Adhyaya 4

Verse 1

ऑपन--माज बछ। अकाल चतुथों5 ध्याय: युधिष्ठटिरका दिव्यलोकमें श्रीकृष्ण, अर्जुन आदिका दर्शन करना वैशम्पायन उवाच ततो युधिष्छिरो राजा देवै: सर्षिमरुद्गणै: । स्तूयमानो ययौ तत्र यत्र ते कुरुपुड्रवा:

Vaiśaṃpāyana dijo: Entonces el rey Yudhiṣṭhira, alabado por los dioses junto con los rishis y las huestes de los Maruts, se encaminó hacia el lugar donde estaban aquellos más eminentes de los Kurus.

Verse 2

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर देवताओं, ऋषियों और मरुद्गणोंके मुँहसे अपनी प्रशंसा सुनते हुए राजा युधिष्ठिर क्रमश: उस स्थानपर जा पहुँचे जहाँ वे कुरुश्रेष्ठ भीमसेन और अर्जुन आदि विराजमान थे ।। ददर्श तत्र गोविन्द ब्राह्ेण वपुषान्वितम्‌ तेनैव दृष्टपूर्वेण सादृश्येनिव सूचितम्‌,वहाँ जाकर उन्होंने देखा कि भगवान्‌ श्रीकृष्ण अपने ब्राह्मविग्रहसे सम्पन्न हैं। पहलेके देखे गये सादृश्यसे ही वे पहचाने जाते हैं

Vaiśaṃpāyana dijo: «Oh Janamejaya, después de ello el rey Yudhiṣṭhira—oyendo sus propias alabanzas en boca de los dioses, los rishis y las huestes de los Maruts—avanzó paso a paso hasta el lugar donde los más eminentes de los Kurus, Bhīmasena, Arjuna y los demás, estaban sentados en esplendor. Allí contempló a Govinda (Śrī Kṛṣṇa), dotado de una forma de brāhmaṇa; y por el parecido con lo que había visto antes, lo reconoció.»

Verse 3

इस प्रकार श्रीमह्याभारत स्वर्गायेहरणपर्वमें युधिष्ठिरका देहत्यागविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ,दीप्यमानं स्ववपुषा दिव्यैरस्त्रैरुपस्थितम्‌ । चक्रप्रभृतिभिषघरिर्दिव्यै: पुरुषविग्रहै: उनके श्रीविग्रहसे अद्भुत दीप्ति छिटक रही है। चक्र आदि दिव्य एवं भयंकर अस्त्र- शस्त्र दिव्य पुरुषविग्रह धारण करके उनकी सेवामें उपस्थित हैं

Vaiśaṃpāyana dijo: Él resplandecía con el fulgor de su propia forma celestial. A su alrededor estaban las armas divinas—terribles en poder—comenzando por el disco, y cada una asumía una figura personificada, como si asistiera a su servicio.

Verse 4

उपास्यमानं वीरेण फाल्गुनेन सुवर्चसा । तथास्वरूपं कौन्तेयो ददर्श मधुसूदनम,अत्यन्त तेजस्वी वीरवर अर्जुन भगवानकी आराधनामें लगे हुए हैं। कुन्तीकुमार युधिष्ठिरने भगवान्‌ मधुसूदनका उसी स्वरूपमें दर्शन किया इति श्रीमहाभारते स्वर्गारोहणपर्वणि द्रौपद्यादिस्वस्वस्थानगमने चतुर्थो5ध्याय: ।। ४ || इस प्रकार श्रीमहाभारत स्वगरिहणपर्वमें द्रौपदी आदिका अपने-अपने स्थानमें गमनविषयक चौथा अध्याय पूरा हुआ

Dijo Vaiśampāyana: Mientras el radiante héroe Phālguna (Arjuna) se hallaba entregado a la adoración, el hijo de Kuntī (Yudhiṣṭhira) contempló a Madhusūdana (Kṛṣṇa) en esa misma forma. La escena muestra que la devoción firme y la pureza de propósito culminan en la visión directa de lo divino, confirmando el arco ético del viaje de los Pāṇḍava: del sufrimiento y la renuncia hacia la plenitud espiritual.

