Adhyaya 64

Verse 1

पिप्पलौवाच । पितुःप्रसादभावाद्वै यदुना सुखमुत्तमम् । कथं प्राप्तं सुभुक्तं च तन्मे विस्तरतो वद

Pippala dijo: «Por el benévolo favor de tu padre, la suprema dicha que alcanzó Yadu—¿cómo se obtuvo y cómo se disfrutó rectamente? Dímelo con detalle».

Verse 2

कस्मात्पापप्रभावं च रुरुर्भुंक्ते द्विजोत्तम । सकलं विस्तरेणापि वद मे कुंडलात्मज

Oh el mejor de los brāhmaṇas, ¿por qué razón la criatura llamada Ruru padece el fruto nacido del pecado? Dime también todo el asunto con amplitud, oh hijo de Kuṇḍala.

Verse 3

सुकर्मोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं पापनाशनम् । नहुषस्य सुपुण्यस्य ययातेश्च महात्मनः

Sukarma dijo: «Escuchad; relataré una historia que destruye el pecado: la de Nahuṣa, de gran mérito, y la de Yayāti, magnánimo».

Verse 4

सोमवंशात्प्रभूतो हि नहुषो मेदिनीपतिः । दानधर्माननेकांश्च चका रह्यतुलानपि

De la dinastía lunar surgió en verdad Nahusha, señor de la tierra; y realizó muchas obras de caridad y de dharma, sin igual en su medida.

Verse 5

मखानामश्वमेधानामियाज शतमुत्तमम् । वाजपेयशतं चापि अन्यान्यज्ञाननेकधा

Ofreció cien excelentes sacrificios Aśvamedha; y asimismo cien ritos Vājapeya, junto con muchos otros sacrificios de diversas clases.

Verse 6

आत्मनः पुण्यभावेन इंद्रलोकमवाप सः । पुत्रं धर्मगुणोपेतं प्रजापालं चकार सः

Por el mérito de su propia disposición virtuosa alcanzó el mundo de Indra; y nombró a su hijo, dotado de cualidades de dharma, como protector y regidor del pueblo.

Verse 7

ययातिं सत्यसंपन्नं धर्मवीर्यं महामतिम् । एंद्रं पदं गतो राजा तस्य पुत्रः पदे स्वके

El rey Yayāti, colmado de verdad, de valor conforme al dharma y de gran mente, alcanzó la dignidad celestial semejante a la de Indra; y su hijo permaneció firme en su propio puesto legítimo.

Verse 8

ययातिः सत्यसंपन्नः प्रजा धर्मेण पालयेत् । स्वयमेव प्रपश्येत्स प्रजाकर्माणि तान्यपि

Dotado de veracidad, el rey Yayāti debe gobernar a sus súbditos mediante el dharma; y él mismo debe observar directamente también las acciones del pueblo.

Verse 9

याजयामास धर्मज्ञः श्रुत्वा धर्ममनुत्तमम् । यज्ञतीर्थादिकं सर्वं दानपुण्यं चकार सः

Habiendo oído la insuperable enseñanza del dharma, aquel conocedor de la rectitud hizo celebrar sacrificios; y cumplió cuanto atañe a los sagrados lugares del yajña y al mérito piadoso de la caridad.

Verse 10

राज्यं चकार मेधावी सत्यधर्मेण वै तदा । यावदशीतिसहस्राणि वर्षाणां नृपनंदनः

Entonces aquel príncipe sabio gobernó el reino conforme al dharma de la verdad, durante ochenta mil años.

Verse 11

तावत्कालं गतं तस्य ययातेस्तु महात्मनः । तस्य पुत्राश्च चत्वारस्तद्वीर्यबलविक्रमाः

Para entonces, había transcurrido la vida del magnánimo Yayāti. Tenía cuatro hijos, célebres por su valor, fuerza y hazañas.

Verse 12

तेषां नामानि वक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । तस्यासीज्ज्येष्ठपुत्रस्तु रुरुर्नाम महाबलः

Voy a decirte sus nombres: escucha con la mente concentrada. Su hijo mayor se llamaba Ruru, de gran fuerza.

