Adhyaya 7

Verse 1

भीष्म उवाच । दितेः पुत्राः कथं जाता मरुतो देववल्लभाः । देवैर्जग्मुश्च सापत्नैः कस्मात्सख्यमनुत्तमम्

Bhīṣma dijo: ¿Cómo nacieron los Maruts—hijos de Diti—y, sin embargo, fueron amados por los dioses? ¿Y por qué, aunque rivales de los dioses, marcharon junto a ellos, poseyendo una amistad sin igual?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । पुरा दैवासुरे युद्धे हतेषु हरिणा सुरैः । पुत्रपौत्रेषु शोकार्ता गता भूलोकमुत्तमम्

Pulastya dijo: Antaño, en la guerra entre devas y asuras, cuando los dioses fueron abatidos por Hari, ella—afligida por el dolor de sus hijos y nietos—fue al excelente reino de la tierra.

Verse 3

पुष्करेषु महातीर्थे सरस्वत्यास्तटे शुभे । भर्त्तुराराधनपरा तप उग्रं चचार ह

En Puṣkara, en aquel gran vado sagrado, en la auspiciosa ribera del Sarasvatī, ella—entregada al culto de su esposo—practicó austeridades intensas.

Verse 4

दितिर्वै दैत्यमाता तु ऋषिकार्येण सुव्रता । फलाहारा तपस्तेपे कृच्छ्रचांद्रायणादिभिः

Diti, en verdad—madre de los Daityas—virtuosa y obrando por el propósito del ṛṣi, emprendió austeridades; alimentándose de frutos, cumplió penitencias como los votos de Kṛcchra y Cāndrāyaṇa y otros semejantes.

Verse 5

यावद्वर्षशतं साग्रं जराशोकसमाकुला । ततः सा तपसा तप्ता वसिष्ठादीनपृच्छत

Durante más de cien años, permaneció agobiada por la vejez y la aflicción. Entonces, abrasada por su tapas, se acercó y preguntó a Vasiṣṭha y a los demás ṛṣis.

Verse 6

कथयंतु भवंतो मे पुत्रशोकविनाशनम् । व्रतं सौभाग्यफलदमिहलोके परत्र च

Decidme un voto sagrado que destruya el dolor por la pérdida de un hijo y que otorgue el fruto de la buena fortuna, tanto en este mundo como en el venidero.

Verse 7

ऊचुर्वसिष्ठप्रमुखा ज्येष्ठस्य पूर्णिमाव्रतम् । यस्य प्रसादादभवत्सुतशोकविवर्जिता

Vasiṣṭha y los demás sabios eminentes dijeron: «(Que observe) el voto de la Pūrṇimā del mes de Jyeṣṭha; por su gracia quedó libre del dolor causado por su hijo».

Verse 8

भीष्म उवाच । श्रोतुमिच्छाम्यहं ब्रह्मन्ज्येष्ठस्य पूर्णिमाव्रतम् । सुतानेकोनपंचाशद्येन लेभे पुनर्दितिः

Bhīṣma dijo: Oh brahmán, deseo oír acerca del voto de la luna llena de Jyeṣṭha, por el cual Diti obtuvo de nuevo cuarenta y nueve hijos.

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । यद्वसिष्ठादिभिः पूर्वं दित्यै संकथितं व्रतम् । विस्तरेण तदेवेदं मत्सकाशान्निशामय

Pulastya dijo: «Escucha de mí, con todo detalle, ese mismo voto que antaño fue narrado a Diti por Vasiṣṭha y los demás sabios».

Verse 10

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पौर्णमास्यां यतव्रता । स्थापयेदव्रणं कुंभं सिततण्डुलपूरितम्

En el mes de Jyeṣṭha, en la quincena luminosa, en el día de luna llena, quien sea firme en los votos debe colocar una vasija sin mancha, colmada de arroz blanco.

Verse 11

नानाफलयुतं तद्वदिक्षुदंडसमन्वितम् । सितवस्त्रयुगच्छन्नंसितचंदनचर्चितम्

Asimismo, fue provisto de muchas clases de frutos y acompañado de tallos de caña de azúcar; fue cubierto con un par de paños blancos y ungido con pasta de sándalo blanco.

Verse 12

नानाभक्ष्यसमोपेतं सहिरण्यं तु शक्तितः । ताम्रपात्रं गुडोपेतं तस्योपरि निवेशयेत्

Según la propia capacidad, ofrézcanse diversos alimentos junto con oro; y sobre esa ofrenda colóquese un recipiente de cobre lleno de jaggery (gud).

Verse 13

तस्मादुपरि ब्रह्माणं सौवर्णं पद्मकोटरे । कुर्यात्शर्करयोपेतां सावित्रीं तस्य वामतः

Encima de ello, en el hueco del loto, fórmese a Brahmā en oro; y a su lado izquierdo hágase a Sāvitrī, adornada con cristales de azúcar.

Verse 14

गंधंधूपं तयोर्दद्याद्गीतं वाद्यं च कारयेत् । तदभावे कथं कुर्याद्यथा पद्मे पितामहः

Ofrézcanse fragancias e incienso a ambos, y hágase que se canten himnos y suenen instrumentos. Si esto faltare, ¿cómo proceder, tal como lo hizo el Pitāmaha (Brahmā) en el Padma (Purāṇa)?