Verse 5

तावुभौ पुरुषव्याप्रौ समुद्री क्ष्य युधिष्ठिरम्‌ । यथावत्‌ प्रतिपेदाते पूजया देवपूजिती,पुरुषसिंह अर्जुन और श्रीकृष्ण देवताओंद्वारा पूजित थे। इन दोनोंने युधिष्ठिरको उपस्थित देख उनका यथावत्‌ सम्मान किया

Dijo Vaiśampāyana: Aquellos dos héroes, tigres entre los hombres—Arjuna y Śrī Kṛṣṇa, honrados incluso por los dioses—al ver presente a Yudhiṣṭhira, se acercaron a él conforme al debido protocolo y le rindieron el respeto que correspondía. La escena subraya la ética de honrar la autoridad legítima y el dharma mediante la conducta correcta, aun entre los más grandes.

Verse 6

अपरस्मिन्नथोद्देशे कर्ण शस्त्रभृतां वरम्‌ द्वादशादित्यसहितं ददर्श कुरुनन्दन:,इसके बाद दूसरी ओर दृष्टि डालनेपर कुरुनन्दन युधिष्ठिरने शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ कर्णको देखा जो बारह आदित्योंके साथ (तेजोमय स्वरूप धारण किये) विराजमान थे

Dijo Vaiśampāyana: Luego, al dirigir la mirada hacia otra región, Yudhiṣṭhira, orgullo de los Kurus, vio a Karṇa—el primero entre los portadores de armas—resplandeciente y entronizado en esplendor, acompañado por los doce Ādityas. La visión reubica a Karṇa no solo como rival caído en la guerra, sino como alguien restituido al orden cósmico, sugiriendo que el valor, el linaje y el destino asignado pueden ser reconocidos más allá de las heridas morales del campo de batalla.

Verse 7

अथापरमस्मिन्नुद्देशे मरुद्गणवृतं विभुम्‌ । भीमसेनमथापश्यत्‌ तेनैव वपुषान्वितम्‌,फिर दूसरे स्थानमें उन्होंने दिव्यरूपधारी भीमसेनको देखा जो पहलेहीके समान शरीर धारण किये मूर्तिमान्‌ वायुदेवताके पास बैठे थे। उन्हें सब ओरसे मरुद्गणोंने घेर रखा था। वे उत्तम कान्तिसे सुशोभित एवं उत्कृष्ट सिद्धिको प्राप्त थे

Luego, en otra región de aquel ámbito celeste, vio al poderoso Bhīmasena, rodeado por las huestes de los Maruts, aún con la misma forma corporal reconocible de antes. Radiante de esplendor excelente y dotado de la suprema realización, Bhīma apareció en compañía del séquito del dios del Viento, señal de que la fuerza constante y la conducta justa, sostenidas hasta el fin, alcanzan su recompensa última.

Verse 8

वायोर्मूर्तिमतः पाश्वें दिव्यमूर्तिसमन्वितम्‌ । श्रिया परमया युक्त सिद्धिं परमिकां गतम्‌,फिर दूसरे स्थानमें उन्होंने दिव्यरूपधारी भीमसेनको देखा जो पहलेहीके समान शरीर धारण किये मूर्तिमान्‌ वायुदेवताके पास बैठे थे। उन्हें सब ओरसे मरुद्गणोंने घेर रखा था। वे उत्तम कान्तिसे सुशोभित एवं उत्कृष्ट सिद्धिको प्राप्त थे

Dijo Vaiśampāyana: Entonces vieron a Bhīmasena, dotado de forma divina, sentado junto a Vāyu, presente en forma corpórea. Radiante de suprema gloria y habiendo alcanzado la perfección más alta, Bhīma apareció en su estado exaltado, señal de la plena maduración de su fuerza y constancia cuando se alinean con el dharma.

