Adhyaya 71: The King’s Remorse and the Sage’s Counsel on the Necessity of a Wife

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे सप्ततितमोऽध्यायः । एकसप्ततितमोऽध्यायः- ७१ मार्कण्डेय उवाच तां प्रेषयित्वा राजापि स्वभर्तृगृहमङ्गनाम् । चिन्तयामास निःश्वस्य किमत्र सुकतं भवेत् ॥

Así, en el Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, en el Auttama Manvantara, concluye el capítulo septuagésimo. Capítulo setenta y uno: Dijo Mārkaṇḍeya: Tras enviar a la mujer a la casa de su esposo, el rey también suspiró y reflexionó: «¿Qué obra meritoria (o qué recto proceder) podría haber aquí?»

Verse 2

अनर्घयोग्यता कष्टं स मामाह महामनाः । वैकल्यं विप्रमुद्दिश्य तथाहायं निशाचरः ॥

«¡Una dolorosa indignidad para alguien tan digno!»—así me habló aquel magnánimo, señalando la falta del brāhmaṇa; y de igual modo habló también ese vagabundo nocturno (rākṣasa).

Verse 3

सोऽहं कथं करिष्यामि त्यक्ता पत्नी मया हि सा । अथवा ज्ञानदृष्टिं तं पृच्छामि मुनिसत्तमम् ॥

«¿Cómo he de obrar, si en verdad la repudié como esposa? O bien—preguntaré al mejor de los sabios, al que está dotado de la visión del conocimiento.»

Verse 4

सञ्चिन्त्येत्थं स भूपालः समारुह्य च तं रथम् । ययौ यत्र स धर्मात्मा त्रिकालज्ञो महामुनिः ॥

Habiendo reflexionado así, el rey subió a su carro y fue adonde se hallaba aquel gran sabio justo—conocedor de los tres tiempos.

Verse 5

अवरुह्य रथात् सोऽथ तं समेत्य प्रणम्य च । यथावृत्तं समाचख्यौ राक्षसेन समागमम् ॥

Bajando del carro, se acercó al sabio, se inclinó y luego narró los sucesos tal como ocurrieron—su encuentro con el rākṣasa.

Verse 6

ब्राह्मण्याः दर्शनञ्चैव दौःशील्यापगमं तथा । प्रेषणं भर्तृगेहे च कार्यमागमने च यत् ॥

(Relató) el avistamiento de la mujer brāhmaṇa, la eliminación de la mancha de mala fama, su envío a la casa de su esposo, y también lo que se dispuso acerca de la venida del (rākṣasa) cuando hubiera una tarea.

Verse 7

ऋषिरुवाच ज्ञातमेतन्मया पूर्वं यत्कृतं ते नराधिप । कार्यमागमने चैव मत्समीपे तवाखिलम् ॥

Dijo el sabio: Ya desde antes conocía lo que has hecho, oh señor de los hombres, y también el propósito entero de tu venida aquí a mí.

Verse 8

पृच्छ मामिह किं कार्यं मयेति उद्विग्नमानसः । त्वय्यागते महीपाल ! शृणु कार्यञ्च यत्तव ॥

«Pregúntame aquí: “¿Qué debo hacer yo?”»—así, con la mente agitada. Oh protector de la tierra, puesto que has venido, escucha también el asunto que te concierne.

Verse 9

पत्नी धर्मार्थकामानां कारणं प्रबलं नृणाम् । विशेषतश्च धर्मस्य सन्त्यक्तस्त्यजता हि ताम् ॥

La esposa es una causa poderosa para que los hombres alcancen dharma, artha y kāma; y especialmente para el dharma. En verdad, al abandonarla, uno queda como abandonado por el dharma.

Verse 10

अपत्नीकॊ नरो भूप ! न योग्यॊ निजकर्मणाम् । ब्राह्मणः क्षत्रियॊ वापि वैश्यः शूद्रोऽपि वा नृप ॥

Un hombre sin esposa, oh rey, no es apto para sus deberes propios—sea brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya o incluso śūdra, oh gobernante.

Verse 11

त्यजता भवता पत्नीं न शोभनमनुष्ठितम् । अत्याज्यो हि यथा भर्ता स्त्रीणां भार्या तथा नृणाम् ॥

Al abandonar a tu esposa, no has obrado rectamente. Pues así como el marido no debe ser abandonado por las mujeres, del mismo modo la esposa no debe ser abandonada por los hombres.

Verse 12

राजोवाच भगवन् ! किं करोम्येष विपाको मम कर्मणाम् । नानुकूलानुकूलस्य यस्मात्त्यक्ता ततो मया ॥

Dijo el rey: «Oh venerable, ¿qué he de hacer? Éste es el fruto de mis actos. Puesto que ella no fue complaciente con quien buscaba lo complaciente, por eso la abandoné».

Verse 13

यद्यत्करोति तत्क्षान्तं दह्यमानेन चेतसा । भगवंस्तद्वियोगार्तिभिभीतेनान्तरात्मना ॥

Cualquier cosa que ella haga debe ser perdonada, pues mi mente arde de remordimiento. Oh venerable, mi ser interior se estremece ante el dolor de la separación de ella.

Verse 14

साम्प्रतं तु वने त्यक्ता न वेद्मि क्व नु सा गता । भक्षिताऽवापि विपिने सिंहव्याघ्रनिशाचरैः ॥

Pero ahora, abandonada en el bosque, no sé adónde ha ido—o si, en la espesura, ha sido devorada por leones, tigres o seres que vagan de noche.

