अनरण्यसुता–पिप्पलादचरितम् / The Episode of Anaraṇya’s Daughter and Sage Pippalāda

Verse 1

नारद उवाच । अनरण्यस्य चरितं सुतादानसमन्वितम् । श्रुत्वा गिरिवरस्तात किं चकार च तद्वद

Nārada dijo: Oh querido, tras oír la historia de Anaraṇya—junto con el don de un hijo—¿qué hizo después el mejor de los montes (Himālaya)? Dímelo, por favor.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । अनरण्यस्य चरितं कन्यादानसमन्वितम् । श्रुत्वा पप्रच्छ शैलेशो वसिष्ठं साञ्जलिः पुनः

Brahmā dijo: Tras oír la historia de Anaraṇya—junto con el rito de entregar a su hija en matrimonio—Śaileśa, Señor de las Montañas, volvió a preguntar a Vasiṣṭha con las manos juntas en reverencia.

Verse 3

शैलेश उवाच । वसिष्ठ मुनिशार्दूल ब्रह्मपुत्र कृपानिधे । अनरण्यचरित्रन्ते कथितं परमाद्भुतम्

Śaileśa dijo: «Oh Vasiṣṭha—tigre entre los sabios, hijo de Brahmā, océano de compasión—me has narrado el relato supremamente maravilloso de Anaraṇya».

Verse 4

अनरण्यसुता यस्मात् पिप्पलादं मुनिं पतिम् । सम्प्राप्य किमकार्षीत्सा तच्चरित्रं मुदावहम्

Puesto que la hija de Anaraṇyā obtuvo por esposo al sabio Pippalāda, ¿qué hizo entonces? Ese relato auspicioso, que otorga gozo, merece ahora ser contado.

Verse 5

वसि । पिप्पलादो मुनिवरो वयसा जर्जरोधिकः । गत्वा निजाश्रमं नार्याऽनरण्यसुतया तया

«Oh Vasi, el excelente sabio Pippalāda, muy quebrantado por la edad, fue a su propio āśrama junto con aquella mujer, la hija de Anaraṇya».

Verse 6

उवास तत्र सुप्रीत्या तपस्वी नातिलम्पटः । तत्रारण्ये गिरिवर स नित्यं निजधर्मकृत्

Oh, el mejor de los montes, allí habitó con alegría: un asceta austero, no inclinado a los deleites sensuales. En aquel bosque permanecía siempre firme, cumpliendo sin cesar su propio dharma.

Verse 7

अथानरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् । कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीनारायणं यथा

Entonces aquella doncella del bosque sirvió al sabio con devoción—con sus actos, con su mente y con su palabra—tal como Lakṣmī sirve a Nārāyaṇa.

Verse 8

एकदा स्वर्णदीं स्नातुं गच्छन्तीं सुस्मितां च ताम् । ददर्श पथि धर्मश्च मायया वृषरूपधृक्

Una vez, cuando ella, con suave sonrisa, iba a bañarse en el río Svarṇadī, Dharma la vio en el camino, habiendo asumido por su poder de māyā la forma de un toro.

Verse 9

चारुरत्नरथस्थश्च नानालं कारभूषितः । नवीनयौवनश्श्रीमान्कामदेवसभप्रभः

Montado en un espléndido carro tachonado de joyas y adornado con múltiples ornamentos, aparecía en la lozanía de la juventud: radiante y resplandeciente, como Kāma-deva en su propia asamblea.

Verse 10

दृष्ट्वा तां सुन्दरीं पद्मामुवाच स वृषो विभुः । विज्ञातुं भावमन्तःस्थं तस्याश्च मुनियोषितः

Al ver a la hermosa Padmā, el poderoso Toro (Nandin), el omnipotente, habló—deseando conocer el sentir oculto en su corazón, pues ella era la esposa de un sabio asceta.