Verse 13

पुरुर्नाम द्वितीयोऽभूत्कुरुश्चान्यस्तृतीयकः । यदुर्नाम स धर्मात्मा चतुर्थो नृपतेः सुतः

El segundo se llamaba Puru; el tercero, Kuru. El cuarto, de alma justa, se llamaba Yadu: todos eran hijos del rey.

Verse 14

एवं चत्वारः पुत्राश्च ययातेस्तु महात्मनः । तेजसा पौरुषेणापि पितृतुल्यपराक्रमाः

Así, el magnánimo Yayāti tuvo cuatro hijos, iguales a su padre en valor, tanto en esplendor como en varonil pujanza.

Verse 15

एवं राज्यं कृतं तेन धर्मेणापि ययातिना । तस्य कीर्तिर्यशो भावस्त्रैलोक्ये प्रचुरोभवत्

Así, Yayāti gobernó el reino conforme al dharma; y su fama—su gloria y noble renombre—se hizo abundante en los tres mundos.

Verse 16

विष्णुरुवाच । एकदा तु द्विजश्रेष्ठो नारदो ब्रह्मनंदनः । एंद्रं लोकं गतो राजन्द्रष्टुं चैव पुरंदरम्

Viṣṇu dijo: Una vez, oh Rey, el mejor de los dvija—Nārada, el amado hijo de Brahmā—fue al mundo de Indra para ver al propio Purandara.

Verse 17

सहस्राक्षस्ततोपश्यद्धुताशनसमप्रभम् । देवो विप्रं समायांतं सर्वज्ञं ज्ञानपंडितम्

Entonces Sahasrākṣa (Indra) vio acercarse a un brāhmaṇa, resplandeciente como fuego ardiente, verdaderamente omnisciente y sabio maestro del conocimiento sagrado.

Verse 18

पूजितं मधुपर्काद्यैर्भक्त्या नमितकंधरः । निवेश्य चासने पुण्ये पप्रच्छ मुनिपुंगवम्

Habiéndolo honrado con devoción con ofrendas como el madhuparka, e inclinando el cuello en reverencia, lo sentó en un asiento sagrado y preguntó a aquel excelso muni.

Verse 19

इंद्र उवाच । कस्मादागमनं तेद्य किमर्थमिह चागतः । किं ते हि सुप्रियं विप्र करोम्यद्य महामुने

Indra dijo: «¿Por qué has venido hoy y con qué propósito has llegado aquí? Oh brāhmaṇa, oh gran sabio: ¿qué es lo más grato que puedo hacer por ti en este día?»

Verse 20

नारद उवाच । देवराज कृतं सर्वं भक्त्या यच्च प्रभाषितम् । संतुष्टोस्मि महाप्राज्ञ प्रश्नोत्तरं वदाम्यहम्

Nārada dijo: «Oh rey de los dioses, estoy complacido con todo lo que has hecho y con lo que has dicho con devoción. Oh sapientísimo, ahora expondré las respuestas a tus preguntas.»

Verse 21

महीलोकात्सुसंप्राप्तः सांप्रतं तव मंदिरम् । त्वामन्वेष्टुं समायातो दृष्ट्वा नाहुषमेव च

Habiendo llegado a salvo desde el mundo terrenal, ahora he arribado a tu templo. He venido a buscarte, y también he visto al propio Nahuṣa.

Verse 22

इंद्र उवाच । सत्यधर्मेण को राजा प्रजाः पालयते सदा । सर्वधर्मसमायुक्तः श्रुतवाञ्ज्ञानवान्गुणी

Indra dijo: «¿Qué rey, por el dharma de la verdad, protege siempre a sus súbditos—dotado de toda virtud del dharma, versado en la śruti, sabio y de nobles cualidades?»

Verse 23

पृथिव्यामस्ति को राजा वेदज्ञो ब्राह्मणप्रियः । ब्रह्मण्यो वेदविच्छूरो यज्वा दाता सुभक्तिमान्

¿Quién en la tierra es ese rey—conocedor de los Vedas, amante de los brāhmaṇas; defensor de la ley sagrada, resplandeciente por la sabiduría védica; celebrante de yajñas, generoso dador y dotado de excelente devoción?

