The Description of the Skanda Purāṇa’s Anukramaṇī (Index/Summary)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम् । यस्मिन्प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः ॥ १ ॥

Dijo Brahmā: «Escucha, hijo querido; proclamaré el Purāṇa conocido como el Skanda Purāṇa, en el cual, a cada paso, Mahādeva (Śiva) mismo queda establecido de manera directa como presencia soberana».

Verse 2

पुराणे शतकोटो तु यच्छैवं वर्णितं मया । लक्षं तस्यार्थं जातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः ॥ २ ॥

Aquello que he descrito como un Purāṇa de cien koṭis (de versos)—su sentido, destilado en cien mil (versos), es proclamado por Vyāsa como su esencia.

Verse 3

स्कन्दाह्वयस्तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः । एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृतंनम् ॥ ३ ॥

Allí, el Purāṇa llamado Skanda ha sido dispuesto en siete khaṇḍas (secciones). El Skānda, compuesto de ochenta y un mil versos, es venerado como una obra que disipa toda masa de obstáculos (pecados y aflicciones).

Verse 4

यः श्रृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः । यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः ॥ ४ ॥

Quien lo escucha, o incluso lo recita, en verdad mora como el propio Śiva—pues aquí los Maheśvara-dharmas (las sagradas enseñanzas del Señor) han sido revelados por Ṣaṇmukha, el de seis rostros.

Verse 5

कल्पे तत्पुरुषे वृत्ताः सर्वसिद्धिविधायकाः । तस्य माहेश्वरश्चाथ खंडः पापप्रणाशनः ॥ ५ ॥

En el Kalpa llamado Tatpuruṣa se narran relatos que otorgan toda realización; y en él se halla también la sección (khaṇḍa) Māheśvara, que destruye los pecados.

Verse 6

किंचिन्न्यूनार्कसाहस्रो बहुपुण्यो बृहत्कथः । सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः ॥ ६ ॥

La gran narración (Bṛhatkathā) tiene apenas menos de mil versos, es sumamente meritoria, está colmada de cientos de episodios nobles y señala la grandeza de Skanda.

Verse 7

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा । दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिंगार्चने फलम् ॥ ७ ॥

Allí, en el Kedāra-māhātmya, el Purāṇa comienza como en tiempos antiguos; después viene el relato del sacrificio de Dakṣa, y luego el mérito obtenido al adorar el Śiva-liṅga.

Verse 8

समुद्रमथनाख्यानं देवेंद्रचरितं ततः । पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनंतरम् ॥ ८ ॥

Luego viene el relato del Batido del Océano y las hazañas de Indra; después sigue la narración secundaria de Pārvatī, y a continuación su matrimonio.

Verse 9

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसंगरः । ततः पाशुपताख्यानं चंडाख्यानसमन्वितम् ॥ ९ ॥

Se narra el origen de Kumāra (Skanda); luego viene la batalla con Tāraka; después, el relato de la tradición Pāśupata (śaiva), junto con el episodio de Caṇḍa.

Verse 10

द्यूतप्रवर्तनाख्यानं नारदेन समागमः । ततः कुमारमाहात्म्ये पंचतीर्थकथानकम् ॥ १० ॥

Se expone el relato del origen y la propagación del juego de azar; luego, el encuentro con el sabio Nārada; y después, en la glorificación de Sanatkumāra, la narración de los cinco tīrthas sagrados.

Verse 11

धर्मवर्मनृपाख्यानं नदीसागरकीर्तनम् । इंद्रद्युम्नकथा पस्चान्नाडीजंघकथान्वितम् ॥ ११ ॥

Contiene el relato del rey Dharmavarman y la alabanza que enumera los ríos y el océano; después, la historia de Indradyumna, junto con el episodio de Nāḍījaṅgha.

Verse 12

प्रादुर्भावस्ततो मह्याः कथा दमनकस्य च । महीसागरसंयोगः कुमारेशकथा ततः ॥ १२ ॥

Luego viene el relato de la manifestación de la Tierra, y también la historia de Damanaka; después, el episodio de la unión de la Tierra y el Océano; y a continuación, la narración acerca de Kumāreśa.

Verse 13

ततस्तारकयुद्धं च नानाख्यानसमन्वितम् । वधश्च तारकस्याथ पंचलिंगनिवेशनम् ॥ १३ ॥

Luego sigue la batalla contra Tāraka, acompañada de muchos relatos subsidiarios; y después, la muerte de Tāraka y la instalación de los cinco liṅgas.

Verse 14

द्वीपाख्यानं ततः पुण्यमूर्द्धलोकव्यवस्थितिः । ब्रह्मांडस्थितिमानं च वर्करेशकथानकम् ॥ १४ ॥

Luego vienen el sagrado relato de los continentes (dvīpas), el orden dispuesto de los mundos superiores, la medida y estructura del Brahmāṇḍa (el universo), y la narración acerca de Varkareśa.

Verse 15

महाकालसमुद्भूतिः कथा चास्य महाद्भुता । वासुदेवस्य माहात्म्यं कोटितीर्थं ततः परम् ॥ १५ ॥

Luego sigue el relato del origen de Mahākāla, y su narración sumamente maravillosa; después viene la grandeza de Vāsudeva, y a continuación el supremo lugar sagrado llamado Koṭitīrtha.

Verse 16

नानातीर्थसमाख्यानं गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितम् । पांडवानां कथा पुण्या महाविद्याप्रसाधनम् ॥ १६ ॥

Se ha proclamado el relato de muchos tīrthas, referido a la región sagrada llamada Guptakṣetra. La santa historia de los Pāṇḍavas es meritoria y sirve como medio para alcanzar (y practicar con éxito) la gran ciencia sagrada, la mahāvidyā.

Verse 17

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च कौमारमिदमद्भुतम् । अरुणाचलमाहात्म्यं सनकब्रह्मसंकथा ॥ १७ ॥

Y está también la conclusión del relato de la peregrinación; esta maravillosa enseñanza de los Kumāras; la grandeza de Arunācala; y el sagrado diálogo entre Sanaka y Brahmā.

Verse 18

गौरीतपः समाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम् । माहिषासुरमाख्यानं वधश्चास्य महाद्भुतः ॥ १८ ॥

Contiene la narración de las austeridades de Gaurī, la descripción de los respectivos tīrthas, el relato del asura Mahiṣāsura y también su muerte extraordinariamente maravillosa.

Verse 19

द्रोणाचले शिवास्थानं नित्यदापरिकीर्तितम् । इत्येष कथितः स्कांदे खंडो माहेश्वरोऽद्भुतः ॥ १९ ॥

En Droṇācala, la morada de Śiva es proclamada como eternamente célebre. Así, dentro del Skanda Purāṇa, ha sido descrito el maravilloso Māheśvara-khaṇḍa.

Verse 20

द्वितीयो वैष्णवः खंडस्तस्याख्यानानि मे शुणु । प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥

La segunda sección es el Vaiṣṇava-khaṇḍa; escucha de mí sus relatos. Primero se proclama la célebre historia de Varāha, la Encarnación del Jabalí, que alzó a la Tierra.

Verse 21

यत्र वेंकटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम् । कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः ॥ २१ ॥

Allí se halla la grandeza del monte Veṅkaṭa, destructora del pecado; el relato santo de Kamalā (Lakṣmī); y después, la descripción de la morada de Śrīnivāsa.

Verse 22

कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा । नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता ॥ २२ ॥

Aquí también se encuentran el relato llamado “Kula-lākhyānaka”, la historia de “Suvarṇamukharī” y la maravillosa narración de Bhāradvāja, enriquecida con muchos episodios.

Verse 23

मतंगांजनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः । पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः ॥ २३ ॥

Se ha relatado el diálogo entre Mataṅga y Aṃjana, destructor del pecado; y después se ha descrito también en Otkala (Odisha) la grandeza de Puruṣottama.

Verse 24

मार्कंडेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः । इंद्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा ॥ २४ ॥

(Aquí se describen) la narración sagrada de Mārkaṇḍeya; el relato del rey Ambarīṣa; la historia de Indradyumna; y la auspiciosa historia de Vidyāpati.

Verse 25

जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव । नीलकंठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम् ॥ २५ ॥

Oh Vāḍava, en esta sección se incluye el relato subsidiario de Jaimini, así como la historia de Nārada; la narración de Nīlakaṇṭha; y la descripción de Narasiṃha.

Verse 26

अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा । रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा ॥ २६ ॥

También se relata la historia del sacrificio Aśvamedha del rey y su llegada al mundo de Brahmā; luego, el rito de Rathayāvrā; y asimismo las normas sobre el lugar sagrado de nacimiento (janma-sthāna).

Verse 27

दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुंडिवाख्यानकं ततः । रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम् ॥ २७ ॥

Luego se cuenta la sagrada narración de Dakṣiṇāmūrti, el episodio llamado Guṇḍivā, el rito prescrito para proteger el carro, y la descripción del festival de Śayana.

Verse 28

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम् । दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम् ॥ २८ ॥

Aquí también se cuenta la historia de Śveta y se expone el festival de Pṛthu; asimismo se enseña el Dolotsava del Señor (la fiesta del columpio), junto con el voto llamado sāṃvatsara, la observancia anual.