Verse 11

धर्म उवाच । अयि सुन्दरि लक्ष्मीर्वै राजयोग्ये मनोहरे । अतीव यौवनस्थे च कामिनि स्थिरयौवने

Dijo Dharma: «Oh hermosa, cual Lakṣmī; digna de ser reina, verdaderamente encantadora. Oh amada, asentada en la plenitud de la juventud, poseedora de una juventud firme e inmarcesible».

Verse 12

जरातुरस्य वृद्धस्य पिप्पलादस्य वै मुनेः । सत्यं वदामि तन्वंगि समीपे नैव राजसे

«En verdad te lo digo, oh de miembros esbeltos: en presencia del anciano y enfermo sabio Pippalāda, no resplandeces con esplendor regio.»

Verse 13

विप्रं तपस्सु निरतं निर्घृणं मरणोन्मुखम् । त्वक्त्वा मां पश्य राजेन्द्रं रतिशूरं स्मरातुरम्

«Dejándome a un lado, mira, oh rey, a ese brāhmana: absorto en la austeridad, sin compasión y de cara a la muerte. Contémplalo: héroe en el deleite, atormentado por el deseo»។

Verse 14

प्राप्नोति सुन्दरी पुण्यात्सौन्दर्य्यं पूर्वजन्मनः । सफलं तद्भवेत्सर्वं रसिकालिंगनेन च

Por el mérito de ese acto sagrado, la bella mujer alcanza la hermosura ganada en una vida anterior; y todo ello se vuelve plenamente cumplido mediante el abrazo amoroso del rasika, su amado conocedor del deleite.

Verse 15

सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्रविशारदम् । किंकरं कुरु मां कान्ते सम्परित्यज्य तं पतिम्

«Oh amada, abandona a ese esposo y hazme tu servidor: a mí, el predilecto de mil beldades y consumado en el kāmaśāstra, la ciencia del amor.»

Verse 16

निर्जने कानने रम्ये शैले शैले नदीतटे । विहरस्व मया सार्द्धं जन्मेदं सफलं कुरु

En un bosque solitario y encantador—por las laderas de los montes y a la orilla del río—diviértete conmigo. Haz que esta vida sea verdaderamente fecunda.

Verse 17

वसिष्ठ उवाच । इत्येवमुक्तवन्तं सा स्वरथादवरुह्य च । ग्रहीतुमुत्सुकं हस्ते तमुवाच पतिव्रता

Dijo Vasiṣṭha: Habiendo él hablado así, aquella esposa fiel (pativratā) descendió de su propio carro y, ansiosa por tomarle la mano, le dirigió la palabra.

Verse 18

पद्मो वाच । गच्छ दूरं गच्छ दूरं पापिष्ठस्त्वं नराधिप । मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो नष्टो भविष्यसि

Padmā dijo: «Vete lejos, vete lejos, oh rey. Eres el más pecador. Si me miras con lujuria, al instante quedarás arruinado».

Verse 19

पिप्पलादं मुनि श्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम् । त्यक्त्वा कथं भजेयं त्वां स्त्रीजितं रतिलम्पटम्

«Habiendo abandonado al excelso sabio Pippalāda—cuyo cuerpo ha sido purificado por la austeridad—¿cómo podría yo adorarte a ti, vencido por una mujer y ávido de deleites sensuales?»

Verse 20

स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वं पुण्यं प्रणश्यति । स्त्रीजितः परपापी च तद्दर्शनमघावहम्

Con el solo contacto de quien ha sido vencido por la lujuria hacia las mujeres, se dice que todo el mérito acumulado perece. Tal hombre se vuelve un grave pecador contra los demás, y aun su sola vista es tenida por portadora de pecado.

Verse 21

सत्क्रियो ह्यशुचिर्नित्यं स पुमान् यः स्त्रिया जितः । निन्दन्ति पितरो देवा मान वास्सकलाश्च तम्

Aunque realice ritos externamente correctos, el hombre vencido por una mujer permanece siempre impuro en su conducta. Los Pitṛs, los Devas y toda la gente lo censuran.