Verse 15

ब्रह्माह्वयां च प्रतिमां कृत्वा गुडमयीं शुभाम् । शुक्लपुष्पाक्षततिलैरर्चयेत्पद्मसंभवम्

Hágase una imagen auspiciosa (pratimā) que invoque a Brahmā, hecha de jaggery; y adórese a Padma-sambhava (Brahmā, «nacido del loto») con flores blancas, arroz entero y semillas de sésamo.

Verse 16

ब्राह्माय पादौ संपूज्य जंघे सौभाग्यदाय च । विरिंचायोरुयुग्मं च मन्मथायेति वै कटिम्

Habiendo adorado debidamente los pies para Brahmā, y las pantorrillas para el Dador de buena fortuna, adórese también el par de muslos para Viriñci (Brahmā); y en verdad, la cintura para Manmatha (Kāma).

Verse 17

स्वच्छोदरायेत्युदरमतंद्रायेत्युरो विधेः । मुखं पद्ममुखायेति बाहू वै वेदपाणये

El vientre de Brahmā se alaba como “de vientre puro”; su pecho como “el incansable”. Su rostro se alaba como “de rostro de loto”, y sus brazos, en verdad, como “aquel cuyas manos sostienen los Vedas”.

Verse 18

नमः सर्वात्मने मौलिमर्च्चयेच्चापि पंकजम् । ततः प्रभाते तत्कुंभं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

Dígase: «Saludo al Ser universal», y adóreselo ofreciendo un loto. Luego, al amanecer, preséntese esa vasija de agua a un brāhmaṇa.

Verse 19

ब्राह्मणं भोजयेद्भक्त्या स्वयं तु लवणं विना । भक्त्या प्रदक्षिणं दद्यादिमं मंत्रमुदीरयेत्

Con devoción, aliméntese a un brāhmaṇa; y uno mismo coma sin sal. Con devoción, ofrézcase la pradakṣiṇā (circunvalación reverente) y recítese este mantra.

Verse 20

प्रीयतामत्र भगवान्सर्वलोकपितामहः । हृदये सर्वलोकानां यस्त्वानंदोभिधीयते

Que aquí se complazca el Señor Bienaventurado, el Pitāmaha, Abuelo de todos los mundos; Aquel a quien se llama “Dicha”, que mora en el corazón de todos los seres.

Verse 21

अनेन विधिना सर्वं मासिमासि समाचरेत् । उपवासी पौर्णमास्यामर्चयेद्ब्राह्ममव्ययम्

De este modo, debe cumplirse todo regularmente, mes tras mes. Ayunando, adórese en la luna llena al Brahman imperecedero.

Verse 22

फलमेकं च संप्राश्य शर्वर्यां भूतले स्वपेत् । ततस्त्रयोदशे मासि घृतधेनुसमन्विताम्

Habiendo comido un solo fruto, debe dormir de noche sobre la tierra desnuda. Luego, en el decimotercer mes, debe hacer una dádiva acompañada de una “vaca de ghee”.

Verse 23

शय्यां दद्याद्विरिंचाय सर्वोपस्करसंयुताम् । ब्रह्माणं कांचनं कृत्वा सावित्रीं रजतैस्तथा

Debe ofrecerse un lecho a Viriñci (Brahmā), provisto de todos los enseres. Y, habiendo modelado a Brahmā en oro, del mismo modo debe modelarse a Sāvitrī en plata.

Verse 24

पद्मात्मकः सृष्टिकर्त्ता सावित्रीमुपलभ्यतु । वस्त्रैर्द्विजं सपत्नीकं पूज्य भक्त्या विभूषणैः

Que el Creador del universo, de naturaleza de loto, obtenga a Sāvitrī. Y con devoción, hónrese a un brāhmaṇa junto con su esposa, ofreciendo vestiduras y ornamentos.

Verse 25

शक्त्या गवादिकं दद्यात्प्रीयतामित्युदीरयेत् । होमं शुक्लैस्तिलैः कुर्याद्ब्रह्मनामानि कीर्तयेत्

Según la propia capacidad, debe darse en don vacas y demás, diciendo: «Que Él (Brahmā) se complazca». Debe realizarse el homa con sésamo blanco y recitar los nombres de Brahmā.

Verse 26

गव्येन सर्पिषा तद्वत्पायसेन च धर्मवित् । विप्रेभ्योथ धनं दद्यात्पुष्पमालां च शक्तितः

Quien conoce el dharma debe ofrecer asimismo ghee de vaca y dulce arroz con leche; y luego, según su capacidad, dar riqueza y guirnaldas de flores a los brahmanes.

Verse 27

यः कुर्याद्विधिनानेन पौर्णमास्यां स्त्रियोपि वा । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नोति ब्रह्मसात्म्यताम्

Quien realice este rito conforme al procedimiento prescrito en la luna llena —también las mujeres— queda libre de todo pecado y alcanza la unidad con Brahman.

Verse 28

इहलोके वरान्पुत्रान्सौभाग्यं ध्रुवमश्नुते । यो ब्रह्मा स स्मृतो विष्णुरानंदात्मा महेश्वरः

En este mismo mundo, ciertamente se obtienen hijos excelentes y fortuna perdurable. Pues aquel que es Brahmā es recordado como Viṣṇu y como Maheśvara, cuya esencia es bienaventuranza.

Verse 29

सुखार्थी कामरूपेण स्मरेद्देवं पितामहम् । एवं श्रुत्वा चकारासौ दितिः सर्वमशेषतः

Quien anhela la dicha debe recordar al divino Abuelo (Brahmā) en la forma que desee. Al oír esto, Diti lo hizo todo conforme a ello, sin omitir nada.