Verse 29

पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः । योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम् ॥ २९ ॥

Aquí también se enseña la adoración desinteresada de Viṣṇu, conforme a las prescripciones de Uddālaka; y se describen los medios del Yoga, con una exposición de muchas clases de Yoga.

Verse 30

दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम् । ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ३० ॥

Luego se narra la historia de los Diez Avatares (Daśāvatāra) de Śrī Viṣṇu y se proclaman los méritos del baño sagrado y de los ritos afines; después se describe la grandeza (māhātmya) de Badarikā (Badrinātha), destructora de los pecados.

Verse 31

अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम् । कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम् ॥ ३१ ॥

Se expone la grandeza del tīrtha que comienza con Agnyādi—nacido de la roca asociada a Vainateya (Garuḍa); ello es la causa de la morada del Bhagavān allí, y es un tīrtha llamado «Kāpāla-mocana», el lugar que libera del vínculo del cráneo, es decir, del pecado.

Verse 32

पंचधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा । ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम् ॥ ३२ ॥

A continuación se describen el tīrtha llamado Pañcadhārā y también el establecimiento del monte Meru. Después, en el Kārtika-māhātmya, se expone la gloria llamada Madanālasa.

Verse 33

धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कार्तिके । पंचभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम् ॥ ३३ ॥

Se ha proclamado el relato de Dhūmrakeśa, las observancias religiosas diarias del mes de Kārtika y la narración del voto Pañca-Bhīṣma—que otorga tanto disfrute mundano como liberación.

Verse 34

ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा । पुंड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम् ॥ ३४ ॥

Luego, al describir la grandeza de este sendero sagrado, se establecen las prescripciones, así como el mérito nacido del baño ritual; y aquí también se explican las marcas como el puṇḍra (tilaka vaiṣṇava), junto con el mérito espiritual de llevar una mālā devocional.

Verse 35

पंचामृतस्नानपुण्यं घंटानादादिजं फलम् । नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम् ॥ ३५ ॥

El mérito obtenido al bañar (a la Deidad) con pañcāmṛta, la recompensa nacida del tañer de las campanas y similares, el fruto de adorar con flores de muchas clases y el fruto nacido de ofrecer hojas de tulasī—todo ello se alcanza.

Verse 36

नैवेद्यस्य च माहात्म्यं हरिवासरकीर्तनम् । अखंडैकादशीपुण्यं तथा जागरणस्य च ॥ ३६ ॥

Y (se expone) la grandeza de la ofrenda de alimento (naivedya), la glorificación del día sagrado de Hari, el mérito de observar el voto ininterrumpido de Ekādaśī, y también el mérito de velar (jāgaraṇa).

Verse 37

यस्योत्सवविधानं च नाममाहात्म्यकीर्तनम् । ध्यानादिपुण्यकथनं माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ ३७ ॥

Contiene los ritos prescritos para los festivales, la proclamación de la grandeza de los Nombres sagrados, y relatos de los méritos de la meditación y prácticas afines—éste es el Māhātmya surgido en Mathurā.

Verse 38

मथुरातीर्थमाहात्म्यं पृथगुक्तं ततः परम् । वनानां द्वादशानां च माहात्म्यं कीर्तितं ततः ॥ ३८ ॥

Después, la grandeza del tīrtha sagrado de Mathurā se expone por separado; y a continuación se proclama también la grandeza de los doce bosques.

Verse 39

श्रीमद्भागवतस्यात्र माहात्म्यं कीर्तितं परम् । वज्रशांडिल्यसंवाद अंतर्लीलाप्रकाशकम् ॥ ३९ ॥

Aquí se ha proclamado la suprema grandeza del Śrīmad Bhāgavata—mediante el diálogo de Vajra y Śāṇḍilya, que ilumina la līlā interior (confidencial) del Señor.

Verse 40

ततो माघस्य माहात्म्यं स्नानदानजपोद्भवम् । नानाख्यानसमायुक्तं दशाध्यायैर्निरूपितम् ॥ ४० ॥

Después, se expone la grandeza del mes de Māgha—nacida del mérito del baño sagrado, la caridad y el japa—junto con numerosos relatos ejemplares, en diez capítulos.

Verse 41

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजं फलम् । जलदा नादिविधयः कामाख्यानमतः परम् ॥ ४१ ॥

Luego, en el Vaiṣṇava Māhātmya se describen los frutos que nacen de dones como la ofrenda de un lecho; después vienen los ritos de dar agua y los procedimientos afines, y a continuación el relato llamado Kāma-ākhyāna.

Verse 42

श्रुतदेवस्य चरितं व्याधोपाख्यानमद्भुतम् । तथाक्षयतृतीयादेर्विशेषात्पुण्यकीर्तनम् ॥ ४२ ॥

La vida de Śrutadeva y el maravilloso relato del cazador se narran asimismo como historias santas que proclaman el mérito—en especial el mérito singular ligado a Akṣaya-tṛtīyā y a observancias afines.

Verse 43

ततस्त्वयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थके । सुरापापविमोक्षाख्ये तथाधारसहस्रकम् ॥ ४३ ॥

Luego, en el Ayodhyā-māhātmya, se menciona el vado sagrado llamado Cakra-brahmāhvā, otro conocido como “Liberación del pecado del licor”, y asimismo la sección/tīrtha Ādhāra-sahasraka, “las mil bases”.

Verse 44

स्वर्गद्वारं चंद्रहरिधर्महर्युपवर्णनम् । स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं तिलोदासरयूयुतिः ॥ ४४ ॥

Contiene el relato de “Svargadvāra”, la descripción de Candrahari y Dharmahari, la narración de la lluvia de oro, y el episodio relativo a Tilodā junto con el río Sarayū.

Verse 45

सीताकुंडं गुप्तहरिसरंयुघर्घरान्वयः । गोप्रतारं च दुग्धोदं गुरुकुंडादिपञ्चकम् ॥ ४५ ॥

Sītā-kuṇḍa, el lago sagrado llamado Gupta-Hari-saras, la corriente/linaje santo conocido como Yugharghara, Gopratāra y Dugdoda—junto con el conjunto de cinco que comienza con Guru-kuṇḍa—éstos son los tīrtha que han de recordarse.

Verse 46

सोमार्का दीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम् । गयाकूपस्य माहात्म्यं सर्वाघविनिवर्तकम् ॥ ४६ ॥

Luego vienen los trece lugares de peregrinación sagrados que comienzan con Somārka; después se expone la grandeza del pozo de Gayā (Gayākūpa), que aparta todo pecado.

Verse 47

मांडव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम् । अजितादि मानसादितीर्थानि गदितानि च ॥ ४७ ॥

Después se describieron los tīrthas que comienzan con el āśrama de Māṇḍavya; y a continuación se recitaron también los lugares sagrados como Ajita y los tīrthas que empiezan por Mānasa.

Verse 48

इत्येष वैष्णवः खंडो द्वितीयः परिकीर्तितः । अतः परं ब्रह्मखंडं मरीचे श्रृणु पुण्यदम् ॥ ४८ ॥

Así ha sido debidamente expuesta la segunda sección, el Vaiṣṇava-khaṇḍa. Ahora, oh Marīci, escucha el Brahma-khaṇḍa que sigue, otorgador de mérito.

Verse 49

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये फलं स्नाने क्षणोद्भवम् । गालवस्य तपश्चर्या राक्षसाख्यानकं ततः ॥ ४९ ॥

Allí se canta la grandeza de Setu, donde el fruto del baño sagrado surge al instante; luego sigue la austeridad de Gālava, y después un relato acerca de un rākṣasa (demonio).

Verse 50

चक्रतीर्थादिमाहात्म्यं देवीपत्तनसंयुते । वेतालतीर्थमहिमा पापनाशादिकीर्तनम् ॥ ५० ॥

Proclama la grandeza de Chakra-tīrtha y de otros vados sagrados vinculados con Devīpattana, y recita la gloria de Vetāla-tīrtha: cómo destruye los pecados y otorga los frutos espirituales afines.

Verse 51

मंगलादिकमाहात्म्यं ब्रह्मकुंडादिवर्णनम् । हनुमत्कुंडमहिमागस्त्यतीर्थभवं फलम् ॥ ५१ ॥

Expone la grandeza sagrada que comienza con Maṅgalā y los demás, describe Brahma-kuṇḍa y otros estanques santos, proclama la gloria de Hanumat-kuṇḍa y declara los frutos espirituales que nacen del tīrtha de Agastya.

Verse 52

रामतीर्थादिकथनं लक्ष्मीतीर्थनिरूपणम् । शंखादितीर्थमहिमा तथा साध्यामृतादिजः ॥ ५२ ॥

Se narra lo relativo a Rāma-tīrtha y otros vados sagrados; se expone Lakṣmī-tīrtha; se canta la grandeza de Śaṅkha y de otros tīrthas; y asimismo se relata lo que comienza con Sādhya-amṛta y demás.

Verse 53

धनुष्कोट्यादिमाहात्म्यं क्षीरकुंडादिजं तथा । गायत्र्यादिकतीर्थानां माहात्म्यं चात्र कीर्तितम् ॥ ५३ ॥

Aquí se ha descrito la gloria sagrada de los lugares que comienzan con Dhanuṣkoṭi, asimismo la de los sitios que comienzan con Kṣīrakuṇḍa, y también la grandeza de los tīrthas que comienzan con (el tīrtha de) Gāyatrī y demás.