Verse 9

अश्रिनोस्तु तथा स्थाने दीप्यमानौ स्वतेजसा । नकुलं सहदेवं च ददर्श कुरुनन्दन:,कुरुनन्दन युधिष्ठिरने नकुल और सहदेवको अभश्विनीकुमारोंके स्थानमें विराजमान देखा जो अपने तेजसे उद्दीप्त हो रहे थे

Vaiśampāyana dijo: Entonces, en la morada que pertenece a los Aśvinīkumāras, el príncipe de los Kuru (Yudhiṣṭhira) vio a Nakula y a Sahadeva, radiantes allí, ardiendo con su propio esplendor innato. La escena confirma que cada hermano alcanza la fuente divina acorde con su origen y sus virtudes, insinuando un orden moral en el que la verdadera naturaleza y el mérito legítimo son finalmente reconocidos.

Verse 10

तथा ददर्श पाज्चालीं कमलोत्पलमालिनीम्‌ | वपुषा स्वर्गमाक्रम्य तिष्ठन्तीमर्कवर्चसम्‌,तदनन्तर उन्होंने कमलोंकी मालासे अलंकृत पाज्चालराजकुमारी द्रौपदीको देखा जो अपने तेजस्वी स्वरूपसे स्वर्गलोकको अभिभूत करके विराज रही थीं। उनकी दिव्य कान्ति सूर्यदेवकी भाँति प्रकाशित हो रही थी

Entonces vio a Draupadī, la princesa de Pāñcāla, adornada con guirnaldas de lotos y nenúfares. Por el resplandor de su propia forma divina parecía impregnar y eclipsar el mismo reino del cielo, erguida allí con un fulgor semejante al del Sol—señal de la consumación de su firmeza y del orden moral que honra la entereza y la integridad tras el sufrimiento.

Verse 11

अखिल सहसा राजा प्रष्टमैच्छद्‌ युधिष्ठिर: । ततो<स्य भगवानिन्द्र: कथयामास देवराट्‌,राजा युधिष्ठिरने इन सबके विषयमें सहसा प्रश्न करनेका विचार किया। तब देवराज भगवान्‌ इन्द्र स्वयं ही उन्हें सबका परिचय देने लगे--

Yudhiṣṭhira, el rey, de pronto quiso preguntar por todo con detalle. Entonces el bienaventurado Indra, soberano de los dioses, comenzó a explicárselo todo—presentando y aclarando cada asunto antes incluso de que se formularan las preguntas, como un guía compasivo para quien busca comprensión moral.

Verse 12

श्रीरेषा द्रौपदीरूपा त्वदर्थे मानुषं गता । अयोनिजा लोककान्ता पुण्यगन्धा युधिछ्टिर

Vaiśampāyana dijo: “Esta misma Śrī (Fortuna/Prosperidad), tomando la forma de Draupadī, vino a la vida humana por tu causa, oh Yudhiṣṭhira. No nacida de vientre, amada por los mundos y fragante de santidad, fue en verdad una manifestación del poder auspicioso.”

Verse 13

'युधिष्ठिर! ये जो लोककमनीय विग्रहसे युक्त पवित्र गन्धवाली देवी दिखायी दे रही हैं, साक्षात्‌ भगवती लक्ष्मी हैं। ये ही तुम्हारे लिये मनुष्यलोकमें जाकर अयोनिसम्भूता द्रौपदीके रूपमें अवतीर्ण हुई थीं ।। रत्यर्थ भवतां होषा निर्मिता शूलपाणिना । द्रुपदस्य कुले जाता भवद्धिश्वोपजीविता

Vaiśampāyana dijo: “Oh Yudhiṣṭhira, la diosa radiante que ves—dotada de una forma grata a los mundos y fragante de pureza—es, en verdad, Bhagavatī Lakṣmī en persona. Por tu causa descendió al reino humano, manifestándose como Draupadī, no nacida de vientre. En efecto, para ser vuestra compañera fue modelada por Śiva, el Portador del Tridente; y, nacida en el linaje de Drupada, se convirtió en el sostén mismo de vuestro bienestar.”

