The Pañcarātra Vow (Haripañcaka Vrata): Observance from Śukla Ekādaśī to Pūrṇimā

Verse 1

सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः । दुर्लभं सर्वलोकेषु विख्यातं हरिपञ्चकम् ॥ १ ॥

Dijo Sanaka: Ahora expondré otro voto sagrado; escucha, oh Nārada, conforme a su verdad. Es raro en todos los mundos y es célebre como el Haripañcaka.

Verse 2

नारीणां च नराणां च सर्वदुःखनिवारणम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां निदानं मुनिसत्तम ॥ २ ॥

Oh el mejor de los sabios, este voto disipa toda aflicción tanto en mujeres como en hombres, y es la fuente misma de dharma, kāma, artha y mokṣa.

Verse 3

सर्वाभीष्टप्रदं चैव सर्वव्रतफलप्रदम् । मार्गशीर्षे सिते पक्षे दशम्यां नियतेन्द्रियः ॥ ३ ॥

Concede todos los anhelos y otorga el fruto de todo voto. En el mes de Mārgaśīrṣa, en la quincena luminosa, en el décimo día lunar, debe observarse con los sentidos refrenados.

Verse 4

कुर्यात्स्नानादिकं कर्म दन्तधावनपूर्वकम । कृत्वा देवार्चनं सम्यक्तथा पञ्च महाध्वरान् ॥ ४ ॥

Debe realizarse el deber comenzando por el baño, precedido por la limpieza de los dientes; y, tras adorar debidamente a los Devas, han de cumplirse también los cinco grandes sacrificios (pañca-mahāyajñas).

Verse 5

एकाशी च भवेत्तस्मिन् दिने नियममास्थिताः । ततः प्रातः समुत्थाय ह्येकादश्यां मुनीश्वरः ॥ ५ ॥

En ese día deben guardar continencia y disciplina, comiendo sólo una vez. Luego, al levantarse temprano en la mañana de Ekādaśī, el venerable sabio (munīśvara) debe proseguir con la observancia prescrita.

Verse 6

स्नानं कृत्वा यथाचारं हरिं चैवार्चयेद्गृहे । स्नापयेद्देवदेवेशं पञ्चामृतविधानतः ॥ ६ ॥

Tras bañarse conforme a la debida norma, debe adorarse a Hari en el hogar; y debe bañarse al Señor de los dioses con pañcāmṛta, según el rito prescrito.

Verse 7

अर्चयेत्परया भक्त्या गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । धूपैर्दीपैश्च नैवैद्यैस्ताम्बूलैश्च प्रदक्षिणैः ॥ ७ ॥

Debe adorarse al Señor con suprema bhakti, en el debido orden, ofreciendo fragancias, flores y demás—junto con incienso, lámparas, naivedya (ofrenda de alimento), tāmbūla (betel) y realizando pradakṣiṇā (circunvalación devota).

Verse 8

संपूज्य देवदेवेशमिमं मन्त्रमुदीरयेत् । नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानदाय नमोऽस्तुते ॥ ८ ॥

Habiendo venerado debidamente al Señor de los dioses, debe recitarse este mantra: «Saludo a Ti, que eres la forma misma del conocimiento; saludo a Ti, dador del conocimiento—sea para Ti mi reverencia».

Verse 9

नमस्ते सर्वरूपाय सर्वसिद्धिप्रदायिने । एवं प्रणम्य देवेशं वासुदेवं जनार्दनम् ॥ ९ ॥

Saludo a Ti, que asumes todas las formas, otorgador de toda siddhi y logro. Así, postrándose ante el Señor de los dioses—Vāsudeva, Janārdana—le ofrecieron reverencia.

Verse 10

वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण ह्युपवासं समर्पयेत् । पञ्चरात्रं निराहारो ह्यद्यप्रभृति केशव ॥ १० ॥

Con el mantra que se enunciará a continuación, debe ofrecerse solemnemente el voto de ayuno. «Desde hoy en adelante, oh Keśava, durante cinco noches permaneceré sin alimento».