Verse 54

रामनाथस्य महिमा तत्त्वज्ञानोपदेशनम् । यात्राविधानकथनं सेतै मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ ५४ ॥

Describe la gloria de Rāmanātha, la enseñanza del conocimiento verdadero (tattva-jñāna) y las normas de la peregrinación: cómo el sagrado Setu concede la liberación a los seres humanos.

Verse 55

धर्मारण्यस्य माहात्म्यं ततः परमुदीरितम् । स्थाणुः स्कन्दाय भगवान्यत्र तत्त्वमुपादिशत् ॥ ५५ ॥

Después se proclama la gloria suprema de Dharmāraṇya: el lugar sagrado donde el Señor Sthāṇu (Śiva) instruyó a Skanda en la verdad más alta.

Verse 56

धर्मारण्यसुसंभूतिस्तत्पुण्यपरिकीर्त्तनम् । कर्म्मसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम् ॥ ५६ ॥

También describe el origen auspicioso vinculado a Dharmāraṇya, la proclamación del mérito de ese lugar sagrado, el relato del logro de la perfección en los ritos (karma-siddhi) y la exposición de los linajes de los ṛṣi.

Verse 57

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् । वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम् ॥ ५७ ॥

Allí se celebra la grandeza de los tīrtha más excelsos, comenzando por Apsarastīrtha; y también se expone el principio verdadero del Dharma en relación con los varṇa y los āśrama.

Verse 58

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा । छत्रानन्दा तथा शांता श्रीमाता च मतंगिनी ॥ ५८ ॥

Asimismo se describe la división de las esferas celestiales; el relato auspicioso de Bakula y Arka; y las historias de Chatrānandā, Śāntā, Śrīmātā y Mataṅginī.

Verse 59

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः । इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम् ॥ ५९ ॥

También se la llama Puṇyadā, donde moran las diosas (Devī). Allí se describe la sagrada grandeza de Indreśvara y de otros lugares santos, junto con un relato de Dvārakā y de los tīrtha relacionados.

Verse 60

लोहासुरसमाख्यानं गंगाकूपनिरूपणम् । श्रीरामचरितं चैव सत्यमंदिरवर्णनम् ॥ ६० ॥

Contiene el relato del asura Loha, la descripción del pozo del Ganges, la sagrada vida de Śrī Rāma y también la descripción del Templo de la Verdad (Satya-mandira).

Verse 61

जीर्णोद्धा रस्य कथनमासनप्रतिपादनम् । जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम् ॥ ६१ ॥

Describe la restauración de lo deteriorado, establece las normas sobre asientos y āsana, explica las distinciones de clases y expone el dharma según las Smṛtis.

Verse 62

ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः । चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधर्मनिरूपणम् ॥ ६२ ॥

Después, los deberes vaiṣṇavas se exponen mediante numerosos relatos; y luego, en la meritoria observancia del Cāturmāsya, se presenta de modo ordenado la enseñanza de todos los dharmas.

Verse 63

दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा ततः । तपश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः ॥ ६३ ॥

Luego viene la alabanza de la caridad (dāna); después, la grandeza de los votos (vrata); luego, la austeridad (tapas); y a continuación, la exposición del culto (pūjā), junto con la explicación de las faltas y descuidos que pueden surgir en él.

Verse 64

तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम् । भारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा ॥ ६४ ॥

También contiene un relato de las distinciones entre esas narraciones, la descripción del Śālagrāma —la piedra sagrada de Viṣṇu—, el método para dar muerte a Bhāraka y, asimismo, la grandeza del rito de ācamana, el sorbo purificador de agua.

Verse 65

विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः । हरस्य तांडवं नृत्यं रामनामनिरूपणम् ॥ ६५ ॥

También se describe: la maldición de Viṣṇu y el resultado de volverse árbol; después, la austeridad de Pārvatī; la danza Tāṇḍava de Hara; y la exposición del Santo Nombre de Rāma.

Verse 66

हरस्य लिंगपतनं कथा बैजवनस्य च । पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधोऽद्भुतः ॥ ६६ ॥

Narra el episodio de la caída del liṅga de Hara, la historia de Baijavana, el relato del nacimiento de Pārvatī y la maravillosa muerte de Tāraka.

Verse 67

प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः । दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम् ॥ ६७ ॥

También se recuenta la gloria y supremacía del Praṇava (Oṁ), se vuelve a narrar el episodio de Tāraka, se describe la culminación del sacrificio de Dakṣa y se ensalza el Mantra de Doce Sílabas como ornamento de la devoción.

Verse 68

ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः । श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम् ॥ ६८ ॥

Se expone el Yoga del Conocimiento, la grandeza del mantra de doce sílabas y el mérito que nace de las prácticas que comienzan con la escucha, otorgando paz y bienestar a los seres humanos.

Verse 69

ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः । पंचाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः ॥ ६९ ॥

Luego, en la parte posterior de la sección Brāhma, se describe la maravillosa gloria de Śiva—junto con la grandeza del mantra de cinco sílabas; y después, la sagrada grandeza de Gokarṇa.

Verse 70

शिवरात्रैश्च महिमा प्रदोषव्रतकीर्तनम् । सोमवारव्रतं चापि सीमंतिन्याः कथानकम् ॥ ७० ॥

También se describe la grandeza de las observancias de Śivarātri, la narración del voto de Pradoṣa, el voto de los lunes, y la historia de la mujer llamada Sīmaṃtinī.

Verse 71

भद्रायुत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम् । शिववर्मसमुद्देशो भद्रायूद्वाहवर्णनम् ॥ ७१ ॥

Se relata el origen de Bhadrāyu; se establecen las normas de la buena conducta (sadācāra); se menciona a Śivavarman; y se describe el matrimonio de Bhadrāyu.

Verse 72

भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् । शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम् ॥ ७२ ॥

También se describe la gloria de Bhadrāyu, la narración de la grandeza del bhasma (ceniza sagrada), el relato conocido como el episodio de Śabara, y el voto llamado Umā–Māheśvara Vrata.

Verse 73

रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् । श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखंडोऽयमीरितः ॥ ७३ ॥

Aquí se ha expuesto este Brahma-khaṇḍa: la grandeza del Rudrākṣa, el mérito del Rudrādhyāya y el fruto espiritual que se obtiene al escuchar y practicar lo relacionado.

Verse 74

अतः परं चतुर्थँ तु काशीखंडमनुत्तमम् । विंध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः ॥ ७४ ॥

Luego viene la cuarta parte, el incomparable Kāśī-khaṇḍa, donde se recuenta el diálogo entre Vindhya y Nārada.

Verse 75

सत्यलोकप्रभावश्चागस्त्यावासे सुरागमः । पतिव्रताचरित्रं च तीर्थयात्रा प्रशंसनम् ॥ ७५ ॥

También se describe la grandeza de Satyaloka, la venida de los dioses al āśrama de Agastya, la conducta ejemplar de la esposa fiel (pativratā) y la alabanza de la peregrinación a los tīrtha, lugares sagrados de baño (tīrthayātrā).

Verse 76

ततश्च सप्तपुर्याख्या संयमिन्या निरूपणम् । बुधस्य च तथेंद्राग्न्योर्लोकाप्तिः शिवशर्मणः ॥ ७६ ॥

Luego se presenta el relato de las célebres ‘siete ciudades sagradas’ (saptapurī), junto con la descripción de Saṃyaminī; y también la historia de Budha, y cómo Śivaśarman alcanzó los mundos de Indra y de Agni.

Verse 77

अग्नेः समुद्भवश्चैव क्रव्याद्वरुणसंभवः । गंधवत्यलकापुर्योरीश्वर्याश्च समुद्भवः ॥ ७७ ॥

Una forma nace sólo de Agni (el fuego); el fuego devorador de carne (kravyāda) nace de Varuṇa. De Gandhavatī y de la ciudad de Alakā surge también el aiśvarya: soberanía y esplendor.

Verse 78

चंद्रार्कबुधलोकानां कुजेज्यार्कभुवां क्रमात् । मम विष्णोर्ध्रुवस्यापि तपोलोकस्य वर्णनम् ॥ ७८ ॥

En el debido orden he descrito los mundos de la Luna, del Sol y de Budha (Mercurio), así como los de Kuja (Marte), Bṛhaspati (Júpiter) y Śukra (Venus); y también he hablado de mi propio mundo, del de Viṣṇu, del de Dhruva y de Tapoloka.

Verse 79

ध्रुवलोककथा पुण्या सत्यलोकनिरीक्षणम् । स्कंदागस्त्यसमालापो मणिकर्णीसमुद्भवः ॥ ७९ ॥

El sagrado relato del mundo de Dhruva; la visión de Satyaloka; el diálogo entre Skanda y Agastya; y el origen (manifestación) de Maṇikarṇī: éstos son los temas descritos.

Verse 80

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणसीप्रशंसा च भैरवाविर्भवस्ततः ॥ ८० ॥

Luego se describe la gloria del Gaṅgā, los «Mil Nombres de Gaṅgā», la alabanza de Vārāṇasī y, después, la manifestación de Bhairava.