Verse 24

नारद उवाच । एभिर्गुणैस्तु संयुक्तो नहुषस्यात्मजो बली । यस्य सत्येन वीर्येण सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः

Dijo Nārada: Dotado de estas virtudes estaba el poderoso hijo de Nahuṣa; por su verdad y su heroico vigor, todos los mundos permanecen firmemente establecidos.

Verse 25

भवादृशो हि भूर्लोके ययातिर्नहुषात्मजः । भवान्स्वर्गे स चैवास्ति भूतले भूतिवर्धनः

En la tierra hay en verdad uno como tú: Yayāti, hijo de Nahuṣa. Tú estás en el cielo, y él está asimismo en el suelo, acrecentador de prosperidad.

Verse 26

पितुः श्रेष्ठो महाराज ह्यश्वमेधशतं तथा । वाजपेयशतं चक्रे ययातिः पृथिवीपतिः

Oh gran rey, Yayāti—señor de la tierra—superó a su padre, pues realizó cien sacrificios Aśvamedha y asimismo cien sacrificios Vājapeya.

Verse 27

दत्तान्यनेकरूपाणि दानानि तेन भक्तितः । गवां लक्षसहस्राणि गवां कोटिशतानि च

Con devoción, otorgó dones de muchas clases: decenas de miles de vacas, e incluso cientos de crores de vacas también.

Verse 28

कोटिहोमांश्चकाराथ लक्षहोमांस्तथैव च । भूमिदानादि दानानि ब्राह्मणेभ्योददाच्च यः

Realizó ofrendas de fuego en número de crores, y asimismo en número de lakhs; y también dio dones—comenzando por la donación de tierras—a los brāhmaṇas.

Verse 29

सर्वं येन स्वरूपं हि धर्मस्य परिपालितम् । एवं गुणैः समायुक्तो ययातिर्नहुषात्मजः

Aquel por quien la esencia misma del dharma fue plenamente custodiada en todo sentido: así, colmado de virtudes, era Yayāti, hijo de Nahuṣa.

Verse 30

वर्षाणां तु सहस्राणि अशीतिर्नृपसत्तमः । राज्यं चकार सत्येन यथा दिवि भवानिह

Oh el mejor de los reyes, durante ochenta mil años gobernó su reino con veracidad, tal como tú gobiernas aquí en la tierra, como si fuera en el cielo.

Verse 31

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य देवेंद्रो नारदात्स मुनीश्वरात् । समालोच्य स मेधावी संभीतो धर्मपालनात्

Dijo Sukarmā: Al oír esto de Nārada, señor entre los sabios, Indra, rey de los dioses, lo meditó; y aquel prudente sintió temor por la custodia del dharma.

Verse 32

शतयज्ञप्रभावेण नहुषो हि पुरा मम । एंद्रं पदं गतो वीरो देवराजोभवत्पुरा

Por el poder de realizar cien sacrificios, el héroe Nahuṣa, de mi linaje, alcanzó antaño el puesto de Indra y llegó a ser el rey de los dioses.

Verse 33

शची बुद्धिप्रभावेण पदभ्रष्टो व्यजायत । तादृशोयं महाराजः पितुस्तुल्यपराक्रमः

Por el poder del discernimiento de Śacī, fue levantado de su caída y restituido a su justo estado. Tal es este gran rey, igual en valor a su padre.

Verse 34

प्राप्स्यते नात्र संदेहः पदमैंद्रं न संशयः । येन केनाप्युपायेन तं भूपं दिवमानये

Lo alcanzará, sin duda alguna; ciertamente llegará al estado de Padma-Indra, sin cuestión. Por cualquier medio, llevad a ese rey al cielo.

Verse 35

इत्येवं चिंतयामास तस्माद्भीतः सुरेश्वरः । भूपालस्य नृपश्रेष्ठ ययातेः सुमहद्भयात्

Pensando así, el Señor de los dioses se llenó de temor—oh el mejor de los reyes—por el grandísimo espanto causado por el rey Yayāti.

Verse 36

तमानेतुं ततो दूतं प्रेषयामास देवराट् । नहुषस्य विमानं तु सर्वकामसमन्वितम्

Entonces el rey de los dioses envió un mensajero para traerlo. Y el carro aéreo de Nahusha estaba provisto de todo deleite deseable.

