Adhyaya 8

Verse 1

कश्यप उवाच । स गर्भे व्याकुलो जातः खिद्यमानो दिने दिने । दुःखाक्रांतो हि धर्मात्मा सर्वपीडाभिपीडितः

Kaśyapa dijo: Aun en el vientre se turbó, afligiéndose día tras día. Aquel de alma justa fue sobrecogido por el dolor, oprimido por toda clase de sufrimientos.

Verse 2

अधोमुखस्तु गर्भस्थो मोहजालेन बंधितः । आधिव्याधिसमाक्रांतो हाहाभूतो विचेतनः

Con el rostro hacia abajo en el vientre, el embrión queda atado por una red de ilusión. Afligido por angustia mental y enfermedad corporal, se vuelve impotente—clamando «¡ay, ay!»—y cae en la inconsciencia.

Verse 3

दुःखेन महताविष्टो ज्ञानमाह प्रपीडितः । आत्मोवाच । तव वाक्यं महाप्राज्ञ न कृतं तु मया तदा

Abrumado por gran pena y oprimido por la aflicción, habló Jñāna. El Ser dijo: «Oh gran sabio, entonces no puse en obra tus palabras».

Verse 4

ध्यानेन वार्यमाणोपि पतितो मोहसंकटे । तस्माद्रक्ष महाप्राज्ञ गर्भवासात्सुदारुणात्

Aunque uno sea contenido por la meditación, aún puede caer en el peligro del engaño. Por eso, oh sapientísimo, protégeme de la terribilísima morada en el vientre.

Verse 5

ज्ञानमुवाच । मया त्वं वारितो ह्यात्मन्कृतं वाक्यं न चैव मे । पंचात्मकैर्महाक्रूरैः पातितो गर्भसंकटे

Dijo Jñāna: «Oh amado, yo te advertí, pero mis palabras no fueron atendidas. Por las fuerzas quíntuples, sumamente crueles, has sido arrojado al peligro del vientre».

Verse 6

इदानीं गच्छ त्वं ध्यानं तस्मात्संप्राप्स्यसे सुखम् । गर्भवासाद्भविष्यस्ते मोक्ष एव न संशयः

Ahora ve y entra en meditación; de ella alcanzarás la dicha. Y por el morar en el vientre, te vendrá la liberación misma, sin duda alguna.

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा ज्ञानस्य तत्त्वताम् । ध्यानमाहूय प्रोवाच श्रूयतां वचनं मम

Al oír sus palabras y comprender la verdadera esencia del conocimiento, llamó a Dhyāna y dijo: «Escúchense mis palabras».

Verse 8

त्वामहं शरणं प्राप्तो ध्यान मां रक्ष नित्यशः । एवमस्तु महाप्राज्ञ ध्यानमाह महामतिम्

«A ti he acudido en refugio. Oh Dhyāna, protégeme siempre». «Así sea, oh sapientísimo», dijo Dhyāna a aquel de noble ánimo.

Verse 9

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा आत्मा वै ध्यानमागतः । ध्यानेन हि समं गर्भे संस्थितो मोहवर्जितः

Al oír estas palabras, el Ser entró en meditación; y por esa meditación, permaneciendo firme en el seno materno, quedó libre de la ilusión.

Verse 10

यदा ध्यानं गतो ह्यात्मा विस्मृतं गर्भजं भयम् । स द्वाभ्यां सहितस्तत्र आत्मा मोह विना कृतः

Cuando el Ser entró en meditación, se olvidó el temor nacido de la encarnación; y allí, acompañado por los dos, el Ser quedó libre de ilusión.

Verse 11

चिंतयन्नेव वै नित्यमात्मकं सुखमेव हि । इतो निष्क्रांतमात्रस्तु त्यजे पंचात्मकं वपुः

Contemplando siempre la bienaventuranza que es sólo el Ser, quien acaba de partir de aquí abandona el cuerpo hecho de los cinco elementos.

Verse 12

एवं चिंतयते नित्यं गर्भवासगतः प्रभुः । सूतिकाले तु संप्राप्ते प्राजापत्ये वरानने

Así, el Señor, morando en el seno, reflexiona sin cesar. Y cuando llega el tiempo del alumbramiento, oh de bello rostro, sucede por el decreto de Prajāpati.

Verse 13

वायुना चलितो गर्भः प्राणेनापि बलीयसा । योनिर्विकासमायाति चतुर्विंशांगुलं तदा

Impulsado por el viento vital—más poderoso aún que el aliento—el embrión se pone en movimiento; entonces el seno se abre y se dilata hasta veinticuatro dedos de medida.