Verse 81

दंडपाणिज्ञानवाप्योरुद्भवः समनंतरम् । ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणम् ॥ ८१ ॥

Inmediatamente después viene el relato del origen de Daṇḍapāṇi y del Jñāna-vāpī (el «pozo del conocimiento»). Luego sigue la historia de Kalāvatī, junto con la exposición del sadācāra, la conducta recta.

Verse 82

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम् ॥ ८२ ॥

Luego vienen el relato del brahmacārin (el estudiante célibe), las características de las mujeres, la clara instrucción sobre lo que debe y no debe hacerse, y la descripción de Avimukteśa, el Señor de Avimukta.

Verse 83

गृहस्थयोगिनो धर्माः कालज्ञानं ततः परम् । दिवोदासकथा पुण्या काशिकावर्णनं ततः ॥ ८३ ॥

A continuación se describen los deberes (dharma) del yogui cabeza de familia; después, la enseñanza superior del conocimiento del tiempo. Luego viene la piadosa historia de Divodāsa y, tras ella, la descripción de Kāśikā (Vārāṇasī).

Verse 84

मायागणपतेश्चाथ भुवि प्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोऽथ दिवोदासविमोक्षणम् ॥ ८४ ॥

Luego (el texto) describe la manifestación en la tierra de Māyā-Gaṇapati; después, el vasto despliegue de la māyā de Viṣṇu, su juego divino; y, finalmente, el relato de la liberación de Divodāsa.

Verse 85

ततः पंचनदोत्पर्त्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थाख्या शूलिनः काशिकागमः ॥ ८५ ॥

Luego se narra el origen de Pañcanada y la manifestación de Bindumādhava; después viene la sección llamada «Tīrtha Vaiṣṇava», y también la llegada de Śūlin (Śiva) a Kāśī.

Verse 86

जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठेशाख्या महेशितुः । क्षेत्राख्यानं कंदुकेशः व्याघ्रेश्वरसमुद्भवः ॥ ८६ ॥

Se relata un diálogo con Jaigīṣavya; la historia del Señor Maheśa conocido como Jyeṣṭheśa; y una narración de lugar sagrado acerca de Kaṃḍukeśa, surgida en relación con Vyāghreśvara.

Verse 87

शैलेशरत्नेश्वरयोः कृत्तिवासस्य चोद्भवः । देवतानामधिष्टानं दुर्गासुरपराक्रमः ॥ ८७ ॥

Se cuenta el origen de Śaileśa y Ratneśvara, y también el de Kṛttivāsa; la sede sagrada (adhiṣṭhāna) de los dioses; y las hazañas heroicas en la batalla de Durgā contra el Asura.

Verse 88

दुर्गाया विजयश्चाथ ॐकारेशस्य वर्णनम् । पुनरोंकार माहात्म्य त्रिलोचोनसमुद्भवः ॥ ८८ ॥

Luego se narra la victoria de Durgā y la descripción de Oṁkāreśa; y de nuevo se proclama la grandeza de la sílaba sagrada «Oṁ», junto con la manifestación del Señor de los Tres Ojos (Trilocana, Śiva).

Verse 89

केदाराख्या च धर्मेश कथा विष्णुभुजोद्भवा । वीरेश्वरसमाख्यानं गंगामाहात्म्यकीर्तनम् ॥ ८९ ॥

También se incluyen las secciones sobre Kedāra; la historia de Dharmeśa, nacido del brazo de Viṣṇu; la narración de Vīreśvara; y la proclamación de la grandeza (māhātmya) del río Gaṅgā.

Verse 90

विश्वकर्मेशमहिमा दक्षयज्ञोद्भवस्तथा । सतीशस्यामृतेशादेर्भुजस्तंभः पराशरे ॥ ९० ॥

Oh Parāśara, el texto también narra la grandeza del Señor de Viśvakarmā, el episodio surgido del sacrificio de Dakṣa, y la parálisis del brazo del Señor de Satī, así como de Amṛteśa y de otros.

Verse 91

क्षेत्रतीर्थकदंबश्च मुक्तिमडपसंकथा । विश्वेशविभवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः ॥ ९१ ॥

Luego siguen: un conjunto de kṣetras y tīrthas, lugares y vados sagrados de peregrinación; el relato del Pabellón de la Liberación; la gloria de Viśveśa, Señor del Universo; y después, el circuito prescrito de peregrinación (yātrā-parikrama).

Verse 92

अतः परं त्ववंत्याख्यं श्रृणु खंड च पंचमम् । महाकालवनाख्यानं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः ॥ ९२ ॥

Ahora, escucha la quinta sección llamada «Avanti». Después viene el relato del bosque de Mahākāla, y luego la narración del cercenamiento de la cabeza de Brahmā.

Verse 93

प्रायश्चित्तविधिश्चाग्नेरुत्पत्तिश्च सुरागमः । देवदीक्षा शिवस्तोत्रं नानापातकनाशनम् ॥ ९३ ॥

También enseña los ritos de expiación (prāyaścitta), el origen del fuego sagrado y la tradición divina (Āgama); las ceremonias de iniciación (dīkṣā) para el culto, himnos a Śiva y métodos que destruyen diversos pecados.

Verse 94

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवनस्थितिः । तीर्थं कनखलेशस्य सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९४ ॥

El relato de Kapolamocana, situado en el bosque de Mahākāla: este tīrtha sagrado de Kanakhaleśa destruye todos los pecados.

Verse 95

कुंडमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम् । कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम् ॥ ९५ ॥

Asimismo hay un estanque llamado “Apsaras” y el lago sagrado de Rudra, dador de mérito; del mismo modo, los lugares santos Kuḍaveśa y Vidyādhra, y el tīrtha de peregrinación de Markaṭeśvara.

Verse 96

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शंकरवापिका । शंकराक गन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ ९६ ॥

Está el vado sagrado llamado Svargadvāra, el lugar santo llamado Catuḥsiṃdhu, la piscina sagrada Śaṅkaravāpikā y el tīrtha conocido como Śaṅkarāka-Gandhavatī: todos ellos destruyen el pecado.

Verse 97

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम् । पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ ॥ ९७ ॥

Se describe también el tīrtha Daśāśvamedhikā, el Śatīrtha y el lugar que otorga siddhi, el logro en la bhakti a Hari; asimismo, la peregrinación relativa a los Piśācas y otros, y los relatos de Hanumat, del Kavaca (himno protector) y de Īśvara.

Verse 98

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम् । शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः ॥ ९८ ॥

Asimismo se emprende la peregrinación a Mahākāleśa, el tīrtha de Valmīkeśvara, y las pradakṣiṇā (circunvalaciones) de Kuśasthalī, que han de realizarse en viernes y de nuevo en el quinto día lunar así llamado.

Verse 99

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चंद्रार्कवैभवम् । करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम् ॥ ९९ ॥

Se mencionan también el lugar sagrado llamado Akrūra; el sitio santo Ekapāda; el santuario célebre por el esplendor de la Luna y el Sol; el tīrtha conocido como Karabheśa; y los tīrthas que comienzan con Laṭukeśa.

Verse 100

मार्कंडेशं यज्ञवापी सोमेशं नरकांतकम् । केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम् ॥ १०० ॥

Mārkaṇḍeśa; Yajñavāpī; Someśa; Narakāntaka; Kedāreśvara; Rāmeśa; Saubhāgyeśa; y Narārkaka: éstos son los nombres sagrados que han de recordarse.

Verse 101

केशवार्कं शक्तिभेदं स्वर्णसारमुखानि च । ॐकारेशादितीर्थानि अंधकश्रुतिकीर्तनम् ॥ १०१ ॥

Además se enumera: el relato sagrado de Keśavārka; la exposición sobre las distinciones de los poderes divinos (śakti-bheda); las secciones que comienzan con “Svarṇasāra”; los tīrtha que inician con Oṁkāreśa; y la narración de la tradición llamada Andhaka-śruti.

Verse 102

कालारण्ये लिंगसंख्या स्वर्णश्रृंगाभिधानकम् । कुशस्थल्या अवंत्याश्चोज्जयिन्या अभिधानकम् ॥ १०२ ॥

En Kālāraṇya, el tīrtha llamado Liṅgasaṃkhyā es también conocido con el nombre de Svarṇaśṛṅga. Y Kuśasthalī es el nombre célebre de Avantī, llamada asimismo Ujjayinī.

Verse 103

पद्मावतीवै कुमुद्वत्यमरावतिनामकम् । विशालाप्रतिकल्पाभिधानं च ज्वरशांतिकम् ॥ १०३ ॥

Padmāvatī, Kumudvatī y la llamada Amarāvatī; asimismo Viśālā y Pratikalpa: estas (moradas/manifestaciones) nombradas se describen como apaciguadoras de la fiebre.

Verse 104

शिवानामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः । हिरण्याक्षवधाख्यानं तीर्थं सुंदरकुंडकम् ॥ १०४ ॥

Los frutos iniciales de recitar los nombres de Śiva, el himno del Nāga, la alabanza a Śiva, el relato de la muerte de Hiraṇyākṣa y el tīrtha llamado el hermoso Sundara-kuṇḍa: éstos son los temas aquí.