Verse 11

त्वदाज्ञया जगत्स्वामिन्ममाभीष्टप्रदो भव । एवं समाप्य देवस्य उपवासं जितेन्द्रियः ॥ ११ ॥

Oh Señor del universo, por Tu mandato, sé el dador de la gracia que anhelo. Así, habiendo concluido el ayuno del Señor, con los sentidos dominados, el devoto da término a la observancia.

Verse 12

रात्रौ जागरणं कुर्यादेकादश्यामथो द्विज । द्वादश्यां च त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः ॥ १२ ॥

Oh dos veces nacido, en la noche de Ekādaśī debe guardarse vigilia; y también en Dvādaśī, Trayodaśī y Caturdaśī, permaneciendo dueño de los sentidos.

Verse 13

पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यमेवं विष्ण्वर्चनं मुने । एकादश्यां पौर्णमास्यां कर्त्तव्यं जागरं तथा ॥ १३ ॥

Oh sabio, en el día de luna llena debe realizarse del mismo modo la adoración a Viṣṇu. Y tanto en Ekādaśī como en luna llena, debe observarse igualmente la vigilia nocturna (jāgaraṇa).

Verse 14

पञ्चामृतादिपूजा तु सामान्या दिनपञ्चसु । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पौर्णमास्यां तु शक्तितः । तिलहोमश्च कर्त्तव्यस्तिलदानं तथैव च ॥ १४ ॥

La adoración que comienza con la ofrenda de pañcāmṛta es un rito común en los cinco días sagrados. Pero en luna llena, según la propia capacidad, debe bañarse a Viṣṇu con leche; y también debe realizarse el tila-homa (oblación de sésamo) y dar sésamo en caridad.

Verse 15

ततः षष्टे दिने प्राप्ते निर्वत्यं स्वाश्रमक्रियाम् । संप्राश्य पञ्चगव्यं च पूजयेद्विधिवद्धरिम् ॥ १५ ॥

Luego, cuando llega el sexto día, habiendo cumplido debidamente los deberes prescritos para el propio āśrama (etapa de vida), debe tomar el pañcagavya y después adorar a Hari (Viṣṇu) conforme al rito correcto.

Verse 16

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विभवे सत्यवारितम् । ततः स्वबन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ १६ ॥

Después, si tiene los medios y es fiel a su palabra, debe alimentar primero a los brāhmaṇas; luego, junto con sus parientes, debe comer él mismo, refrenando el habla.

Verse 17

एवं पौषादिमासेषु कार्त्तिकान्तेषु नारद । शुक्लपक्षे व्रतं कुर्यात्पूर्वोक्तविधिना नरः ॥ १७ ॥

Así, oh Nārada, en los meses que comienzan con Pauṣa y terminan con Kārttika, debe el hombre observar el voto en la quincena luminosa (śukla-pakṣa), siguiendo el rito antes expuesto.

Verse 18

एवं संवत्सरं कार्यं व्रतं पापप्रणाशनम् । पुनः प्राप्ते मार्गशीर्षे कुर्यादुद्यापनं व्रती ॥ १८ ॥

Así, este voto que destruye el pecado debe observarse durante un año entero; y cuando vuelva el mes de Mārgaśīrṣa, el votario debe realizar el rito de conclusión (udyāpana).

Verse 19

एकादश्यां निराहारो भवेत्पूर्वमिव द्विज । द्वादश्यां पञ्चगव्यं च प्राशयेत्सुसमाहितः ॥ १९ ॥

Oh dvija (dos veces nacido), en Ekādaśī debe permanecer sin alimento, como antes se prescribió. En Dvādaśī, con la mente bien recogida, debe tomar también el pañcagavya.