Verse 30

कश्यपो व्रतमाहात्म्यादागत्य परया मुदा । चकार कर्कशां भूयो रूपलावण्यसंयुताम्

Kaśyapa, al llegar con inmensa alegría por la grandeza del voto, volvió a hacer a la áspera, otra vez, dotada de forma, belleza y encanto.

Verse 31

वरैराछंदयामास सा तु वव्रे वरंवरम् । पुत्रं शक्रवधार्थाय समर्थं च महौजसम्

Entonces procuró complacerlo con dones y escogió el don más excelso: un hijo—capaz y de gran esplendor—destinado a dar muerte a Śakra (Indra).

Verse 32

वरयामि महात्मानं सर्वामरनिषूदनम् । उवाच कश्यपो वाक्यमिंद्रहंतारमूर्जितम्

«Elijo a ese magnánimo, el exterminador de todos los dioses.» Así habló Kaśyapa con palabras enérgicas, eligiendo al poderoso matador de Indra.

Verse 33

प्रदास्याम्यहमेतेन किन्त्वेतत्क्रियतां शुभे । आपस्तंबीं तु कृत्वेष्टिं पुत्रीयामद्य सुस्तनि

«Lo concederé por medio de esto; pero, oh auspiciosa, hágase esto: realiza hoy el rito de Āpastamba, una iṣṭi para obtener descendencia, oh de hermoso pecho.»

Verse 34

विधास्यामि ततो गर्भं स्पृष्ट्वाहं ते स्तनौ शुभे । भविष्यति शुभो गर्भो देवि शक्रनिषूदनः

«Luego haré que haya concepción; tocaré tus pechos auspiciosos, oh hermosa. Nacerá un hijo bendito, oh Diosa: el que dará muerte a Śakra (Indra).»

Verse 35

आपस्तंबीं ततश्चक्रे पुत्रेष्टिं द्रविणाधिकाम् । इंद्रशत्रोभवस्वेति जुहाव च हविस्त्वरन्

Entonces realizó el rito Āpastambī, una putreṣṭi rica en dones; y, apresurando la oblación, la ofreció al fuego diciendo: «¡Oh enemigo de Indra, llega a existir!»

Verse 36

देवाश्च मुमुर्हुर्दैत्या विमुखाश्चैव दानवाः । दित्यां गर्भमथाधत्त कश्यपः प्राह तां पुनः

Los dioses quedaron turbados, y también los Daityas y los Dānavas se abatieron. Entonces Kaśyapa depositó la concepción en Diti y de nuevo le habló.

Verse 37

मुखं ते चंद्रप्रतिमं स्तनौ बिल्वफलोपमौ । अधरौ विद्रुमाकारौ वर्णश्चातीव शोभनः

Tu rostro es semejante a la luna; tus pechos, como frutos de bilva. Tus labios parecen coral, y tu tez es de una hermosura extraordinaria.

Verse 38

त्वां दृष्ट्वाहं विशालाक्षि विस्मरामि स्विकां तनुम् । तदेवं गर्भः सुश्रोणि हस्तेनोप्तस्तनौ तव

Al verte, oh de grandes ojos, olvido mi propio cuerpo. Así, oh de bellas caderas, esta semilla ha sido puesta por la mano sobre tus pechos.

Verse 39

त्वया यत्ने विधातव्यो ह्यस्मिन्गर्भे वरानने । संवत्सरशतं त्वेकमस्मिन्नेव तपोवने

Oh de bello rostro, debes esforzarte con diligencia en este embarazo; y has de permanecer cien años completos en este mismo bosque de austeridad.

Verse 40

संध्यायां नैव भोक्तव्यं गर्भिण्या वरवर्णिनि । न स्थातव्यं न गंतव्यं वृक्षमूलेषु सर्वदा

Oh hermosa dama, una mujer encinta no debe comer al crepúsculo (sandhyā). Y en ningún momento debe detenerse ni acercarse a las raíces de los árboles.

Verse 41

नोपस्करेषु निविशेन्मुसलोलूखलादिषु । जलं च नावगाहेत शून्यागारं च वर्जयेत्

No debe uno sentarse ni recostarse sobre utensilios domésticos como el mazo y el mortero; no debe entrar en el agua para bañarse de modo impropio; y debe evitar morar en una casa vacía y desierta.

Verse 42

वल्मीकेषु न तिष्ठेत न चोद्विग्नमना भवेत् । न नखेन लिखेद्भूमौ नांगारे न च भस्मनि

No debe uno pararse sobre hormigueros de termitas, ni dejar que la mente se agite. No debe rascar ni escribir en el suelo con las uñas, ni hacerlo sobre brasas encendidas o sobre ceniza.

Verse 43

न शयालुः सदा तिष्ठेद्व्यायामं च विवर्जयेत् । न तुषांगारभस्मास्थि कपालेषु समाविशेत्

No debe uno permanecer siempre dormitando, ni abandonar la disciplina corporal. Tampoco debe entrar en contacto con cáscaras, carbón, ceniza, huesos o cráneos.

Verse 44

वर्जयेत्कलहं लोके गात्राभ्यंगं तथैव च । न मुक्तकेशी तिष्ठेत नाशुचिः स्यात्कथंचन

Evítese la riña en el mundo, y asimismo la unción del cuerpo con aceite. No se permanezca con el cabello suelto, y no se sea jamás impuro de modo alguno.