Verse 37

सारथिं मातलिं नाम विमानेन समन्वितम् । गतो हि मातलिस्तत्र यत्रास्ते नहुषात्मजः

Mātali, el auriga—provisto de un carro celestial—fue en verdad allí, al lugar donde moraba el hijo de Nahusha.

Verse 38

प्रहितः सुरराजेन समानेतुं महामतिम् । सभायां वर्त्तमानस्तु यथा इंद्र प्रःशोभते

Enviado por el rey de los dioses para traer a aquel de gran entendimiento, se presentó en la asamblea, resplandeciendo con esplendor, como el mismo Indra.

Verse 39

तथा ययातिर्धर्मात्मा स्वसभायां विराजते । तमुवाच महात्मानं राजानं सत्यभूषणम्

Así Yayāti, de alma justa, resplandecía en su propia asamblea real. Entonces se dirigió a aquel gran rey, cuyo ornamento era la verdad.

Verse 40

सारथिर्देवराजस्य शृणु राजन्वचो मम । प्रहितो देवराजेन सकाशं तव सांप्रतम्

Soy el auriga del Rey de los dioses. Escucha, oh rey, mis palabras: ahora he sido enviado por el Señor de los dioses a tu presencia.

Verse 41

यद्ब्रूते देवराजस्तु तत्सर्वं सुमनाः कुरु । आगंतव्यं त्वया देव एंद्रं लोकं हि नान्यथा

Cuanto ordene el Rey de los dioses, cúmplelo todo con ánimo gozoso. Debes en verdad venir, oh ser divino, al mundo de Indra; no hay otro camino.

Verse 42

पुत्रे राज्यं विसृज्यैव कृत्वा चांतेष्टिमुत्तमाम् । इलो राजा महातेजा वसते नहुषात्मज

Habiendo entregado el reino a su hijo y realizado los excelentes ritos funerarios, el rey Ila—de gran esplendor, hijo de Nahusha—pasó a morar allí.

Verse 43

पुरूरवा महावीर्यो विप्रचित्तिर्महामनाः । शिबिर्वसति तत्रैव मनुरिक्ष्वाकु भूपतिः

Allí moran Purūravas, de gran valor; Vipracitti, de noble mente; y Śibi; y allí también residen Manu e Ikṣvāku, el rey soberano.

Verse 44

सगरो नाम मेधावी नहुषश्च पिता तव । ऋतवीर्यः कृतज्ञश्च शंतनुश्च महामनाः

Sagara fue un rey sabio; Nahusha fue tu padre. Ṛtavīrya fue agradecido, y también Śaṃtanu fue de gran corazón.

Verse 45

भरतो युवनाश्वश्च कार्तवीर्यो नरेश्वरः । यज्ञानाहृत्य बहुधा मोदंते दिवि भूभृतः

Bharata, Yuvanāśva y Kārtavīrya —señor de los hombres—, habiendo traído los frutos de muchos yajñas, se regocijan en el cielo de múltiples maneras, oh rey.

Verse 46

अन्ये चैव तु राजानो यज्ञकर्मसु तत्पराः । सर्वे ते दिवि चेंद्रेण मोदंते स्वेन कर्मणा

Y otros reyes también, entregados a las obras del yajña: todos ellos se regocijan en el cielo junto con Indra, por el mérito de sus propios actos.

Verse 47

त्वं पुनः सर्वधर्मज्ञः सर्वधर्मेषु संस्थितः । शक्रेण सह मोदस्व स्वर्गलोके महीपते

Y tú, oh rey, conocedor de todo dharma y firme en cada deber justo, regocíjate en el mundo celestial junto con Śakra (Indra), oh señor de la tierra.

Verse 48

ययातिरुवाच । किं मया तत्कृतं कर्म येन मय्यर्थिता तव । इंद्रस्य देवराजस्य तत्सर्वं मे वदस्व च

Yayāti dijo: «¿Qué acto he realizado por el cual has venido a mí con una súplica? Dímelo todo: el asunto referente a Indra, rey de los dioses».