Verse 22

तस्य किं ज्ञान सुतपो जपहोमप्रपूजनैः । विद्यया दानतः किम्वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्

¿De qué sirven el conocimiento espiritual, las austeridades severas, el japa, el homa y la adoración esmerada para aquel cuya mente ha sido robada por el apego a las mujeres? ¿De qué valen también el saber y la caridad, cuando la conciencia interior es arrebatada por el hechizo de los sentidos?

Verse 23

मातरं मां स्त्रियो भावं कृत्वा येन ब्रवीषि ह । भविष्यति क्षयस्तेन कालेन मम शापतः

«Puesto que me hablaste como si me hicieras asumir la condición de mujer, llamándome “madre”, por mi maldición, a su debido tiempo, caerás en decadencia y ruina.»

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । श्रुत्वा धर्मस्सतीशापं नृप मूर्तिं विहाय च । धृत्वा स्वमूर्तिं देवेशः कम्पमान उवाच सः

Dijo Vasiṣṭha: «Oh Rey, al oír la maldición de Satī contra Dharma, el Señor de los dioses dejó aquella forma asumida. Retomando su propia forma verdadera, tembloroso, habló.»

Verse 25

धर्म उवाच । मातर्जानीहि मां धर्मं ज्ञानिनाञ्च गुरो र्गुरुम् । परस्त्रीमातृबुद्धिश्च कुव्वर्न्तं सततं सति

Dharma dijo: «Madre, reconóceme como Dharma: el preceptor de los sabios, el guru incluso de los gurús. Oh virtuosa, permanezco siempre firme en la actitud de considerar a la esposa ajena como a una madre».

Verse 26

अहं तवान्तरं ज्ञातुमागतस्तव सन्निधिम् । तवाहञ्च मनो जाने तथापि विधिनोदितः

He venido a tu presencia para conocer lo que hay en tu interior. También comprendo tu mente; sin embargo, impulsado por el decreto del destino y el orden divino, hablo e inquiero.

Verse 27

कृतं मे दमनं साध्वि न विरुद्धं यथोचितम् । शास्तिः समुत्पथस्थानामीश्वरेण विनिर्मिता

Oh dama virtuosa, la contención que has ejercido sobre mí no es impropia ni contraria a lo que conviene. Pues el Señor Īśvara mismo ha dispuesto el castigo para quienes se yerguen en la senda de la desviación.

Verse 28

स्वयं प्रदाता सर्वेभ्यः सुखदुःखवरान्क्षमः । सम्पदं विपदं यो हि नमस्तस्मै शिवाय हि

Salutación, en verdad, a ese Śiva—que por Sí mismo es el dador a todos, capaz de otorgar dones en forma de dicha y de dolor, y que dispensa realmente tanto la prosperidad como la adversidad.

Verse 29

शत्रुं मित्रं सम्विधातुं प्रीतिञ्च कलहं क्षमः । स्रष्टुं नष्टुं च यस्सृष्टिं नमस्तस्मै शिवाय हि

Saludación, en verdad, al Señor Śiva—capaz de convertir al enemigo en amigo, de suscitar amor y también discordia; y que, como Señor de la creación, puede crear el universo y disolverlo.

Verse 30

येन शुक्लीकृतं क्षीरं जले शैत्यं कृतम्पुरा । दाहीकृतो हुता शश्च नमस्तस्मै शिवाय हि

Saludación, en verdad, al Señor Śiva—por quien la leche fue hecha blanca, por quien el agua recibió frescor en los tiempos antiguos, y por quien el fuego del sacrificio (Hutāśa) fue hecho arder con poder abrasador.

Verse 31

प्रकृतिर्निर्मिता येन तप्त्वाति महदादितः । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या नमस्तस्मै शिवाय हि

Saludación, en verdad, al auspicioso Señor Śiva—por quien es modelada Prakṛti (la Naturaleza primordial), y de quien, tras el gran ardor del tapas, se despliegan Mahat y los demás principios; y de quien surgen Brahmā, Viṣṇu, Maheśa y las otras potencias divinas.