Verse 14

“स्वयं भगवान्‌ शंकरने तुमलोगोंकी प्रसन्नताके लिये इन्हें प्रकट किया था और ये ही द्रपदके कुलमें जन्म धारणकर तुम सब भाइयोंके द्वारा अनुगृहीत हुई थीं ।। एते पठ्च महाभागा गन्धर्वा: पावकप्रभा: । द्रौपद्यास्तनया राजन्‌ युष्माकममितौजस:,“राजन! ये जो अग्निके समान तेजस्वी और महान्‌ सौभाग्यशाली पाँच गन्धर्व दिखायी देते हैं, ये ही तुमलोगोंके वीर्यसे उत्पन्न हुए द्रौधदीके अनन्त बलशाली पुत्र हुए थे

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Oh rey, estos cinco Gandharvas, radiantes y de gran fortuna, que arden como el fuego, son en verdad los poderosos hijos de Draupadī: nacidos de vuestra propia potencia heroica y dotados de fuerza inconmensurable».

Verse 15

पश्य गन्धर्वराजानं धृतराष्ट्र मनीषिणम्‌ । एनं च त्वं विजानीहि भ्रातरं पूर्वजं पितु:,“इन मनीषी गन्धर्वराज धृतराष्ट्रका दर्शन करो और इन्हींको अपने पिताका बड़ा भाई समझो

Dijo Vaiśampāyana: «Contempla a este sabio rey de los Gandharvas, oh Dhṛtarāṣṭra. Reconócelo como el hermano mayor de tu padre.»

Verse 16

अयं ते पूर्वजो भ्राता कौन्तेय: पावकद्युति: । सूतपुत्राग्रज: श्रेष्ठो राधेय इति विश्रुत:

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Este es tu hermano mayor, oh hijo de Kuntī, radiante como el fuego. Es célebre como Rādheya, el más excelso entre los hijos de un auriga y el mayor de ellos.»

Verse 17

साध्यानामथ देवानां विश्वेषां मरुतामपि,'राजेन्द्र! उधर वृष्णि और अन्धककुलके सात्यकि आदि वीर महारथियों और महान्‌ बलशाली भोजोंको देखो। वे साध्यों, विश्वेदेवों तथा मरुदगणोंमें विराजमान हैं

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Oh el mejor de los reyes, mira allí: a los heroicos grandes guerreros de carro, como Sātyaki, del linaje de los Vṛṣṇis y los Andhakas, y a los poderosos Bhojas. Resplandecen entre los Sādhyas, los Viśvedevas y las huestes de los Maruts.»

Verse 18

गणेषु पश्य राजेन्द्र वृष्ण्यन्धकमहारथान्‌ । सात्यकिप्रमुखान्‌ वीरान्‌ भोजांश्वैव महाबलान्‌,'राजेन्द्र! उधर वृष्णि और अन्धककुलके सात्यकि आदि वीर महारथियों और महान्‌ बलशाली भोजोंको देखो। वे साध्यों, विश्वेदेवों तथा मरुदगणोंमें विराजमान हैं

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Oh señor de reyes, mira en esas huestes: a los grandes guerreros de carro de los Vṛṣṇis y los Andhakas, a los héroes encabezados por Sātyaki, y también a los Bhojas de gran fuerza.»

Verse 19

सोमेन सहितं पश्य सौभद्रमपराजितम्‌ । अभिमन्युं महेष्वासं निशाकरसमद्युतिम्‌,“इधर किसीसे परास्त न होनेवाले महाधनुर्थर सुभद्राकुमार अभिमन्युकी ओर दृष्टि डालो। यह चन्द्रमाके साथ इन्हींके समान कान्ति धारण किये बैठा है

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Contempla a Abhimanyu, hijo de Subhadrā: invicto, gran arquero, sentado en compañía de Soma (la Luna), resplandeciente con un fulgor igual al de la propia luna».

