्तिकमञ्जसा

Luego, tras reflexionar de nuevo así, concluyeron: «Esto debe ser comunicado a Biḍaujas (Indra)». Dicho esto, aquellos mensajeros se dirigieron con presteza a la presencia de Śakra (Indra).

Verse 36

चरा ऊचुः । देवो वाऽथ ऋषिश्चैव सूर्यो वाथ विभावसुः । तपश्चरति देवेश न जानीमो वने च तम्

Los espías dijeron: «Oh Señor de los dioses, no sabemos quién es ese que en el bosque practica austeridades: si es un deva, o un ṛṣi, o el Sol, o incluso Vibhāvasu, Agni, el Fuego».

Verse 37

तस्यैव तेजसा दग्धा आगतास्तव सन्निधौ । निवेदितञ्चरित्रं तत्क्रियतामुचितन्तु यत्

Abrasados por su propia irradiación, hemos venido a tu presencia. Nuestro relato ha sido presentado; ahora, por favor, haz lo que sea justo y conveniente.

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किरातावतारवर्णनप्रसंगेऽर्जुनतपोवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

Así, en el sagrado Śiva Mahāpurāṇa, en el Tercer Libro—la Śatarudra Saṃhitā—en el marco del relato de la encarnación como Kirāta, concluye el capítulo trigésimo octavo, titulado «Descripción de la penitencia de Arjuna».

Verse 39

स वृद्धब्राह्मणो भूत्वा ब्रह्मचारी शचीपतिः । जगाम तत्र विप्रेन्द्र परीक्षार्थं हि तस्य वै

Oh el mejor de los brāhmanes: el señor de Śacī (Indra) tomó la forma de un brāhmana anciano y de un brahmacārī, y fue allí en verdad, únicamente para ponerlo a prueba.

Verse 40

तमागतन्तदा दृष्ट्वाकार्षीत्पूजाश्च पाण्डवः । स्थितोग्रे च स्तुतिं कृत्वा क्वायातोसि वदाधुना

Al verlo llegar en ese momento, el Pāṇḍava le rindió la debida adoración. De pie ante él, ofreció alabanzas y luego preguntó: «¿De dónde has venido? Dímelo ahora».

Verse 41

इत्युक्तस्तेन देवेशो धैर्य्यार्थन्तस्य प्रीतितः । परीक्षागर्वितं वाक्यं पाण्डवन्तं ततोऽब्रवीत्

Así interpelado por él, el Señor de los Devas, complacido y con el propósito de probar su firmeza, habló entonces al hijo de Pāṇḍu con palabras cargadas de un desafío inquisitivo.

Verse 42

ब्राह्मण उवाच । नवे वयसि वै तात किन्तपस्यसि साम्प्रतम् । मुक्त्यर्थं वा जयार्थं किं सर्वथैतत्तपस्तव

Dijo el Brāhmaṇa: «Oh querido hijo, aún estás en la lozanía de la juventud; ¿por qué practicas austeridades ahora? ¿Es esta penitencia por la liberación (mokṣa), o por la victoria y los logros mundanos? ¿Con qué fin, en verdad, es tu austeridad?»

Verse 43

नन्दीश्वर उवाच । इति पृष्टस्तदा तेन सर्वं संवेदितम्पुनः । तच्छ्रुत्वा स पुनर्वाक्यमुवाच ब्राह्मणस्तदा

Nandīśvara dijo: Así, cuando fue interrogado por él, todo fue explicado de nuevo por completo. Al oírlo, el brāhmaṇa habló una vez más.

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । युक्तं न क्रियते वीर सुखं प्राप्तुं च यत्तपः । क्षात्रधर्मेण क्रियते मुक्त्यर्थं कुरुसत्तम

Dijo el Brāhmaṇa: «Oh héroe, la austeridad realizada sólo para obtener placer mundano no es apropiada. Pero cuando esa misma disciplina se practica conforme al dharma del Kṣatriya, por la liberación, oh el mejor de los Kurus, entonces se vuelve justa.»