Verse 49

मातलिरुवाचमातलि उपरि टिप्पणी । यदशीतिसहस्राणि वर्षाणां हि त्वया नृप । दानपुण्यादिकं कर्म यज्ञैस्तु परिसाधितम्

Dijo Mātali: «Oh rey, durante ochenta mil años has cumplido debidamente obras meritorias—como la caridad y otros actos piadosos—por medio de los yajñas»

Verse 50

दिवं गच्छ महाराज कर्मणा स्वेन भूपते । सखित्वं देवराजेन कुरु गच्छ सुरालयम्

Oh gran rey, soberano de la tierra: por tu propio karma ve al cielo. Haz amistad con el rey de los devas; ve a la morada de los suras.

Verse 51

पंचात्मकं शरीरं च भूमौ त्यज महामते । दिव्यरूपं समास्थाय भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान्

Oh magnánimo, deja en la tierra este cuerpo hecho de los cinco elementos. Asumiendo una forma divina, goza de los placeres acordes al deseo de tu mente.

Verse 52

यथायथा कृता भूमौ यज्ञा दानं तपश्च ते । तथातथा स्वर्गभोगाः प्रार्थयंते नरेश्वर

Oh señor de los hombres, en la medida en que en la tierra se realizan yajñas, dones (dāna) y austeridades (tapas), en esa misma medida se buscan y se alcanzan los goces del cielo.

Verse 53

ययातिरुवाच । येन कायेन सिध्येत सुकृतं दुष्कृतं भुवि । मातले तत्कथं त्यक्त्वा गच्छेल्लोकमुपार्जितम्

Dijo Yayāti: «Con el cuerpo con el que en la tierra se consuman el mérito y el demérito, oh Mātali, ¿cómo puede uno abandonar ese mismo cuerpo y aun así ir al mundo que ha ganado?»

Verse 54

मातलिरुवाच । यत्रैवोपार्जितं कायं पंचात्मकमिदं नृप । तत्तत्रैव परित्यज्य दिव्येनैव व्रजंति तम्

Dijo Mātali: Oh rey, dondequiera que se adquiere este cuerpo de cinco elementos, allí mismo se abandona; y luego, sólo con un cuerpo divino y sutil, avanzan hacia aquel reino.

Verse 55

इतरे मानवाः सर्वे पापपुण्यप्रसाधकाः । तेऽपि कायं परित्यज्य अधऊर्ध्वं व्रजंति वै

Todos los demás seres humanos, moldeados por el pecado y el mérito, también, tras abandonar el cuerpo, en verdad van ya hacia abajo o hacia arriba.

Verse 56

ययातिरुवाच । पंचात्मकेन कायेन सुकृतं दुष्कृतं नराः । उत्पाद्यैव प्रयांत्येव अधऊर्ध्वं तु मातले

Dijo Yayāti: Con el cuerpo hecho de los cinco elementos, los hombres producen mérito y demérito; y, habiéndolos producido, parten—ya hacia abajo ya hacia arriba, oh Mātali.

Verse 57

को विशेषो हि धर्मज्ञ भूमौ कायं परित्यजेत् । पापपुण्यप्रभावाद्वै कायस्य पतनं भवेत्

Oh conocedor del dharma, ¿qué distinción especial hay en dejar el cuerpo sobre la tierra? En verdad, por la influencia del pecado y del mérito acontece la caída del cuerpo.

Verse 58

दृष्टांतो दृश्यते सूत प्रत्यक्षं मर्त्यमंडले । विशेषं नैव पश्यामि पापपुण्यस्य चाधिकम्

Oh Sūta, un ejemplo se ve claramente aquí en el mundo de los mortales; pero no percibo ninguna distinción especial, mayor, entre el pecado y el mérito.

Verse 59

सत्यधर्मादिकं कर्म येन कायेन मानवः । समर्जयति वै मर्त्यस्तं कस्माद्विप्रसर्जयेत्

¿Por qué habría un mortal de desechar ese mismo cuerpo por el cual el ser humano practica obras como la veracidad y el dharma, y así acumula mérito?