Verse 20

एष पाण्डु्महेष्वास: कुन्त्या माद्रया च संगत: । विमानेन सदाभ्येति पिता तव ममान्तिकम्‌,'ये महाधनुर्धर राजा पाण्डु हैं जो कुन्ती और माद्री दोनोंके साथ हैं। ये तुम्हारे पिता पाण्डु विमानद्वारा सदा मेरे पास आया करते हैं

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Este es Pāṇḍu, el gran arquero, acompañado por Kuntī y Mādrī. Tu padre Pāṇḍu viene a mí aquí una y otra vez, llegando en un carro celestial.»

Verse 21

वसुभि: सहित पश्य भीष्मं शान्तनवं नृपम्‌ । द्रोणं बृहस्पते: पार्श्वे गुरुमेने निशामय,'शान्तनुनन्दन राजा भीष्मका दर्शन करो, ये वसुओंके साथ विराज रहे हैं। द्रोणाचार्य बृहस्पतिके साथ हैं। अपने इन गुरुदेवको अच्छी तरह देख लो

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Contempla al rey Bhīṣma, hijo de Śāntanu, entronizado en gloria junto a los Vasus. Y mira a Droṇa de pie al lado de Bṛhaspati: fija bien la vista en ese maestro venerable.»

Verse 22

एते चान्ये महीपाला योधास्तव च पाण्डव । गन्धर्वसहिता यान्ति यक्षपुण्यजनैस्तथा,'पाण्डुनन्दन! ये तुम्हारे पक्षके दूसरे भूपाल योद्धा गन्धर्वों, यक्षों तथा पुण्यजनोंके साथ जा रहे हैं

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Y esos otros reyes y guerreros de tu bando también, oh Pāṇḍava, avanzan en compañía de los Gandharvas, y asimismo con los Yakṣas y los Puṇyajanas.»

Verse 23

गुहाकानां गतिं चापि केचित्‌ प्राप्ता नराधिपा: । त्यक्त्वा देहं जितः स्वर्ग: पुण्यवाग्बुद्धिकर्मभि:,किन्हीं-किन्हीं राजाओंको गुह्म॒कोंकी गति प्राप्त हुई है। ये सब युद्धमें शरीर त्यागकर अपनी पवित्र वाणी, बुद्धि और करमोके द्वारा स्वर्गलोकपर अधिकार प्राप्त कर चुके हैं'

Dijo Vaiśaṃpāyana: «Algunos reyes alcanzaron incluso el destino propio de los Guhyakas. Tras dejar el cuerpo en la batalla, conquistaron el mundo celestial por la pureza de su palabra, de su entendimiento y de sus obras.»

Verse 163

“ये रहे तुम्हारे बड़े भाई कुन्तीकुमार कर्ण जो अग्नितुल्य तेजसे प्रकाशित हो रहे हैं। ये ही सूतपुत्रोंके श्रेष्ठ अग्रज थे और ये ही राधापुत्रके नामसे विख्यात हुए थे ।। आदित्यसहितो याति पश्यैनं पुरुषर्षभम्‌ । “इन पुरुषप्रवर कर्णका दर्शन करो, ये आदित्योंके साथ जा रहे हैं

Vaiśampāyana dijo: “Mirad a vuestro hermano mayor, Karṇa, hijo de Kuntī, que resplandece con un fulgor semejante al fuego. Fue el más eminente de los hermanos mayores entre los hijos del Sūta (el auriga), y fue célebre con el nombre de ‘hijo de Rādhā’. Contemplad a ese toro entre los hombres: marcha en compañía de los Ādityas. Mirad al mejor de los varones, Karṇa, mientras avanza junto a las deidades solares.”