Verse 15

ऋषिरुवाच न भक्षिताऽसा भूपाल ! सिंहव्याघ्रनिशाचरैः । सा त्वविप्लुतचारित्रा साम्प्रतन्तु रसातले ॥

Dijo el sabio: «No ha sido devorada, oh rey, por leones, tigres ni merodeadores nocturnos. Ella —de conducta inmaculada— se halla ahora en Rasātala, el mundo subterráneo».

Verse 16

राजोवाच सा नीता केन पातालमास्ते सदूषिता कथम् । अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् ! यथावद्वक्तुमर्हसि ॥

Dijo el rey: «¿Por quién fue llevada para morar en Pātāla? ¿Cómo ha sido mancillada? Esto es sumamente maravilloso, oh brāhman: explícalo debidamente».

Verse 17

ऋषिरुवाच पाताले नागराजोऽस्ति प्रख्यातश्च कपोतकः । तेन दृष्टा त्वया त्यक्ता भ्रममाणा महावने ॥

Dijo el sabio: En Pātāla hay un célebre rey de las serpientes llamado Kapotaka. Él vio a aquella joven mujer a quien tú habías abandonado, vagando por el gran bosque.

Verse 18

सा रूपशालिनी तेन सानुरागेण पार्थिव । वेदितार्थेन पातालं नीता सा युवती तदा ॥

Oh rey, aquella hermosa joven fue entonces llevada a Pātāla por él, que estaba prendado y comprendía el asunto (su situación).

Verse 19

ततस्तस्य सुता सुभ्रूर्नन्दा नाम महीपते । भार्या मनोरमा चास्य नागराजस्य धीमतः ॥

Luego, oh rey, aquel sabio rey de las serpientes tenía una hija de hermosas cejas llamada Nandā; y su esposa era Manoramā.

Verse 20

तया मातुः सपत्नीयं सा भवित्रीति शोभना । दृष्टा स्वगेहं सा नीता गुप्ता चान्तः पुरे शुभा ॥

Aquella muchacha auspiciosa y encantadora (Nandā), pensando: «Ella llegará a ser coesposa de mi madre», la vio; fue llevada a su propia morada y mantenida oculta en el palacio interior.

Verse 21

यदा तु याचिता नन्दा न ददाति नृपोत्तम । मूका भविष्यसीत्याह तदा तां तनयां पिता ॥

Pero cuando se preguntó a Nandā y ella no la entregó, oh el mejor de los reyes, entonces su padre dijo a su hija: «Te volverás muda».

Verse 22

एवं शप्ता सुता तेन सा चास्ते तत्र भूपते । नीता तेनोरगेन्द्रेण धृता तत्सुतया सती ॥

Así, maldecida por él, oh rey, la hija permaneció allí. Aquella mujer virtuosa había sido llevada por el Señor de las Serpientes (Nāga) y fue retenida allí por su hija.

Verse 23

मार्कण्डेय उवाच ततो राजा परं हर्षमवाप्य तमपृच्छत । द्विजवर्यं स्वदौर्भाग्यकारणं दयितां प्रति ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Entonces el rey, colmado de gran gozo, preguntó a aquel Brahmán excelso por la causa de su propia desventura respecto de su amada esposa.

Verse 24

राजोवाच भगवन् सर्वलोकस्य मयि प्रीतिरनुत्तमा । किंनु तत्कारणं येन स्वपत्नी नातिवत्सला ॥

Dijo el rey: Venerable señor, todos los hombres me profesan un afecto sin igual; ¿por qué, entonces, mi propia esposa no me ama mucho?

Verse 25

मम चासावतीवेष्टा प्राणेभ्योऽपि महामुने । सा च मां प्रति दुःशीला ब्रूहि यत्कारणं द्विज ॥

Y ella me es sumamente querida—más querida incluso que mi propia vida, oh gran sabio—y, sin embargo, se comporta con dureza conmigo. Dime, oh Brahmán, cuál es la causa de ello.

Verse 26

ऋषीरुवाच पाणिग्रहणकाले त्वं सूर्यभौमशनैश्चरैः । शुक्रवाचस्पतिभ्याञ्च तव भार्यावलोकिता ॥

Dijo el sabio: En el momento del rito de la toma de la mano (matrimonio), tu esposa fue mirada—es decir, influida—por el Sol, Marte, Saturno, y también por Venus y Júpiter.

Verse 27

तन्मुहूर्तेऽभवच्चन्द्रस्तस्याः सोमसुतस्तथा । परस्परविपक्षौ तौ ततः पार्थिव ! ते भृशम् ॥

En aquel mismo instante surgió la Luna, y asimismo su hijo, el hijo de Soma. Después, oh rey, aquellos dos se volvieron feroces enemigos el uno del otro.

Verse 28

तद्गच्छ त्वं स्वधर्मेण परिपालय मेदिनीम् । पत्नी सहायः सर्वाश्च कुरु धर्मवतीः क्रियाः ॥

Por tanto, ve y, conforme a tu propio deber, protege la tierra. Con tu esposa como ayuda, realiza todos los ritos y acciones de manera conforme al dharma.

Verse 29

मār्कण्डेय उवाच इत्युक्ते प्रणिपत्यैनमारुह्य स्यन्दनं ततः । उत्तमः पृथिवीपाल आजगाम निजं पुरम् ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Dicho esto, él se inclinó ante él y luego subió a su carro. Después, Uttama, protector de la tierra, regresó a su propia ciudad.