Verse 60

आत्मा कायश्च द्वावेतौ मित्ररूपावुभावपि । कायं मित्रं परित्यज्य आत्मा याति सुनिश्चितः

El Ser (Ātman) y el cuerpo: estos dos son, en verdad, como amigos. Sin embargo, el Ātman ciertamente parte, dejando atrás al amigo corporal.

Verse 61

मातलिरुवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्कायं त्यक्त्वा प्रयाति सः । संबंधो नास्ति तेनापि समं कायेन चात्मनः

Mātali dijo: «Es verdad lo que has dicho, oh Rey. Tras abandonar el cuerpo, él se marcha. Por ello, no hay vínculo real entre ese ser que parte y el cuerpo, ni el cuerpo es lo mismo que el Ātman».

Verse 62

यस्मात्पंचत्वरूपोऽयं संधिजर्जरितः सदा । जरया पीड्यमानस्तु व्याधिभिर्दूषितः सदा

Porque este cuerpo es de naturaleza quíntuple, sus articulaciones están siempre gastadas; es continuamente oprimido por la vejez y siempre manchado por las enfermedades.

Verse 63

जरादोषैः प्रभग्नोऽसौ अत्र स्थातुं स नेच्छति । आकुलव्याकुलो भूत्वा जीवस्त्यक्त्वा प्रयाति सः

Aplastado por los males de la vejez, ya no desea permanecer aquí. Presa de gran agitación y confusión, el jīva se marcha, abandonando el cuerpo.

Verse 64

सत्येन धर्मपुण्यैश्च दानैर्नियमसंयमैः । अश्वमेधादिभिर्यज्ञैस्तीर्थैः संयमनैस्तथा

Por la veracidad; por obras justas y meritorias; por la caridad; por votos y autodominio; por sacrificios (yajñas) como el Aśvamedha; por los tīrthas, lugares santos de peregrinación; y asimismo por disciplinas de contención—(se alcanza el mérito espiritual deseado).

Verse 65

सुपुण्यैः सुकृतैश्चान्यैर्जरा नैव प्रधार्यते । पातकैश्च महाराज द्रवते कायमेव सा

Ni aun con abundante mérito y otras buenas obras puede realmente contenerse la vejez; pero por los pecados, oh gran rey, ella derrite incluso el propio cuerpo.

Verse 66

ययातिरुवाच । कस्माज्जरा समुत्पन्ना कस्मात्कायं प्रपीडयेत् । मम विस्तरतस्त्वं च वक्तुमर्हसि सत्तम

Yayāti dijo: «¿De dónde nace la vejez y por qué aflige al cuerpo? Explícamelo con detalle, oh el mejor de los virtuosos».

Verse 67

मातलिरुवाच । हंत ते वर्णयिष्यामि जरायाः परिकारणम् । यस्माच्चेयं समुद्भूता कायमध्ये नृपोत्तम

Mātali dijo: «Ven, te describiré la causa profunda de la vejez, cómo surge dentro del cuerpo, oh el mejor de los reyes».

Verse 68

पंचभूतात्मकः कायो विषयैः पंचभिः श्रितः । यदात्मा त्यजते राजन्स कायः परिधक्ष्यते

El cuerpo está constituido por los cinco grandes elementos y se sostiene en los cinco objetos de los sentidos. Cuando el Ser lo abandona, oh rey, ese cuerpo queda entregado a la hoguera.

Verse 69

वह्निना दीप्यमानस्तु सरसो ज्वलते नृप । तस्माद्विजायते धूमो धूमान्मेघाश्च जज्ञिरे

Oh rey, cuando el fuego arde con fulgor, el lago mismo parece incendiarse; de ello nace el humo, y del humo nacen las nubes.

Verse 70

मेघादापः प्रवर्तंते अद्भ्यः पृथ्वी प्रकल्पते । जलमायाति साध्वी सा यथा नारी रजस्वला

De las nubes se derraman las aguas; de las aguas se configura la tierra. Esa tierra virtuosa se colma de agua, como una mujer en su tiempo menstrual.

Verse 71

तस्मात्प्रजायते गंधो गंधाद्रसो नृपोत्तम । रसात्प्रभवते चान्नमन्नाच्छुक्रं न संशयः

Por ello surge la fragancia; de la fragancia nace el sabor, oh el mejor de los reyes. Del sabor se produce el alimento, y del alimento nace el semen, sin duda alguna.