Verse 45

न शयीतोत्तरशिराः न चैवाधः शिराः क्वचित् । न वस्त्रहीना नोद्विग्ना न चार्द्रचरणा सती

Una esposa virtuosa no debe dormir con la cabeza hacia el norte, ni jamás con la cabeza hacia el sur. No debe estar sin vestidura, ni afligida, ni con los pies mojados.

Verse 46

नामंगल्यां वदेद्वाचं न च हास्याधिकाभवेत् । कुर्याच्च गुरुभिर्नित्यं पूजां मांगल्यतत्परा

No debe pronunciar palabras de mal agüero ni entregarse en exceso a la risa. Dedicado a lo auspicioso, debe realizar siempre la adoración, junto con y conforme a los gurús.

Verse 48

सर्वौषधीभिः सृष्टेन वारिणा स्नानमाचरेत् । तिष्ठेत्प्रसन्नवदना भर्तृप्रियहिते रता । न गर्हयेच्च भर्ता रंसर्वावस्थमपि क्वचित्

Debe bañarse con agua preparada con todas las hierbas medicinales. Debe permanecer con el rostro sereno y alegre, dedicada a lo que agrada y beneficia a su esposo, y jamás reprocharle, sea cual sea su estado, en ningún momento.

Verse 49

कृशाहं दुर्बला चैव वार्द्धक्यं मम चागतम् । स्तनौ मे चलितौ स्थानान्मुखं च वलिभंगुरम्

Me he vuelto enjuto y débil; la vejez ha venido sobre mí. Mis pechos se han deslizado de su lugar, y mi rostro se ha vuelto arrugado y frágil.

Verse 50

एवंविधा त्वया चाहं कृतेति न वदेत्क्वचित् । स्वस्त्यस्तुते गमिष्यामि तथेत्युक्तस्तया पुनः

«Nunca, en ningún momento, digas: “Por ti he sido hecha así”. Que haya auspicio para ti; yo partiré». Así le habló ella de nuevo, y él respondió: «Así sea».

Verse 51

पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवांतरधीयत । ततः सा भर्तृवाचोक्तविधिना समतिष्ठत

Ante la mirada de todos los seres, allí mismo desapareció. Después, ella procedió conforme al rito y al método que su esposo le había indicado.

Verse 52

अथ ज्ञात्वा तथेंद्रोपि दितेः पार्श्वमुपागतः । विहाय देवसदनं तां शुश्रूषुरवस्थितः

Entonces, al comprenderlo, Indra también se acercó al lado de Diti; dejando la morada de los dioses, permaneció allí, dispuesto a servirla con devoción.

Verse 53

दितेश्छिद्रांतरप्रेप्सुरभवत्पाकशासनः । विपरीतोंतरव्यग्रः प्रसन्नवदतो बहिः

Pākaśāsana (Indra), buscando una abertura en el intervalo vulnerable de Diti, era lo contrario de lo que mostraba: por fuera hablaba con rostro apacible, mas por dentro estaba inquieto y atento.

Verse 54

अजानन्निव तत्त्कार्यमात्मनश्शुभमाचरन् । ततो वर्षशतांते सा न्यूने तु दिवसैस्त्रिभिः

Obrando como si nada supiera, cumplió aquel deber auspicioso para su propio bien. Luego, al término de cien años—faltando tres días—ella llegó a ese momento decisivo.

Verse 55

मेने कृतार्थमात्मानं प्रीत्या विस्मितमानसा । अकृत्वा पादयोः शौचं शयाना मुक्तमूर्धजा

Con gozo y asombro en el corazón, se tuvo por realizada; pero, recostada con el cabello suelto, no efectuó la purificación de sus pies.

Verse 56

निद्राभरसमाक्रांता दिवा परशिराः क्वचित् । ततस्तदंतरं लब्ध्वा प्रविश्यांतः शचीपतिः

Vencida por el peso del sueño, a veces se recostaba incluso de día, con la cabeza vuelta a un lado. Entonces el señor de Śacī (Indra), al hallar una abertura, entró en su interior.

Verse 57

वज्रेण सप्तधा चक्रे तं गर्भं त्रिदशाधिपः । ततः सप्त च ते जाताः कुमाराः सूर्यवर्चसः

Con su rayo, el Señor de los dioses partió aquel vientre en siete porciones; y de él nacieron siete jóvenes, radiantes con el esplendor del sol.

Verse 58

रुदंतः सप्त ते बाला निषिद्धा दानवारिणा । भूयोपि रुदमानांस्तानेकैकान्सप्तधा हरिः

Aquellos siete niños lloraban; el enemigo de los Dānava se lo prohibió. Pero al seguir llorando, Hari dividió a cada uno de ellos de nuevo en siete partes.

Verse 59

चिच्छेद वज्रहस्तो वै पुनः स्तूदरसंस्थितान् । एवमेकोनपंचाशद्भूत्वा तेरुरुदुर्भृशम्

Entonces el portador del rayo los volvió a cortar, a los que estaban asentados sobre el de vientre robusto. Así, hechos cuarenta y nueve, rugieron con estruendo inmenso.