Verse 46

इन्द्रस्तु सुखदाता वै मुक्तिदाता भवेन्न हि । तस्मात्त्वं सर्वथा श्रेष्ठ कर्तुमर्हसि सत्तपः । नन्दीश्वर उवाच । इदन्तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधं चक्रेऽर्जुनस्तदा । प्रत्युवाच विनीतात्मा तदनादृत्य सुव्रतः

«Indra es, en verdad, dador de placeres mundanos, pero no es dador de liberación. Por eso, tú eres superior en todo; oh noble asceta, debes emprender la verdadera austeridad (la que conduce a Śiva).» Nandīśvara dijo: Al oír estas palabras, Arjuna se enfureció en ese instante; pero, disciplinado y dueño de sí, respondió, desatendiendo aquella afirmación.

Verse 47

अर्जुन उवाच । राज्यार्थं न च मुक्त्यर्थ किमर्थं भाषसे त्विदम् । व्यासस्य वचनेनैव क्रियते तप ईदृशम्

Arjuna dijo: «Esta austeridad no se emprende por un reino, ni por la liberación; ¿por qué, entonces, hablas de ella de ese modo? Un tapas como este se realiza únicamente en obediencia a la palabra de Vyāsa».

Verse 48

इतो गच्छ ब्रह्मचारिन्मा पातयितुमिच्छसि । प्रयोजनं किमत्रास्ति तव वै ब्रह्मचारिणः

«Vete de aquí, oh brahmacārin; no desees hacerme caer de mi voto. ¿Qué propósito podrías tener aquí, oh estudiante célibe?»

Verse 49

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तः स प्रसन्नोभूत्सुन्दरं रूपमद्भुतम् । स्वोपस्करणसंयुक्तं दर्शयामास वै निजम्

Dijo Nandīśvara: Así interpelado, quedó complacido y mostró su propia forma maravillosa y hermosa, adornada con sus debidos atributos y ornamentos divinos.

Verse 50

शक्ररूपन्तदा दृष्ट्वा लज्जितश्चार्जुनस्तदा । स इन्द्रस्तं समाश्वास्य पुनरेव वचोब्रवीत्

Al ver aquella misma forma de Śakra (Indra), Arjuna se sintió avergonzado. Entonces Indra lo consoló y volvió a pronunciar estas palabras.

Verse 51

इंद्र उवाच । वरं वृणीष्व हे तात धनंजय महामते । यदिच्छसि मनोभीष्टन्नादेयं विद्यते तव

Indra dijo: «Oh querido hijo—Dhanañjaya, sabio y noble—elige un don. Lo que desees, aun aquello que tu corazón más anhela, nada hay que no pueda concedérsete».

Verse 52

तच्छ्रुत्वा शक्रवचनम्प्रत्युवाचार्जुनस्तदा । विजयन्देहि मे तात शत्रुक्लिष्टस्य सर्वथा

Al oír las palabras de Śakra (Indra), Arjuna respondió de inmediato: «Oh venerable padre, concédeme la victoria por completo, pues estoy en todo sentido afligido por los enemigos».

Verse 53

शक्र उवाच । बलिष्ठाश्शत्रवस्ते च दुर्योधनपुरःसराः । द्रोणो भीमश्च कर्णश्च सर्वे ते दुर्जया धुवम्

Śakra (Indra) dijo: «Tus enemigos son poderosísimos, encabezados por Duryodhana. Droṇa, Bhīma y Karṇa—en verdad todos ellos—son ciertamente difíciles de vencer»។

Verse 54

अश्वत्थामा द्रोणपुत्रो रौद्रोंशो दुर्जयोऽति सः । मया साध्या भवेयुस्ते सर्वथा स्वहितं शृणु

«Él es Aśvatthāmā, hijo de Droṇa: invencible, una porción (aṃśa) del poder de índole Rudra. Por mí se cumplirán en todo tus propósitos; escucha lo que de veras es para tu propio bien.»