Verse 14

पंचविंशांगुलो गर्भस्तेन पीडा विजायते । एवं संपीड्यमानस्तु मूर्च्छया मूर्च्छितः प्रिये

Cuando el embrión alcanza veinticinco anchos de dedo, surge un dolor intenso. Así, oprimido y constreñido de ese modo, cae en un desmayo, vencido por la desfallecencia, oh amada.

Verse 15

पतितो भूमिभागे तु ज्ञानध्यानसमन्वितः । प्राजापत्येन दिव्येन वायुना स पृथक्कृतः

Caído sobre una porción de tierra, y sin embargo dotado de conocimiento y meditación, fue separado (de lo demás) por un viento divino, nacido de Prajāpati.

Verse 16

भूमिसंस्पर्शमात्रेण ज्ञानध्याने तु विस्मृते । संसारबंधसंदिग्ध आत्मा प्रियतया स्थितः

Por el mero contacto con la tierra, se olvidan el conocimiento y la meditación. El ser, incierto y enredado en las ataduras del samsara, permanece fijo en el apego y el cariño.

Verse 17

गुणदोषसमाक्रांतो महामोहसमन्वितः । खाद्यं पानादिकं सर्वमिच्छत्येव दिनेदिने

Dominado por virtudes y defectos por igual, y poseído por gran ilusión, desea toda clase de alimentos, bebidas y demás, día tras día.

Verse 18

एवं संपुष्यमाणस्तु आत्मा पंचात्मकैः सह । व्यापितो हींद्रियैः सर्वैर्विषयैः पापकारिभिः

Así, mientras es continuamente nutrido, el ser—junto con los cinco constituyentes—queda impregnado por todos los órganos de los sentidos y por sus objetos, que conducen al pecado.

Verse 19

बांधवानां समोहेन भार्यादीनां तथैव च । आकुलव्याकुलो देवि जायते च दिनेदिने

Oh Diosa, por la presión de la multitud de parientes—y asimismo de la esposa y demás dependientes—el hombre se vuelve cada día más agitado e inquieto.

Verse 20

महामोहेन संदिग्धो मोहजालगतः प्रभुः । कैवर्तेन यथा बद्धः शकुलो जालबंधनैः

Aturdido por la gran ilusión, el señor cayó en la red del embeleso, como un pez firmemente sujeto en las mallas de la red del pescador.

Verse 21

चलितुं नैव शक्तोस्ति तथात्मासीत्प्रबंधितः । मोहजालैस्तु तैः सर्वैर्दृढबंधैस्तु बंधितः

No podía moverse en absoluto; su propio ser quedó restringido. Enredado en esas redes de ilusión, fue atado con firmes ligaduras por todas partes.

Verse 22

एवमादिप्रपंचेन व्यापितो व्यापकेन हि । ज्ञानविज्ञानविभ्रष्टो रागद्वेषादिभिर्हतः

Así, en este múltiple despliegue, penetrado por el Señor omnipresente, el hombre queda privado del conocimiento verdadero y del discernimiento realizado, y es abatido por el apego, la aversión y lo demás.

Verse 23

कामेन पीड्यमानस्तु क्रोधेनैव तथैव वा । प्रकृत्या कर्मणाबद्धो महामूढो व्यजायत

Afligido por el deseo—o igualmente por la ira—atado por la naturaleza y por sus propias acciones, el totalmente engañado vuelve a nacer.

Verse 24

सूत उवाच । एवं मूढो यदात्मासौ कामक्रोधवशंगतः । लोभरागादिभिः सर्वैर्व्यापृतस्तैर्दुरात्मभिः

Dijo Sūta: Así, cuando el hombre se extravía y cae bajo el dominio del deseo y la ira, queda por completo ocupado por todas esas malas disposiciones: la codicia, el apego y las demás.

Verse 25

इयं भार्या ह्ययं पुत्र इदं मित्रमिदं गृहम् । एवं संसारजालेन महामोहेन बंधितः

«Esta es mi esposa; este es mi hijo; este es mi amigo; esta es mi casa»: así, por la gran ilusión, queda atado en la red de la existencia mundana.

Verse 26

पुत्रशोकादिभिर्दुःखैर्विविधैराकुलस्तदा । जरयाव्याधिभिश्चैव संग्रस्तश्चाधिभिस्तथा

Entonces queda abrumado por múltiples penas —como el dolor por un hijo— y asimismo es afligido por la vejez y la enfermedad, y asediado por diversos tormentos mentales.

