Sarga 53

Verse 1

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महात्मनः।देशकालहितं वाक्यं भ्रातुरुत्तरमब्रवीत्।।5.53.1।।

Al oír aquellas palabras—consejo oportuno y conveniente al lugar, de su hermano magnánimo—Daśagrīva respondió a su vez.

Verse 2

सम्यगुक्तं हि भवता दूतवध्या विगर्हिता।अवश्यं तु वधादन्यः क्रियतामस्य निग्रहः।।5.53.2।।

Cierto es lo que has dicho: matar a un mensajero es reprobable. Pero sin duda debe imponérsele un castigo; que sea, eso sí, distinto de la muerte.

Verse 3

कपीनां किल लाङ्गूलमिष्टं भवति भूषणम्।तदस्य दीप्यतां शीघ्रं तेन दग्धेन गच्छतु।।5.53.3।।

«Dicen que la cola de un mono le es querida—en verdad es su adorno. Prended fuego a su cola al instante, y que se vaya con ella ardiendo.»

Verse 4

ततः पश्यन्त्विमं दीनमङ्गवैरूप्यकर्शितम्।समित्रज्ञातयस्सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः।।5.53.4।।आज्ञापयद्राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम्।लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम्।।5.53.5।।

«Entonces que todos—amigos, parientes, deudos y compañeros íntimos—contemplen a este miserable, lisiado y desfigurado.» Así ordenó el señor de los rākṣasas: «Llevadlo por toda la ciudad, por sus encrucijadas, con la cola encendida, escoltado por los demonios.»

Verse 5

ततः पश्यन्त्विमं दीनमङ्गवैरूप्यकर्शितम्।समित्रज्ञातयस्सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः।।5.53.4।।आज्ञापयद्राक्षसेन्द्रः पुरं सर्वं सचत्वरम्।लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम्।।5.53.5।।

Al oír su mandato, los rākṣasas, consumidos por feroz ira, envolvieron la cola de Hanumān con harapos de algodón gastado.

Verse 6

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसाः कोपकर्शिताः।वेष्टयन्ति स्म लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासकैः पटैः।।5.53.6।।

Al oír su mandato, los rākṣasas, consumidos por feroz ira, envolvieron la cola de Hanumān con harapos de algodón gastado.

Verse 7

संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत महाकपिः।शुष्कमिन्धनमासाद्य वनेष्विव हुताशनः।।5.53.7।।

Mientras le envolvían la cola, el gran mono creció en grandeza, como el fuego del bosque que se aviva al hallar leña seca entre los árboles.

Verse 8

तैलेन परिषिच्याथ तेऽग्निं तत्राभ्यपातयन्।लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस्तानपातयत्।।5.53.8।।रोषामर्षपरीतात्मा बालसूर्यसमाननः।

Luego lo empaparon con aceite y le prendieron fuego. Y Hanumān, con el rostro como el sol naciente, ardiendo de ira e indignación, abatió a aquellos rākṣasas con su cola en llamas.

Verse 9

लाङ्गूलं सम्प्रदीप्तं तु द्रष्टुं तस्य हनूमतः।।5.53.9।।सहस्त्रीबालवृद्धाश्च जग्मुः प्रीता निशाचराः।

Para contemplar la cola de Hanumān ardiendo por completo, los moradores de la noche salieron gozosos, con mujeres, niños y ancianos.

Verse 10

स भूयः सङ्गतैः क्रूरैर्राक्षसैर्हरिसत्तमः।।5.53.10।।निबद्धः कृतवान्वीरस्तत्कालसदृशीं मतिम्।

Cuando los crueles rākṣasas se reunieron de nuevo y lo ataron una vez más, aquel héroe, el mejor de los monos, tomó una determinación acorde al momento.

Verse 11

कामं खलु न मे शक्ता निबद्धस्यापि राक्षसाः।।5.53.11।।छित्त्वा पाशान् समुत्पत्य हन्यामहमिमान्पुनः।

En verdad, estos rākṣasas no pueden retenerme ni aun estando atado; cortando las ligaduras, saltaría y los mataría otra vez.