Verse 60

इंद्रो निवारयामास मा रुदध्वं पुनःपुनः । ततः स चिंतयामास वितर्कमिति वृत्रहा

Indra los contenía, diciendo una y otra vez: «No lloréis de nuevo y de nuevo». Entonces el matador de Vṛtra se puso a reflexionar, sopesando el asunto en su mente.

Verse 61

कर्मणः कस्य माहात्म्यात्पुनः संजीवितास्त्वमी । विदित्वा पुण्ययोगेन पौर्णमासीफलं त्विदम्

«Por la grandeza de la obra de quién habéis vuelto a la vida una vez más? Habiéndolo comprendido por la unión con el mérito, decidme el fruto de la observancia de Pūrṇamāsī, la del plenilunio.»

Verse 62

नूनमेतत्परिणतमथवा ब्रह्मपूजनात् । वज्रेणाभिहताः संतो न विनाशमुपाययुः

Ciertamente esto es fruto de un mérito ya maduro—o bien se debe al culto de Brahmā; aunque heridos por el rayo, estos justos no llegaron a la destrucción.

Verse 63

एकोप्यनेकतामाप यस्मादुदरगोपनम् । अवध्या नूनमेते वै तस्माद्देवा भवंत्विति

Porque uno solo asumió muchas formas para ocultarse en el vientre, éstos deben ser ciertamente inviolables; por ello, que lleguen a ser dioses.

Verse 64

यस्मान्मा रुद इत्युक्ता रुदंतो गर्भसंभवाः । मरुतो नाम ते नाम्ना भवंतु सुखभागिनः

Puesto que se les dijo: «No lloréis», y sin embargo nacieron del vientre llorando, que sean conocidos con el nombre de Maruts, y que participen de la dicha.

Verse 65

ततः प्रसाद्य देवेशः क्षमस्वेति दितिं पुनः । अर्थशास्त्रं समास्थाय मयैतद्दुष्कृतं कृतम्

Entonces, tras aplacar al Señor de los dioses, volvió a decir a Diti: «Perdóname». Apoyándome en el consejo de la política, cometí esta mala acción.

Verse 66

कृत्वा मरुद्गणं देवैः समानममराधिपः । दितिं विमानमारोप्य ससुतामगमद्दिवम्

Habiendo hecho que la hueste de los Maruts fuese igual en rango a los dioses, el señor de los inmortales hizo subir a Diti—junto con su hijo—al carro celestial y partió al cielo.

Verse 67

यज्ञभागभुजः सर्वे मरुतस्ते ततोभवन् । न जग्मुरैक्यमसुरैरतस्ते सुरवल्लभाः

Todos ellos se convirtieron en Maruts, con derecho a una porción de las ofrendas del yajña. No se unieron a los Asuras; por eso llegaron a ser amados por los Devas.

Verse 68

भीष्म उवाच । आदिसर्गस्त्वया ब्रह्मन्कथितो विस्तरेण मे । प्रतिसर्गश्च यो येषामधिपांस्तान्वदस्व मे

Bhīṣma dijo: «Oh brahmán, me has expuesto con amplitud la creación primordial (ādi-sarga). Ahora háblame también de la creación secundaria (prati-sarga) y de los señores que presiden esos órdenes creados».

Verse 69

पुलस्त्य उवाच । यदाभिषिक्तः सकलेपि राज्ये पृथुर्द्धरित्र्यामधिपो बभूव । तथौषधीनामधिपं चकार यज्ञव्रतानां तपसां च सोमम्

Pulastya dijo: Cuando Pṛthu fue consagrado y se volvió soberano señor de todo el reino sobre la tierra, del mismo modo designó a Soma como supremo regente de las hierbas medicinales, de los votos del yajña y de las austeridades (tapas).

Verse 70

नक्षत्रताराद्विजवृक्षगुल्मलतावितानस्य च रुक्मगर्भम् । अपामधीशं वरुणं धनानां राज्ञां प्रभुं वैश्रवणं च तद्वत्

Asimismo, estableció un regente para el dosel de constelaciones y estrellas, para las aves, los árboles, los arbustos, las enredaderas y las plantas trepadoras; y puso a Varuṇa como señor de las aguas, y a Vaiśravaṇa (Kubera) como dueño de la riqueza y soberano entre los reyes.

Verse 71

विष्णुं रवीणामधिपं वसूनामग्निं च लोकाधिपतिं चकार । प्रजापतीनामधिपं च दक्षं चकार शक्रं मरुतामधीशम्

Designó a Viṣṇu como señor de los Ādityas, y a Agni como señor de los Vasus y regente de los mundos. También nombró a Dakṣa como jefe de los Prajāpatis, e hizo a Śakra (Indra) soberano de los Maruts.

Verse 72

दैत्याधिपानामथ दानवानां प्रह्लादमीशं च यमं पितॄणाम् । पिशाचरक्षःपशुभूतयक्षवेतालराजं ह्यथ शूलपाणिम्

Entonces alabó a Prahlāda como señor de los Daityas y Dānavas; a Yama como regente de los Pitṛs (manes); y también a Śūlapāṇi, rey de los Piśācas, Rākṣasas, bestias, Bhūtas, Yakṣas y Vetālas.

Verse 73

प्रालेयशैलं च पतिं गिरीणामीशं समुद्रं सरितामधीशम् । गंधर्वविद्याधरकिन्नराणामीशं पुनश्चित्ररथं चकार

Hizo de Prāleyśaila el señor de las montañas; del océano el soberano de los ríos; y de nuevo nombró a Citraratha como regente de los Gandharvas, Vidyādharas y Kinnaras.