Verse 105

नीलगंगापुष्कराख्यं विंध्यवासनतीर्थकम् । पुरुषोत्तमाभिधानं तु तत्तीर्थं चाघनाशनम् ॥ १०५ ॥

Hay un vado sagrado llamado Nīlagangā–Puṣkara, y el lugar santo conocido como Vindhyavāsana; y ese tīrtha es también célebre como “Puruṣottama”, destructor del pecado.

Verse 106

गोमती वामनं कुंडो विष्णोर्नामसहस्रकम् । वीरेश्वरसरः कालभैरवस्य च तीर्थकम् ॥ १०६ ॥

También se mencionan el río Gomati, el santuario de Vāmana, el estanque sagrado (kuṇḍa), el Viṣṇu-nāma-sahasra —los Mil Nombres de Viṣṇu—, el lago de Vīreśvara y el tīrtha de Kālabhairava.

Verse 107

महिमा नागपंचम्या नृसिंहस्य जयंतिका । कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम् ॥ १०७ ॥

Se describe también la grandeza de Nāga-pañcamī; la Jayantī (fiesta) de Nṛsiṃha; la peregrinación a Kuṭumbeśvara; y el kīrtana, la glorificación de los Deva-sādhakas.

Verse 108

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम् । रुंद्रकुंडप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम् ॥ १०८ ॥

Describe el vado sagrado llamado Karkarāja-tīrtha y la santa ascensión (o santuario en la colina) vinculada a Vighneśa y a los demás dioses; y expone el relato de muchos lugares de peregrinación, comenzando por Rudra-kuṇḍa y otros.

Verse 109

यात्राष्टतीर्थजा पुण्या रेवामाहात्म्यमुच्यते । धर्मपुत्रस्य वैराग्यो मार्कंडेयेन संगमः ॥ १०९ ॥

El mérito nacido de la peregrinación a los ocho tīrthas se proclama como la grandeza de la Revā (Narmadā). También se describe el vairāgya, el desapego de Dharmaputra (Yudhiṣṭhira), y su encuentro con Mārkaṇḍeya.

Verse 110

प्राग्रीयानुभवाख्यानममृतापरिकीर्त्तनम् । कल्पे कल्पे पृथङ् नाम नर्मदायाः प्रकीर्तितम् ॥ ११० ॥

Éste es un relato antiguo de experiencia vivida, una proclamación como néctar. En cada kalpa, la Narmadā es celebrada con nombres distintos.

Verse 111

स्तवमार्षं नामेदं च कालरात्रिकथा ततः । महादेवस्तुतिः पश्चात्पृथक्कल्पकथाद्भुता ॥ १११ ॥

Aquí viene el himno de los sabios, llamado Ārṣa-stava; luego sigue el relato de Kālarātri. Después viene una alabanza a Mahādeva, y más tarde una maravillosa narración de los kalpas, tratándolos por separado.

Verse 112

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा । गोरीव्रत समाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः ॥ ११२ ॥

Después viene la narración de Viśalyā, y también el relato de Jāleśvara; luego la exposición del voto de Gaurī (Gaurī-vrata), y tras ello la quema de Tripura.

Verse 113

देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः । दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम् ॥ ११३ ॥

Y (se describe) el rito correcto para dejar el cuerpo; luego, la confluencia del Kāverī. También Dāru-tīrtha y Brahmāvarta, donde se narra el sagrado relato acerca de Īśvara.

Verse 114

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम् । देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करंजकम् ॥ ११४ ॥

“Éstos son Agni-tīrtha, Ravi-tīrtha, el lugar llamado Dāruka comenzando por el paraje de Meghanāda, Devatīrtha, la región de la Narmadā, el sitio sagrado llamado Kapilā y Karañjaka.”

Verse 115

कुंडलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित् । शचीहरणमाख्या नमभ्रकस्य वधस्ततः ॥ ११५ ॥

(Luego se narra) a Kuṇḍaleśa, Pippalāda y Vimaleśa; también a Śūlabhit; el relato del rapto de Śacī; y, después, la muerte de Namabhraka.

Verse 116

शूलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः । आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यश्रृंगकथा ततः ॥ ११६ ॥

Allí se describe el origen de Śūlabheda y las diversas formas de dharma del dar (dāna); luego sigue el relato de las largas austeridades (Dīrgha-tapas), y después la historia del sabio Ṛṣyaśṛṅga.

Verse 117

चित्रसेनकथापुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम् । ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम् ॥ ११७ ॥

Luego viene el relato meritorio de Citrasena y la descripción del reino de Kāśī; después, la narración llamada Devaśilā, junto con los lugares sagrados de peregrinación vinculados a las Śabarī.

Verse 118

व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम् । आप्रेत्येश्वरतीर्थं च शक्रतीर्थं करोटिकम् ॥ ११८ ॥

Luego (viene) el relato meritorio del cazador, el estanque sagrado y el Arka-tīrtha; también el Āpretyeśvara-tīrtha, el Śakra-tīrtha y el lugar santo llamado Karoṭika.

Verse 119

कुमारेशमगस्त्येशमानंदेशं च मातृजम् । लोकेशं धनदेशं च मंगलेशं च कामजम् ॥ ११९ ॥

([Debe recordarse]) a Kumāreśa, Agastyeśa y Ānandeśa—nacido de la Madre—; también a Lokeśa y Dhanadeśa; y asimismo a Maṅgaleśa, nacido de Kāma (el deseo).

Verse 120

नागेशं चापि गोपारं गौतमं शंखचूडकम् । नारदेशं नंदिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकम् ॥ १२० ॥

Y además enumeró a Nāgeśa, Gopāra, Gautama y Śaṅkhacūḍaka; asimismo a Nāradeśa, Nandikeśa y Varuṇeśvara, junto con el tīrtha, el vado sagrado de Varuṇeśvara.

Verse 121

दधिस्कंदादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः । रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिंगलेश्वरम् ॥ १२१ ॥

Luego describe los tīrthas sagrados comenzando por Dadhiskaṃda, y después el santuario de Hanūmateśvara; y los lugares de peregrinación que empiezan con Rāmeśvara, así como los santuarios de Someśa y Piṅgaleśvara.

Verse 122

ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् । चंडार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके ॥ १२२ ॥

En el bosque y regiones semejantes se hallan los lugares sagrados/deidades llamados Ṛṇamokṣa, Kapileśa, Pūtakeśa, Jaleśaya, Caṇḍārka, Yama-tīrtha y Kālhoḍīśa.

Verse 123

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् । नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम् ॥ १२३ ॥

Y (debe recordar/recitar) a Nārāyaṇa, Koṭīśa, Vyāsa-tīrtha, Prabhāsaka, Nāgeśa, Saṃkarṣaṇaka y el tīrtha de Praśrayeśvara.

Verse 124

ऐरंडीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् । करंजं कामहं तीर्थं भांडीरो रोहिणीभवम् ॥ १२४ ॥

La confluencia sagrada llamada Airandī es muy meritoria; y también lo es el tīrtha de Suvarṇaśilā. Asimismo (son sagrados) Karañja, el santuario llamado Kāmaha y Bhāṇḍīra, asociado con Rohiṇī.

Verse 125

चक्रतीर्थं दौतपापं स्कंदमांगिरसाह्वयम् । कोटितीर्थमयोन्यख्यमंगाराख्यं त्रिलोचनम् ॥ १२५ ॥

(Se hallan) Cakratīrtha; Dautapāpa, el tīrtha que lava el pecado; Skanda, también llamado Āṅgirasa; Koṭitīrtha; el lugar conocido como Ayonyā; Aṅgāra por nombre; y Trilocana.

Verse 126

इंद्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् । नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम् ॥ १२६ ॥

Indreśa, Kambukeśa y Someśa; Kohana y Śaka; Nārmanda; y también Ārka y Āgneya—junto con el excelso Bhārgaveśvara—han de ser recordados/recitados.

Verse 127

ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् । रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कंकटेश्वरम् ॥ १२७ ॥

(Se mencionan) Brāhma y Daiva; Mārgeśa; Ādi-Vārāhakeśvara; Rāmeśa; luego Siddheśa; Āhalyā; y Kaṅkaṭeśvara.

Verse 128

शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् । योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम् ॥ १२८ ॥

(Deben recordarse/recitarse) Śākra, Saumya, Nādeśa, Toyeśa, Rukmiṇī-bhava, Yojaneśa, Varāheśa, y el sagrado Śiva-tīrtha vinculado a Dvādaśī.

Verse 129

सिद्धेशं मंगलेशं च लिंगवाराहतीर्थकम् । कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम् ॥ १२९ ॥

(También deben recordarse/visitarse) Siddheśa y Maṅgaleśa; el tīrtha sagrado de Liṅga–Vārāha; Kuṇḍeśa; Śveta–Vārāha; Garbhāveśa; y Ravīśvara.

Verse 130

शुक्लादीनि च तीर्थानि हुंकारस्वामितीर्थकम् । संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् । नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डांक्रूरतीर्थके ॥ १३० ॥

Y existen los vados sagrados que comienzan con Śuklā; también el lugar santo llamado Huṃkārasvāmi-tīrtha; (los santuarios de) Saṃgameśa y Nahuṣeśa; Mokṣaṇa; Pañcagopaka; Nāgaśāva; y Siddheśa—todo ello se halla en el tīrtha vinculado con Mārkaṇḍa y Krūra.