Verse 32

ब्रह्मोवाचः । इत्युक्त्वा पुरतस्तस्यास्तस्थौ धर्मो जगद्गुरुः । किञ्चिन्नोवाच चकितस्तत्पातिव्रत्य तोषितः

Dijo Brahmā: Habiendo hablado así, Dharma—preceptor del mundo—se quedó de pie ante ella. Asombrado y complacido por su fidelidad inquebrantable como esposa devota, no dijo nada más.

Verse 33

पद्मापि नृपकन्या सा पिप्पलादप्रिसा तदा । साध्वी तं धर्ममाज्ञाय विस्मितोवाच पर्वत

Entonces la virtuosa doncella real Padmā—amada por Pippalāda—al comprender el recto sendero del dharma, quedó maravillada; y Parvata habló con asombro.

Verse 34

पद्मोवाच । त्वमेव धर्म सर्वेषां साक्षी निखिलकर्मणाम् । कथं मनो मे विज्ञातुं विडम्बयसि मां विभो

Padmā dijo: «Tú eres el Dharma mismo, el testigo interior de todos los seres y el omnisciente de cada acción. Oh Señor que todo lo impregnas, ¿cómo puedes fingir no conocer mi mente y así burlarte de mí?»

Verse 35

यत्तत्सर्वं कृतं ब्रह्मन् नापराधो बभूव मे । त्वञ्च शप्तो मयाऽज्ञानात्स्त्रीस्वभा वाद्वृथा वृष

«Oh Brahmā, en todo lo ocurrido no hubo en verdad falta de mi parte. Y a ti te maldije por ignorancia, por el arrebato propio de la naturaleza femenina, sin causa justa, oh Señor de estandarte del toro.»

Verse 36

का व्यवस्था भवेत्तस्य चिन्तयामीति साम्प्रतम् । चित्ते स्फुरतु सा बुद्धिर्यया शं संल्लभामि वै

«¿Qué disciplina conduce hasta Él?—esto contemplo ahora. Que en mi corazón fulgure ese discernimiento por el cual pueda alcanzar de veras a Śiva, el Dador de lo auspicioso.»

Verse 37

आकाशोसौ दिशस्सर्वा यदि नश्यन्तु वायवः । तथापि साध्वीशापस्तु न नश्यति कदाचन

Aunque perecieran el cielo mismo, todas las direcciones y los vientos, la maldición pronunciada por una mujer casta y justa jamás perece en ningún tiempo.

Verse 38

सत्ये पूर्णश्चतुष्पादः पौर्ण मास्यां यथा शशी । विराजसे देवराज सर्वकालं दिवानिशम्

En el Satya-yuga eres pleno, firme en las cuatro partes, como la luna en la noche de plenilunio. Oh Señor de los dioses, resplandeces con esplendor en todo tiempo, de día y de noche.

Verse 39

त्वञ्च नष्टो भवसि चेत्सृष्टिनाशो भवेत्तदा । इति कर्तव्यतामूढा वृथापि च वदाम्यहम्

Si tú fueras destruido, entonces sobrevendría la disolución del orden creado. Confundido por el pensamiento de «lo que debe hacerse», hablo aun así, aunque sea en vano.

Verse 40

पादक्षयश्च भविता त्रेतायां च सुरोत्तम । पादोपरे द्वापरे च तृतीयोऽपि कलौ विभो

Oh el mejor de los dioses, en la era Tretā habrá una disminución de un cuarto (del dharma). En la Dvāpara se perderá otro cuarto; y en la Kali, oh Poderoso, también declinará el tercer cuarto.

Verse 41

कलिशेषेऽखिलाश्छिन्ना भविष्यन्ति तवांघ्रयः । पुनस्सत्ये समायाते परिपूर्णो भविष्यसि

Al final de la era Kali, todos tus miembros serán cercenados. Pero cuando el Satya-yuga regrese de nuevo, volverás a ser entero y plenamente completo.