Verse 27

एवमात्मा संप्रतप्तो दुःखमोहैः सुदारुणैः । अभिमानैर्मानभंगैर्नानादुःखैश्च खंडितः

Así, el ser, abrasado por el dolor y la ilusión sumamente crueles, queda hecho pedazos por el orgullo, por la humillación de su honor y por muchas clases de sufrimiento.

Verse 28

वृद्धत्वेन तथा देवि शबलत्वेन पीडितः । दुःखं चिंतयते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः

Afligido, oh Diosa, por la vejez y la debilidad, medita sin cesar en el dolor; clamando «¡ay, ay!», queda sin sentido.

Verse 29

रात्रौ स्वप्नान्प्रपश्येत दिवा चैतन्यवर्जितः । वैकल्येन तथांगानां व्याप्तो देवि दिनेदिने

De noche sólo contemplaba sueños, y de día quedaba privado de conciencia; y, oh Diosa, día tras día la debilidad iba invadiendo sus miembros.

Verse 30

संसारे भ्रममाणेन वैराग्यं तत्र दर्शितम् । निःशंकं बंधुहीनं च प्रशांतं तुष्टमेव च

Para quien vaga por el samsara, allí se revela el desapego: sin temor, sin ataduras de parentesco, sereno y, en verdad, satisfecho.

Verse 31

तमुवाच तदात्मा वै कामक्रोधविवर्जितम् । को भवान्नग्नरूपेण कथं मित्रैर्न लज्जसे

Entonces aquel dueño de sí, libre de deseo y de ira, le dijo: «¿Quién eres tú, en esta forma desnuda, y cómo no te avergüenzas ante tus compañeros?»

Verse 32

यत्र लोकाः स्त्रियो वृद्धा युवत्यो मातरस्तथा । एतासां हि गतो मध्ये न बिभेषि अनावृतः

En un lugar donde hay gente—mujeres, ancianas, jóvenes y madres—te has metido en medio de ellas y no sientes temor, aunque estás descubierto y sin amparo.

Verse 33

वीतराग उवाच । को ह्यत्र नग्नो दृश्येत न नग्नोस्मीति वै कदा । सुसंबद्धस्त्वमेवापि परिधान समन्वितः

Dijo Vītarāga: «¿Quién aquí podría ser visto como desnudo? ¿Y cuándo puede alguien decir de veras: “No estoy desnudo”? Tú también, en verdad, estás bien atado, provisto por completo de vestiduras y coberturas.»

Verse 34

न नग्नोस्मि कदा दिव्यभवान्नग्नः प्रदृश्यते । इंद्रियार्थवशेवर्ती मर्यादापरिवर्जितः

«Yo nunca estoy desnudo; más bien tú, aunque divino, eres visto como desnudo: sometido a los objetos de los sentidos y habiendo abandonado toda decencia y freno.»

Verse 35

आत्मोवाच । पुरुषस्य का हि मर्यादा तामाचक्ष्व च सुव्रत । विस्तरेण महाप्राज्ञ यदि जानासि निश्चितम्

Ātman dijo: «¿Cuál es, en verdad, el límite correcto—la norma de conducta—para un hombre? Dímelo, oh tú de buenos votos. Explícalo con amplitud, oh muy sabio, si lo sabes con certeza.»

Verse 36

वीतरागो महाप्राज्ञस्तमुवाच महामतिः । सुस्थैर्यं भजते चित्तं सुखदुःखेषु नित्यदा

El desapasionado, el muy sabio, le habló: «La mente alcanza una firme estabilidad en todo tiempo, tanto en la dicha como en el dolor.»

Verse 37

क्लेशितं सर्वभावैश्च तेषुतेषु परित्यजेत् । अथ लज्जां प्रवक्ष्यामि मनो या निर्विशत्यलम्

Uno debe abandonar, una y otra vez, esos estados mentales afligidos por toda clase de sufrimiento, dejándolos atrás. Ahora explicaré la «modestia» (lajjā): aquello que penetra y permea por completo la mente.

Verse 38

मयाद्यैवं न कर्तव्यं नग्नः स्थानविवर्जितः । पश्चात्तापे सुसंलीनः सा लज्जा परिकथ्यते

«Desde hoy, no debo volver a hacer tal cosa: estar desnudo y fuera de lugar. Cuando después uno queda hondamente sumido en el arrepentimiento, eso es lo que se llama “vergüenza” (lajjā).»

Verse 39

कस्य लज्जा प्रकर्तव्या द्वितीयो नास्ति सर्वदा । एकश्च पुरुषो दिव्यः कस्य किंचिन्न नाशयेत्

¿Para quién habría de haber vergüenza? Pues nunca existe en verdad un “segundo”. Hay un solo Ser divino; ¿qué cosa no podría Él disolver y llevar a su fin?