Verse 131

कामोदशूलारोपाख्ये मांडव्यं गोपकेश्वरम् । कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं गांगगौतमे ॥ १३१ ॥

En los lugares sagrados conocidos como Kāmoda y Śūlāropa, (debe adorarse) a Māṇḍavya y a Gopakeśvara; y también en Kapileśa, Piṅgaleśa, Bhūteśa, y en Gāṅga-Gautama igualmente.

Verse 132

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् । कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम् ॥ १३२ ॥

[Conviene visitar o recordar] Aśvamedha, Bhṛgukaccha, Kedāreśa—el que disipa los pecados—y también Kalakaleśa, Jāleśa, Śālagrāma y Varāhaka.

Verse 133

चंद्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् । मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम् ॥ १३३ ॥

También están Caṃdraprabhāsa, Samāditya, Śrīpati y Haṃsaka; del mismo modo Mūlyasthāna, Śūleśa, Ugrākhya y Citradaivaka.

Verse 134

शिखीशं कोटितीर्थं च दशकन्यं सुवणकम् । ऋणमोक्षं भारभूति पुंखां मुडिं च डिंडिमम् ॥ १३४ ॥

«El texto enumera además: Śikhīśa, Koṭitīrtha, Daśakanyā, Suvarṇaka, Ṛṇamokṣa, Bhārabhūti, Puṃkhā, Muḍi y Ḍiṇḍima.»

Verse 135

आमलेशं कपालेशं शृंगैरंडीभवं ततः । कोटितीर्थं लोटणेषं फलस्तुतिरतः परम् ॥ १३५ ॥

Luego (él enumera) a Āmaleśa, Kapāleśa y Śṛṅgairaṇḍībhava; después Koṭitīrtha y Loṭaṇeśa—con devoción suprema, dedicado a alabar los frutos espirituales (phala) de estos sagrados tīrtha.

Verse 136

दृमिजंगलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः । धुन्धुमारसमाख्यानं वधोपायस्ततोऽस्य वै ॥ १३६ ॥

En el Māhātmya de Dṛmijaṅgala, sigue la historia de Rohitāśva; después viene el relato de Dhundhumāra, y luego, en verdad, el método por el cual fue abatido.

Verse 137

वधौ धुंधोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः । महिमास्य ततश्चडीशप्रभावो रतीश्वरः ॥ १३७ ॥

Después viene el relato de la muerte de Dhuṃdha; luego la narración del origen de Citra-vaha; después su grandeza; y a continuación el poder y la majestad de Ḍīśa—(junto con) el episodio de Ratīśvara.

Verse 138

केदारेशो लक्षतीर्थं ततो विष्णुपदीभवम् । मुखारं च्यवनांधास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः ॥ १३८ ॥

Luego vienen Kedāreśa y Lakṣa-tīrtha; después el lugar llamado Viṣṇupadī-bhava; también Mukhāra, el sitio sagrado de Cyavana, Andhāsya, y luego el lago de Brahmā.

Verse 139

चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम् । रुद्रावर्तं च मर्कंडं तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ १३९ ॥

También menciona el vado sagrado llamado Cakrākhya, el relato santo conocido como Lalitākhyāna y el tīrtha llamado Bahugomaya; asimismo Rudrāvarta y Markaṇḍa—tīrthas célebres por destruir los pecados.

Verse 140

श्रवणेशं शुद्धपटं देवांधुप्रेततीर्थकम् । जिह्वोदतीर्थंसंभूतिः शिवोद्भंदं फलस्तुतिः ॥ १४० ॥

(Esta sección) describe a Śravaṇeśa, a Śuddhapaṭa, el vado sagrado llamado Devāndhu-Preta-tīrtha, el origen de Jihvodā-tīrtha, el relato de Śivodbhaṇḍa y la alabanza de los frutos (de peregrinar/recitar).

Verse 141

एष खंडो ह्यवंत्याख्यः श्रृण्वतां पापनाशनः । अतः परं नागराख्यः खंडः षष्ठोऽभिधीयते ॥ १४१ ॥

Este apartado se llama en verdad Avantya-khaṇḍa, y para quienes lo escuchan destruye los pecados. Después de esto se expone el sexto apartado, conocido como Nāgara-khaṇḍa.

Verse 142

लिंगोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा । विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशंकुस्वर्गतिस्तथा ॥ १४२ ॥

Contiene el relato de la manifestación del Liṅga, la auspiciosa historia de Hariścandra, la grandeza de Viśvāmitra y, asimismo, la narración del ascenso de Triśaṅku al cielo.

Verse 143

हाटकेश्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा । नागबिलं शंखतीर्थमचलेश्वरवर्णनम् ॥ १४३ ॥

Incluye también: la sagrada grandeza de Hāṭakeśvara; la muerte del asura Vṛtrāsura; Nāga-bila (la caverna de las serpientes); el vado santo llamado Śaṅkha-tīrtha; y la descripción de Acaleśvara.

Verse 144

चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् । गयशीर्षं बालशाख्यं वालमंडं मृगाह्वयम् ॥ १४४ ॥

La narración llamada “Camatkāra-pura” es suprema y obra maravillas. (También menciona) Gayāśīrṣa, el lugar conocido como Bāla, Vālamaṇḍa y el sitio llamado Mṛga.

Verse 145

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः । सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम् ॥ १४५ ॥

Refugiándose en Viṣṇupāda y en Gokarṇa, en Yugarūpa, en Siddheśvara, en Nāgasaras, en Saptārṣeya y también en Agastyaka, el devoto alcanza pureza por estos sagrados tīrthas.

Verse 146

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् । शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम् ॥ १४६ ॥

Luego menciona, en orden, los lugares sagrados llamados Bhrūṇagarta, Naleśa, Bhaiṣma, Vaiḍura-Markaka, Śāramiṣṭha, Somanātha y Daurga-Mātarjakeśvara.

Verse 147

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् । रामह्रदं नागपुरं ष़ड्लिंगं चैव यज्ञभूः ॥ १४७ ॥

Se incluye el relato de la muerte de Jāmadagnya (Paraśurāma), la narración del Naiḥkṣatriya (la extirpación de los kṣatriyas), Rāma-hrada (el lago de Rāma), Nāgapura, los sagrados «seis liṅgas», y también Yajñabhū, el recinto del sacrificio.

Verse 148

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् । रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम् ॥ १४८ ॥

«También se incluyen las secciones llamadas Muṇḍīra y las demás, Trikārka, la titulada “Las nupcias de Satī”, Rudraśīrṣa, Yāgeśa, Vālakhilya y Gāruḍa.»

Verse 149

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च । अंबाबद्धं पांडुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुंडकम् ॥ १४९ ॥

«(Se narra) el episodio llamado “La maldición de Lakṣmī”, y también el santuario conocido como el “Vigésimo séptimo templo de Soma”; así como Ambābaddha, el tīrtha llamado Pāṇḍuka, el tīrtha Āgneya y el estanque sagrado Brahma-kuṇḍa.»

Verse 150

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा । शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः ॥ १५० ॥

“(Estos son:) Gomukha; el lugar llamado Lohayaṣṭi; asimismo Ajāpāleśvarī; Śanaiścara; Rājavāpī; Rāmeśa; y Lakṣmaṇeśvara.”

Verse 151

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिंगं सर्वोत्तमोत्तमम् । अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयंत्यास्त्रिजातकम् ॥ १५१ ॥

“‘Kuśeśākhya’ y ‘Laveśākhya’; el Liṅga (de Śiva), el mejor entre los mejores; el relato llamado ‘Sesenta y Ocho’; y la historia triple del nacimiento de Damayantī—(éstos son los temas enumerados aquí).”

Verse 152

ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः । क्षेमंकरी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम् ॥ १५२ ॥

“Después, en este relato se mencionan Revatī y Bhaktikā—surgidas como tīrthas, lugares sagrados de baño; también Kṣemaṅkarī, y Kedāra, célebre como el principal entre los Śukla‑tīrthas.”

Verse 153

सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा । अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च ॥ १५३ ॥

“(Aquí se describe) el sagrado relato de Satyasaṃdheśvara, y también la historia de Karṇotpalā; (asimismo) Ateśvara; (el relato vinculado a) Yājñavalkya; (el de) Gaurya; y también (el de) Gāṇeśa.”

Verse 154

ततो वास्तुपदाऽख्यानमजागृहकथानकम् । सौभाग्यांधुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम् ॥ १५४ ॥

“Después viene el relato llamado ‘Vāstupada’, la narración de la ‘Casa de la Cabra’, así como ‘Saubhāgyāndhu’; (luego) el relato de Śūleśa y la narración concerniente a Dharmarāja.”

Verse 155

मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः । जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः ॥ १५५ ॥

Luego viene el relato de Miṣṭānneśvara; después, los tres relatos vinculados con Gaṇapati; a continuación, la vida de Jābāli, y luego la narración de Makareśa.

