Sarga 89

Verse 1

उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः।भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।।।

Habiendo pasado la noche allí mismo, en la ribera del Ganges—en el mismo lugar donde se había quedado Rāghava—Bharata se levantó al alba y dijo esto a Satrughna.

Verse 2

शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम्।शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम्।।।।

«Śatrughna, levántate: ¿por qué sigues durmiendo? Trae pronto a Guha, señor de los Niṣādas. Bendición para ti; él hará pasar al ejército.»

Verse 3

जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन्।इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः।।।।

Instado por Bharata, Śatrughna respondió: «No duermo; estoy despierto, absorto en el pensamiento de aquel noble mayor: Rāma.»

Verse 4

इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः।आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत्।।।।

Mientras aquellos dos hombres, cual leones, conversaban así entre sí, Guha llegó en el momento oportuno y, con las manos juntas, habló a Bharata.

Verse 5

कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम्।कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम्।।।।

Guha preguntó: «Oh vástago de los Kakutsthas, ¿pasaste la noche con bienestar en la ribera del río? ¿Y todo ha estado libre de aflicción para ti y tu ejército?»

Verse 6

गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम्।रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत्।।।।

Al oír las palabras de Guha, pronunciadas por afecto, Bharata—siempre obediente a Rāma—respondió con estas palabras.

Verse 7

सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम्।गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः।।।।

Dijo Bharata: «Oh rey, la noche nos fue grata, y en verdad nos has honrado. Ahora, que los barqueros pescadores nos hagan cruzar el Gaṅgā con muchas embarcaciones».

Verse 8

ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम्।प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत्।।।।

Entonces Guha, al oír con prontitud la orden de Bharata, entró en su poblado y habló a sus parientes.

Verse 9

उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा।नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम्।।।।

«¡Levantaos, despertad; que el bien os acompañe siempre! Arrastrad las barcas hacia el agua; haremos pasar al ejército.»

Verse 10

ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात्।पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः।।।।

Así instruidos, se levantaron al instante; y, obrando con presteza por mandato del rey, trajeron de inmediato quinientas barcas desde todas las direcciones.

Verse 11

अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघंटाधरा वराः।शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः।।।।

«También trajeron otras excelentes barcas, conocidas como “Svastika”: sólidas en su hechura, hermoseadas con estandartes, provistas de velas y adornadas con grandes campanas.»

Verse 12

तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम्।सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत्।।।।

Entonces Guha presentó una barca auspiciosa, conocida como “Svastika”, cubierta con lona blanca y resonante de gratos sonidos.

Verse 13

तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।।।

Subieron primero el sacerdote de la familia y los ancianos—preceptores y brāhmanes. Después embarcaron Bharata y el poderoso Śatrughna, junto con Kauśalyā, Sumitrā y las demás mujeres reales; luego siguieron las esposas del rey y los carros con provisiones.

Verse 14

तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।2.89.13।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।2.89.14।।

Subieron primero el sacerdote de la familia y los ancianos—preceptores y brāhmanes. Después embarcaron Bharata y el poderoso Śatrughna, junto con Kauśalyā, Sumitrā y las demás mujeres reales; luego siguieron las esposas del rey y los carros con provisiones.

Verse 15

आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम्।भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत्।।।।

Mientras unos prendían fuego a los albergues provisionales, otros descendían al vado y otros cargaban los enseres; el clamor de aquella faena se alzó como si rozara el mismo cielo.

Verse 16

पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः।वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः।।।।

Aquellas barcas, adornadas con estandartes y gobernadas por los propios pescadores, partieron entonces con rapidez, llevando a la gente ya embarcada.

Verse 17

नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम्।काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम्।।।।

Unas barcas iban colmadas de mujeres; otras, de caballos; y otras llevaban aquí los animales de tiro para los vehículos, junto con grandes tesoros.

Verse 18

ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम्।निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः।।।।

Llegadas a la otra orilla y desembarcada la gente, las barcas regresaron; y los pescadores mostraron su destreza, trazando con sus naves maniobras y figuras.

Verse 19

सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः।तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः।।।।

Los elefantes, engalanados con estandartes y apremiados por sus jinetes, cruzaron las aguas resplandeciendo como montañas coronadas de banderas.

Verse 20

नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे।अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः।।।।

Unos lograron subir a las barcas; otros cruzaron en balsas, y otros aún aferrados a grandes tinajas; mientras que otros hicieron el cruce nadando con sus propios brazos.

Verse 21

सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम्।मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम्।।।।

Aquel auspicioso ejército, transportado a través del Gaṅgā por los barqueros pescadores, prosiguió y, en el muhūrta de Maitra, llegó al excelente bosque de Prayāga.

Verse 22

आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम्।द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे।।।।

Tras dar reposo al ejército y acamparlo según su deseo, el noble Bharata—acompañado por sus sacerdotes—partió para ver al más excelso de los rishis, Bharadvāja.

Verse 23

स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य।ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम्।।।।

Al acercarse al āśrama de aquel gran brahmán—Bharadvāja, sacerdote divino—Bharata contempló un vasto bosque encantador, adornado con gratas chozas y grupos de árboles.