Verse 12

यदि भर्तुर्हितार्थाय चरन्तं भर्तृशासनात्।।5.53.12।।बध्नन्त्येते दुरात्मनो न तु मे निष्कृतिः कृता।

Si estos malvados, obedeciendo la orden de su señor, me atan mientras obro por el bien de mi propio señor, entonces no les concederé una fácil escapatoria de las consecuencias.

Verse 13

सर्वेषामेव पर्याप्तो राक्षसानामहं युधि।।5.53.13।।किंतु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्येऽहमीदृशम्।लङ्का चारयितव्या वै पुनरेव भवेदिति।।5.53.14।।

En la batalla, yo solo basto para enfrentar a todos esos rākṣasas; pero, para complacer a Rāma, soportaré esta clase de humillación.

Verse 14

सर्वेषामेव पर्याप्तो राक्षसानामहं युधि।।5.53.13।।किंतु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्येऽहमीदृशम्।लङ्का चारयितव्या वै पुनरेव भवेदिति।।5.53.14।।

Pues así, sin duda, obtendré de nuevo la ocasión de recorrer Laṅkā y observarla con mayor detenimiento.

Verse 15

रात्रौ न हि सुदृष्टा मे दुर्गकर्मविधानतः।अवश्यमेव द्रष्टव्या मया लङ्का निशाक्षये।।5.53.15।।

De noche no pude ver bien Laṅkā en cuanto a sus fortificaciones y disposiciones defensivas; por eso, al terminar la noche, debo examinarla de nuevo sin falta.

Verse 16

कामं बद्धस्य मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च।पीडां कुर्वन्तु रक्षांसि न मेऽस्ति मनसश्श्रमः।।5.53.16।।

Que los rākṣasas, si quieren, me aten de nuevo, y aun me atormenten prendiendo fuego a mi cola; mi mente no siente cansancio.

Verse 17

ततस्ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम्।परिगृह्य ययुर्हृष्टा राक्षसाः कपिकुञ्जरम्।।5.53.17।।

Entonces aquellos rākṣasas, llenos de júbilo, apresaron al gran y poderoso mono —un elefante entre los monos— que había recogido su cuerpo, y se marcharon con él.

Verse 18

शङ्खभेरीनिनादैस्तं घोषयन्तः स्वकर्मभिः।राक्षसाः क्रूरकर्माणश्चारयन्ति स्म तां पुरीम्।।5.53.18।।

Con estruendo de caracolas y redobles de tambores, los rākṣasas—crueles en sus obras—proclamaban su “hazaña” y lo paseaban por aquella ciudad.

Verse 19

अन्वीयमानो रक्षोभिर्ययौ सुखमरिन्दमः।हनुमांश्चारयामास राक्षसानां महापुरीम्।।5.53.19।।

Seguido por los rākṣasas, Hanumān—domador de enemigos—avanzó con serenidad y así recorrió la gran ciudad de los rākṣasas.

Verse 20

अथापश्यद्विमानानि विचित्राणि महाकपिः।संवृतान् भूमिभागांश्च सुविभक्तांश्च चत्वरान्।।5.53.20।।

Entonces el gran mono vio mansiones maravillosas, extensiones de terreno bien cercadas y plazas dispuestas en ordenadas divisiones.

Verse 21

वीथीश्च गृहसम्बाधाः कपिश्शृङ्गाटकानि च।तथा रथ्योपरथ्याश्च तथैव गृहकान्तरान्।।5.53.21।।गृहांश्च मेघसङ्काशान् ददर्श पवनात्मजः।

Pavana-putra vio calles atestadas de casas, elevados edificios en las encrucijadas y cruces, avenidas y callejuelas, pasajes interiores entre viviendas, y moradas que parecían nubes.

Verse 22

चत्वरेषु चतुष्केषु राजमार्गे तथैव च।।5.53.22।।घोषयन्ति कपिं सर्वे चारीक इति राक्षसाः।

En las plazas, en los cruces de cuatro pilares y también por el camino real, todos los rākṣasas pregonan: «Este mono es un espía».