Verse 74

नागाधिपं वासुकिमुग्रवीर्यं सर्पाधिपं तक्षकमादिदेश । दिग्वारणानामधिपं चकार गजेंद्रमैरावणनामधेयम्

Designó al poderoso Vāsuki como señor de los Nāgas; señaló a Takṣaka como señor de las serpientes; e hizo del elefante-rey llamado Airāvata el regente de los elefantes de las direcciones.

Verse 75

सुपर्णमीशं पततामथार्वतां राजानमुच्चैःश्रवसं चकार । सिंहं मृगाणां वृषभं गवां च प्लक्षं पुनः सर्ववनस्पतीनाम्

Hizo de Suparṇa (Garuḍa) el señor de las aves; y entre los caballos hizo rey a Uccaiḥśravas. Entre las fieras puso al león como supremo; entre el ganado, al toro; y entre todos los árboles, de nuevo proclamó al plakṣa (higuera sagrada) como el primero.

Verse 76

पितामहः पूर्वमथाभ्यषिंचदेतान्पुनः सर्वदिशाधिनाथान् । पूर्वेश दिक्पालमथाभ्यषिंचन्नाम्ना सुवर्माणमरातिकेतुं

Entonces el Pitāmaha (Brahmā) volvió a consagrar a estos señores que presiden todas las direcciones; y ungió al guardián del cuadrante oriental—llamado Suvarmā y Arātiketu—como regente del Oriente.

Verse 77

ततोधिपं दक्षिणतश्चकार सर्वेश्वरं शंखपदाभिधानम् । सकेतुमंतं दिगधीशमीशं चकार पश्चाद्भुवनांडगर्भः

Entonces el Señor que mora dentro del huevo cósmico (Brahmā) estableció en la región del sur al señor del océano, Sarveśvara, célebre con el nombre de Śaṅkhapada; y en la región del occidente instituyó al regente de esa dirección, el señor llamado Saketumān.

Verse 78

हिरण्यरोमाणमुदग्दिगीशं प्रजापतिं मेघसुतं चकार । अद्यापि कुर्वंति दिशामधीशाः सदा वहंतस्तु भुवोभिरक्षाम्

Nombró a Hiraṇyaromā señor de la dirección del norte, un Prajāpati e hijo de Megha. Aún hoy los regentes de las direcciones continúan su cometido, llevando siempre la carga de los mundos como su amparo y protección.

Verse 79

चतुर्भिरेतैः पृथुनामधेयो नृपोभिषिक्तः प्रथमः पृथिव्याम् । गतेंतरे चाक्षुषनामधेये वैवस्वतं चक्रुरिमं पृथिव्यां

Por estos cuatro fue ungido el rey llamado Pṛthu, el primero consagrado sobre la tierra. Y cuando hubo pasado el Manvantara llamado Cākṣuṣa, hicieron a Vaivasvata (Manu) gobernante de esta tierra.

Verse 80

गतेंतरे चाक्षुषनामधेये वैवस्वताख्ये च पुनः प्रवृत्ते । प्रजापतिः सोस्य चराचरस्य बभूव सूर्यान्वयजः सचिह्नः

Cuando el intervalo hubo pasado y el período llamado Cākṣuṣa concluyó, y el Vaivasvata (Manvantara) volvió a comenzar, surgió como Prajāpati de toda esta creación, móvil e inmóvil, uno nacido en la estirpe del Sol, distinguido por sus señales.

Verse 81

पुलस्त्य उवाच । मन्वंतराणि सर्वाणि मनूनां चरितानि यत् । प्रमाणं चैव कल्पस्य तत्सृष्टिं च समासतः

Pulastya dijo: «Relataré todos los Manvantaras, las historias de los Manus, la medida del kalpa y, en resumen, la creación que le corresponde».

Verse 82

एकचित्तः प्रसन्नात्मा शृणु कौरवनंदन । यामा नाम पुरा देवा आसन्स्वायंभुवांतरे

Con mente unificada y corazón sereno, escucha, oh deleite del linaje Kuru. En tiempos antiguos hubo deidades llamadas los Yāmas, que existieron durante el Manvantara de Svāyambhuva.

Verse 83

सप्तैव ऋषयः पूर्वं ये मरीच्यादयः स्मृताः । आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च विभुः सवन एव च

Los siete ṛṣis de antaño—recordados como Marīci y los demás—fueron: Āgnīdhra, Agnibāhu, Vibhu y también Savana.

Verse 84

ज्योतिष्मान्द्युतिमान्भव्यो मेधा मेधातिथिर्वसुः । स्वायंभुवस्यास्य मनोर्दशैते वंशवर्द्धनाः

Jyotiṣmān, Dyutimān, Bhavya, Medhā, Medhātithi y Vasu: estos diez son los acrecentadores del linaje de este Manu Svāyambhuva.

Verse 85

प्रतिसर्गममी कृत्वा जग्मुस्ते परमं पदम् । एवं स्वायंभुवं प्रोक्तं स्वारोचिषमतः परम्

Habiendo realizado esta creación secundaria, partieron a la morada suprema. Así se ha narrado lo de Svāyambhuva; a continuación viene lo de Svārociṣa.

Verse 86

स्वारोचिषस्य तनयाश्चत्वारो देववर्चसः । नभोनभस्य प्रभृतिर्भावनः कीर्तिवर्द्धनः

Svārociṣa tuvo cuatro hijos, radiantes como los dioses: Nabhonabhasya, Prabhṛti, Bhāvana y Kīrtivarddhana.