Verse 40

अथ लोकान्प्रवक्ष्यामि ये त्वया परिकीर्तिताः । यथा कुलालकश्चक्रे मृत्पिंडं च निधापयेत्

Ahora describiré los mundos que has mencionado, tal como el alfarero coloca un terrón de arcilla sobre la rueda.

Verse 41

भ्रामयित्वा तु सूत्रेण नानाभेदान्प्रकाशयेत् । भांडानां तु सहस्राणि स्वेच्छया मतिसंस्थितः

Haciéndolo girar con un hilo, muestra sus múltiples diferencias; firme en su mente y obrando a voluntad, produce miles de vasijas diversas.

Verse 42

तथायं सृजते धाता नानारूपाणि नान्यथा । पश्चाद्विनाशमायांति येनकेनापि हेतुना

Así el Creador engendra formas múltiples—y no de otro modo; después, por una causa u otra, ellas llegan a la destrucción.

Verse 43

सर्वदैव स्थिता ये च ये लोकाश्च सनातनाः । तेषां लज्जा प्रकर्तव्या नावर्तंते हि ते भुवि

Esos mundos que permanecen por siempre—esos reinos eternos—deben ser contemplados con reverente sobrecogimiento; pues no retornan de nuevo a la tierra.

Verse 44

आकाशवायुतेजांसि पृथ्वी चापश्च पंचमः । अमी लोकाः प्रकाशंते ये च सर्वत्र संस्थिताः

Éter, aire y fuego; tierra y agua como el quinto: estos cinco elementos resplandecen y están establecidos en todas partes.

Verse 45

सत्त्वानामंगदेशेषु पंचैतेषु सुसंस्थिताः । सर्वत्रैव च वर्तंते कस्य लज्जा विधीयते

Estos cinco están firmemente asentados en las regiones del cuerpo de los seres. Puesto que actúan en todas partes, ¿para quién, entonces, puede prescribirse la vergüenza?

Verse 46

स्त्रीणां रूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां तात सांप्रतम् । यथाघटसहस्रेषुसोदकेषुविराजते

Ahora, querido, escucha mientras expongo la naturaleza de la belleza de las mujeres: cómo resplandece, como el agua que fulge dentro de miles de vasijas.

Verse 47

एकश्चंद्रो हि सर्वत्र भवांस्तद्वद्विराजते । गतो जंतुसहस्रेषु मोहचक्रे महात्मवान्

Así como hay una sola luna que brilla en todas partes, así también tú resplandeces. Y, sin embargo, esa gran alma ha vagado entre miles de seres, atrapada en la rueda giratoria del engaño.

Verse 48

स्थावरेषु च सर्वेषु जंगमेषु तथा भवान् । योनिद्वारेण पापेन मायामोहमयेन वै

En verdad existes en todos los seres inmóviles y asimismo en todas las criaturas móviles: entrando por la puerta del nacimiento, mediante ese poder pecaminoso de māyā, colmado de engaño.

Verse 49

कुचाभ्यां च नितंबाभ्यां वयसा च विराजते । हृन्मांसस्याधिका वृद्धिर्दृष्टा चात्र न संशयः

Resplandece por sus pechos y sus caderas, y también por la lozanía de su edad; y aquí, en verdad, se ve un acrecentamiento de la carne del corazón—sin duda alguna.

Verse 50

पतनाय च लोकानां मोहरूपं विदर्शितम् । नभवत्येव सा नारी या त्वया परिकीर्तिता

Y para la caída de los hombres se ha mostrado una forma engañosa. En verdad, la mujer que tú has descrito no existe en absoluto.

Verse 51

लीलया कुरुते धाता विनोदाय सदात्मनः । यथा नार्यास्तथा पुंसो जीवः सर्वत्र संस्थितः

El Creador (Dhātā) obra como en juego, para el deleite del Ser siempre presente. Así en la mujer como en el varón, el alma individual mora en todas partes.

Verse 52

कुचयोनिविहीना ये जीवन्मुक्ताः सदैव हि । नरस्तु पुरुषः प्रोक्तो नारी प्रकृतिरुच्यते

Quienes están libres de las nociones de ‘pecho’ y ‘vientre’—siempre liberados aun viviendo—ésos son en verdad libres. ‘Varón’ se declara Puruṣa, y ‘mujer’ se dice Prakṛti.

