Sarga 22

Verse 1

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्।श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।।।

Entonces Rāma, dueño de sí y sosteniendo su ánimo con fortaleza, se acercó a su querido hermano y amigo íntimo Lakṣmaṇa, que, abatido por la angustia, siseaba como un señor de las serpientes, con los ojos dilatados por la ira; y le habló así.

Verse 2

अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम्। श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम्।।2.22.1।।आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम्।उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान्।।2.22.2।।

Entonces Rāma, dueño de sí y firme, se acercó a Saumitri—su amado hermano y fiel amigo—que, abatido por la aflicción y ardiendo de indignación, parecía una gran serpiente que silba, con los ojos desmesuradamente abiertos por la ira; y con fortaleza Rāma le habló, sosteniendo con firmeza la serenidad.

Verse 3

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।।।

Refrena la ira y el duelo; acógete sólo a la firmeza. Aparta este sentimiento de afrenta y aférrate a un gozo más alto.

Verse 4

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।2.22.3।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।2.22.4।।

Cualquier preparación que hoy se haya dispuesto para mi consagración, deséchala por completo. Actúa pronto y cumple lo necesario sin tropiezo.

Verse 5

सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः।अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु संभारसम्भ्रमः।।।।

Oh Saumitra, que el mismo afán con que se dispusieron los preparativos de mi coronación se emplee ahora en poner fin a ellos.

Verse 6

यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते।माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु।।।।

Obra de tal modo que mi madre—cuyo corazón ardía ante la perspectiva de mi consagración—no permanezca inquieta por la duda.

Verse 7

तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे।मनसि प्रतिसंजातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम्।।।।

Oh Saumitra, no puedo decidirme a desatender, ni siquiera por un instante, el dolor nacido de la sospecha que ha surgido en su corazón.

Verse 8

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम्।।।।

No recuerdo jamás—ni deliberadamente ni por descuido—haber hecho aquí ni la más mínima cosa que desagradara a mis madres o a mi padre.

Verse 9

सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम।।।।

Que mi padre—veraz, siempre consagrado a la verdad, firme en su valor—que temía el más allá y sus consecuencias morales, quede ahora libre de todo temor.

Verse 10

तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते।सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम्।।।।

Pues si este acto —los preparativos de mi consagración— no se revoca, también mi padre será abrasado por la angustia: «Mi verdad no se ha cumplido», y ese mismo tormento suyo me afligirá a mí igualmente.

Verse 11

अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण।अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः।।।।

Por eso, oh Lakṣmaṇa, haz que se retiren los arreglos de la consagración; sólo después deseo partir de aquí hacia el bosque.

Verse 12

मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा।सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः।।।।

Cuando hoy parta yo al destierro, la hija del rey —cumplido su propósito— entonces, sin vacilar, hará consagrar a su hijo Bharata.

Verse 13

मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि।गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम्।।।।

Cuando yo, vestido con corteza y piel de antílope, y llevando el círculo de cabellos enmarañados, haya ido al bosque, entonces Kaikeyī tendrá por fin sosiego en el corazón.

Verse 14

बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम्।तं तु नार्हामि संक्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम्।।।।

Puesto que esta determinación ha sido tomada y mi mente está bien sosegada, no debo afligirlo; partiré al destierro sin demora.

Verse 15

कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने।राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने।।।।

Oh Saumitri, en mi destierro —y en la revocación del reino que me fue otorgado— sólo el destino debe ser reconocido como causa, y nada más.

Verse 16

कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने।यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत्।।।।

Pues ¿cómo habría Kaikeyī cobrado tal determinación de herirme, si este ánimo y esta desgracia no hubiesen sido dispuestos por el destino?

Verse 17

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा।।।।

Sabes, querido, que jamás hice distinción entre mis madres; y ella tampoco, en tiempos pasados, hizo diferencia alguna entre mí y su propio hijo.

Verse 18

सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये।।।।

En cuanto a sus palabras ásperas y feroces —destinadas a impedir mi consagración y a enviarme al destierro— no puedo explicarlas por nada sino por el destino.

Verse 19

कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा।ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ।।।।

Si el destino no obrara, ¿cómo podría Kaikeyī —princesa, noble por naturaleza y dotada de tales virtudes— pronunciar palabras que me hieren, y eso en presencia de su esposo, como una mujer común?

Verse 20

यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते।व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः।।।।

El destino es, en verdad, inconcebible, y su fuerza no puede ser rechazada por ningún ser. Es claro que la adversidad ha caído sobre mí, y también sobre ella.

Verse 21

कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान्।यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते।।।।

Oh Saumitri, ¿qué hombre puede en verdad intentar luchar contra el destino, cuyo dominio no se percibe directamente, sino que sólo se conoce por el curso y el desenlace de los hechos, y por nada más?

Verse 22

सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ।यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

Dicha y dolor, temor e ira, ganancia y pérdida, nacimiento y muerte: cuanto llega a ser de ese modo es, sin duda, obra del destino.

Verse 23

ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः।उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः।।।।

Aun los rishis de austeridades terribles, cuando son oprimidos por el destino, abandonan sus severas disciplinas y resbalan, dominados por el deseo y la ira.

Verse 24

असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते।निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत्।।।।

Cuando aquí surge de improviso un obstáculo no imaginado y detiene una empresa ya iniciada, eso también es, en verdad, obra del destino.

Verse 25

एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना।व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते।।।।

Con esta comprensión fundada en la verdad, me he afirmado a mí mismo con mi propio ser; y aunque mi consagración haya sido frustrada, no hay pesar en mí.

Verse 26

तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम्।प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम्।।।।

Por eso, libre de pesar como yo, sígueme; y retira pronto los ritos y preparativos destinados a la coronación.

Verse 27

एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः।मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति।।।।

Con estas mismas vasijas de agua reunidas para la consagración, oh Lakshmana, realizaré el baño de voto para la vida de disciplina ascética que me aguarda.

Verse 28

अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु।उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति।।।।

Y si no, ¿de qué me sirve esta agua guardada en vasijas del rey? El agua que yo mismo saque con mis manos bastará para las observancias de mis votos.

Verse 29

मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये।राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः।।।।

No te aflijas, oh Lakṣmaṇa, por este vuelco de la fortuna. Sea realeza o vida en el bosque: la vida en el bosque es la gloria mayor.

Verse 30

न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्नेमाता यवीयस्यतिशङ्कनीया।दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टंजानासि दैवं च तथा प्रभावम्।।।।

Oh Lakṣmaṇa, en este obstáculo a la acción emprendida, no debe sospecharse en exceso de nuestra madre menor. Dominada por el destino, dice lo desagradable; bien sabes cuán poderosa es la fuerza del destino.