Verse 87

दत्तोग्निश्च्यवनस्तंभः प्राणः कश्यप एव च । अर्वा बृहस्पतिश्चैव सप्त सप्तर्षयोभवन्

Dattāgni, Cyavana, Stambha, Prāṇa y Kaśyapa; y también Arvā y Bṛhaspati: estos siete llegaron a ser los Siete Sabios (Saptarṣis).

Verse 88

तदा देवाश्च तुषिताः स्मृता स्वारोचिषेंतरे । हवींद्रसुःकृतो मूर्तिरापो ज्योतिरथः स्मृतः

Entonces, en el Manvantara de Svārociṣa, los dioses son recordados como los Tuṣitas; se mencionan Havīndra y Suḥkṛta, y Mūrti es recordada como la consorte divina; también se recuerdan Āpa y Jyotiratha.

Verse 89

वसिष्ठस्य सुताः सप्त ये प्रजापतयस्तदा । द्वितीयमेतत्कथितं मन्वंतरमतः परं

Entonces hubo siete hijos de Vasiṣṭha, que llegaron a ser Prajāpatis. Así ha sido descrito el segundo Manvantara; a continuación, el relato prosigue.

Verse 90

अन्यच्चैव प्रवक्ष्यामि तथा मन्वंतरं शुभं । मनुर्नामौत्तमिस्तत्र दश पुत्रानजीजनत्

Y relataré también otro Manvantara auspicioso: allí, un Manu llamado Uttama engendró diez hijos.

Verse 91

इषऊर्जस्तनूजश्च शुचिः शुक्रस्तथैव च । मधुश्च माधवश्चैव नभस्योथ नभस्तथा

Iṣa, el hijo de Ūrja, Śuci y Śukra; asimismo Madhu y Mādhava; Nabhasya, y también Nabhas.

Verse 92

सहः सहस्य एतेषामुत्तमः कीर्तिवर्द्धनः । भानवस्तत्र देवाः स्युरूर्जाः सप्तर्षयः स्मृताः

Entre ellos, Saha—nacido de Sahas—es el más excelso y acrecentador de la gloria. En ese orden, se dice que los Bhānavas son los dioses, y los Ūrjās son recordados como los Siete Ṛṣis.

Verse 93

कौकभिण्डिः कुतुण्डश्च दाल्भ्यः शंखः प्रवाहितः । मितिश्च संमितिश्चैव सप्तैते योगवर्द्धनाः

Kaukabhiṇḍi, Kutuṇḍa, Dālbhya, Śaṅkha, Pravāhita, Miti y Saṃmiti: estos siete son los que acrecientan el yoga, la disciplina espiritual.

Verse 94

मन्वंतरं चतुर्थं तु तामसं नाम विश्रुतं । कपिः पृथुस्तथैवाग्निरकपिः कविरेव च

El cuarto Manvantara es célebre con el nombre de Tāmasa; y en él se mencionan Kapi, Pṛthu, Agni, Akapi y Kavi.

Verse 95

तथैव जन्यधामानौ मुनयः सप्त नामतः । साध्या देवगणा ये च कथितास्तामसेंतरे

Asimismo, los siete ṛṣis son conocidos por nombre como progenitores de los seres creados; y los Sādhyas—esas huestes de dioses—también han sido descritos en el Manvantara Tāmasa.

Verse 96

अकल्मषस्तपोधन्वी तपोमूलस्तपोधनः । तपोराशिस्तपस्यश्च सुतपस्यः परंतपः

Él es inmaculado, rico en la riqueza del tapas; arraigado en la austeridad y él mismo un tesoro de penitencia. Es un cúmulo de ascesis, siempre entregado a la práctica ascética: excelso en austeridades, supremo ejecutor del tapas.

Verse 97

तामसस्य सुताः सर्वे दशवंशविवर्द्धनाः । पंचमस्य मनोस्तद्वद्रैवतस्यांतरं शृणु

Todos los hijos de Tāmasa fueron acrecentadores de las diez estirpes. Del mismo modo, escucha ahora el Manvantara de Raivata, el quinto Manu.

Verse 98

देवबाहुः सुबाहुश्च पर्ज्यन्यः समयोमुनिः । हिरण्यरोमा सप्ताश्वः सप्तैते ऋषयः स्मृताः

Devabāhu, Subāhu, Parjanya, Samayomuni, Hiraṇyaromā y Saptāśva: éstos, en conjunto, son recordados como los siete Ṛṣis.

Verse 99

देवाश्च भूतरजसस्तथा प्रकृतयः स्मृताः । अवशस्तत्वदर्शी च वीतिमान्हव्यपः कपिः

Así se recuerdan los dioses, los rajas elementales (energías) y las naturalezas constituyentes (prakṛtis). También se mencionan Avaśa, el Tattvadarśī que contempla la realidad, y Vītimān, junto con Havyapa y Kapi.

Verse 100

मुक्तो निरुत्सुकः सत्वो निर्मोहोथ प्रकाशकः । धर्मवीर्यबलोपेता दशैते रेवतात्मजाः

Liberados; sin ansia; dotados de pureza (sattva); libres de engaño; y radiantes: estos diez hijos de Revata estaban provistos de dharma, valor y fuerza.