Verse 53

रमते तेन वै सार्द्धं न मुक्ता हि कदाचन । भवान्प्रकृतिसंयुक्तः पुरुषेषु प्रदृश्यते

Ella, en verdad, se deleita junto con eso (Prakṛti) y jamás, en ningún tiempo, queda liberada. Tú, unido a Prakṛti, eres visto entre los encarnados como el yo individual.

Verse 54

कः कस्य कुरुते लज्जामेवं ज्ञात्वा सुखं व्रज । वृद्धां स्त्रियं प्रवक्ष्यामि सदावृद्धां वरानने

¿Quién se avergüenza ante quién? Sabiéndolo así, ve en paz. Oh de bello rostro, te hablaré de una anciana, sí, de la que es siempre anciana.

Verse 55

त्वचा जर्जरतां याता यस्याप्यंगे वरानने । श्वेतैश्चैव तथाकेशैः पलितैश्च समाकुला

Oh de hermoso rostro, aun el cuerpo de cualquiera queda señalado por la vejez: la piel se arruga y se cubre de cabellos blancos y canos.

Verse 56

बलहीनाथ दीनापि व्यापिता वलिना तदा । नेयं वृद्धा भवेन्नारी परं वृद्धा च कथ्यते

Oh Señor, aunque sea débil y desdichada, cuando queda cubierta de arrugas no por eso se la llama anciana; más bien, en otro sentido más alto se dice que es verdaderamente vieja.

Verse 57

एतस्या लक्षणं प्रोक्तं युवतीं प्रवदाम्यहम् । ज्ञानेन वर्द्धते नित्यं जीवपार्श्वे समाश्रिता

Ya se ha dicho su señal; ahora hablaré de la doncella. Crece siempre por el conocimiento y mora junto al ser viviente (jīva).

Verse 58

सुमतिर्नाम संप्रोक्ता सा वृद्धा युवतीति च । नारी पुरुषलोकेषु सर्वदैव प्रतिष्ठिता

Se declara que su nombre es Sumati; se la llama a la vez anciana y joven doncella. Este principio femenino permanece siempre establecido entre los mundos de los hombres.

Verse 59

लज्जा तस्याः प्रकर्तव्या अन्यच्चैव वदाम्यहम् । मातरं वै प्रवक्ष्यामि या त्वया परिकीर्तिता

Su modestia debe ser preservada. Y aún te diré algo más: ahora hablaré de la Madre que tú has mencionado.

Verse 60

प्राणिनामंगदेशेषु सदैव चेतना स्थिता । परज्ञानप्रदा या च सा प्रज्ञा परिकथ्यते

En los miembros corporales de los seres, la conciencia permanece siempre; y aquello que otorga el conocimiento superior se llama prajñā, la verdadera sabiduría.

Verse 61

प्रज्ञा माता समाख्याता प्राणिनां पालनाय सा । संस्थिता सर्वलोकेषु पोषणाय हिताय वा

La sabiduría (prajñā) es llamada la Madre, pues protege a los seres. Ella mora en todos los mundos, nutriéndolos y velando por su bienestar.

Verse 62

सुमतिर्नाम या प्रोक्ता सा माता परिकथ्यते । संसारद्वारमार्गाणि यानि रूपाणि नित्यशः

Aquella que es declarada con el nombre de Sumati es descrita como la Madre; y se enuncian las formas que, siempre, son los senderos hacia la ‘puerta’ del saṃsāra, la existencia mundana.

Verse 63

भवंति मातरो ह्येता बहुदुःखप्रदर्शिकाः । मातृरूपं समाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

En verdad, éstas llegan a ser ‘madres’, pero muestran muchas clases de sufrimiento. He explicado la naturaleza de la maternidad; ¿qué más puedo decirte?

Verse 64

आत्मोवाच । भवान्को हि समायातो मम संतापनाशकः । विस्तरेण समाख्याहि स्वरूपमात्मनः स्वयम्

Dijo el Sí mismo: «¿Quién eres tú, que has venido aquí como quien disipa mi aflicción? Expón con amplitud tu verdadera naturaleza—tu forma—tú mismo».

Verse 65

वीतराग उवाच । यस्मात्कामानि वर्तंते निराशाः सर्व एव ते । यं दुष्टत्वान्न पश्यंति कर्माण्येतानि नान्यथा

Vītarāga dijo: «Puesto que los deseos siguen brotando, todos ellos quedan en verdad sin esperanza. Por su maldad no perciben la Verdad; tales son estas acciones, y no de otro modo».