Verse 23

स्त्रीबालवृद्धाः निर्जग्मुस्तत्र तत्र कुतूहलात्।।5.53.23।।तं प्रदीपितलाङ्गूलं हनुमन्तं दिदृक्षवः।

Movidos por la curiosidad, mujeres, niños y ancianos salieron por doquier, deseosos de contemplar a Hanumān con la cola en llamas.

Verse 24

दीप्यमाने ततस्तत्र लाङ्गूलाग्रे हनूमतः।।5.53.24।।राक्षस्यस्ता विरूपाक्ष्य श्शंसुर्देव्यास्तदप्रियम्।

Entonces, cuando ardía allí la punta de la cola de Hanumān, aquellas rākṣasīs de ojos deformes comunicaron a la Señora (Sītā) esa noticia aflictiva.

Verse 25

यस्त्वया कृतसंवाद स्सीते ताम्रमुखः कपिः।।5.53.25।।लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते।

«Oh Sītā, ese mono de rostro cobrizo que habló contigo: ahora lo llevan en procesión, con la cola encendida.»

Verse 26

श्रुत्वा तद्वचनं क्रूरमात्मापहरणोपमम्।।5.53.26।।वैदेही शोकसन्तप्ता हुताशनमुपागमत्।

Al oír aquellas palabras crueles, dolorosas como su propio rapto, Vaidehī, abrasada por la pena, se volvió hacia el Dios del Fuego e lo invocó.

Verse 27

मङ्गलाभिमुखी तस्य सा तदाऽसीन्महाकपेः।।5.53.27।।उपतस्थे विशालाक्षी प्रयता हव्यवाहनम्।

Entonces la dama de grandes ojos, recogida y serena, invocó a Havyavāhana (Agni), volviendo su corazón al bienestar del gran mono.

Verse 28

यद्यस्ति पतिशुश्रूषा यद्यस्ति चरितं तपः।यदि चास्त्येकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः।।5.53.28।।

«Si es verdadera mi obediente entrega al esposo, si es verdadero el ascetismo que he practicado, y si es verdadera mi fidelidad a un solo esposo, entonces, oh Fuego, sé fresco para Hanumān.»

Verse 29

यदि किञ्चिदनुक्रोशस्तस्य मय्यस्ति धीमतः।।5.53.29।।यदि वा भाग्यशेषो मे शीतो भव हनूमतः।

«Si el sabio Rāma tiene siquiera un poco de compasión por mí—si aún me queda algún resto de buena fortuna—entonces, oh Fuego, sé fresco para Hanumān.»

Verse 30

यदि मां वृत्तसम्पन्नां तत्समागमलालसाम्।।5.53.30।।स विजानाति धर्मात्मा शीतो भव हनूमतः।

«Si ese Rāma, de alma justa, sabe que soy de conducta intachable y que sólo anhelo reunirme con él—entonces, oh Fuego, sé fresco para Hanumān.»

Verse 31

यदि मां तारयेदार्यस्सुग्रीवः सत्यसङ्गरः।।5.53.31।।अस्माद्धुःखाम्बुसंरोधाच्छीतो भव हनूमतः।

Si el noble Sugrīva, fiel a su voto de combate, me rescata de este diluvio de aflicción, entonces, oh Fuego, sé benigno y fresco con Hanumān.

Verse 32

ततस्तीक्ष्णार्चिरव्यग्रः प्रदक्षिणशिखोऽनलः।।5.53.32।।जज्वाल मृगशाबाक्ष्या श्शंसन्निव शिवं कपेः।

Entonces el fuego—de agudas llamas firmes, con sus lenguas girando en señal propicia—ardió como si asegurara a Sītā, de ojos de cervatillo, la salvación del mono.

Verse 33

हनुमज्जनकश्चापि पुच्छानलयुतोऽनिलः।।5.53.33।।ववौ स्वास्थ्यकरो देव्याः प्रालेयानिलशीतलः।

Y Anila, padre de Hanumān, acompañando aquel fuego en la cola, sopló—fresco como brisa cargada de nieve—trayendo sosiego y bienestar a la divina señora.