Verse 42

सत्ये सर्वव्यापकस्त्वं तदन्येषु च कु त्रचित् । युगव्यवस्थया स त्वं भविष्यसि तथा तथा

En el Satya-yuga eres omnipresente; pero en las otras edades se te percibe sólo de algún modo particular. Según el orden de los yugas, así te manifestarás—cada vez de la manera que corresponda.

Verse 43

इत्येवं वचनं सत्यं ममास्तु सुखदं तव । याम्यहं पतिसेवायै गच्छ त्वं स्वगृहं विभो

«Así sea: que estas palabras sean verdaderas. Que te sean propicias y dadoras de dicha. Ahora iré al servicio de mi esposo; y tú, oh poderoso (vibho), vuelve a tu propia morada.»

Verse 44

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्सन्तुष्टोभूद्वृषस्स वै । तदेवंवादिनीं साध्वीमुवाच विधिनन्दन

Brahmā dijo: Al oír sus palabras, aquel toro (Dharma) quedó verdaderamente complacido. Entonces el hijo del Ordenador (Brahmā), dirigiéndose a esa virtuosa dama que así hablaba, le respondió.

Verse 45

धर्म उवाच । धन्यासि पतिभक्तासि स्वस्ति तेस्तु पतिव्रते । वरं गृहाण त्वत्स्वामी त्वत्परित्राणकारणात्

Dharma dijo: «Dichosa eres, devota de tu esposo. Sea para ti la auspiciosidad, oh pativratā. Recibe un don, pues tu señor, tu marido, ha sido la causa de tu protección».

Verse 46

युवा भवतु ते भर्ता रतिशूरश्च धार्मिकः । रूपवान् गुणवान्वाग्मी संततस्थिरयौवनः

«Que tu esposo sea siempre joven: valiente en el amor y firme en el dharma; hermoso, virtuoso, elocuente en la palabra, y poseedor de una juventud constante e ininterrumpida».

Verse 47

चिरञ्जीवी स भवतु मार्कण्डेयात्प रश्शुभे । कुबेराद्धनवांश्चैव शक्रादैश्वर्य्यवानपि

Oh, bienaventurada, que él sea longevo como Mārkaṇḍeya; que sea rico como Kubera; y que también esté dotado de soberanía y poder señorial como Śakra (Indra).

Verse 48

शिवभक्तो हरिसमस्सिद्धस्तु कपिलात्परः । बुद्ध्या बृहस्पतिसमस्समत्वेन विधेस्समः

El devoto de Śiva se vuelve consumado como Hari (Viṣṇu), superando incluso a Kapila; en inteligencia se asemeja a Bṛhaspati, y en ecuanimidad de ánimo se iguala a Vidhi (Brahmā).

Verse 49

स्वामिसौभाग्यसंयुक्ता भव त्वं जीवनावधि । तथा च सुभगे देवि त्वं भव स्थिरयौवना

«Que permanezcas unida a la buena fortuna de tu esposo hasta el término de tu vida. Y, oh Diosa bienaventurada, que habites en una juventud firme, que no se marchita.»

Verse 50

माता त्वं दशपुत्राणां गुणिनां चिरजीविनाम् । स्वभर्तुरधिकानां च भविष्यसि न संशयः

Sin duda llegarás a ser madre de diez hijos varones—virtuosos y longevos—que incluso superarán a tu propio esposo en excelencia; de ello no hay duda.

Verse 51

गृहा भवन्तु ते साध्वि सर्वसम्पत्सम न्विताः । प्रकाशमन्तस्सततं कुबेरभवनाधिकाः

Oh, dama virtuosa, que tus moradas estén colmadas de toda prosperidad; que siempre rebosen de una luz interior resplandeciente, superando incluso las espléndidas mansiones de Kubera.

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । इत्येवमुक्ता सन्तस्थौ धर्मस्स गिरिसत्तम । सा तं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य स्वगृहं ययौ

Dijo Vasiṣṭha: Así instruido, Dharma—oh, el mejor de los montes—permaneció firme. Ella entonces lo circunvaló en pradakṣiṇā, se postró con reverencia y regresó a su propio hogar.