Verse 66

यत्समीपं हि नायाति आशा चैव कदाचन । क्रोधो लोभस्तथा मोहो यद्भयात्प्रलयं गताः

Aquel a quien ni siquiera el deseo se acerca jamás; por temor a Él, la ira, la codicia y la ilusión han ido a su destrucción.

Verse 67

वीतरागोस्मि भद्रं ते विवेको मम बांधवः । आत्मोवाच । कीदृशोऽसौ तव भ्राता विवेको नाम नामतः

«Soy Vītarāga, libre de apego—bendición para ti. Viveka, el Discernimiento, es mi pariente». Dijo el Sí mismo: «¿Cómo es ese hermano tuyo, llamado por nombre “Viveka”?»

Verse 68

तस्य त्वं लक्षणं ब्रूहि भ्रातुरात्मन एव च । वीतराग उवाच । तस्यैव लक्षणं रूपं न वदामि तवाग्रतः

«Dime sus señales distintivas—las de tu hermano, y también su propia naturaleza». Vītarāga dijo: «No declararé ante ti sus características y su forma».

Verse 69

भ्रातुस्तस्य महाभाग आह्वानं च करोम्यहम् । भोभो विवेक मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु

Oh noble señor, también llamaré a ese hermano. ¡Eh, Viveka, hermano mío, escucha las palabras de ambos!

Verse 70

एह्येहि सुमहाभाग मम स्नेहान्महामते । कश्यप उवाच । शांतिक्षमाभ्यां संयुक्तो भार्याभ्यां च समागतः

«Ven, ven, oh muy afortunado, por mi afecto, oh sabio de gran mente». Dijo Kaśyapa: «Llegó acompañado de sus dos esposas, Śānti y Kṣamā».

Verse 71

सर्वदृक्सर्वगो व्यापी सर्वतत्त्वपरायणः । संदेहानां च सर्वेषां यो रिपुर्ज्ञानवत्सलः

Él es el Señor que todo lo ve y todo lo penetra, presente en todas partes, consagrado a la verdad suprema; enemigo de toda duda, y sin embargo amante del verdadero conocimiento.

Verse 72

धारणा धीश्च द्वे पुत्र्यौ तस्यैव हि महात्मनः । तस्य योगः सुतो ज्येष्ठो मोक्षो यस्य महागुरुः

Dhāraṇā y Dhī fueron en verdad las dos hijas de aquel magnánimo. Su hijo mayor fue Yoga, y su gran maestro fue Mokṣa, la Liberación.

Verse 73

निर्मलो निरहंकारो निराशो निष्परिग्रहः । सर्ववेलाप्रसन्नात्मा गतद्वंद्वो महामतिः

Es inmaculado y sin ego, sin anhelo y sin posesión; en todo momento su ser interior permanece sereno, más allá de los pares de opuestos, verdaderamente de gran mente.

Verse 74

स विवेकः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः । यस्यामात्यौ महात्मानौ धर्मसत्यौ महामती

Llegó aquel sabio y discernidor, adornado con virtudes como joyas; y en ese reino había dos ministros de gran alma, firmes en el dharma y la verdad, y de elevada inteligencia.

Verse 75

क्षमाशांतिसमायुक्तः स विवेकः समागतः । वीतरागमुवाचेदमाहूतोहं समागतः

Dotado de perdón y de paz interior, llegó Viveka, el Discernimiento. Entonces Vītarāga dijo: «Habiendo sido llamado, he venido».

Verse 76

तद्भ्रातः कारणं सर्वं कथ्यतां हि ममाग्रतः । यमाश्रित्य त्वयाद्यैव कृतमाह्वानमेव मे

Por tanto, hermano, dime claramente ante mí toda la razón, en la que te apoyaste para convocarme hoy mismo.

Verse 77

वीतराग उवाच । पुमान्स्थितो यः पुरतो महापाशैर्नियंत्रितः । मोहस्य बाणैः संभ्रांतः संसारस्य च बंधनैः

Vītarāga dijo: «Un hombre está de pie delante, sujetado por poderosos lazos; turbado por las flechas del engaño (moha) y atado por las cadenas del saṃsāra».

Verse 78

सर्वस्य व्यापकः स्वामी अयमात्मा ममैव च । पंचतत्त्वैः समाविष्टो ज्ञानध्यानविवर्जितः

Este Ātman es el Señor que todo lo penetra, de todos, y en verdad también mi propio Ser; pero, envuelto por los cinco elementos, permanece falto de conocimiento y de meditación (dhyāna).

Verse 79

पृच्छतामेनमात्मानं भवांस्तत्त्वेषु पंडितः । वीतरागवचः श्रुत्वा विवेको वाक्यमब्रवीत्

«Tú, versado en los principios verdaderos, debes interrogar a este mismo Sí mismo.» Al oír las palabras del desapegado, Viveka respondió.