Verse 72

शुक्राद्धि जायते कायः कुरूपः काय एव च । यथा पृथ्वी सृजेद्गंधान्रसैश्चरति भूतले

En verdad, del semen nace el cuerpo: sea feo o hermoso, no deja de ser cuerpo. Así como la tierra produce fragancias y recorre la superficie con sus sabores.

Verse 73

तथा कायश्चरेन्नित्यं रसाधारो हि सर्वशः । गंधश्च जायते तस्माद्गंधाद्रसो भवेत्पुनः

Del mismo modo, debe mantenerse siempre el movimiento del cuerpo, pues el cuerpo es en todo sentido el sostén del sabor. De él nace el aroma, y del aroma vuelve a surgir el sabor.

Verse 74

तस्माज्जज्ञे महावह्निर्दृष्टांतं पश्य भूपते । यथा काष्ठाद्भवेद्वह्निः पुनः काष्ठं प्रकाशयेत्

De allí nació el gran fuego. Mira este ejemplo, oh rey: así como el fuego surge de la leña y, de nuevo, ilumina (revela) la leña.

Verse 75

कायमध्ये रसादग्निस्तद्वदेव प्रजायते । तत्र संचरते नित्यं कायं पुष्णाति भूपते

Dentro del cuerpo, del rasa—la esencia vital—nace el fuego. Allí se mueve sin cesar y nutre el cuerpo, oh rey.

Verse 76

यावद्रसस्य चाधिक्यं तावज्जीवः प्रशांतिमान् । चरित्वा तादृशं वह्निः क्षुधारूपेण वर्तते

Mientras haya abundancia de rasa, el ser viviente permanece sereno; pero, al pasar esa condición, el fuego interior actúa en forma de hambre.

Verse 77

अन्नमिच्छत्यसौ तीव्रः पयसा च समन्वितम् । प्रदानं लभते चान्नमुदकं चापि भूपते

Él desea intensamente alimento acompañado de leche; y, oh rey, recibe ofrendas: comida y también agua.

Verse 78

शोणितं चरते वह्निस्तद्वद्वीर्यं न संशयः । यक्ष्मरोगो भवेत्तस्मात्सर्वकायप्रणाशकः

El fuego recorre la sangre; del mismo modo lo hace el vīrya, la potencia vital, sin duda. De ello surge el yakṣmā, enfermedad que destruye todo el cuerpo.

Verse 79

रसाधिक्यं भवेद्राजन्नथ वह्निः प्रशाम्यति । रसेन पीड्यमानस्तु ज्वररूपोभिजायते

Oh rey, cuando hay exceso de rasa (humor vital), el fuego digestivo se apaga; y, oprimido por ese rasa, surge la fiebre en forma de enfermedad.

Verse 80

ग्रीवा पृष्ठं कटिं पायुं सर्वास्वेव तु संधिषु । आरुध्य तिष्ठते वह्निः काये वह्निः प्रवर्तते

Habiendo ascendido al cuello, la espalda, la cintura, el ano y, en verdad, a todas las articulaciones, el fuego queda allí establecido; así el fuego corporal actúa por todo el cuerpo.

Verse 81

तस्याऽधिक्यं चरेन्नित्यं कायं पुष्णाति सर्वतः । रसस्तु बंधमायाति बलरूपो भवेत्तदा

Al mantener siempre la abundancia de eso, se nutre el cuerpo por todas partes. Entonces el rasa queda bien ligado y firme, y toma la forma de fuerza.

Verse 82

अतिरिक्तो बलेनैव वीर्यान्मर्माणि चालयेत् । तेनैव जायते कामः शल्यरूपो भवेन्नृप

La potencia excesiva, movida por la sola fuerza, agita los puntos vitales del cuerpo. De esa misma agitación nace el deseo y, oh rey, se vuelve como una espina dolorosa.