Verse 53

धर्मस्तथाशिषो दत्वा जगाम निजमन्दिरम् । प्रशशंस च तां प्रात्या पद्मां संसदि संसदि

Dharma, tras otorgar sus bendiciones, partió a su propio santuario. Y al regresar, alabó a Padmā una y otra vez en cada asamblea.

Verse 54

सा रेमे स्वामिना सार्द्धं यूना रहसि सन्ततम् । पश्चाद्बभूवुऽस्सत्पुत्रास्तद्भर्तुरधिका गुणैः

Ella se deleitaba sin cesar, en secreto, junto a su joven Señor. Después nacieron hijos excelentes, dotados de virtudes que incluso superaban las de su padre.

Verse 55

बभूव सकला सम्पद्दम्पत्योः सुखवर्द्धिनी । सर्वानन्दवृद्धिकरी परत्रेह च शर्मणे

Toda prosperidad surgió para la pareja divina, acrecentando su dicha. Se expandió cada gozo y se concedieron paz y bienestar, tanto en este mundo como en el más allá.

Verse 56

शैलेन्द्र कथितं सर्वमितिहासं पुरातनम् । दम्पत्योश्च तयोः प्रीत्या श्रुतं ते परमादरात्

«Oh Śailendra, así te ha sido escuchada con la máxima reverencia toda esta antigua narración sagrada, pronunciada por Śailendra—por aquella pareja divina, unida en amor y mutuo afecto.»

Verse 57

बुद्ध्वा तत्त्वं सुतां देहि पार्वतीमीश्वराय च । कुरुषं त्यज शैलेन्द्र मेनया स्वस्त्रिया सह

Habiendo comprendido el tattva, entrega a tu hija Pārvatī al Señor Īśvara (Śiva). Oh rey de las montañas, abandona esta dureza y ablanda tu corazón, junto con tu esposa Menā.

Verse 58

सप्ताहे समतीते तु दुर्लभेति शुभे क्षणे । लग्नाधिपे च लग्नस्थे चन्द्रेस्वत्नयान्विते

Cuando hubo transcurrido una semana, en aquel instante propicio y rarísimo—cuando el regente del ascendente estaba firme en el ascendente y la Luna se hallaba unida a su propia descendencia—aconteció el suceso destinado.

Verse 59

मुदिते रोहिणीयुक्ते विशुद्धे चन्द्रतारके । मार्गमासे चन्द्रवारे सर्वदोषविवर्जिते

Cuando la Luna está gozosa y unida a Rohiṇī, cuando el asterismo lunar es puro y resplandeciente, y cuando es el mes de Mārgaśīrṣa en lunes—tal tiempo se declara libre de toda mancha e infortunio.

Verse 60

सर्वसद्ग्रहसंसृष्टऽसद्ग्रहदृष्टिवर्जिते । सदपत्यप्रदे जीवे पतिसौभाग्यदायिनि

Oh Diosa viviente, compuesta de todas las influencias propicias y libre de la mirada de las aprehensiones infaustas; oh dadora de noble descendencia, oh otorgante de la buena fortuna del esposo y de la dicha conyugal.

Verse 61

जगदम्बां जगत्पित्रे मूलप्रकृतिमीश्वरीम् । कन्यां प्रदाय गिरिजां कृती त्वं भव पर्वत

Oh Montaña (Himālaya), al entregar a tu hija Girijā—Madre del universo, Diosa soberana, la misma Prakṛti primordial—al Padre del universo (Śiva), ciertamente te volverás dichoso, bendecido y consumado.

Verse 62

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलो वसिष्ठो ज्ञानिसत्तमः । विरराम शिवं स्मृत्वा नानालीलाकरं प्रभुम्

Dijo Brahmā: Habiendo hablado así, Vasiṣṭha —tigre entre los sabios, el más excelso de los conocedores— guardó silencio, recordando al Señor Śiva, el supremo Soberano que manifiesta incontables līlās divinas.