Verse 80

विवेक उवाच । सुखेन स्थीयते देव भवता विश्वनायक । आगते त्वयि संसारे किं किं भुक्तं सुखं स्वयम्

Dijo Viveka: «Oh Señor, oh guía del universo: al morar aquí con sosiego, tras entrar en esta existencia mundana, ¿qué placeres has gozado tú mismo, y de qué modos?»

Verse 81

आत्मोवाच । गर्भवासो महद्दुःखमसह्यं दारुणं मया । भुक्तमेव महाप्राज्ञ ज्ञानहीनेन वै सदा

El Sí mismo dijo: «La morada en el vientre es un gran sufrimiento, insoportable y terrible, que en verdad he soportado, oh muy sabio, siempre falto del conocimiento verdadero.»

Verse 82

देहेपि ज्ञानविभ्रष्टः सोहं जातो ह्यनेकधा । बाल्यावस्थां गतेनाथ कृत्याकृत्यं कृतं मया

Aun en este mismo cuerpo, me aparté del verdadero conocimiento y así nací una y otra vez de muchas maneras. Oh Señor, al entrar en la niñez, cometí tanto lo que debía hacerse como lo que no debía hacerse.

Verse 83

तारुण्येन कृता क्रीडा भुक्ता भार्या ह्यनेकशः । वार्धकं प्राप्य संतप्तः पुत्रशोकादिभिस्तथा

En la juventud jugó en los deleites; una y otra vez gozó de su esposa. Mas al llegar la vejez, quedó afligido, así también por el dolor por el hijo y otras penas.

Verse 84

भार्यादीनां वियोगैस्तु दग्धोस्म्यहमहर्निशम् । दुःखैरनेकसंवर्णैः संतप्तोस्मि दिनेदिने

Por la separación de mi esposa y de los demás, ardo día y noche. Afligido por penas de muchas clases, soy atormentado día tras día.

Verse 85

दिवारात्रौ महाप्राज्ञ न विंदामि सुखं क्वचित् । एवं दुःखै सुसंतप्तः किं करोमि महामते

Oh sapientísimo, de día y de noche no hallo dicha en parte alguna. Así, abrasado por los sufrimientos, oh sabio de gran ánimo, ¿qué he de hacer?

Verse 86

तमुपायं वदस्वैव सुखं विंदामि येन वै । अस्मात्संसारजालौघान्मोचयाद्य सुबंधनात्

Dime ese mismo medio por el cual pueda yo alcanzar en verdad la paz, y por el cual sea liberado hoy del vasto torrente de la red del saṃsāra, de esta atadura que me encadena.

Verse 87

विवेक उवाच । भवाञ्छुद्धोसि निर्द्वन्द्वो ह्यपापोसि जगत्पते । एनं गच्छ महात्मानं वीतरागं सुखप्रदम्

Dijo Viveka: «Oh Señor del mundo, eres puro, libre de toda dualidad y sin pecado. Ve a ese magnánimo, desapegado, que otorga dicha».

Verse 88

निःसंशयं त्वया दृष्टं नग्नमाचारवर्जितम् । सुखप्रदर्शको ह्येष सर्वसंतापनाशकः

Sin duda, has visto a uno desnudo y falto de la debida conducta. Y, sin embargo, él muestra el camino de la dicha y destruye toda clase de tormento.

Verse 89

एवमाकर्ण्य शुद्धात्मा वीतरागं गतः पुनः । तमुवाच श्वसन्दीनः श्रूयतां वचनं मम

Al oír esto, el de alma pura volvió a quedar libre de apego. Entonces Śvasandīna le dijo: «Escucha mis palabras».

Verse 90

सुखं विंदामि येनाहं तं मार्गं मम दर्शय । एवमस्तु महाप्राज्ञ करिष्ये वचनं तव

Muéstrame el sendero por el cual pueda alcanzar la dicha. «Así sea, oh sapientísimo; haré conforme a tu palabra».

Verse 91

पुनर्गच्छ विवेकं हि सुखवार्ता कृता त्वया । सुखमार्गस्य वै वक्ता तव एष भविष्यति

Vuelve de nuevo, oh Viveka; has transmitido el mensaje del bienestar. En verdad, él será tu maestro respecto del camino de la dicha.

Verse 92

वीतरागेण पुण्येन प्रेषितो गतवान्प्रभुः । तमुवाच महात्मानं विवेकं शुद्धसत्तमम्

Enviado por el mérito del desapegado, el Señor partió y se puso en camino. Luego habló a aquel magnánimo: Viveka, el más puro en su bondad.