Verse 34

दह्यमाने च लाङ्गूले चिन्तयामास वानरः।।5.53.34।।प्रदीप्तोऽग्निरयं कस्मान्न मां दहति सर्वतः।

Mientras ardía su cola, el mono pensó: «Este fuego está encendido por todas partes; ¿por qué no me quema?»

Verse 35

दृश्यते च महाज्वालः करोति न च मे रुजम्।।5.53.35।।शिशिरस्येव सङ्घातो लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितः।

«Aunque se ve una gran llama, no me causa dolor; es como un cúmulo de frescor, como si el hielo reposara en la punta de mi cola.»

Verse 36

अथवा तदिदं व्यक्तं यद्दृष्टं प्लवता मया।।5.53.36।।रामप्रभावादाश्चर्यं पर्वत स्सरितां पतौ।

O bien, ahora queda claro: aquella maravilla que vi al saltar—la montaña que se alzó en el Señor de los ríos, el océano—fue por el poder de Rāma; así también esto.

Verse 37

यदि तावत्समुद्रस्य मैनाकस्य च धीमतः।।5.53.37।।रामार्थं सम्भ्रमस्तादृक्किमग्निर्न करिष्यति।

Si el océano y el sabio Maināka pudieron mostrar tal fervor por la causa de Rāma, ¿qué no podría hacer el dios del Fuego por esa misma causa?

Verse 38

सीतायाश्चानृशंस्येन तेजसा राघवस्य च।।5.53.38।।पितुश्च मम सख्येन न मां दहति पावकः।

Por la compasiva pureza de Sītā, por el fulgor de Rāghava y por la amistad entre mi padre y el dios del Fuego, el fuego no me quema.

Verse 39

भूयस्स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः।।5.53.39।।उत्पपाताथ वेगेन ननाद च महाकपिः।

El gran mono, como un elefante entre los monos, volvió a reflexionar un instante; luego saltó con ímpetu y lanzó un gran rugido.

Verse 40

पुरद्वारं ततश्श्रीमान् शैलशृङ्गमिवोन्नतम्।।5.53.40।।विभक्तरक्षस्सम्बाधमाससादानिलात्मजः।

Entonces el ilustre hijo del dios del Viento llegó a la puerta de la ciudad, elevada como la cima de una montaña, tras abrirse paso entre la apretada muchedumbre de rākṣasas.

Verse 41

स भूत्वा शैलसङ्काशः क्षणेन पुनरात्मवान्।।5.53.41।।ह्रस्वतां परमां प्राप्तो बन्धनान्यवशातयत्।

Se volvió semejante a una montaña y, en un instante, recobró el dominio de sí; luego se hizo diminuto y se deshizo de las ataduras que lo sujetaban.

Verse 42

विमुक्तश्चाभवछ्रचीमान् पुनः पर्वतसन्निभः।।5.53.42।।वीक्षमाणश्च ददृशे परिघं तोरणाश्रितम्।

Libre ya de sujeción, el ilustre volvió a hacerse como una montaña; al mirar en derredor vio una pesada barra de hierro apoyada en el arco del portón.

Verse 43

स तं गृह्य महाबाहुः कालायसपरिष्कृतम्।।5.53.43।।रक्षिणस्तान् पुनस्सर्वान्सूदयामास मारुतिः।

Tomando aquella barra, forjada de oscuro metal, el fuerte Māruti volvió a abatir a todos los guardianes.

Verse 44

स तान्निहत्त्वा रणचण्डविक्रम स्समीक्षमाणः पुनरेव लङ्काम्।प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली प्रकाशतादित्य इवार्चिमाली।।5.53.44।।

Después de matarlos, Hanumān, terrible por su ímpetu en la batalla, volvió a contemplar Laṅkā. Con su cola encendida formando una guirnalda de llamas, resplandecía como el sol ceñido de rayos.