Verse 20

गन्धपुष्पादिभिः सम्यग्देवदेवं जनार्दनम् । अभ्यर्च्योपायनं दद्याद्ब्राह्यणाय जितेन्द्रियः ॥ २० ॥

Con perfumes, flores y ofrendas semejantes, debe adorarse debidamente a Janārdana, el Dios de los dioses; y, habiendo dominado los sentidos, debe ofrecerse luego un don respetuoso (upāyana) a un brāhmaṇa.

Verse 21

पायसं मधुसंमिश्रं घृतयुक्तं फलान्वितम् । सुगन्धजलसंयुक्तं पूर्णकुम्भं सदक्षिणम् ॥ २१ ॥

Pāyasa (arroz con leche) mezclado con miel, enriquecido con ghee y acompañado de frutos; y una vasija plena (pūrṇa-kumbha) con agua perfumada—junto con la debida dakṣiṇā—éstos son los ofrecimientos.

Verse 22

वस्त्रेणाच्छादितं कुम्भं पञ्चरत्नसमन्वितम् । दद्यादध्यात्मविदुषे ब्राह्मणाय मुनीश्वर ॥ २२ ॥

Oh señor entre los sabios, debe entregarse a un brāhmaṇa versado en la sabiduría interior (adhyātma) una vasija cubierta con tela y provista de las cinco gemas.

Verse 23

सर्वात्मन् सर्वभूतेश सर्वव्यापिन्सनातन । परमान्नप्रदानेन सुप्रीतो भव माधव ॥ २३ ॥

Oh Alma suprema, Señor de todos los seres, omnipenetrante y eterno Mādhava: complácete sobremanera con esta ofrenda del alimento más excelente.

Verse 24

अनेन पायसं दत्त्वा ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शक्तितो बन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २४ ॥

Con esta observancia, debe ofrecerse pāyasa (arroz con leche) y luego alimentar a los brāhmaṇas. Después, según los propios medios, uno debe comer con sus parientes, guardando moderación en la palabra.

Verse 25

व्रतमेतत्तु यः कुर्याद्धरिपञ्चकसंज्ञितम् । न तस्य पुनरावृत्तिर्ब्रह्यलोकात्कदाचन ॥ २५ ॥

Quien observe este voto llamado Haripañcaka de Hari, jamás vuelve (a renacer) desde Brahmaloka en tiempo alguno.

Verse 26

व्रतमेतत्प्रकर्त्तव्यमिच्छद्भिर्मोक्षमुत्तम् । समस्तपापकान्तारदावानलसमं द्विज ॥ २६ ॥

Oh brāhmaṇa, quienes anhelan la liberación suprema deben emprender este voto; es como un incendio furioso que consume toda la espesura de los pecados.

Verse 27

गवां कोटिसहस्त्राणि दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् । तत्फलं लभ्यते पुम्भिरेतस्मादुपवासतः ॥ २७ ॥

El mérito que se alcanzaría al donar decenas de miles de crores de vacas, ese mismo mérito lo obtiene el hombre mediante este ayuno (upavāsa).

Verse 28

यस्त्वेतच्छृणुयाद्भक्त्या नारायणपरायणः । स मुच्यते महाघोरैः तापकानां च कोटिभिः ॥ २८ ॥

Pero quien lo escucha con devoción, entregado por entero a Nārāyaṇa, queda liberado de los tormentos más terribles, incluso de crores de tales aflicciones.

Verse 29

इति श्रीबृहन्नांरदीयपुराणं पूर्वभागे प्रथमपादे व्रताख्याने मार्गशीर्षशुल्कैकादशीमासभ्य पौर्णिमापर्यन्तं पञ्चरात्रिव्रतं नामैकविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥

Así concluye el capítulo vigésimo primero, llamado “El Voto Pañcarātra”, en el Primer Pāda del Pūrva-bhāga del venerado Bṛhan-Nāradīya Purāṇa, en la sección sobre los votos, describiendo la observancia desde la Ekādaśī de la quincena luminosa del mes de Mārgaśīrṣa hasta el día de luna llena.