Verse 101

भृगुः सुधामा विरजः सहिष्णुर्नारदस्तथा । विवस्वान्कृतिनामा च सप्त सप्तर्षयोपरे

Bhṛgu, Sudhāmā, Viraja, Sahiṣṇu y asimismo Nārada; además Vivasvān y uno llamado Kṛtin: éstos son los otros siete sabios (Saptarṣis).

Verse 102

चाक्षुषस्यांतरे देवा लेखानामपरिश्रुताः । विभवोथ पृथक्चानु कीर्तितास्त्रिदिवौकसः

En el Manvantara de Cākṣuṣa, los dioses—cuyos nombres están consignados sin omisión—han sido enumerados por separado y en orden, como moradores del cielo.

Verse 103

चाक्षुषस्यांतरे प्राप्ते देवानां पंचमो जनः । रुरुप्रभृतयस्तद्वच्चाक्षुषस्य सुता दश

Cuando llegó el Manvantara de Cākṣuṣa, surgió la quinta generación de los dioses. Asimismo, comenzando por Ruru, hubo diez hijos de Cākṣuṣa.

Verse 104

प्रोक्ताः स्वायंभुवे वंशे ये मया पूर्वमेव ते । अन्तरं चाक्षुषं चैव मया ते परिकीर्तितं

Aquellos (reyes/sabios) de la estirpe de Svāyambhuva que ya te había expuesto antes, también te he relatado los períodos de Antarā y de Cākṣuṣa.

Verse 105

सप्तमं च प्रवक्ष्यामि यद्वैवस्वतमुच्यते । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपो गौतमस्तथा

Ahora explicaré el séptimo, llamado el Manvantara de Vaivasvata. En él están (los sabios) Atri, Vasiṣṭha, Kaśyapa y también Gautama.

Verse 106

भारद्वाजस्तथा योगी विश्वामित्रः प्रतापवान् । जमदग्निश्च सप्तैते सांप्रतं ते महर्षयः

Asimismo Bharadvāja, el yogui; el poderoso Viśvāmitra; y Jamadagni: estos siete son, en el presente, vuestros grandes ṛṣis.

Verse 107

कृत्वा धर्मव्यवस्थानं प्रयान्ति परमं पदं । सावर्ण्यस्य प्रवक्ष्यामि मनोर्भावि तथांतरं

Habiendo establecido el debido orden del dharma, alcanzan el estado supremo. Ahora expondré el Manvantara de Sāvarṇya, y también el futuro Manvantara de Manu.

Verse 108

अश्वत्थामा शरद्वांश्च कौशिको गालवस्तथा । शतानंदः काश्यपश्च रामश्च ऋषय स्मृताः

Aśvatthāmā, Śaradvān, Kauśika y asimismo Gālava; también Śatānanda, Kāśyapa y Rāma: éstos son recordados como ṛṣis (sabios).

Verse 109

धृतिर्वरीयान्यवसुः सुवर्णो धृतिरेव च । वरिष्णुवीर्यः सुमतिर्वसुश्शुक्रश्च वीर्यवान्

Dhṛti, Varīyān, Yavasu, Suvarṇa y de nuevo Dhṛti; también Variṣṇu-vīrya, Sumati, Vasu, Śukra y el poderoso Vīryavān: (éstos son los nombres que se enumeran).

Verse 110

भविष्यस्यार्कसावर्णेर्मनोः पुत्राः प्रकीर्तिताः । रौच्यादयस्तथान्येपि मनवः संप्रकीर्तिताः

Han sido proclamados los hijos de Bhaviṣya, del Manu llamado Ārkasāvarṇi; asimismo, los Manus que comienzan con Raucya y otros también han sido debidamente enumerados.

Verse 111

रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नाम भविष्यति । मनुर्भूतिसुतस्तद्वद्भौत्यो नाम भविष्यति

Del Prajāpati Ruci nacerá un hijo llamado Raucya; de igual modo, el Manu que es hijo de Bhūti será conocido con el nombre de Bhautya.

Verse 112

ततस्तु मेरुसावर्णिर्ब्रह्मसुनुर्मनुः स्मृतः । ऋभुश्च ॠतुधामा च विष्वक्सेनो मनुस्तथा

Luego se recuerda a Merusāvarṇi como Manu, el hijo de Brahmā; y después de él, Ṛbhu y Ṛtudhāmā, y asimismo Viṣvaksena, son recordados como Manus.

Verse 113

अतीतानागताश्चैव मनवः परिकीर्तिताः । वर्षाणां युगसाहस्रमेभिर्व्याप्तं नराधिप

Los Manus del pasado y los que aún han de venir han sido ciertamente enumerados. Por estos miles de yugas queda abarcada la sucesión de los años, oh rey.

Verse 114

स्वेस्वेन्तरे सर्वमिदं समुत्पाद्य चराचरं । कल्पक्षये निवृत्ते तु मुच्यंते ब्रह्मणा सह

En cada uno de sus propios ciclos, tras engendrar todo esto—lo móvil y lo inmóvil—cuando llega la disolución al fin de un kalpa, ellos son liberados junto con Brahmā.

Verse 115

अमीयुगसहस्रान्ते विनश्यन्ति पुनःपुनः । ब्रह्माद्या विष्णुसायुज्यं ततो यास्यंति वै नृप

Al término de miles de yugas perecen una y otra vez; y entonces Brahmā y los demás alcanzan la unión con Viṣṇu, ciertamente, oh rey.