Verse 83

सकामाग्निः समाख्यातो बलनाशकरो नृप । मैथुनस्य प्रसंगेन विनाशत्वं कलेवरे

Oh rey, esto se llama el fuego del deseo; es destructor de la fuerza. Por la entrega al acto sexual, el cuerpo llega a la ruina.

Verse 84

नारीं च संश्रयेत्प्राणी पीडितः कामवह्निना । मैथुनस्य प्रसंगेन मूर्छितः कामकर्शितः

El ser, atormentado por el fuego del deseo, busca amparo en una mujer; arrastrado a la ocasión de la unión carnal, desfallece, consumido por la pasión.

Verse 85

तेजोहीनो भवेत्कायो बलहानिश्च जायते । बलहीनो यदा स्याद्वै दुर्बलो वह्निनेरितः

Cuando el cuerpo queda sin el resplandor vital, surge la pérdida de fuerza; y cuando en verdad se queda sin vigor, se vuelve débil, como si el fuego lo empujara.

Verse 86

स वह्निः प्रचरेत्काये शोणितं शुक्रमेव च । शुक्रशोणितयोर्नाशाच्छून्यदेहोभिजायते

Ese fuego interior recorre el cuerpo, consumiendo la sangre y también el semen; al destruirse semen y sangre, el cuerpo llega a quedar vacío y sin vida.

Verse 87

अतीव जायते वायुः प्रचंडो दारुणाकृतिः । विवर्णो दुःखसंतप्तः शून्यबुद्धिस्ततो भवेत्

Entonces surge un viento sumamente violento, feroz y de forma terrible; uno palidece, abrasado por el sufrimiento, y después la mente queda vacía y confusa.

Verse 88

दृष्टा श्रुता तु या नारी तच्चित्तो भ्रमते सदा । तृप्तिर्न जायते काये लोलुपे चित्तवर्त्मनि

Cuando la mente del hombre se fija en una mujer—ya sea por verla o sólo por oír de ella—vaga sin cesar; en un cuerpo movido por la codicia, por el inquieto sendero de la mente, nunca nace la satisfacción.

Verse 89

विरूपश्च सुरूपश्च ध्यानान्मध्ये प्रजायते । बलहीनो यदा कामी मांसशोणितसंक्षयात्

Del acto de la concepción, un hijo puede nacer deforme o bien formado. Y cuando el hombre dominado por la lujuria se debilita por el agotamiento de carne y sangre, tales resultados se manifiestan.

Verse 90

पलितं जायते काये नाशिते कामवह्निना । तस्मात्संजायते कामी वृद्धो भूत्वा दिनेदिने

Cuando el cuerpo es abrasado por el fuego del deseo, en él nace la canicie. Por eso, día tras día, aun al envejecer, el hombre lujurioso se vuelve cada vez más dominado por el deseo.

Verse 91

सुरते चिंतते नारीं यथा वार्द्धुषिको नरः । तथातथा भवेद्धानिस्तेजसोऽस्य नरेश्वर

Oh rey, así como un hombre, en medio del goce amoroso, piensa en otra mujer, de igual modo, conforme a ello, se produce una pérdida correspondiente de su vigor y de su resplandor espiritual.

Verse 92

तस्मात्प्रजायते कायो नाशरूपं समृच्छति । अग्निः प्रजायते भूयो जरारूपो न संशयः

Por eso el cuerpo nace y, inevitablemente, llega a la forma de la destrucción. Y de nuevo se produce el fuego, tomando la forma de la decadencia: de ello no hay duda.

Verse 93

प्राणिनां क्षयरूपेण ज्वरो भवति दारुणः । स्थावरा जंगमाः सर्वे ज्वरेण परिपीडिताः

Para los seres vivos, la fiebre se vuelve terrible en la forma del desgaste. Todos, tanto los inmóviles como los móviles, son afligidos y atormentados por la fiebre.

Verse 94

नाशमायांति ते सर्वे बहुपीडा प्रपीडिताः । एतत्ते सर्वमाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

Todos ellos, oprimidos por muchas aflicciones, llegan a la ruina. Todo esto te he declarado; ¿qué más puedo decirte?

Verse 95

एवमुक्तो महाराजो मातलिं वाक्यमब्रवीत्

Así interpelado, el gran rey dirigió estas palabras a Mātali.