Verse 55

एतद्वीर जपं कर्तुं न शक्तः कश्चनाधुना । वर्तते हि शिवोवर्यस्तस्माच्छम्भोर्जयोऽ धुना

Oh héroe, en esta era nadie es capaz de realizar con plena potencia este japa heroico. Pues el excelentísimo Śiva mismo está presente como supremo refugio; por ello, la victoria pertenece a Śambhu aun ahora.

Verse 56

शंकरः सर्वलोकेशश्चराचरपतिः स्वराट् । सर्वं कर्तुं समर्थोस्ति भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

Śaṅkara es el Señor de todos los mundos, soberano dueño de cuanto se mueve y de cuanto no se mueve. Es capaz de realizarlo todo y otorga los frutos de bhukti (goce mundano) y de mukti (liberación).

Verse 57

अहं मन्ये च ब्रह्माद्या विष्णुः सर्ववरप्रदः । अन्ये जिगीषवो ये च ते सर्वे शिवपूजकाः

Considero que incluso Brahmā y los demás dioses—y Viṣṇu, dador de toda gracia—junto con todos los que pugnan por la victoria, en verdad son todos adoradores de Śiva.

Verse 58

अद्यप्रभृति तन्मन्त्रं हित्वा भक्त्या शिवं भज । पार्थिवेन विधानेन ध्यानेनैव शिवस्य च

Desde hoy, abandona ese (otro) mantra y adora a Śiva con devoción: cumple el rito prescrito del liṅga de tierra (Pārthiva) y, además, medita únicamente en Śiva.

Verse 59

उपचारैरनेकैश्च सर्वभावेन भारत । सिद्धिः स्यादचला तेद्य नात्र कार्या विचारणा

Oh Bhārata, adorando con muchas ofrendas sagradas y con todo el ser, la realización espiritual inconmovible será tuya aun hoy; aquí no hace falta duda ni más deliberación.

Verse 60

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च चरान्सर्वान्समाहूयाब्रवीदिदम् । सावधानेन वै स्थेयमेतत्संरक्षणे सदा

Dijo Nandīśvara: «Tras hablar así, convocó a todos los exploradores y les dijo: “Debéis permanecer siempre atentos en la custodia y protección de esto.”»

Verse 61

प्रबोध्य स्वचरानिन्द्रोऽर्जुनसंरक्षणादिकम् । वात्सल्यपूर्णहृदयः पुनरूचे कपिध्वजम्

Tras despertar a sus propios asistentes y disponer asuntos como la protección de Arjuna, Indra—con el corazón colmado de afecto—volvió a dirigirse a Arjuna, el de la enseña con el emblema del mono.

Verse 62

इन्द्र उवाच । राज्यं त्वया प्रमादाद्वै न कर्तव्यं कदाचन । श्रेयसे भद्र विद्येयं भवेत्तव परन्तप

Dijo Indra: «En los asuntos del reino, nunca jamás debes obrar con descuido por negligencia. Para tu verdadero bien, oh noble—domador de enemigos—conoce esto y mantenlo firmemente.»

Verse 63

धैर्यं धार्य साधकेन सर्वथा रक्षकः शिवः । संपत्तीश्च फलन्तुल्यं दास्यते नात्र संशयः

El aspirante espiritual debe sostener siempre un valor firme, pues Śiva es el Protector infalible en todo sentido. Sin duda, Él otorgará prosperidad y frutos acordes con la práctica de cada uno.

Verse 64

नन्दीश्वर उवाच । इति दत्त्वा वरन्तस्य भारतस्य सुरेश्वरः । स्मरञ्छिवपदाम्भोजञ्जगाम भवनं स्वकम्

Dijo Nandīśvara: «Así, tras conceder aquel don a Bharata, el Señor de los dioses partió a su propia morada, recordando en su corazón los pies de loto del Señor Śiva.»

Verse 65

अर्जुनोपि महावीरस्सुप्रणम्य सुरेश्वरम् । तपस्तेपे संयतात्मा शिवमुद्दिश्य तद्विधम्

Arjuna también, aquel gran héroe, se postró con profunda reverencia ante el Señor de los dioses; y, con la mente disciplinada, practicó austeridades según el rito prescrito, dirigiendo su adoración al Señor Śiva.