Verse 156

कालेश्वर्यंधकाख्यानं कुंडमाप्यरसं तथा । पुष्यादित्यं रौहिताश्वं नागरोत्पत्तिकीर्त्तनम् ॥ १५६ ॥

También incluye el relato de Kāleśvarya y Andhaka; el estanque sagrado llamado Kuṇḍamāpya y asimismo Arasa; y contiene a Puṣyāditya, Rauhitāśva, y la narración del origen de los Nāgara.

Verse 157

भार्गवं चरितं चैव वैश्वामैत्रं ततः परम् । सारस्वतं पैप्पलादं कंसारीशं च पैंडकम् ॥ १५७ ॥

Y también están el relato de Bhārgava; después, el de Vaiśvāmaitra; el de Sārasvata y el de Paippalāda; y asimismo los de Kaṃsārīśa y Paiṇḍaka.

Verse 158

ब्रह्मणो यज्ञचरितं सावित्र्याख्यानसंयुतम् । रैवतं भार्तयज्ञाख्यं मुख्यतीर्थनिरीक्षणम् ॥ १५८ ॥

Se recuenta el relato sacrificial de Brahmā, unido al episodio de Sāvitrī; y también el relato de Raivata—conocido como Bhārta-yajña—y la contemplación de los más excelsos tīrtha, los lugares supremos de peregrinación.

Verse 159

कौरवं हाटकेशाख्यं प्रभासं क्षेत्रकत्रयम् । पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्य त्रितयं स्मृतम् ॥ १५९ ॥

Kaurava, Hāṭakeśa y Prabhāsa: éstos se recuerdan como una tríada de kṣetras, campos sagrados de peregrinación. Del mismo modo, Puṣkara, Naimiṣa y Dhārma-araṇya se recuerdan como una tríada de araṇyas, bosques santos.

Verse 160

वाराणसी द्वारकाख्यावन्त्याख्येति पुरीत्रयम् । बृन्दावनं खांडवाख्यमद्वैकाख्यं वनत्रयम् ॥ १६० ॥

La tríada de ciudades sagradas es: Vārāṇasī, la ciudad llamada Dvārakā y la ciudad conocida como Avantī. La tríada de bosques sagrados es: Vṛndāvana, el bosque llamado Khāṇḍava y el conocido como Advaika.

Verse 161

कल्पः शालस्तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम् । असिशुक्लपितृसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम् ॥ १६१ ॥

Kalpa, Śāla y la insuperable tríada llamada Nandigrāma: éstos son proclamados como tres tīrthas (vados sagrados) llamados Asi, Śukla y Pitṛ.

Verse 162

श्र्यर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम् । नदीनां त्रितयं गंगा नर्मदा च सरस्वती ॥ १६२ ॥

Śrī Arbuda y Raivata son, en verdad, los más excelsos entre las tres montañas sagradas; y entre los ríos, la tríada es Gaṅgā, Narmadā y Sarasvatī.

Verse 163

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्त्तितम् । कूषिका शंखतीर्थं चामरकं बालमण्डनम् ॥ १६३ ॥

Se ha proclamado que cada uno de éstos otorga un mérito equivalente a tres crores y medio. Éstos son: Kūṣikā, Śaṅkha-tīrtha, Cāmaraka y Bāla-maṇḍana.

Verse 164

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम् । सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथांधकम् ॥ १६४ ॥

Se ha dicho que un conjunto de cuatro otorga los frutos del campo sagrado de Hāṭakeśa: el Sāmbāditya, el Śrāddha-kalpa, el Yaudhiṣṭhira y, luego, el Āndhaka.

Verse 165

जलशायि चतुर्मासमशून्यशयनव्रतम् । मंकणेशं शिवरात्रिस्तुलापुरुषदानकम् ॥ १६५ ॥

(Él enumeró) el voto de dormir sobre el agua (jalaśāyī), la observancia de cuatro meses (cāturmāsya), el voto de no dejar el lecho vacío (aśūnya-śayana), la adoración de Maṅkaṇeśa, la vigilia de Śivarātri, y el don llamado tulāpuruṣa-dāna: pesar a una persona y ofrecer dádivas equivalentes a su peso.

Verse 166

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम् । पापपिंडं मासलैंगं युगमानादिकीर्तनम् ॥ १६६ ॥

«Pṛthvīdāna», «Vānakeśa», «Kapālamocaneśvara», «Pāpapiṇḍa», «Māsalaiṅga» y el relato que comienza con «Yugamāna»: estos nombres/temas han de recitarse en la enumeración.

Verse 167

निंवेशशाकंभर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम् । दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम् ॥ १६७ ॥

Contiene el relato de Nimveśa y de Śākambharī, la alabanza de los Once Rudras, la narración de la grandeza del dar (dāna) y la alabanza de los Doce Ādityas.

Verse 168

इत्येषनागरः खंडः प्रभासाख्योऽधुनोच्यते । सोमेशो यत्र विश्वेशोऽर्कस्थलं पुण्यदं महत् ॥ १६८ ॥

Así concluye esta sección Nāgara; ahora se expone la llamada Prabhāsa, donde se hallan (los santuarios de) Someśa y Viśveśa, y Arkasthala, gran lugar sagrado que otorga mérito.

Verse 169

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम् । अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम् ॥ १६९ ॥

Aquí se narran por separado los relatos que comienzan con Siddheśvara, incluyendo Agni-tīrtha, Kapaddarśin y Kedāreśa, el que otorga la meta suprema.

Verse 170

भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः । बुधेज्यभृगुसौरागुशिरवीशा हरविग्रहाः ॥ १७० ॥

Hara (Śiva) se manifiesta como Bhīma, Bhairava, Caṇḍīśa, Bhāskara (el Sol), Indu (la Luna), Kuja (Marte), Budha (Mercurio), Ijya (Júpiter), Bhṛgu (Venus), Saura (Saturno), y también como Rāhu, Śira y Vīśa: éstos son los sagrados vigrahas de Hara.

Verse 171

सिद्धेश्वराद्याः पंचान्ये रुद्रास्तत्र व्यवस्तत्र व्यवस्थिताः । वरारोहा ह्यजा पाला मंगला ललितेश्वरी ॥ १७१ ॥

Allí están también establecidos otros cinco Rudras, comenzando por Siddheśvara. Asimismo se hallan Varārohā, Ajā, Pālā, Maṅgalā y Laliteśvarī.

Verse 172

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेस्वरस्तथा । गौरीशवरुणेशाख्यं दुर्वासेशं गणेश्वरम् ॥ १७२ ॥

Él es el Señor de Lakṣmī; el Señor del fuego submarino (Vāḍava); el Señor de la tierra; asimismo Kāmeśvara; el Señor de Gaurī; el célebre Varuṇeśa; el Señor de Durvāsā; y Gaṇeśvara, Señor de las huestes (gaṇas).

Verse 173

कुमारेशं चंडकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम् । ततः प्रोक्तोऽथ कोटीशबालब्रह्यादिसत्कथा ॥ १७३ ॥

Luego el texto habla de Kumāreśa, de Caṇḍakalpa y del que es conocido como Śakulīśvara; y después se narra la sagrada historia acerca de Koṭīśa, Bāla, Brahmā y otros.

Verse 174

नरकेशसंवर्त्तेशनिधीश्वरकथा ततः । बलभद्रेश्वरस्याथ गंगाया गणपस्य च ॥ १७४ ॥

Después vienen los relatos sagrados acerca de Narakeśa, Saṃvartteśa y Nidhīśvara; y luego el de Balabhadreśvara, así como el de la Gaṅgā y el de Gaṇapa (Gaṇeśa).

Verse 175

जांबवत्याख्यसरितः पांडुकूपस्य सत्कथा । शतमेधलक्षमेधकोटिमेधकथा तथा ॥ १७५ ॥

También se describe la santa narración del río llamado Jāmbavatī, la leyenda sagrada del Pozo de Pāṇḍu, y asimismo los relatos de los sacrificios Aśvamedha: el de cien, el de cien mil (lakh) y el de un crore (diez millones).

Verse 176

दुर्वासार्कघटस्थानहिरण्यासंगमोत्कथा । नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणसमुद्रयोः ॥ १७६ ॥

Esta sección narra los célebres relatos de Durvāsā; de Arka; del lugar sagrado llamado Ghaṭa; de Hiraṇya; de la santa confluencia (Āsaṅgama); y también de Nagarārka, de Kṛṣṇa, y de Saṃkarṣaṇa y el océano.

Verse 177

कुमार्याः क्षेत्रपास्य ब्रह्येशस्य कथा पृथक् । पिंगलासंगमेशस्य शंकरार्कघटेशयोः ॥ १७७ ॥

Por separado se contarán los relatos de Kumārī, de Kṣetrapāla y de Brahmyeśa; y también la historia de Piṅgalā-Saṅgameśa, así como las de Śaṅkara, Arka y Ghaṭeśa.

Verse 178

ऋषितीर्थस्य नंदार्कत्रितकूपस्य कीर्तनम् । ससोपानस्य पर्णार्कन्यंकुमत्योः कथाद्भुता ॥ १७८ ॥

Contiene el relato de Ṛṣi-tīrtha y la glorificación de los tres pozos de Nandārka; y también la maravillosa narración acerca de Sa-sopāna, y de Parṇārka y Nyaṅkumatī.