Verse 93

सुखं मे दर्शय त्वं हि वीतरागेण प्रेषितः । भवच्छरणमापन्नो रक्ष संसारदारुणात्

Muéstrame el camino de la paz y la dicha, pues has sido enviado por el desapasionado. Me he refugiado en ti: protégeme del terrible ciclo de la existencia mundana.

Verse 94

विवेक उवाच । ज्ञानं गच्छमहाप्राज्ञ स ते सर्वं वदिष्यति । आत्मा तथोक्तः संप्राप्तो यत्र ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

Dijo Viveka: «Oh gran sabio, ve a Jñāna; él te lo dirá todo. Así instruido, el Sí mismo ha llegado al lugar donde el conocimiento está firmemente establecido».

Verse 95

भोभो ज्ञान महातेजः सर्वभावप्रदर्शक । शरणं त्वामहं प्राप्तः सुखमार्गं प्रदर्शय

«¡Oh Jñāna, de gran resplandor, revelador de todas las realidades! A ti he llegado en busca de refugio; muéstrame el sendero del verdadero bienestar y de la paz.»

Verse 96

ज्ञानमुवाच । भृत्योहं तव लोकेश त्वं मां वेत्सि न सुव्रत । मया ध्यानेन वै पूर्वं वारितस्त्वं पुनःपुनः

Jñāna dijo: «Oh Señor de los mundos, soy tu siervo; y sin embargo no me reconoces, oh tú de noble voto. Antes, mediante la meditación, te contuve repetidas veces, una y otra vez.»

Verse 97

पंचात्मकानां संगेन आपदं प्राप्तवान्भवान् । ध्यानं गच्छ महाप्राज्ञ स ते दाता सुखस्य च

Por la compañía de los cinco constituyentes has caído en la desgracia. Ve a la meditación, oh muy sabio; ella será también para ti dadora de dicha.»

Verse 98

ज्ञानेन प्रेषितो ह्यात्मा ध्यानमाश्रित्य संस्थितः । सुखमत्यंतसिद्धं च ध्यानं मे दर्शयस्व ह

En verdad, el Sí mismo—impulsado por el conocimiento—permanece establecido al acogerse a la meditación. Muéstrame esa meditación, supremamente perfecta y colmada de dicha.»

Verse 99

भवच्छरणमायातं मामेवं परिरक्षय । एवं संभाषितं तस्य ध्यानमाकर्ण्य तद्वचः

«He venido a refugiarme a tus pies: protégeme así». Al oír estas palabras dirigidas a él, las escuchó con atención y las llevó a su mente en contemplación.

Verse 100

समुवाच पुनश्चापि तमात्मानं प्रहृष्टवान् । नैव त्याज्योस्म्यहं तात सर्वकर्मसुनिश्चितः

Regocijado, habló de nuevo a su propio ser: «Hijo querido, no debo ser abandonado en absoluto; en toda acción permanezco firmemente resuelto».

Verse 101

त्वयैव वीतरागेण विवेकेन सदैव हि । ध्यानयुक्तो भवस्व त्वमात्मानमवलोकय

En verdad, por tu propio desapego y tu constante discernimiento, mantente unido a la meditación; contempla y examina tu propio Ser.

Verse 102

आत्मवांस्त्वं स्थिरो भूत्वा निरातंको विकल्पितः । यथा दीपो निवातस्थः कज्जलं वमते स्थिरः

Sé dueño de ti mismo; mantente firme, libre de angustia y de vacilación. Pues, como una lámpara en un lugar sin viento, cuando está estable, expulsa el hollín, así la firmeza arroja la impureza interior.

Verse 103

तथा दोषान्प्रज्वलित्वा निर्वाणं हि प्रयास्यति । एकांतस्थो निराहारो मिताशी भव सर्वदा

Así, tras encender y consumir las faltas, en verdad se alcanza el nirvāṇa. Habita en soledad, ayuna y sé siempre moderado en el comer.

Verse 104

निर्द्वंद्वः शब्दसंहीनो निश्चलो ह्यासने स्थितः । आत्मानमात्मना ध्यायन्ममैव स्थिरबुद्धिना

Libre de los pares de opuestos, retraído del sonido, inmóvil y firmemente asentado en la postura, medita en el Sí mismo por el Sí mismo, con entendimiento estable, consagrado sólo a Mí.

Verse 105

प्राप्स्यसे परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्

Alcanzarás la morada suprema: el más alto estado de Viṣṇu.