Verse 179

वाराहस्वामिवृत्तांतं छायालिंगाख्यगुल्फयोः । कथा कनकनंदायाः कुतीगंगेशयोस्तथा ॥ १७९ ॥

Se relatará la historia de Varāhasvāmin; de los lugares sagrados llamados Chāyāliṅga y Gulpha; el relato de Kanakanandā; y asimismo el de Kutī y Gaṅgeśa.

Verse 180

चमसोद्बेदविदुरत्रिलोकेशकथा ततः । मंकणेशत्रैपुरेशषंडतीर्थकथास्तथा ॥ १८० ॥

Luego siguen los relatos de Camasodbheda y Vidura, y la narración de Trilokeśa; asimismo, las historias de Maṃkaṇeśa, Traipureśa y del sagrado lugar de peregrinación llamado Ṣaṇḍatīrtha.

Verse 181

सूर्यप्राची त्रीक्षणयोरुमानातकथा तथा । भूद्धारशूलस्थलयोश्च्यवनार्केशयोस्तथा ॥ १८१ ॥

También se describe Sūryaprācī; el relato de Umā y del Señor de los Tres Ojos; y asimismo las sagradas tradiciones de Bhūddhāra y Śūlasthala, así como las de Cyavana y Arkeśa.

Verse 182

अजापालेशबालार्ककुबेरस्थलजा कथा । ऋषितोया कथा पुण्या संगालेश्वरकीर्तनम् ॥ १८२ ॥

Se narran las tradiciones sagradas vinculadas con Ajāpāleśa, Bālārka y Kuberasthala; el santo relato de Ṛṣitoyā; y la meritoria glorificación (kīrtana) de Saṅgāleśvara.

Verse 183

नारदादित्यकथनं नारायणनिरूपणम् । तप्तकुंडस्य माहात्म्यं मूलचंडीशवर्णनम् ॥ १८३ ॥

Esta sección contiene: el relato de Nārada y Āditya (el Sol), una exposición sobre Nārāyaṇa, la grandeza del sagrado Taptakuṇḍa y la descripción de Mūla-Caṇḍīśa.

Verse 184

चतुर्वक्त्रगणाध्यक्षकलंबेश्वरयोः कथा । गोपालस्वामिव कुलस्वामिनोर्मरुतां कथा ॥ १८४ ॥

Se narra la historia de Caturvaktra, jefe de los Gaṇas, y de Kalambeśvara; y la historia de Gopālasvāmin y Kulasvāmin, junto con la de los Maruts.

Verse 185

क्षेमार्कोन्नतविघ्नेशजलस्वामिकथा ततः । कालमेघस्य रुक्मिण्या दुर्वासेश्वरभद्रयोः ॥ १८५ ॥

Luego siguen los relatos de Kṣemārka, Unnata, Vighneśa y Jalasvāmin; y después, las narraciones acerca de Kālamegha, Rukmiṇī, Durvāsēśvara y Bhadra.

Verse 186

शंखावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनाम् । जालेश्वरस्य हुंकारेश्वरचंडीशयोः कथा ॥ १८६ ॥

También está el relato acerca de Śaṅkhāvarta, Mokṣa-tīrtha, Goṣpada y Acyuta-sadman; y la narración de Jāleśvara, junto con Huṃkāreśvara y Caṇḍīśa.

Verse 187

आशापुरस्थविघ्नेशकलाकुंडकथाद्भुता । कपिलेशस्य च कथा जरद्गवशिवस्य च ॥ १८७ ॥

Hay el maravilloso relato de Kalākuṇḍa y de Vighneśa en Āśāpura; y también la narración de Kapileśa y de Jaradgava-Śiva.

Verse 188

नलकर्कोटेश्वरयोर्हाटकेश्वरजा कथा । नारदेशयंत्रभूषादुर्गकूटगणेशजा ॥ १८८ ॥

Se incluye la narración acerca de Nala y Karkoṭeśvara, y el relato vinculado con Hāṭakeśvara; así como (los relatos de) Nāradeśa, el sagrado yantra como ornamento, y Gaṇeśa de Durgakūṭa—todo ello se halla aquí reunido.

Verse 189

सुपर्णैलाख्यभैरव्योर्भल्लतीर्थभवा कथा । कीर्तनं कर्दमालस्य गुप्तसोमेश्वस्य च ॥ १८९ ॥

Asimismo está el relato vinculado con las Bhairavīs llamadas Suparṇā y Elā, la narración surgida en Bhallatīrtha, y la mención devocional de Kardamāla y del (santuario) secreto de Someśvara.

Verse 190

बहुस्वर्णेशश्रृंगेशकोटीश्वरकथा ततः । मार्कंडेश्वरकोटीशदामोदरगृहोत्कथा ॥ १९० ॥

Después viene el relato de Bahu-Svarṇeśa, Śṛṅgeśa y Koṭīśvara; y luego la célebre narración acerca de Mārkaṇḍeśvara, Koṭīśa y la morada sagrada de Dāmodara.

Verse 191

स्वर्णरेखा ब्रह्मकुंडं कुंतीभीमेश्वरौ तथा । मृगीकुंडं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम् ॥ १९१ ॥

En el kṣetra llamado Vastrāpatha se recuerdan: la Svarṇarekhā, el Brahma-kuṇḍa, los santuarios de Kuṁtī y de Bhīmeśvara, y también el Mṛgī-kuṇḍa; en verdad, todo ello es tenido como lo principal de ese lugar santo.

Verse 192

दुर्गाभिल्लेशगंगेशरैवतानां कथाद्भुता । ततोऽर्बुदेश्वर कथा अचलेश्वरकीर्तनम् ॥ १९२ ॥

Luego viene el maravilloso relato de Durgābhilleśa, Gaṅgeśa y Raivata; después, la narración de Arbudeśvara y la glorificación de Acaleśvara.

Verse 193

नागतीर्थस्य च कथा वसिष्टाश्रमवर्णनम् । भद्रकर्णस्य माहात्म्यं त्रिनेत्रस्य ततः परम् ॥ १९३ ॥

Luego vienen el relato de Nāga-tīrtha, la descripción del āśrama de Vasiṣṭha, la grandeza de Bhadrakarṇa y, después, también la historia de Trinetra.

Verse 194

केदारस्य च माहात्म्यं तीर्थांगमनकीर्तनम् । कोटीश्वररूपतीर्थहृषीकेशकथारस्ततः ॥ १९४ ॥

Luego vienen la gloria de Kedāra, la narración de las peregrinaciones a los tīrtha sagrados, y después los relatos acerca de los tīrtha de Koṭīśvara y de Rūpa-tīrtha, junto con la sagrada historia de Hṛṣīkeśa.

Verse 195

सिद्धेशशुक्रेश्वरयोर्मणिकर्णीशकीर्तनम् । पंगुतीर्थयमतीर्थवाराहतीर्थवर्णनम् ॥ १९५ ॥

Esta sección contiene la glorificación de Siddheśa y Śukreśvara, la alabanza de Maṇikarṇīśa y la descripción de los tīrtha sagrados llamados Paṅgu-tīrtha, Yama-tīrtha y Vārāha-tīrtha.

Verse 196

चंद्रप्रभासर्पिडोदश्रीमाताशुक्लतीर्थजम् । कात्यायन्याश्च माहात्म्यं ततः पिंडारकस्य च ॥ १९६ ॥

Luego se describen los lugares sagrados—Candraprabhā, Sarpiḍoda, Śrīmātā y Śuklatīrtha—y también la gloria (māhātmya) de la Diosa Kātyāyanī; y después, asimismo la de Piṇḍāraka.

Verse 197

ततः कनखलस्याथ चक्रमानुषतीर्थयोः । कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबंधजा ॥ १९७ ॥

Después sigue el relato de Kanakhala y de los tīrtha sagrados llamados Cakrama y Manuṣa; asimismo la narración de Kapilāgni-tīrtha, y también la historia nacida del episodio vinculado con la sangre (raktānubandha).

Verse 198

गणेशपार्थेश्वरयोर्यांत्रायामुज्ज्वलस्य च । चंडीस्थाननागोद्भवशिवकुंडमहेशजा ॥ १९८ ॥

Esta sección trata también del santuario sagrado de Gaṇeśa y de Pārtheśvara, de la Yāṃtrā (diagrama/rito sagrado) y de Ujjvala; así como del templo de Caṇḍī, de Nāgodbhava, de Śiva-kuṇḍa y de Maheśajā.

Verse 199

कामेश्वरस्य मार्कंडेयोत्पत्तेश्च कथा ततः । उद्दालकेशसिद्धेशगततीथकथा पृथक् ॥ १९९ ॥

Luego viene el relato de Kāmeśvara y la historia del nacimiento de Mārkaṇḍeya; y por separado, la narración de los tīrtha de peregrinación vinculados con Uddālaka, Īśa y Siddheśa.

Verse 200

श्रीदेवरवातोत्पत्तिश्च व्यासगौतमतीर्थयोः । कुलसंतारमाहात्म्यं रामकोट्याह्वतीर्थयोः ॥ २०० ॥

También describe el origen del sagrado Devaravāta, los tīrtha conocidos como Vyāsa-tīrtha y Gautama-tīrtha, y la grandeza de Kulasaṃtāra, así como de los tīrtha llamados Rāma-koṭi.